Wikisource
sourceswiki
https://wikisource.org/wiki/Wikisource:Main_Page
MediaWiki 1.47.0-wmf.11
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikisource
Wikisource talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
Page
Page talk
Index
Index talk
Author
Author talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Translations
Translations talk
Wikisource:Main Page/Pāḷi
4
16399
1346072
1345858
2026-07-19T05:55:05Z
ङघिञ
963689
1346072
wikitext
text/x-wiki
<div style="border:1px solid orange; border-radius:5px; background-color:lightyellow;">
<center><big><b>विकिस्रोत ते स्वागतम्!</b></big></center>
[[File:Wikisource-logo.svg|center|250px]]
</div>
{{Langinfo|pi|Pali|Pāḷi/पाळि|Pali}}
[http://www.saigon.com/~anson/ebud/ebsut051.htm English summary of Pali Literature]
== Thai Script ==
=== Tipiṭaka ===
* [[สฺยามรฏฺฐสฺส เตปิฏกํ|สฺยามรฏฺฐสฺส เตปิฏกํ (TH: พระไตรปิฎกสยามรัฐ / EN: Siamrath Tipiṭaka)]]
=== Mantra after Tipiṭaka ===
* [[ชินปญฺชรคาถา|ชินปญฺชรคาถา (TH: พระคาถาชินบัญชร / EN: Jinapañjaragāthā)]]
* [[คำอาราธนาพระสีวลี]] (thws import)
* [[อิติปิโส 8 ทิศ 8 ด้าน]] (thws import)
* [[อิติปิโสแก้นะวะหอระคุณ]] (thws import)
* [[อิติปิโสตรึงไตรภพ]] (thws import)
* [[อิติปิโสธงชัย]] (thws import)
* [[อิติปิโสนะวะหอระคุณ]] (thws import)
* [[อิติปิโสแปลงรูป]] (thws import)
* [[อิติปิโสเรือนเตี้ย (มงกุฎพระพุทธเจ้า)]] (thws import)
== Latin Script ==
===Tipiṭaka===
*Vinayapiṭka [[Vinayapiṭka]]
**Suttavibhaṅga
***[[Pārājika]]
***[[Pācittiya]]
***[[Pātimokkha]]
**Khandaka
***[[Mahāvagga]]
***[[Cūḷavagga]]
**[[Parivāra]]
*Suttapiṭaka [[Suttapiṭaka]]
**[[Dīghanikāya]]
**[[Majjhimanikaya]]
**[[Samyuttanikāya]]
**[[Anguttaranikāya]]
**[[Khuddakanikāya]]
***[[Khuddakapātha]]
***[[Dhammapadaṃ]]
***[[Udāna]]
***[[Itivuttaka]]
***[[Suttanipāta]]
***[[Vimānavatthu]]
***[[Petavatthu]]
***[[Theragāthā]]
***[[Therigāthā]]
***[[Jataka]]
***[[Niddesa]]
***[[Patisambhidāmagga]]
***[[Apadāna]]
***[[Buddhavamsa]]
***[[Cariyapitaka]]
*Abhidhammapiṭaka [[Abhidhammapiṭaka]]
**[[Dhammasangani]]
**[[Vibhanga]]
**[[Dhatukatha]]
**[[Puggalapannatti]]
**[[Kathavatthu]]
**[[Yamaka]]
**[[Patthana]]
===Aṭṭhakathā===
* [[Dhammapada-aṭṭhakathā]]
* [[Paramatthamañjusa]] (Visuddhimagga-aṭṭhakathā)
===Tīka===
*[[Namakkaratīka]]
===Majjhakālīnagantha ===
*[[Visuddhimagga]]
*[[Suttasamgaha]]
*[[Nettippakarana]]
*[[Petakopadesa]]
*[[Milindapanha]]
*[[Rasavahini]]
*[[Paritta]]
=== Vaṃsa ===
*[[Mahāvaṃsaṃ]]
*[[Sasanavaṃsaṃ]]
*[[Culaganthavamsa]]
*[[Dipavamsa]]
*[[Dhatuvamsa]]
*[[Hatthavanagallaviharavamsa]]
*[[Vaṃsatthappakasini]]
*[[Mahabodhivaṃsa]]
*[[Samantakutavannana]]
*[[Thupavaṃsa]]
*[[Cha-kesadhatuvaṃsa]]
*[[Gandhavaṃsa]]
*[[Anagatavaṃsa]]
===Mutthipotthaka===
*[[Kavidapananiti]]
*[[Catuarakkhadipani]]
*[[Canakyaniti]]
*[[Dhammaniti]]
*[[Nitimanjari]]
*[[Lokaniti]]
*[[Maharahaniti]]
*[[Suttantaniti]]
*[[Surassatiniti]]
*[[Naradakkhadipani]]
*[[Khuddasikkha]]
*[[Mulasikkha]]
*[[Uttaravinicchaya]]
*[[Vinayavinicchaya]]
===Abhidhammapotthaka===
*[[Abhidhammavatara]]
*[[Ruparupa-vibhaga]]
*[[Saccasankhepa]]
*[[Abhidhammattha-sangaha]]
*[[Namarupa-pariccheda]]
*[[Paramattha-vinicchaya]]
*[[Khemappakarana]] (Namarupa-samasa)
*[[Mohavicchedani]]
*[[Namacaradipaka]]
=== Nānākārā ===
*[[Upāsakajanālaṅkara]]
*[[Jinalankara]]
*[[Jinakalamali]]
*[[Pajjamadhu]]
*[[Buddhagunagathavali]]
*[[Kamalanjali]]
*[[Mahapanampatha]]
*[[Buddhathomanagatha]]
*[[Simavisodhanipatha]]
===Lokadhātugantha===
*[[Lokappadipakasara]]
===Kavyā===
*[[Telakatahagatha]]
*[[Jinacarita]]
*[[Jinavamsadipa]]
*[[Vessantaragiti]]
*[[Pañcagatidipana]]
*[[Saddhammopayana]]
===Akkharapadikagantha===
*Grammar
**[[Abhidhanapadipikapatha]]
**[[Balavatara]]
**[[Dhatupathavilasini]]
**[[Kaccayanadhatumanjusa]]
**[[Maharupasiddhi]]
**[[Moggallayanavyakarana]]
**[[Moggallanapancika]]
**[[Padamanjari]]
**[[Padasadhana]]
**[[Padarupasiddhi]]
**[[Payogasiddhipatha]]
**[[Saddabinduppakarana]]
**[[Saddanitipakkarana]]
**[[Vakyamalava]]
**[[Vuttodayapatha]]
*Saddakoso
**[[Abhidhanappadipika]]
*Rhetoric
**[[Subodhalankara]]
===Paccupannakālīnagantha ===
*Ledi Sayadaw ganthamala
**[[Niruttidīpani]]
**[[Paramatthadīpani]]
**[[Maggangadīpani]]
**[[Anudīpanipatha]]
**[[Patthanudīpanipatha]]
**[[Sammaditthidīpani]]
**[[Niyamadīpani]]
**[[Bodhipakkhiyadīpani]]
**[[Catusaccadīpani]]
*Unknown burmese author
**[[Sandesakatha]]
**[[Sima-vivada-vinichaya-katha]]
{| cellspacing="0" cellpadding="0" style="border:1px solid #991066; border-radius:5px;"
!align="center" bgcolor="#EEE0E2" style="border-radius:5px;"|<h2> अञ्ञभाषासु विकिस्रोत </h2>
|-
|{{Languages}}
|}
q4gv0pl0ol0jokj75w1xc19e55cx1us
1346074
1346072
2026-07-19T06:05:09Z
ङघिञ
963689
1346074
wikitext
text/x-wiki
<div style="border:1px solid orange; border-radius:5px; background-color:lightyellow;">
<center><big><b>विकिस्रोत ते स्वागतम्!</b></big></center>
[[File:Wikisource-logo.svg|center|250px]]
</div>
{{Langinfo|pi|Pali|Pāḷi/पाळि|Pali|}}
{{Wikisource:Main Page/Pāḷi/Tipiṭaka}}
== Thai Script ==
=== Tipiṭaka ===
* [[สฺยามรฏฺฐสฺส เตปิฏกํ|สฺยามรฏฺฐสฺส เตปิฏกํ (TH: พระไตรปิฎกสยามรัฐ / EN: Siamrath Tipiṭaka)]]
=== Mantra after Tipiṭaka ===
* [[ชินปญฺชรคาถา|ชินปญฺชรคาถา (TH: พระคาถาชินบัญชร / EN: Jinapañjaragāthā)]]
* [[คำอาราธนาพระสีวลี]] (thws import)
* [[อิติปิโส 8 ทิศ 8 ด้าน]] (thws import)
* [[อิติปิโสแก้นะวะหอระคุณ]] (thws import)
* [[อิติปิโสตรึงไตรภพ]] (thws import)
* [[อิติปิโสธงชัย]] (thws import)
* [[อิติปิโสนะวะหอระคุณ]] (thws import)
* [[อิติปิโสแปลงรูป]] (thws import)
* [[อิติปิโสเรือนเตี้ย (มงกุฎพระพุทธเจ้า)]] (thws import)
== Latin Script ==
[http://www.saigon.com/~anson/ebud/ebsut051.htm English summary of Pali Literature]
===Tipiṭaka===
*Vinayapiṭka [[Vinayapiṭka]]
**Suttavibhaṅga
***[[Pārājika]]
***[[Pācittiya]]
***[[Pātimokkha]]
**Khandaka
***[[Mahāvagga]]
***[[Cūḷavagga]]
**[[Parivāra]]
*Suttapiṭaka [[Suttapiṭaka]]
**[[Dīghanikāya]]
**[[Majjhimanikaya]]
**[[Samyuttanikāya]]
**[[Anguttaranikāya]]
**[[Khuddakanikāya]]
***[[Khuddakapātha]]
***[[Dhammapadaṃ]]
***[[Udāna]]
***[[Itivuttaka]]
***[[Suttanipāta]]
***[[Vimānavatthu]]
***[[Petavatthu]]
***[[Theragāthā]]
***[[Therigāthā]]
***[[Jataka]]
***[[Niddesa]]
***[[Patisambhidāmagga]]
***[[Apadāna]]
***[[Buddhavamsa]]
***[[Cariyapitaka]]
*Abhidhammapiṭaka [[Abhidhammapiṭaka]]
**[[Dhammasangani]]
**[[Vibhanga]]
**[[Dhatukatha]]
**[[Puggalapannatti]]
**[[Kathavatthu]]
**[[Yamaka]]
**[[Patthana]]
===Aṭṭhakathā===
* [[Dhammapada-aṭṭhakathā]]
* [[Paramatthamañjusa]] (Visuddhimagga-aṭṭhakathā)
===Tīka===
*[[Namakkaratīka]]
===Majjhakālīnagantha ===
*[[Visuddhimagga]]
*[[Suttasamgaha]]
*[[Nettippakarana]]
*[[Petakopadesa]]
*[[Milindapanha]]
*[[Rasavahini]]
*[[Paritta]]
=== Vaṃsa ===
*[[Mahāvaṃsaṃ]]
*[[Sasanavaṃsaṃ]]
*[[Culaganthavamsa]]
*[[Dipavamsa]]
*[[Dhatuvamsa]]
*[[Hatthavanagallaviharavamsa]]
*[[Vaṃsatthappakasini]]
*[[Mahabodhivaṃsa]]
*[[Samantakutavannana]]
*[[Thupavaṃsa]]
*[[Cha-kesadhatuvaṃsa]]
*[[Gandhavaṃsa]]
*[[Anagatavaṃsa]]
===Mutthipotthaka===
*[[Kavidapananiti]]
*[[Catuarakkhadipani]]
*[[Canakyaniti]]
*[[Dhammaniti]]
*[[Nitimanjari]]
*[[Lokaniti]]
*[[Maharahaniti]]
*[[Suttantaniti]]
*[[Surassatiniti]]
*[[Naradakkhadipani]]
*[[Khuddasikkha]]
*[[Mulasikkha]]
*[[Uttaravinicchaya]]
*[[Vinayavinicchaya]]
===Abhidhammapotthaka===
*[[Abhidhammavatara]]
*[[Ruparupa-vibhaga]]
*[[Saccasankhepa]]
*[[Abhidhammattha-sangaha]]
*[[Namarupa-pariccheda]]
*[[Paramattha-vinicchaya]]
*[[Khemappakarana]] (Namarupa-samasa)
*[[Mohavicchedani]]
*[[Namacaradipaka]]
=== Nānākārā ===
*[[Upāsakajanālaṅkara]]
*[[Jinalankara]]
*[[Jinakalamali]]
*[[Pajjamadhu]]
*[[Buddhagunagathavali]]
*[[Kamalanjali]]
*[[Mahapanampatha]]
*[[Buddhathomanagatha]]
*[[Simavisodhanipatha]]
===Lokadhātugantha===
*[[Lokappadipakasara]]
===Kavyā===
*[[Telakatahagatha]]
*[[Jinacarita]]
*[[Jinavamsadipa]]
*[[Vessantaragiti]]
*[[Pañcagatidipana]]
*[[Saddhammopayana]]
===Akkharapadikagantha===
*Grammar
**[[Abhidhanapadipikapatha]]
**[[Balavatara]]
**[[Dhatupathavilasini]]
**[[Kaccayanadhatumanjusa]]
**[[Maharupasiddhi]]
**[[Moggallayanavyakarana]]
**[[Moggallanapancika]]
**[[Padamanjari]]
**[[Padasadhana]]
**[[Padarupasiddhi]]
**[[Payogasiddhipatha]]
**[[Saddabinduppakarana]]
**[[Saddanitipakkarana]]
**[[Vakyamalava]]
**[[Vuttodayapatha]]
*Saddakoso
**[[Abhidhanappadipika]]
*Rhetoric
**[[Subodhalankara]]
===Paccupannakālīnagantha ===
*Ledi Sayadaw ganthamala
**[[Niruttidīpani]]
**[[Paramatthadīpani]]
**[[Maggangadīpani]]
**[[Anudīpanipatha]]
**[[Patthanudīpanipatha]]
**[[Sammaditthidīpani]]
**[[Niyamadīpani]]
**[[Bodhipakkhiyadīpani]]
**[[Catusaccadīpani]]
*Unknown burmese author
**[[Sandesakatha]]
**[[Sima-vivada-vinichaya-katha]]
{| cellspacing="0" cellpadding="0" style="border:1px solid #991066; border-radius:5px;"
!align="center" bgcolor="#EEE0E2" style="border-radius:5px;"|<h2> अञ्ञभाषासु विकिस्रोत </h2>
|-
|{{Languages}}
|}
60coiz7tr9dyi6pohqby7st7yq46357
1346141
1346074
2026-07-19T08:35:31Z
ङघिञ
963689
1346141
wikitext
text/x-wiki
<div style="border:1px solid orange; border-radius:5px; background-color:lightyellow;">
<center><big><b>विकिस्रोत ते स्वागतम्!</b></big></center>
[[File:Wikisource-logo.svg|center|250px]]
</div>
{{Langinfo|pi|Pali|Pāḷi/पाळि|Pali|}}
{{Wikisource:Main Page/Pāḷi/Tipiṭaka}}
{{Tipitaka}}
== Thai Script ==
=== Tipiṭaka ===
* [[สฺยามรฏฺฐสฺส เตปิฏกํ|สฺยามรฏฺฐสฺส เตปิฏกํ (TH: พระไตรปิฎกสยามรัฐ / EN: Siamrath Tipiṭaka)]]
=== Mantra after Tipiṭaka ===
* [[ชินปญฺชรคาถา|ชินปญฺชรคาถา (TH: พระคาถาชินบัญชร / EN: Jinapañjaragāthā)]]
* [[คำอาราธนาพระสีวลี]] (thws import)
* [[อิติปิโส 8 ทิศ 8 ด้าน]] (thws import)
* [[อิติปิโสแก้นะวะหอระคุณ]] (thws import)
* [[อิติปิโสตรึงไตรภพ]] (thws import)
* [[อิติปิโสธงชัย]] (thws import)
* [[อิติปิโสนะวะหอระคุณ]] (thws import)
* [[อิติปิโสแปลงรูป]] (thws import)
* [[อิติปิโสเรือนเตี้ย (มงกุฎพระพุทธเจ้า)]] (thws import)
== Latin Script ==
[http://www.saigon.com/~anson/ebud/ebsut051.htm English summary of Pali Literature]
===Tipiṭaka===
*Vinayapiṭka [[Vinayapiṭka]]
**Suttavibhaṅga
***[[Pārājika]]
***[[Pācittiya]]
***[[Pātimokkha]]
**Khandaka
***[[Mahāvagga]]
***[[Cūḷavagga]]
**[[Parivāra]]
*Suttapiṭaka [[Suttapiṭaka]]
**[[Dīghanikāya]]
**[[Majjhimanikaya]]
**[[Samyuttanikāya]]
**[[Anguttaranikāya]]
**[[Khuddakanikāya]]
***[[Khuddakapātha]]
***[[Dhammapadaṃ]]
***[[Udāna]]
***[[Itivuttaka]]
***[[Suttanipāta]]
***[[Vimānavatthu]]
***[[Petavatthu]]
***[[Theragāthā]]
***[[Therigāthā]]
***[[Jataka]]
***[[Niddesa]]
***[[Patisambhidāmagga]]
***[[Apadāna]]
***[[Buddhavamsa]]
***[[Cariyapitaka]]
*Abhidhammapiṭaka [[Abhidhammapiṭaka]]
**[[Dhammasangani]]
**[[Vibhanga]]
**[[Dhatukatha]]
**[[Puggalapannatti]]
**[[Kathavatthu]]
**[[Yamaka]]
**[[Patthana]]
===Aṭṭhakathā===
* [[Dhammapada-aṭṭhakathā]]
* [[Paramatthamañjusa]] (Visuddhimagga-aṭṭhakathā)
===Tīka===
*[[Namakkaratīka]]
===Majjhakālīnagantha ===
*[[Visuddhimagga]]
*[[Suttasamgaha]]
*[[Nettippakarana]]
*[[Petakopadesa]]
*[[Milindapanha]]
*[[Rasavahini]]
*[[Paritta]]
=== Vaṃsa ===
*[[Mahāvaṃsaṃ]]
*[[Sasanavaṃsaṃ]]
*[[Culaganthavamsa]]
*[[Dipavamsa]]
*[[Dhatuvamsa]]
*[[Hatthavanagallaviharavamsa]]
*[[Vaṃsatthappakasini]]
*[[Mahabodhivaṃsa]]
*[[Samantakutavannana]]
*[[Thupavaṃsa]]
*[[Cha-kesadhatuvaṃsa]]
*[[Gandhavaṃsa]]
*[[Anagatavaṃsa]]
===Mutthipotthaka===
*[[Kavidapananiti]]
*[[Catuarakkhadipani]]
*[[Canakyaniti]]
*[[Dhammaniti]]
*[[Nitimanjari]]
*[[Lokaniti]]
*[[Maharahaniti]]
*[[Suttantaniti]]
*[[Surassatiniti]]
*[[Naradakkhadipani]]
*[[Khuddasikkha]]
*[[Mulasikkha]]
*[[Uttaravinicchaya]]
*[[Vinayavinicchaya]]
===Abhidhammapotthaka===
*[[Abhidhammavatara]]
*[[Ruparupa-vibhaga]]
*[[Saccasankhepa]]
*[[Abhidhammattha-sangaha]]
*[[Namarupa-pariccheda]]
*[[Paramattha-vinicchaya]]
*[[Khemappakarana]] (Namarupa-samasa)
*[[Mohavicchedani]]
*[[Namacaradipaka]]
=== Nānākārā ===
*[[Upāsakajanālaṅkara]]
*[[Jinalankara]]
*[[Jinakalamali]]
*[[Pajjamadhu]]
*[[Buddhagunagathavali]]
*[[Kamalanjali]]
*[[Mahapanampatha]]
*[[Buddhathomanagatha]]
*[[Simavisodhanipatha]]
===Lokadhātugantha===
*[[Lokappadipakasara]]
===Kavyā===
*[[Telakatahagatha]]
*[[Jinacarita]]
*[[Jinavamsadipa]]
*[[Vessantaragiti]]
*[[Pañcagatidipana]]
*[[Saddhammopayana]]
===Akkharapadikagantha===
*Grammar
**[[Abhidhanapadipikapatha]]
**[[Balavatara]]
**[[Dhatupathavilasini]]
**[[Kaccayanadhatumanjusa]]
**[[Maharupasiddhi]]
**[[Moggallayanavyakarana]]
**[[Moggallanapancika]]
**[[Padamanjari]]
**[[Padasadhana]]
**[[Padarupasiddhi]]
**[[Payogasiddhipatha]]
**[[Saddabinduppakarana]]
**[[Saddanitipakkarana]]
**[[Vakyamalava]]
**[[Vuttodayapatha]]
*Saddakoso
**[[Abhidhanappadipika]]
*Rhetoric
**[[Subodhalankara]]
===Paccupannakālīnagantha ===
*Ledi Sayadaw ganthamala
**[[Niruttidīpani]]
**[[Paramatthadīpani]]
**[[Maggangadīpani]]
**[[Anudīpanipatha]]
**[[Patthanudīpanipatha]]
**[[Sammaditthidīpani]]
**[[Niyamadīpani]]
**[[Bodhipakkhiyadīpani]]
**[[Catusaccadīpani]]
*Unknown burmese author
**[[Sandesakatha]]
**[[Sima-vivada-vinichaya-katha]]
{| cellspacing="0" cellpadding="0" style="border:1px solid #991066; border-radius:5px;"
!align="center" bgcolor="#EEE0E2" style="border-radius:5px;"|<h2> अञ्ञभाषासु विकिस्रोत </h2>
|-
|{{Languages}}
|}
7lk1u29n2igwu6fzvtvq2p07rzi0m9p
Page:An t-oileanach.djvu/180
104
85589
1346045
589051
2026-07-18T19:20:04Z
Mahagaja
1972
/* Validated */
1346045
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="4" user="Mahagaja" />{{rh|170|{{uc|An}} t‑{{uc|Oileánach}}}}</noinclude>gcaithfeadh sé imeacht uaim. Ach machtnamh dob’ eadh é nár dheineas a chóimhlíonadh agus is maith liom san.
San am san de’n tsaoghal ní raibh aon naomhóg annso, ná aon fhearas a bhí ag oiriúint di, ach báid mhóra go mbíodh hochtar fear ’á leanúint do shíor. Saighne mór trom ins gach bád aca, clocha ceangailte d’á bhonn do dhéanfadh é shúncáil agus cuirc ar an dtéid uachtair chun an t‑uachtar a choimeád ar barra. Bhíodh báid bheaga leis ann a bhíodh age daoine críona agus age slatairí óga ag iascach doraithe, agus bhídís lán de’n tsaghas sin éisc go minic.
Dubhairt duine lá éigin go raibh beirt ó’n oileán a chuaidh ar an aonach ’on Daingean agus ar bheith ar meisce dhóibh gur cheannuigheadar naomhóg ó dhuine éigin. Ní fada go bhfeacathas ag teacht í agus do deineadh iongantas an domhain di. Do chrom na mná, gurbh’ iad a bhfearaibh a bhí innti, ar ologón go fada, bog, binn an uair a chonnacadar an chleiteóg bháid go rabhadar innti. Ach do ghaibh beirt de bhuachaillí óga chúcha agus ar siad leo—“Dhera, ná caillidh bhur gciall; ná déanfaidh beirt againn-ne an gnó comh maith dhíbh má báithtar féin iad!”
Níor mhallachtaí go dtí mar fuair an bheirt bhuachaillí ó’n mbeirt bhan ochlánach, mar do cheapadar gur le neamh-thruagh dóibh do bhíodar. Níorbh’ fhada ó’n mbeirt bhan do bhíos féin san am gcéadna agus is maith an gáire do dheineas fé chomhrádh na mbuachaillí. Nach ullamh a bhíodar láithreach chun gabháil leis an mbeirt bhan dubrónach comh luath agus a bheadh an bheirt a bhí aca scartha leo!
Cúpla lá n‑a dhiaidh sin thugas turus chun cnuic ag triall ar ualach móna agus cad a chífinn ná an naomhóg fém’ bun síos agus í lán de rudaí éigin istigh innti agus é ’á chaitheamh i bhfairrge, dar liom. Ach do chomáineas liom agus thugas an t‑ualach móna liom. Níorbh’ í naomhóg na beirte bhí ann mar bhí sí sin ar chalath an oileáin.
D’fhan an scéal mar sin go tráthnóna nó gur bhuail an<noinclude></noinclude>
ayh8cgclxy8e06fv9dj7o2uvsj0fvcz
Page:Mo sgeal fein.djvu/120
104
86062
1346046
773739
2026-07-18T19:35:29Z
Mahagaja
1972
/* Validated */
1346046
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="4" user="Mahagaja" />{{rh|106|{{uc|Mo Sgéal Féin}}}}</noinclude>{{c|XV}}
{{c|G{{uc|nó sagairt; agus teacht na bhfíníní}}}}
Do ghluais na sé bliana a thugas sa choláisde agus ba mhar a chéile, geall leis, iad go léir. Ní raibh de dheifrigheacht eatartha ach an deifrigheacht a bhí idir na céimeanaibh oibre a bhí againn le déanamh. Bhí a céim oibre féin ceapaithe do gach bliain díobh, bliain abhcóididheachta, bliain ealadhandachta, agus ansan, cheithre bliana diadhachta. Chuireas díom iad gan aon rud neamhchoitchianta do thuitim amach dom. Ní bhfuaras a thuille duaiseana. Níor dheineas aon iaracht ar iad fhághail. Bhí a mhalairt de chúram orm. Ó’n gcéad bhliain amach bhí an tsláinte ag bagairt orm agus bhí an bhagairt ag dul i ngéire i n‑aghaidh gach bliana, i dtreó, nuair a bhí deire na h‑aimsire ag druidim liom, gur chuma liom ach go mbéarfainn na cosa liom as an áit. Thug Diad dhom, moladh ’s buidhchas leis, gur rugas. Fuaras na h‑úird, gach órd acu fé mar a tháinig mo theidiol chuige, go dtí gur cuireadh fé ghrád sagairt mé an t‑aonmhadh lá déag de Mheitheamh an tSamhraidh sa bhliain d’aois an Tighearna, míle ocht gcéad, trí fichid, a seacht. Thánag abhaile, agus ní rabhas sa bhaile ach raint laethanta nuair a tháinig leitir an Easboig chúgham ’á rádh liom dul ag déanamh gnótha sagairt i bparóiste Chille Sheanaigh, i n‑aice Mhalla. Paróiste mhór fhada leathan iseadh í, ó Nead an Fhiolair soir go teórainn Bhaile na Móna agus ó bhruach Abhan Móire ó‑dheas go dtí Áth an Dalláin agus go dtí Bárr an Chárthainn geall leis. Sa taobh theas<noinclude></noinclude>
eqkddb8gcgkh1m0cs07rdjzun9kv819
Page:Tain Bo Cuailnge.djvu/130
104
101861
1346047
603582
2026-07-18T19:50:42Z
Mahagaja
1972
/* Validated */
1346047
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="4" user="Mahagaja" />{{rh|118|{{uc|Táin Bó Cúailnge}}}}</noinclude>Measaich Mæthla, t''rī'' hUilleith Arda Airt''h''ir, t''rī'' Coirp Clāiri, t''rī'' ''h''Airt Arda, t''rī'' Foi''m''dig hIrr''us'', t''rī'' hIllaid hĒrend, t''rī'' Sochaidi Sin''n''a, t''rī'' Brōnaig Bethra, t''rī'' Mongaid Muc''ra''ru''m''a, t''rī'' Moc''h''maidne Maigi Āii, t''rī'' Tig''er''nmais Tuat''h''a''m''brais, t''rī'' hEchtaich Fi''n''dab''r''ach, t''rī'' Corm''ai''c hUiscrend, t''rī'' hUidir Buaile, t''rī'' Ruis Ruscæ, t''rī'' Fearad Fi''n''d, t''rī'' hAthchuirp Tulc''h''a, t''rī'' Tūat''h''ail Tan''n''i, t''rī'' m''ac''cǣch Femrag, t''rī'' Lōegairi B''er''ra''m''nach, t''rī'' Fidaig Saigt''h''i, t''rī'' Corm''ai''c Cauanac''h'', t''rī'' Coirb''r''i Luiṅgi, t''rī'' hUidir ''Con''c[h]obair, t''rī'' Glais m''a''c Cathbat''h'', t''rī'' Duib Drūad, t''rī'' hAirich Cluic''h''iur, t''rī'' Laiten Luiged, t''rī'' Conc[h]ob''air'' Collsen, t''rī'' Elair Deiuais, t''rī'' Fiadail Dui''n''erg, t''rī'' hAirich I''n''si hUa''n'', t''rī'' Nit''h'' Āt''h''a Crōibe, t''rī'' hŌeng''us''a Uisce, t''rī'' Fiac''h'' Fern''n''a nImbais, t''rī'' Duir''n'', t''rī'' Bailcbroi''n''di, t''rī'' Mōi''n'' Maigi, t''rī'' Cais Cuile, t''rī'' Trui''n'' Maigi Ele, t''rī'' Srut''h''mair Maigi Ochtair, t''rī'' Glon''n''mair Maigi Leathai''n'', t''rī'' Dor''n''mair Maigi hUisce, t''rī'' Glaisd''er''g Tethba, t''rī'' Tirgirn Taince, t''rī'' Tibraidi Tali''n''di.”
Ferc[h]uidred fer<ref>Added later beneath</ref> nĒreand inso cach t''r''iar cenmot[h]ā anrobi Cūc''hulaind'' diib riam.
Imth''us''a Concul''aind'' im''morro'' is ''ed'' i''n''dister sund colēic. “Fēg dūi''n''d, a mo popa a Lōig, ci''n''d''us'' fecht''h''a<ref>The mark of aspiration over ''t'' is later</ref> Ulaid in cath i''n''dosa,” “Is ferda,” ol int ara. “Cia conualai''n''dse<ref>Another ''a'' has been added later below between ''l'' and ''a''</ref> mo charp''at'' ⁊ Oen ara Conaill C[h]ernaich di''diu'' ina charp''ut'' co tīasmais onoiti<ref>''no e'' added later over the second ''o''</ref> diaraile iarsi''n'' di''n''diu nī regad crua na fon''n''aid t''r''īt.” “Is damna morgliad si''n'',” ol C''ū''c''hulaind''. “Nī derntar isi''n'' cat''h'',” or C''ū''c''hulaind'' f''r''ia araid; “nī nād fesu''r''<ref>The ''s'' is later on an erasure</ref> ūaid.” “Bid fīr ōn doneoch ''con''nisorsa de,” ol int ara. [51 b] “Airm itāt inā lāith gaile indosa anīar,” ol i''n''t ara; “b''er''ait toilc isi''n'' c''h''at''h'' sair. A co''m''mēt c''ē''tna anair b''er''aid tolc isi''n'' c''h''ath sīar.” “Abrai''n''d nā bad i''m'' slānsa<ref>The second ''s'' has been added later above</ref>,” ol C''ū''c''hulaind''; “ropad rēill mo t''h''olcsa and a c''um''a c''h''āich.”
Is andsi''n'' tāncadar ina ferchuidreda<ref>The ''a'' has been added later beneath</ref> i''n''d āth slōgaid. Inmain<ref>The last letter is doubtful</ref> t''rā'' hi tuladar fian''n''a iar''um'' do''n'' chath f''or'' Gāirich ⁊ Irgāir''ich''. Is an''n'' di''diu'' si''n'' t''h''ānic i''n''d nōi carp''ait'' di ḟēindidib in''n''a Irūait''h''i, t''r''iar remib di t''hr''aig; nīrbo mailli dolotar olmbātar in<noinclude>{{smallrefs|columns=2}}</noinclude>
lyynkxihzsd77i8fxfqlffpadqhh7jo
Ҡатай ере. Гүзәл Ситдиҡова
0
135087
1346003
436859
2026-07-18T14:08:24Z
~2026-40412-24
985398
1346003
wikitext
text/x-wiki
{{poemx| |
Ҡатай ере
Ҡатай ғына ере йомшаҡ түгел -
Ҡая ташлы, ыжғыр буранлы.
Әсе йәштәр түгеп аҙашырлыҡ
Мең йәшәгән ҡара урманлы.
Бөгөнгә - яҙ, иртәгеһен үк - көҙ,
Йәй генәһе үткән ни мәлдә?
Ямантауҙың яман һыуығынан
Үҫә алмай хатта имәндәр.
Ҡарағайы әммә, шыршылары
Һөңгө кеүек баҫҡан уратып,
Тураларҙан-тура,
ҡатайҙарса,
Һүҙен тормаҫ урап-суратып.
Төшкән ерем ҡаты, тиеп, әммә
Киленкәйҙәр китмәй төңөлөп:
Һөйкөмлө лә һөйәк ҡатайының
Теле ҡаты, йомшаҡ - күңеле.
«Пилентәге тараҡ палтаһынан
Анта-мынта» көлһөн илдәштәр.
Балта тота белмәҫ - ирме ни ул,
Онотмағыҙ шуны, кәләштәр!
Ҡаты ергә баҫһаң - ышаныслы,
Ныҡлы терәп була арҡаны.
Өрөк төшө кеүек аяулымын,
Ҡатай ере - һин ҡуш ҡалҡаным.
* * *
Иҙел-Инйәр баштар алған төбәк,
Саф шишмәләр иле - Белорет,
Сәнғәт иҙеле лә Арыҫландан,
Ир Заһирҙан инеш ала бит.
Арғымағы аттың гел юл башлар.
Аға булыр егет ил башлар -
Иҙел башлар ерҙә тыуған ирҙәр
Сәхнә түрҙәренән һүҙ башлар,
Сәнғәт үрҙәренә юл башлар.
Башҡорт илен Заһир моңға күмгән,
Арыҫланы сәхнә һелкеткән,
Ир Салауат булып экрандарҙан
Яугирҙәрҙе алға елкеткән.
Моң көмбәҙен нурландырһа Заһир,
Мөбәрәккәй ир ҙә Арыҫлан
Исемдәре есеменә тәңгәл,
Данҡайҙары киткән алыҫҡа.
|2015}}
[[Category:Башҡортса]] [[Category:Шиғыр]] [[Category:Гүзәл Ситдиҡова]]
mt1els3d99lk67bljyj498y2gzrmvq2
Verhandelingen BGKW LVIII/De Ballade NJAI SOEMOER BANDOENG
0
139313
1346025
491074
2026-07-18T15:31:06Z
Kumincir
122634
1346025
wikitext
text/x-wiki
{{Verhandelingen BGKW LVIII}}
{{Sidenotes begin}}
<pages index="Verhandelingen van het Bataviaasch Genotschap van Kunsten en Wetenschappen LVIII.djvu" from="19" to="100" />
{{Sidenotes end}}
7y61badn7stoa4v9txek2mkp090bx63
おもろさうし/第四
0
186636
1346155
765500
2026-07-19T10:13:21Z
Zakkful
893488
/* あおりやへ節 */
1346155
wikitext
text/x-wiki
<div style="font-family:MS PGothic;">
{{header
| title = [[おもろさうし]]
| author =
| translator =
| section = 第四<br />あおりやへさすかさのおもろ御さうし 天啓三年癸亥三月七日
| previous = [[おもろさうし/第三|第三]]
| next = [[おもろさうし/第五|第五]]
| year = 1623
| notes =
| categories =
| portal =
}}
あおりやへさすかさのおもろ御さうし 天啓三年癸亥三月七日 第四
==あおりやへ節==
4-152(1)
一聞ゑ煽りやへや/いけな 成り変わて/首里杜 降れわちへ/神座せぢ/按司添いに みおやせ/又鳴響む煽りやへや/成り人 降れか変わて/真玉杜 降れわちへ
一きこゑあおりやへや/いけな なりかわて/しよりもり おれわちへ/かくらせち/あんしおそいに みおやせ/又とよむあおりやへや/なりきよ おれかかわて/またまもり おれわちへ
==きこゑ大ぎみの節==
4-153(2)
一聞ゑ煽りやへや/神座のしけ内/綾踊りも 群れ舞て/おぎやか思いに みおやせ/又鳴響む煽りやへや
一きこゑあおりやへや/かくらのしけうち/あやよりも ふれまて/おきやかもいに みおやせ/又とよむあおりやゑや
==あおりやへ節==
4-154(3)
一聞ゑ煽りやへや/せぢ 勝て 遊べば/てるかはが/照り居る様に 清らや/又鳴響む煽りやゑや
一きこゑあおりやへや/せち まさて あすへは/てるかはか/てりよるやに きよらや/又とよむあおりやゑや
==あおりやへ節==
4-155(4)
一聞ゑ煽りやへや/世の正手 世の頂/神てだのせぢ/持ち遣り ちよわれ/又鳴響む煽りやへが
一きこゑあおりやへや/世のまさて よのつんし/かみてたのせち/もちやり ちよわれ/又とよむあおりやへか
==あおりやへ節==
4-156(5)
一聞ゑ煽りやへが/けさよりや 勝り/真玉金持ち満ちろぐすく/又鳴響む煽りやへが
一きこゑあおりやへか/けさよりや まさり/またまこかねもちみちろくすく/又とよむあおりやへか
==あおりやへ節==
4-157(6)
一聞ゑ煽りやへや/しけ内 綾 掛けわちへ/清らの花の/咲い渡る 見物/又鳴響む煽りやへや
一きこゑあおりやへや/しけうち あや かけわちへ/ちよらのはなの/さいわたる みもん/又とよむあおりやへや
==きこゑ大君がみやがのひやしが節==
4-158(7)
一聞ゑ煽りやへや/ぐすく御殿 げらへて/神座の京の内に ある/又鳴響む煽りやへや
一きこゑあおりやへや/くすくおとん けらへて/かくらのけおのうちに ある/又とよむあおりやへや
==あおりやへ節==
4-159(8)
一聞ゑ煽りやゑや/東方の金穴/金花の 咲き居れば/煽りやゑや/おれよ 見ぎや 降れわちへ/又鳴響む煽りやゑや
一きこゑあおりやゑや/あかるいのこかねあな/こかねはなの さきよれは/あおりやゑや/おれよ みきや おれわちへ/又とよむあおりやゑや
==あがるへの大ぬしきこゑくにせりきよが節==
4-160(9)
一聞ゑ煽りやゑや/地天のせぢ 降ろちへ/おぎやか思いに みおやせよ/十百度す ちよわれ/又鳴響む煽りやゑや
一きこゑあおりやゑや/ち天のせち おろちへ/おきやかもいに みおやせよ/ともゝとす ちよわれ/又とよむあおりやゑや
==おちいではあおりやへが節==
4-161(10)
一聞ゑ煽りやへ/百按司より 勝る/成さい人思い 鳴響まちへ/煽りやゑ 使い/又鳴響む煽りやへや
一きこゑあおりやへ/もゝあちより まさる/なさいきよもい とよまちへ/あおりやゑ つかい/又とよむあおりやへや
==かつれんはなおにぎやたとわるが節==
4-162(11)
一煽りやへや/成さい人 敬よわちへ/君の頂 使い/又国守りぎや/成さい人
一あおりやへや/なさいきよ おやまよわちへ/きみのつんし つかい/又くにもりきや/なさいきよ
== ==
4-163(12)
一聞ゑ煽りやへや/島討ち君やれば/煽りやゑや/島討ち吉日 降れわちへ/又鳴響む煽りやへや
一きこゑあおりやへや/しまうちきみやれは/あおりやゑや/しまうちゑきや おれわちへ/又とよむあおりやへや
==あおりやへ節==
4-164(13)
一聞ゑ煽りやへや/中神に 手摩て/按司添いしよ/手摩て 栄よわれ/又鳴響む煽りやへや/金比屋武に 手摩て
一きこゑあおりやへや/中かみに てつて/あちおそいしよ/てつて ふさよわれ/又とよむあおりやへや/かなひやふに てつて
==あおりやへ節==
4-165(14)
一せりよさに 鳴響む/聞ゑ煽りやへや/按司添いに/国手持ち みおやせ/又精の君やれば/栄い君やれば
一せりよさに とよむ/きこゑあおりやへや/あちおそいに/くにてもち みおやせ/又すへのきみやれは/ふさいきみやれは
== ==
4-166(15)
一聞ゑ煽りやへや/成さい人愛しけや/世果報金福に ちよわれ/又鳴響む煽りやへや
一きこゑあおりやへや/なさいきよかなしけや/よかほうかなふくに ちよわれ/又とよむあおりやへや
==ねいしまいしが節==
4-167(16)
一聞ゑ煽りやへや/成さい人が 世添いる杜/又鳴響む煽りやへや
一きこゑあおりやへや/なさいきよか よそいるもり/又とよむあおりやへや
==あおりやへ節==
4-168(17)
一聞ゑ煽りやへや/千万の もちよる/おぎやか思いしよ/掛けて 栄よわれ/又鳴響む国守りが/千万の もちよる/おぎやか思いす
一きこゑあおりやへや/千万の もちよる/おきやかもいしよ/かけて ふさよわれ/又とよむくにもりか/千万の もちよる/おきやかもいす
==あおりやへ節==
4-169(18)
一聞ゑ煽りやへが/いけな 成り変わて/首里杜 降れわちへ/神座せぢ/按司添いに みおやせ/又鳴響む煽りやへや/成り人 降れ変わて/真玉杜 降れわちへ
一きこゑあおりやへか/いけな なりかわて/しよりもり おれわちへ/かくらせち/あちおそいに みおやせ/又とよむあおりやへや/なりきよ おれかわて/またまもり おれわちへ
==おしかけがねいしまいしが節==
4-170(19)
一聞ゑ煽りやへは/末 尋めて 降れわちへ/若人思いに/世掛け精 みおやせ/又鳴響む国守りぎや/真末 尋めて 降れわちへ
一きこゑあおりやへは/すへ とめて おれわちへ/わかきよもいに/よかけすへ みおやせ/又とよむくにもりきや/ませ とめて おれわちへ
==あかんこがふねたてが節==
4-171(20)
一煽りやへが庭の 鳴響み/按司誇る御庭の 鳴響み/又精高子が庭の 鳴響み/按司誇ろ御庭の
一あおりやへかみやの とよみ/あちほこるおみやの とよみ/又せたかこかみやの とよみ/あんしほころおみやの
==きみがなしが節==
4-172(21)
一聞ゑ煽りやへや/けさよりや 勝り/首里杜 もちろちへ/京の内/もちよる為ちへ 鳴響ま/又鳴響む国守りぎや/昔よりや 勝り/真玉杜 もちろちへ/京の内に/もちよる為ちへ 鳴響み
一きこゑあおりやへや/けさよりや まさり/しよりもり もちろちへ/けおのうち/もちよるなちへ とよま/又とよむくにもりきや/むかよりや まさり/またまもり もちろちへ/けおのうちに/もちよるなちへ とよみ
==しまうちあぢおそいが節==
4-173(22)
一聞ゑ差笠が/百度 ちよわれ/按司添い後勝り/百按司 直しよわれ/又鳴響む差笠が/又聞ゑ按司添いが
一きこゑさすかさか/もゝと ちよわれ/あちおそいのちまさり/百あち なおしよわれ/又とよむさすかさか/又きこゑあちおそいか
==うち出はもゝとちよわれが節==
4-174(23)
一聞ゑ差笠が/島討ち按司添いや/君しゆ 世の閂 差ゝまへ/又鳴響む差笠が/又おぼつ おわちへ 八千代を/首里杜 守らに
一きこゑさすかさか/しまうちあんしおそいや/きみしゆ よのくき さゝまへ/又とよむさすかさか/又おほつ おわちへ やちよを/首里もり まふらに
==あおりやへ節==
4-175(24)
一聞ゑ差笠が/降れて 祈りよわれば/末 勝て/枝 差ちへ ちよわれ/又鳴響む差笠が/又首里杜ぐすく/又真玉杜ぐすく
一きこゑさすかさか/おれて いのりよわれは/すゑ まさて/よた さちへ ちよわれ/又とよむさすかさか/又しよりもりくすく/又またまもりくすく
==あおりやへ節==
4-176(25)
一聞ゑ差笠が/鳴響む大君や/百島 揃へ遣り みおやせ/又鳴響む差笠が/又首里杜 祈らに/又真玉杜 祈らに/又聞へ按司添いや/又鳴響む按司添いや/又京勝り按司添い/ふた勝り按司添い
一きこゑさすかさか/とよむ大きみや/もゝしま そろへやり みおやせ/又とよむさすかさか/又しよりもり いのらに/又またまもり いのらに/又きこへあちおそいや/又とよむあんしおそいや/又けおまさりあちおそい/ふたまさりあちおそい
==あおりやへ節==
4-177(26)
一聞ゑ差笠が/鳴響む大君や/差笠す/成さい人[よ]思い 守ら/又鳴響む差笠が
一きこゑさすかさか/とよむ大きみや/さすかさす/なさいき〔よ〕もい まふら/又とよむさすかさか
==たいらのとの節==
4-178(27)
一聞へ差笠よ/十百度/算為て ちよわれ/又鳴響む差笠よ/首里杜ぐすく/真玉杜ぐすく
一きこへさすかさよ/ともゝと/さにして ちよわれ/又とよむさすかさよ/しよりもりくすく/またまもりくすく
==首里もりのぼていけばが節==
4-179(28)
一聞へ差笠が/せぢ 遣らば だに又だに/又鳴響む差笠が/又久米下司に 聞ゝやせ/又かき 渡名喜 みれつな
一きこへさすかさか/せち やらは たに又たに/又とよむさすかさか/又くめけすに きゝやせ/又かき となき みれつな
==しよりもりのぼていけばが節==
4-180(29)
一聞ゑ差笠が/ゑけ 精 遣りよわ/又鳴響む差笠が/又島中の若い人達/正の肝 揃い
一きこゑさすかさか/ゑけ せい やりよわ/又とよむさすかさか/又しま中のわかいきよた/まさのきも そろい
==たくしたらなづけの節==
4-181(30)
一聞ゑ差笠が/君誇り/報国 うち寄せれ/又鳴響む差笠が/又首里杜ぐすく/真玉杜城
一きこへさすかさか/きみほこり/ふう国 うちよせれ/又とよむさすかさか/又首里もりくすく/ま玉もり城
==ねいしまいしの節==
4-182(31)
一聞へ差笠が/拍子の槌 打たば/聞ゝ 愛しけさ/又鳴響む差笠が/又首里杜ぐすく/又真玉杜ぐすく
一きこへさすかさか/ひやしのつち うたは/きゝ かなしけさ/又とよむさすかさか/又しよりもりくすく/又またまもりくすく
==きこゑおしかさがやちよこたにしらせが節==
4-183(32)
一聞ゑ差笠が/世添わるあやご/又鳴響む差笠が/又守弟者は さだけて
一きこゑさすかさか/よそわるあやこ/又とよむさすかさか/又もりおとちやは さたけて
==よそわるあやごの節==
4-184(33)
一聞へ差笠が/声 遣て 御肝 休ま/又鳴響む差笠が
一きこへさすかさか/こへ やて おきも やすま/又とよむさすかさか
== ==
4-185(34)
一聞へ差笠が/歓へわちへ 遊びよわ/又鳴響む差笠が/又京の内は 押し開けて/三庫裡 つき開けて/又首里杜 降れわちへ/又真玉杜 降れわちへ
一きこへさすかさか/あまへわちへ あすひよわ/又とよむさすかさか/又けおのうちは をしあけて/さんこおり つきあけて/又しよりもり おれわちへ/又またまもり おれわちへ
==くにとよでが節==
4-186(35)
一聞へ差笠が/十百度 栄せ 降れわ/又鳴響む差笠が/十百度/又首里杜ぐすく/又真玉杜ぐすく
一きこへさすかさか/ともゝと はやせ おれわ/又とよむさすかさか/ともゝと/又しよりもりくすく/又またまもりくすく
==すへのひやしが節==
4-187(36)
一差笠 差笠/鳴響みわれ/ゑ 見物寄せ鈴鳴り/又君の按司 按司す
一さすかさ さすかさ/とよみわれ/ゑ み物よせすつなり/又きみのあんし あちす
==すづなりが節==
4-188(37)
一差笠に/精の拍子/珍ら拍子 みおやせ/又君の按司に
一さすかさに/すゑのひやし/めつらひやし みおやせ/又きみのあんしに
==あやごが節==
4-189(38)
一聞ゑ差笠が/大国 鳴響で 降れわちへ/又鳴響む差笠が/又首里杜ぐすく/又真玉杜ぐすく
一きこゑさすかさか/たくに とよて おれわちへ/又とよむさすかさか/又しよりもりくすく/又またまもりくすく
==くにとよでが節==
4-190(39)
一聞へ差笠が/百末 此れ[ど] 鳴響む/又鳴響む差笠が/又首里杜ぐすく/又真玉杜ぐすく
一きこへさすかさか/もゝすへ これ〔と〕 とよむ/又とよむさすかさか/又しよりもりくすく/又またまもりくすく
==たくしたらなづけの節==
4-191(40)
一聞へ差笠が/鼓の按司鳴り加那志/報国 打ち寄せれ/又鳴響む差笠が
一きこへさすかさか/つゝみのあちなりかなし/ふうくに うちよせれ/又とよむさすかさか
==ねいしま石の節==
4-192(41)
一聞へ差笠が/按司の頂成さい人/又鳴響む差笠が
一きこへさすかさか/あちのつちなさいきよ/又とよむさすかさか
==あおりやへ節==
4-193(42)
一聞へ差笠が/世果報 歓へ/又鳴響む差笠が
一きこへさすかさか/よかほう あまへ/又とよむさすかさか
==うらおそい節==
4-194(43)
一岩川の杜に/差笠が/嶋直し 降れわちへ/又親川の杜に/又小禄横嶽に
一いはかわのもりに/さすかさか/嶋なふし おれわちへ/又おやかわのもりに/又おろくよこたけに
==あおりやへ節==
4-195(44)
一聞へ差笠が/もちろかちへ 遊べば/百末/おぎやか思いしゆ ちよわれ/又鳴響む差笠が/又いしゑけり按司添い/てだが御差し ちよわれ/又英祖にや末按司添い/一郎御差し ちよわれ/又かわるめの御内に/君誇り げらへて/又首里杜ぐすく/きらの数 降れらに/又真玉杜ぐすく/月の数 降れらに
一きこへさすかさか/もちろかちへ あすへは/もゝすへ/おきやかもいしゆ ちよわれ/又とよむさすかさか/又いしゑけりあちおそい/てたかうさし ちよわれ/又ゑそにやすへあちおそい/いちるうさし ちよわれ/又かわるめのみうちに/きみほこり けらへて/又しよりもりくすく/きらのかす おれらに/又またまもりくすく/月のかす おれらに
==うらおそい節==
4-196(45)
一聞ゑ差笠/おこのみの 高さ/明け雲の 朝日 差す様に/又鳴響む差笠が
一きこゑさすかさ/おこのみの たかさ/あけくもの あさひ さすやに/又とよむさすかさか
==あおりやへ節==
4-197(46)
一首里杜 ちよわる/聞へ按司添いや/百歳命/祈て みおやせ/又真玉杜ぐすく
一しよりもり ちよわる/きこへあちおそいや/ひやくさのち/いのて みおやせ/又またまもりくすく
==ね石まいしの節==
4-198(47)
一聞へ差笠が/東方に 通て/又鳴響む差笠が/てだが穴に 通て
一きこへさすかさか/あかるいに かよて/又とよむさすかさか/てたかあなに かよて
==あおりやへ節==
4-199(48)
一聞へ差笠が/京の内は 押し開けて/首里杜 降れわちへ/君ぎや金精/天続に みおやせ/又鳴響む大君ぎや/もちろ内は つき開けて/真玉杜 降れわちへ/又年 三年 成るぎやめ/首里杜 おもかしや/又年 四年 成るぎやめ/真玉杜 おもかしや/又首里杜 掛け栄る/天続の/又真玉杜 しき栄る/又てるかはが 上がる様に/照り添て
一きこへさすかさか/けおのうちは おしあけて/しよりもり おれわちへ/きみきやこかねすへ/天つきに みおやせ/又とよむ大きみきや/もちろ内は つきあけて/またまもり おれわちへ/又年 三とせ なるきやめ/しよりもり おもかしや/又とし 四とせ なるきやめ/またまもり おもかしや/又しよりもり かけふせる/てにつきの/又またまもり しきふせる/又てるかはか あかるやに/てりおそて
==ね石ま石の節==
4-200(49)
一聞ゑ差笠が/君ぎや守りよわる貴[ゝ]み/又鳴響む差笠が
一きこゑさすかさか/きみきやまふりよわるた〔ゝ〕み/又とよむさすかさか
==よそわるあやごが節==
4-201(50)
一聞へ差笠が/声 遣て 御肝 休ま/又鳴響む差笠が
一きこへさすかさか/こへ やて おきも やすま/又とよむさすかさか
==あおりやへ節==
4-202(51)
一聞へ差笠が/おぼつ吉日 降れわちへ/按司添いしよ/せぢ 鳴響で ちよわれ/又鳴響む大君ぎや/神座吉日 取りよわちへ/又年 六年 成るぎやめ/君手摩り 間遠さ/又きら直さ 取るぎやめ/見物遊び 珍らしや/又按司添いぎや おより/此きらに 降れわちへ/又此の御島 直ちへ/此の吉日に 降れわちへ/又てだが御差しやれば/首里杜 勝て/按司添いしよ/せぢ 鳴響で ちよわれ
一きこへさすかさか/おほつゑか おれわちへ/あちおそいしよ/せち とよて ちよわれ/又とよむ大きみきや/かくらゑか とりよわちへ/又年 六とせ なるきやめ/きみてつり まとうさ/又きらなふさ とるきやめ/み物あすひ めつらしや/又あんしおそいきや おより/此きらに おれわちへ/又このみしま なふちへ/このゑかに おれわちへ/又てたかうさしやれは/しよりもり まさて/あんしおそいしよ/せち とよて ちよわれ
==うらおそい節==
4-203(52)
一聞へ差笠は/守る君やれば/雲子色/照りや揚がて ちよわれ/又鳴響む大君や/搔い撫で君やれば/又首里杜 ちよわる/いせゑけり按司添い/又真玉杜 ちよわる/吾が搔い撫で按司添い/又あまみやから/相手君やれば/又しねりやから/つほこ君やれば/又てるかはが 御言す/てるしのが 御言す
一きこへさすかさは/まふるきみやれは/くもこいろ/てりやあかて ちよわれ/又とよむ大きみや/かいなてきみやれは/又しよりもり ちよわる/いせゑけりあちおそい/又またまもり ちよわる/あかかいなてあちおそい/又あまみやから/あいちへきみやれは/又しねりやから/つほこきみやれは/又てるかはか おことす/てるしのか 御ことす
==あおりやへ節==
4-204(53)
一聞へ差笠が/さしふ 降れ変わて/十百度の 世添うせぢ/按司添いに みおやせ/又鳴響む差笠が/むつき 降れ直ちへ/又京の内は 押し開けて/首里杜 降れわちへ/又もちろ内は つき開けて/真玉杜 降れわちへ/又按司添いよ 誇て/貴み人 誇て
一きこへさすかさか/さしふ おれかわて/ともゝとの よそうせち/あんしおそいに みおやせ/又とよむさすかさか/むつき おれなふちへ/又けおの内は おしあけて/しよりもり おれわちへ/又もちろ内は つきあけて/またまもり おれわちへ/又あちおそいよ ほこて/たゝみきよ ほこて
==あぢおそいしよよしられが節==
4-205(54)
一首里大君ぎや/鳴響む国添いぎや/国 栄て ちよわれ/又京の内に 戻て/もちろ内に 戻て/又成さい人思い按司添い/成さい人思い貴み人/又眼 合わちへ 並で/御顔 合わちへ 並で/又明けま年 成らば/向かう年 成らば/又君手摩り 誇り/神使い このめ/又今日とまに 依り降れや/吉日選びの 依り降れや/又寄り満ちゑの おより/せぢ寄せの おなふさ/又降られ数 守ら/遊ば数 搔い撫でら
一首里大きみきや/とよむくにおそいきや/国 ふさて ちよわれ/又けおのうちに もとて/もちろ内に もとて/又なさいきよもいあちおそい/なさいきよもいたゝみきよ/又あまこ あわちへ ならて/みきやう あわちへ ならて/又あけまとし ならは/むかうとし ならは/又きみてつり ほこり/かみつかい このめ/又けおとまに よりおれや/ゑかえらひの よりおれや/又よりみちゑの おより/せちよせの おなふさ/又おれらかす まふら/あすはかす かいなてら
== ==
4-206(55)
一首里大君ぎや/末 選び遣り 降れわちへ/君ぎやせぢ/もちよろ為ちへ みおやせ/又鳴響む国守りぎや/真末 選び遣り 降れわちへ/又首里杜 ちよわる/英祖にや末按司添い/又真玉杜 ちよわる/てだが末按司添い/又見物の真庭に/国揚がりは 煽らちへ/又かわるめの御内に/君撓い 煽らちへ/又聞得大君ぢよ/ゑりちよ 遣り交わちへ
一しより大きみきや/すゑ ゑらひやり おれわちへ/きみきやせち/もちよろなちへ みおやせ/又とよも国もりきや/ませ ゑらひやり おれわちへ/又しよりもり ちよわる/ゑそにやすへあちおそい/又またまもり ちよわる/てたかすへあちおそい/又み物〔うち〕のまみやに/くにあかりは あふらちへ/又かわるめのみうちに/きみしない あふらちへ/又きこへ大きみちよ/ゑりちよ やりかわちへ
==あおりやへ節==
4-207(56)
一首里大君ぎや/此吉日の 依り降れや/末にぎやめ/真強く ちよわれ/又鳴響む国添いぎや/此きらの 憑き降れや/又貴み人/肝 満ちへて 遊で/又見物清ら 煽らちへ/おぼつ嶽 行きちへ/又国栄い 押し立て/神座杜 響ちへ/又大君に よ治られ/てるかはに 宣立てれ
一しより大きみきや/此ゑかの よりおれや/すゑにきやめ/まちよく ちよわれ/又とよむ国おそいきや/此きらの つきおれや/又たゝみきよ/きも みちへて あすて/又みもんきよら あふらちへ/おほつたけ よきちへ/又くにふさい おしたて/かくらもり ひゝちへ/又大きみに よしられ/てるかはに のたてれ
==あおりやへ節==
4-208(57)
一首里大君ぎや/首里杜 降れわちへ/按司添いしよ/せぢ 勝て ちよわれ/又鳴響む君鳴響みぎや/真末 願て 降れわちへ/又あまみやから/精の君やれば/又しねりやから/相手君やれば/又さしふ 五ころに/見守てす 降れたれ/又むつき 七ころに/?い撫でゝす 降れたれ/又大君ぎや 御想ぜ/てるかはは 宣立てゝ
一しより大きみきや/首里もり おれわちへ/あちおそいしよ/せち まさて ちよわれ/又とよむきみとよみきや/ませ ねかて おれわちへ/又あまみやから/すへのきみやれは/又しねりやから/あいちへきみやれは/又さしふ 五ころに/みまふてす おれたれ/又むつき 七ころに/かいなてゝす おれたれ/又大きみきや 御さうせ/てるかはは のたてゝ
<small>首里天尚寧王加那志御代 万暦三拾五年未の年拾月十日の己の巳の日、君手摩りの百果報事の時に、首里大君の御前より給申</small>
==あおりやへ節==
4-209(58)
一首里大君ぎや/首里杜 降れわちへ/按司添いしよ/せぢ 勝て ちよわれ/又鳴響む国添いぎや/真玉杜 降れわちへ/又按司添いが おより/王にせが おより/又きらの数 降れわちへ/吉日の数 降れわちへ/又降られ数 見守ら/遊ぶ数 見守ら
一しより大きみきや/首里もり おれわちへ/あちおそいしよ/せち まさて ちよわれ/又とよむくにおそいきや/またまもり おれわちへ/又あちおそいか おより/わうにせか おより/又きらのかす おれわちへ/ゑかのかす おれわちへ/又おれらかす みまふら/あすはかす みまふら
<small>首里天尚永王加那志御代 万暦十五年亥の年十月十八日癸の酉の日、宣の君の御前の憑かり変わり召されし時に給申</small>
==あおりやへ節==
4-210(59)
一聞へ宣ん君ぎや/成り人 降れ栄て/成さい人思い王にせ/せぢ 勝て ちよわれ/又鳴響む君鳴響みぎや/いけな 降れ直ちへ/又見物内の真庭に/遊で直ちへからわ/又かわるめの真庭に/誇て直ちへからわ/又さしふ 五ころに/降れ直ちへからは/又むつき 七ころに/見守てす 降れたれ/又首里杜 ちよわる/吾が成さい人王にせ/末 長く/せぢ 勝て ちよわれ/又真玉杜 ちよわる/吾が成さい人王にせ
一きこへせんきみきや/なりきよ おれふさて/なさいきよもいわうにせ/せち まさて ちよわれ/又とよむきみとよみきや/いけな おれなおちへ/又みもん内のまみやに/あすてなふちへからわ/又かわるめのまみやに/ほこてなおちへからわ/又さしふ 五ころに/おれなふちへからわ/又むつき 七ころに/みまふてす おれたれ/又しよりもり ちよわる/あかなさいきよわうにせ/すゑ なかく/せち まさて ちよわれ/又またまもり ちよわる/あかなさいきよわうにせ
<small>尚寧王がなしみ世 万暦卅五年未の年十月十日己の巳の日に、宣んの君の御前より給申</small>
==あおりやへ節==
4-211(60)
一聞ゑ宣ん君ぎや/末 尋まいて 降れわちへ/按司添いに/嶋が命 みおやせ/又鳴響む君鳴響みぎや/真末 願て 降れわちへ/又あまみやから/精の君やれば/又しねりやから/相手君やれば/又さしふ 五ころに/見守てす 降れたれ/又むつき 七ころに/?い撫でゝす 降れたれ/又大君ぎや 御想ぜ/てるかはは 宣立てゝ
一きこゑせんきみきや/すゑ とまいて おれわちへ/あちおそいに/嶋がのち みおやせ/又とよむきみとよみきや/ませ ねかて おれわちへ/又あまみやから/すへのきみやれは/又しねりやから/あいちへきみやれは/又さしふ 五ころに/みまふてす おれたれ/又むつき 七ころに/かいなてゝす おれたれ/又大きみきや 御さうせ/てるかはは のたてゝ
[[Category:うちなーぐち]]
</div>
ffv9ful4vv2mwv8imx92fxk8i9xr5af
Page:Irische Texte 1.djvu/271
104
238171
1346043
778420
2026-07-18T17:48:50Z
Mahagaja
1972
/* Proofread */
1346043
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="3" user="Mahagaja" />{{rh||IX Fled Bricrend.|249}}</noinclude>Fedelm Foltchain genannt. Cap. 17 heisst sie Fedelm Nóichride (vgl. Fedelm Nói­crothach, Name einer andern Tochter Conchobar’s im Cataloge), Cap. 22 zu Anfang F. Nóicride, in ihrem Panegy­rikus aber F. Findchoem. – Medb schickt die drei Helden zu Ercoil und Garmna. Dieser Besuch bei Ercoil liegt in zwei Versionen vor. Das eine Mal nimmt Ercoil die Helden freund­lich auf und schickt sie zu Saméra, ohne selbst eine Ent­scheidung abzugeben (Cap. 67. 68). Das andere Mal fordert Ercoil die Helden zum Kampfe heraus, in welchem er dem Cu­chulainn gegenüber unter­liegt (Cap. 69. 70, wozu auch Cap. 71 gehört).
Fassen wir die Resultate unsrer Analyse zusammen:
Die Grundlage des vorliegenden Textes bildet das von Bricriu ver­anstalte­te Fest und der Streit der drei Helden und ihrer Frauen um Curathmír und Vorrang, Cap. 1–32. Hierbei könnte Cap. 29–32 eine auf Variation des Themas beruhende Weiter­dichtung sein. Auch der post festum kommende Frauen­catalog in Cap. 28 ist spätere Zuthat.
Der übrige Theil des Textes enthält verschiedene Versionen von der Schlich­tung des Streites. Durch die Compi­lation sind diese Versionen zu eben­so­vielen {{sp|2=0.1em|ver­geblichen}} Versuchen, den Streit zu schlich­ten, geworden. Ob das letzte nur fragmen­tarisch erhaltene Stück den Abschluss brachte, lässt sich nicht mit Bestimmt­heit bejahen.
Vermuthlich ist die älteste und ursprüngliche Version die Schlich­tung des Streites durch Medb,<ref>Nur dieses Stück ist, das interpolirte Cap. 57 abgerechnet, frei von Kämpfen mit Unholden und Bestien.</ref> Cap. 42–65 und 72–74. Medb’s Urtheil stützte sich ursprüng­lich, wie wir aus Eg. ersehen, auf Cu­chulainn’s Ueber­legenheit im Discus­werfen, ausserdem auf sein Nadel­spiel. In LU. sind diese Ab­schnitte in Cap. 63–65 dem Urtheile Medb’s (Cap. 58–62) nach­gestellt worden, und ist dafür zur Moti­virung des letzteren der Kampf mit den drei katzen­artigen Bestien ein­geschoben (Cap. 57).
Der Expedition zu Ailill und Medb sind in beiden Hand­schriften zwei neue Abenteuer ein­verleibt. Medb schickt die<noinclude>{{smallrefs}}</noinclude>
1kb3krxzygsrga9cheazucepyxh1cum
Page:Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu/263
104
239118
1346041
781439
2026-07-18T16:46:26Z
Mahagaja
1972
/* Proofread */
1346041
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="3" user="Mahagaja" />{{rh||''Glosses on Priscian'' (''St. Gall'').|217}}</noinclude><section begin="214b-la"/>{{anchor|214b}}{{smaller block|P. 214b}}Necnon habent quandam cognationem{{fn|1}} cum aduerbiis localibus plerunque prae­positi­ones, ut ‘in’: ‘ad locum’ et ‘in loco’… {{gap}} …‘ex’ prae­positio, quae Graeca est…et ‘pax’ aduerbium comicum, quo utitur Terentius, quod similiter Graecum est{{fn|2}}.
Sunt quae iu compositione elęsionem{{fn|3}} patiuntur, ut ‘con’ sequente uocali… {{gap}} Contra{{fn|4}} ‘pro{{fn|4a}}’ sequente uocali d assumit.
…‘ad’… In compositione quoque modo intentiuum{{fn|5}} est, ut ‘approbat, affirmat.’
<section end="214b-la"/>
<section begin="215a-la"/>{{anchor|215a}}{{smaller block|P. 215a}}Inueniuntur tamen<ref name=217-a>om. MS.</ref> in aliis etiam partibus praepositiuae{{fn|1}}..ut… ‘hic’ pronomen prae­positiuum, quod tamen licet etiam post­ponere, ut ‘hic homo’ et<ref name=217-a /> ‘homo hic,’ nulla ordinis con­fusione{{fn|2}}…bene dicitur{{fn|3}}. Iure igitur haec sola pars, id est prae­positio, a loco, quern proprium possidet{{fn|4}}, nomen accepit.
Sepe et uerbis desunt praepositiones{{fn|5}}…et praepositionibus uerba{{fn|6}}…
Compositae praepositiones cum aliis partibus in illarum potes­tatem concedunt{{fn|7}}, ut ‘incuruus, adoro, abhinc, perinde’; nam in ‘absque’ magis additio est que{{fn|8}} syllabae, .. quam con­iunctio. Verba, quia nomina­tiuum semper signi­ficant uel uocatiuum{{fn|9}}, ideo in com­positione semper habent prae­posi­tiones, quomodo et nomi­natiui nominum et uocatiui.
Est quando praepositio loco coniunctionis .. accipitur…ut ‘propter te,’ hoc est ‘tui causa{{fn|10}}.’ Similiter ‘ob’ loco causalis poni solet
<section end="215a-la"/>
<section begin="214b-sga"/>{{smaller block|P. 214b}}{{fnb|1}}.i. ''Am''al ''rondgab saichdetu dochu''m ''luic'' in adu''er''biis ''atá da''no i''n'' p''rae''positi''onibus'' ut in r''e''l''iqua'' {{gap}} {{fnb|2}}''fri'' · ex {{gap}} {{fnb|3}}''tóbe'' {{gap}} {{fnb|4}}''fri'' con {{gap}} {{fnb|4a}}.i. ''aní as'' · pro · {{gap}} {{fnb|5}}.i. ''indidmech'' .i. ''derbaid ní''
<section end="214b-sga"/>
<section begin="215a-sga"/>{{smaller block|P. 215a}}{{fnb|1}}.i. ''alaaili diib hí remthechtas'' ut p''rae''posi''tiuae alaaili da''no ''it coitchena eter rem­thechtas'' et ''tiar­moracht'' ut hie · · {{gap}} {{fnb|2}}''ni fail chum­scugud ṅhuirdd and huare is dilmain ṅdo chechtar ṅhái'' {{gap}} {{fnb|3}}''cáinep''er''r'' {{gap}} {{fnb|4}}.i. ''arremṡuidigud do rannaib'' {{gap}} {{fnb|5}}.i. ''ní biat rems''uidigthi ''friu huaraib'' {{gap}} {{fnb|6}}''biit rems''uidigthi ''huaraib cenbriath''ra, ''leo'' {{gap}} {{fnb|7}}''foscochet'' {{gap}} {{fnb|8}}''is airi nithabvr són'' {{gap}} {{fnb|9}}.i. ''nert nainm­nichthæ'' p''ro''no''minis hicetni p''er''sin bre''thre ⁊ ''nert nainmnedo anm''m''æ hit''er''tp''er''sin bre''thre ⁊ ''nert togar­thado hípersin tánáisi breth''re {{gap}} {{fnb|10}}.i. ''aicse­nogud coma­comuil do buith hírems''uidigud
<section end="215a-sga"/>
<section begin="214b-en"/>{{smaller block|P. 214b}}1. i.e. as there is a striving towards a place in adverbs, so there is in prepo­sitions, as ''in'' etc. {{gap}} 2. to ''ex''. {{gap}} 4. to ''con''. {{gap}} 4a. i.e. ''pro''. {{gap}} 5. i.e. intentive, i.e. it certifies something.
<section end="214b-en"/>
<section begin="215a-en"/>{{smaller block|P. 215a}}1. i.e. some of them in ante­position, as prae­positives, others then are common both in ante­position and in post­position, as ''hic''. {{gap}} 2. there is no change of order there, because either is per­missible to it. {{gap}} 4. i.e. their being placed before parts of speech. {{gap}} 5. i.e. sometimes there are no prepo­sitions with them. {{gap}} 6. there are sometimes prepo­sitions without verbs by them. {{gap}} 8. therefore I do not give this. {{gap}} 9. i.e. the force of naming a pronoun (is) in the first person of a verb, and the force of a nomi­native of a noun in the third person of a verb, and the force of a vocative in the second person of a verb. {{gap}} 10. i.e. giving the reason why a con­junction is in a prepo­sition.
<section end="215a-en"/><noinclude>{{smallrefs}}</noinclude>
tewclvalj4lx7dinbxve9i79ujwiqn3
Page:Thurneysen Handbuch des Altirischen 1 Grammatik.pdf/176
104
261568
1346044
848205
2026-07-18T18:32:39Z
Mahagaja
1972
/* Proofread */
1346044
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="3" user="Mahagaja" />{{rh|156|Flexion und Stammbildung des Nomens.|[§ 248. 249.}}</noinclude>Satz im Geiste der Redenden voll geformt ist; z. B. ''comthinól'' (Nsg) ''inna nóib – as·berr tempul doib, hóre atreba Crist indib'' ‘die Ver­sammlung der Heiligen – «Tempel» wird zu ihnen gesagt, weil Christus in ihnen wohnt’ Wb 21 c 7.
Einen freien Gebrauch stellen auch Beispiele dar wie: ''hinun folud bís indib ocus a cétnide'' (Nsg) ‘dieselbe Substanz, die in ihnen ist und ihrem Primi­tivum’ Sg 188 a 6.
{{section|p249|'''249.'''}} II. Der {{sp|2=01.em|Genitiv}} dient
1. zur Bestimmung eines andern Substantivs im weitesten Umfang und in der ver­schieden­sten Bedeutung. Doch ist zu beachten, daß der Genitiv (und das Possessiv­pronomen § {{HAI§|435}} ff.) bei einem Ab­straktum, das zu einem transi­tiven Verb gehört, immer der Genitivus objec­tivus ist; der Handelnde wird durch den Dativ mit ''do'' aus­gedrückt. Also ''serc dé'' ‘die Liebe zu Gott’, nicht ‘die Liebe Gottes’; ''a ṡerc duit'' ‘deine Liebe zu ihm’.
Der attributive nominale Genitiv steht in der Prosa immer hinter seinem Bezugs­wort; nur die poetische Sprache stellt ihn gelegent­lich voran, z. B. ''fairggæ findḟolt'' ‘des Meeres weißes Haar’ Thes. II 290,{{smaller|4}}; ''fri frega fál'' ‘gegen der Wand Wall’ SP.
2. zur Ergänzung von Adjektiven, namentlich solchen, die ‘mächtig, bereit zu’ bedeuten, wie ''cumach­tach'' Wb 14 c 41, ''túalang'' 31 b 11, ''irlam'' 13 c 8, ''gréssach foigde'' ‘eifrig zum Bettel’ 31 b 23, ''essamin precepte'' ‘furchtlos zu predigen’ 23 b 7. Doch auch freier: ''soir mo bréthre'' ‘frei in Bezug auf mein Wort’ 4 c 18, ''réil ærsoilc­the béoil'' ‘klar in Bezug auf Öffnung des Mundes’ Sg 14 a 16.
3. Von Verben kann sich nur die Kopula mit dem Genitiv verbinden. Dieser ist:
a) gewöhnlich ein Genitivus qualitatis, z. B. ''ni torbi'' ‘es ist nicht von Nutzen’, ''ni baí'' ‘es ist nicht gut’ (wörtlich ‘vom Guten’), ''is méite'' ‘es ist wichtig’ (‘von Größe’), ''is beicc'' ‘es ist unwichtig’ (‘von Kleinheit’), ''is túalnge'' ‘er ist fähig’ (‘der Fähigkeit’).
b) ein Genitiv der Zugehörigkeit, z. B. ''ammi déc'' ‘wir<noinclude></noinclude>
o15d9cwv745tu62cm9jebb6karhaqrg
Thesaurus Palaeohibernicus/St. Gall Glosses on Priscian/part 2
0
404987
1346042
1345024
2026-07-18T16:50:59Z
Mahagaja
1972
1346042
wikitext
text/x-wiki
{{header
| title = [[Thesaurus Palaeohibernicus]], [[Thesaurus Palaeohibernicus/Volume II|Volume II]]
| author = | override_author = [[w:Whitley Stokes|Whitley Stokes]] and [[w:John Strachan (linguist)|John Strachan]], eds.
| year = 1903
| section = St. Gall Glosses on Priscian
| previous = [[Thesaurus Palaeohibernicus/St. Gall Glosses on Priscian|St. Gall Glosses on Priscian, part 1]]
| next = [[Thesaurus Palaeohibernicus/Glosses part 2|Glosses part 2]]
| notes =
}}
<div style="margin-left:4em">
{|
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=183 onlysection="94a-la" />
|-valign=top
|{{ts|w50|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=183 onlysection="94a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=183 onlysection="94a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=183 onlysection="94b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=183 onlysection="94b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=183 onlysection="94b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=183 onlysection="95a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=183 onlysection="95a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=183 onlysection="95a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=183 to=184 onlysection="95b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=183 to=184 onlysection="95b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=183 to=184 onlysection="95b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=184 onlysection="96a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=184 onlysection="96a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=184 onlysection="96a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=184 onlysection="96b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=184 onlysection="96b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=184 onlysection="96b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=184 onlysection="97a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=184 onlysection="97a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=184 onlysection="97a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=184 onlysection="97b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=184 onlysection="97b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=184 onlysection="97b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=184 onlysection="98a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=184 onlysection="98a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=184 onlysection="98a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=184 onlysection="98b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=184 onlysection="98b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=184 onlysection="98b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=185 onlysection="99a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=185 onlysection="99a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=185 onlysection="99a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=185 onlysection="99b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=185 onlysection="99b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=185 onlysection="99b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=185 onlysection="100a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=185 onlysection="100a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=185 onlysection="100a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=185 onlysection="100b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=185 onlysection="100b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=185 onlysection="100b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=185 onlysection="101a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=185 onlysection="101a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=185 onlysection="101a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=185 onlysection="101b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=185 onlysection="101b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=185 onlysection="101b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=185 to=186 onlysection="102a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=185 to=186 onlysection="102a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=185 to=186 onlysection="102a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=186 onlysection="102b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=186 onlysection="102b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=186 onlysection="102b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=186 onlysection="103a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=186 onlysection="103a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=186 onlysection="103a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=186 onlysection="103b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=186 onlysection="103b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=186 onlysection="103b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=186 onlysection="104a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=186 onlysection="104a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=186 onlysection="104a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=186 onlysection="104b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=186 onlysection="104b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=186 onlysection="104b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=186 to=187 onlysection="105a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=186 to=187 onlysection="105a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=186 to=187 onlysection="105a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=187 onlysection="105b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=187 onlysection="105b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=187 onlysection="105b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=187 onlysection="106a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=187 onlysection="106a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=187 onlysection="106a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=187 to=188 onlysection="106b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=187 to=188 onlysection="106b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=187 to=188 onlysection="106b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=188 onlysection="107a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=188 onlysection="107a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=188 onlysection="107a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=189 onlysection="107b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=189 onlysection="107b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=189 onlysection="107b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=189 onlysection="108a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=189 onlysection="108a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=189 onlysection="108a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=189 onlysection="108b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=189 onlysection="108b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=189 onlysection="108b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=189 onlysection="109a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=189 onlysection="109a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=189 onlysection="109a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=189 onlysection="110b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=189 onlysection="110b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=189 onlysection="110b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=189 to=190 onlysection="111a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=189 to=190 onlysection="111a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=189 to=190 onlysection="111a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=190 onlysection="111b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=190 onlysection="111b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=190 onlysection="111b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=190 onlysection="112a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=190 onlysection="112a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=190 onlysection="112a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=190 onlysection="112b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=190 onlysection="112b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=190 onlysection="112b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=190 onlysection="113a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=190 onlysection="113a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=190 onlysection="113a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=191 onlysection="113b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=191 onlysection="113b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=191 onlysection="113b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=191 onlysection="114a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=191 onlysection="114a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=191 onlysection="114a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=191 onlysection="114b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=191 onlysection="114b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=191 onlysection="114b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=191 onlysection="115a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=191 onlysection="115a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=191 onlysection="115a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=192 onlysection="115b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=192 onlysection="115b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=192 onlysection="115b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=192 onlysection="116a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=192 onlysection="116a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=192 onlysection="116a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=192 onlysection="116b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=192 onlysection="116b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=192 onlysection="116b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=192 onlysection="117a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=192 onlysection="117a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=192 onlysection="117a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=192 onlysection="117b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=192 onlysection="117b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=192 onlysection="117b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=192 onlysection="118a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=192 onlysection="118a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=192 onlysection="118a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=192 onlysection="118b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=192 onlysection="118b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=192 onlysection="118b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=192 onlysection="119a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=192 onlysection="119a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=192 onlysection="119a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=193 onlysection="119b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=193 onlysection="119b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=193 onlysection="119b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=193 onlysection="120a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=193 onlysection="120a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=193 onlysection="120a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=193 onlysection="120b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=193 onlysection="120b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=193 onlysection="120b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=193 onlysection="121a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=193 onlysection="121a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=193 onlysection="121a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=194 onlysection="121b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=194 onlysection="121b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=194 onlysection="121b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=194 onlysection="122a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=194 onlysection="122a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=194 onlysection="122a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=194 onlysection="123b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=194 onlysection="123b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=194 onlysection="123b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=194 onlysection="124a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=194 onlysection="124a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=194 onlysection="124a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=194 onlysection="124b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=194 onlysection="124b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=194 onlysection="124b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=194 to=195 onlysection="125a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=194 to=195 onlysection="125a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=194 to=195 onlysection="125a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=195 onlysection="126a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=195 onlysection="126a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=195 onlysection="126a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=195 onlysection="126b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=195 onlysection="126b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=195 onlysection="126b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=195 onlysection="127a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=195 onlysection="127a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=195 onlysection="127a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=195 onlysection="127b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=195 onlysection="127b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=195 onlysection="127b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=195 onlysection="128a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=195 onlysection="128a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=195 onlysection="128a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=195 onlysection="128b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=195 onlysection="128b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=195 onlysection="128b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=195 onlysection="129a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=195 onlysection="129a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=195 onlysection="129a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=196 onlysection="129b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=196 onlysection="129b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=196 onlysection="129b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=196 onlysection="130b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=196 onlysection="130b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=196 onlysection="130b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=196 onlysection="131b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=196 onlysection="131b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=196 onlysection="131b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=196 onlysection="132a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=196 onlysection="132a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=196 onlysection="132a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=196 onlysection="132b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=196 onlysection="132b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=196 onlysection="132b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=196 onlysection="133b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=196 onlysection="133b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=196 onlysection="133b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=196 onlysection="135b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=196 onlysection="135b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=196 onlysection="135b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=197 onlysection="136a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=197 onlysection="136a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=197 onlysection="136a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=197 onlysection="137b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=197 onlysection="137b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=197 onlysection="137b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=197 to=198 onlysection="138a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=197 to=198 onlysection="138a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=197 to=198 onlysection="138a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=198 to=199 onlysection="138b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=198 to=199 onlysection="138b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=198 to=199 onlysection="138b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=199 onlysection="139a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=199 onlysection="139a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=199 onlysection="139a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=199 onlysection="139b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=199 onlysection="139b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=199 onlysection="139b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=199 to=200 onlysection="140a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=199 to=200 onlysection="140a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=199 to=200 onlysection="140a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=200 onlysection="140b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=200 onlysection="140b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=200 onlysection="140b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=200 onlysection="141a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=200 onlysection="141a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=200 onlysection="141a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=200 onlysection="142b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=200 onlysection="142b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=200 onlysection="142b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=200 onlysection="143a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=200 onlysection="143a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=200 onlysection="143a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=200 to=201 onlysection="143b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=200 to=201 onlysection="143b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=200 to=201 onlysection="143b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=201 onlysection="144a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=201 onlysection="144a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=201 onlysection="144a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=201 onlysection="144b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=201 onlysection="144b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=201 onlysection="144b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=201 onlysection="145a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=201 onlysection="145a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=201 onlysection="145a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=201 onlysection="145b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=201 onlysection="145b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=201 onlysection="145b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=201 onlysection="146a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=201 onlysection="146a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=201 onlysection="146a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=201 to=202 onlysection="146b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=201 to=202 onlysection="146b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=201 to=202 onlysection="146b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=202 onlysection="147a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=202 onlysection="147a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=202 onlysection="147a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=202 to=203 onlysection="147b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=202 to=203 onlysection="147b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=202 to=203 onlysection="147b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=203 to=204 onlysection="148a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=203 to=204 onlysection="148a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=203 to=204 onlysection="148a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=204 to=205 onlysection="148b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=204 to=205 onlysection="148b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=204 to=205 onlysection="148b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=205 onlysection="149a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=205 onlysection="149a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=205 onlysection="149a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=205 to=206 onlysection="149b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=205 to=206 onlysection="149b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=205 to=206 onlysection="149b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=206 onlysection="150a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=206 onlysection="150a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=206 onlysection="150a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=206 onlysection="150b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=206 onlysection="150b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=206 onlysection="150b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=207 onlysection="151a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=207 onlysection="151a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=207 onlysection="151a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=207 onlysection="151b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=207 onlysection="151b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=207 onlysection="151b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=207 onlysection="152a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=207 onlysection="152a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=207 onlysection="152a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=208 onlysection="152b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=208 onlysection="152b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=208 onlysection="152b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=208 onlysection="153a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=208 onlysection="153a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=208 onlysection="153a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=208 onlysection="153b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=208 onlysection="153b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=208 onlysection="153b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=209 onlysection="154a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=209 onlysection="154a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=209 onlysection="154a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=209 onlysection="154b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=209 onlysection="154b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=209 onlysection="154b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=209 onlysection="155a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=209 onlysection="155a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=209 onlysection="155a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=209 onlysection="155b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=209 onlysection="155b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=209 onlysection="155b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=210 onlysection="156a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=210 onlysection="156a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=210 onlysection="156a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=210 onlysection="156b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=210 onlysection="156b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=210 onlysection="156b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=210 to=211 onlysection="157b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=210 to=211 onlysection="157b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=210 to=211 onlysection="157b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=211 onlysection="158a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=211 onlysection="158a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=211 onlysection="158a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=211 to=212 onlysection="158b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=211 to=212 onlysection="158b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=211 to=212 onlysection="158b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=212 onlysection="159a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=212 onlysection="159a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=212 onlysection="159a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=212 onlysection="159b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=212 onlysection="159b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=212 onlysection="159b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=212 onlysection="160b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=212 onlysection="160b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=212 onlysection="160b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=213 onlysection="161a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=213 onlysection="161a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=213 onlysection="161a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=213 to=214 onlysection="161b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=213 to=214 onlysection="161b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=213 to=214 onlysection="161b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=214 onlysection="162a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=214 onlysection="162a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=214 onlysection="162a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=215 onlysection="162b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=215 onlysection="162b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=215 onlysection="162b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=215 onlysection="163a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=215 onlysection="163a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=215 onlysection="163a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=215 to=216 onlysection="163b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=215 to=216 onlysection="163b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=215 to=216 onlysection="163b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=216 onlysection="164a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=216 onlysection="164a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=216 onlysection="164a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=216 onlysection="164b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=216 onlysection="164b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=216 onlysection="164b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=216 onlysection="165a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=216 onlysection="165a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=216 onlysection="165a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=216 onlysection="165b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=216 onlysection="165b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=216 onlysection="165b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=216 to=217 onlysection="166a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=216 to=217 onlysection="166a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=216 to=217 onlysection="166a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=217 onlysection="167a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=217 onlysection="167a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=217 onlysection="167a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=217 onlysection="167b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=217 onlysection="167b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=217 onlysection="167b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=217 onlysection="168a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=217 onlysection="168a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=217 onlysection="168a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=217 onlysection="168b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=217 onlysection="168b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=217 onlysection="168b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=217 to=218 onlysection="169a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=217 to=218 onlysection="169a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=217 to=218 onlysection="169a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=218 onlysection="169b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=218 onlysection="169b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=218 onlysection="169b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=218 onlysection="170a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=218 onlysection="170a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=218 onlysection="170a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=218 onlysection="170b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=218 onlysection="170b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=218 onlysection="170b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=218 onlysection="171a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=218 onlysection="171a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=218 onlysection="171a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=218 onlysection="171b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=218 onlysection="171b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=218 onlysection="171b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=218 onlysection="172a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=218 onlysection="172a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=218 onlysection="172a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=219 onlysection="172b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=219 onlysection="172b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=219 onlysection="172b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=219 onlysection="173a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=219 onlysection="173a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=219 onlysection="173a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=219 onlysection="173b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=219 onlysection="173b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=219 onlysection="173b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=219 onlysection="174a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=219 onlysection="174a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=219 onlysection="174a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=220 onlysection="174b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=220 onlysection="174b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=220 onlysection="174b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=220 onlysection="175a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=220 onlysection="175a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=220 onlysection="175a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=220 onlysection="176a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=220 onlysection="176a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=220 onlysection="176a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=220 onlysection="176b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=220 onlysection="176b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=220 onlysection="176b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=220 onlysection="177a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=220 onlysection="177a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=220 onlysection="177a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=220 onlysection="177b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=220 onlysection="177b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=220 onlysection="177b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=220 onlysection="178a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=220 onlysection="178a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=220 onlysection="178a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=220 to=221 onlysection="178b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=220 to=221 onlysection="178b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=220 to=221 onlysection="178b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=221 onlysection="179a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=221 onlysection="179a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=221 onlysection="179a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=221 onlysection="179b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=221 onlysection="179b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=221 onlysection="179b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=221 onlysection="180a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=221 onlysection="180a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=221 onlysection="180a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=221 onlysection="180b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=221 onlysection="180b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=221 onlysection="180b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=222 onlysection="181a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=222 onlysection="181a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=222 onlysection="181a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=222 onlysection="181b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=222 onlysection="181b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=222 onlysection="181b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=222 onlysection="182a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=222 onlysection="182a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=222 onlysection="182a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=222 to=223 onlysection="182b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=222 to=223 onlysection="182b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=222 to=223 onlysection="182b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=223 onlysection="183a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=223 onlysection="183a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=223 onlysection="183a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=223 onlysection="183b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=223 onlysection="183b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=223 onlysection="183b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=223 onlysection="184a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=223 onlysection="184a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=223 onlysection="184a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=223 onlysection="184b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=223 onlysection="184b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=223 onlysection="184b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=223 onlysection="185a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=223 onlysection="185a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=223 onlysection="185a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=224 onlysection="185b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=224 onlysection="185b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=224 onlysection="185b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=224 onlysection="186a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=224 onlysection="186a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=224 onlysection="186a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=224 onlysection="186b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=224 onlysection="186b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=224 onlysection="186b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=224 onlysection="187a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=224 onlysection="187a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=224 onlysection="187a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=224 to=225 onlysection="187b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=224 to=225 onlysection="187b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=224 to=225 onlysection="187b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=225 to=227 onlysection="188a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=225 to=227 onlysection="188a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=225 to=227 onlysection="188a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=227 to=228 onlysection="188b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=228 onlysection="188b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=228 onlysection="188b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=228 onlysection="189a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=228 onlysection="189a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=228 onlysection="189a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=229 onlysection="189b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=229 onlysection="189b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=229 onlysection="189b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=229 to=230 onlysection="190a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=229 to=230 onlysection="190a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=229 to=230 onlysection="190a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=230 onlysection="190b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=230 onlysection="190b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=230 onlysection="190b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=230 to=231 onlysection="191a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=230 to=231 onlysection="191a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=230 to=231 onlysection="191a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=231 onlysection="191b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=231 onlysection="191b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=231 onlysection="191b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=231 onlysection="192a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=231 onlysection="192a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=231 onlysection="192a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=231 onlysection="192b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=231 onlysection="192b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=231 onlysection="192b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=231 onlysection="193a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=231 onlysection="193a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=231 onlysection="193a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=231 to=232 onlysection="193b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=231 to=232 onlysection="193b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=231 to=232 onlysection="193b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=232 onlysection="194a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=232 onlysection="194a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=232 onlysection="194a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=232 onlysection="194b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=232 onlysection="194b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=232 onlysection="194b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=232 onlysection="195a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=232 onlysection="195a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=232 onlysection="195a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=233 onlysection="195b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=233 onlysection="195b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=233 onlysection="195b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=233 onlysection="196a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=233 onlysection="196a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=233 onlysection="196a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=233 onlysection="196b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=233 onlysection="196b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=233 onlysection="196b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=233 to=235 onlysection="197a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=233 to=235 onlysection="197a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=233 to=235 onlysection="197a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=235 to=236 onlysection="197b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=235 to=236 onlysection="197b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=235 to=236 onlysection="197b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=236 to=237 onlysection="198a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=236 to=237 onlysection="198a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=236 to=237 onlysection="198a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=238 onlysection="198b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=238 onlysection="198b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=238 onlysection="198b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=238 to=239 onlysection="199a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=238 to=239 onlysection="199a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=238 to=239 onlysection="199a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=239 onlysection="199b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=239 onlysection="199b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=239 onlysection="199b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=240 onlysection="200a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=240 onlysection="200a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=240 onlysection="200a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=241 to=242 onlysection="200b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=241 to=242 onlysection="200b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=241 to=242 onlysection="200b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=242 onlysection="201a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=242 onlysection="201a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=242 onlysection="201a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=242 to=243 onlysection="201b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=242 to=243 onlysection="201b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=242 to=243 onlysection="201b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=244 onlysection="202a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=244 onlysection="202a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=244 onlysection="202a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=244 to=245 onlysection="202b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=244 to=245 onlysection="202b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=244 to=245 onlysection="202b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=245 to=246 onlysection="203a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=245 to=246 onlysection="203a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=245 to=246 onlysection="203a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=246 to=247 onlysection="203b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=246 to=247 onlysection="203b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=246 to=247 onlysection="203b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=247 to=248 onlysection="204a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=247 to=248 onlysection="204a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=247 to=248 onlysection="204a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=248 onlysection="204b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=248 onlysection="204b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=248 onlysection="204b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=248 to=249 onlysection="205a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=248 to=249 onlysection="205a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=248 to=249 onlysection="205a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=249 onlysection="205b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=249 onlysection="205b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=249 onlysection="205b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=249 onlysection="206a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=249 onlysection="206a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=249 onlysection="206a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=249 to=250 onlysection="206b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=249 to=250 onlysection="206b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=249 to=250 onlysection="206b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=250 onlysection="207a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=250 onlysection="207a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=250 onlysection="207a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=250 to=251 onlysection="207b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=250 to=251 onlysection="207b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=250 to=251 onlysection="207b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=252 onlysection="208a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=252 onlysection="208a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=252 onlysection="208a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=252 to=253 onlysection="208b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=252 to=253 onlysection="208b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=252 to=253 onlysection="208b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=253 to=254 onlysection="209a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=253 to=254 onlysection="209a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=253 to=254 onlysection="209a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=254 to=256 onlysection="209b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=254 to=256 onlysection="209b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=254 to=256 onlysection="209b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=256 to=257 onlysection="210a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=256 to=257 onlysection="210a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=256 to=257 onlysection="210a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=257 onlysection="210b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=257 onlysection="210b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=257 onlysection="210b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=257 to=258 onlysection="211a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=257 to=258 onlysection="211a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=257 to=258 onlysection="211a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=258 to=259 onlysection="211b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=258 to=259 onlysection="211b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=258 to=259 onlysection="211b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=259 to=260 onlysection="212a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=259 to=260 onlysection="212a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=259 to=260 onlysection="212a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=260 to=261 onlysection="212b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=260 to=261 onlysection="212b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=260 to=261 onlysection="212b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=261 to=262 onlysection="213a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=261 to=262 onlysection="213a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=261 to=262 onlysection="213a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=262 onlysection="213b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=262 onlysection="213b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=262 onlysection="213b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=262 onlysection="214a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=262 onlysection="214a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=262 onlysection="214a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=263 onlysection="214b-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=263 onlysection="214b-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" include=263 onlysection="214b-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|-
| colspan=2 | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=263 to=264 onlysection="215a-la" />
|-valign=top
|{{ts|pr1}} | <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=263 to=264 onlysection="215a-sga" /> || <pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=263 to=264 onlysection="215a-en" />
|-
| colspan=2 | {{smallrefs}}
|}
<pages index="Thesaurus Palaeohibernicus 2.djvu" from=264 to=270 />
;Notes
{{smallrefs|columns=3}}
</div>
[[Category:Sean-Ghaeilge]]
s15uic03urqdhx4sha5fc2hwkla06n3
Page:AN 90 Ashtami Bartha Katha.pdf/142
104
453273
1346048
1343380
2026-07-19T01:44:11Z
Neetu Dangol
873892
/* Proofread */
1346048
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="3" user="Neetu Dangol" /></noinclude>गोविषान थ्व मोहमयीमय जुन संपूर्ण्ण सुन्दरमयी चित्र विचित्रन जि चित्त हरण यातं ॥ थ्व मोहमयी स्वर्गया अप
सरा निश्चय न्हसम्ह अपसरा सष्टास मेनका धायाम्ह अपसरा अन्यथा जुलसा सुंदर मय गथे जुयिव ॥ गथिंग्व
स्वभाव रचना भाव रचना चित्र विचित्र पर्दक्रम सकतासं मिखान सवाद आव मनन संगम याय भालपा गथिंग्व
समाल ल्वयक स्वर गीत मूर्छना वीणा वाद्य नाद्य थ्व सकतानं जि मनसा लाव समस्त प्रकारं नं विना भोगन जि
मन स्थिर मजुलं वीणा स्वर मेखला स्वर तार स्वर तार स्वर घघला स्वर थवं स्वर भाषा स्वर थ्वतेतानं अहार्य चित्त सुनानं ग्व<noinclude></noinclude>
2i81c98brxeismam8vb0dla83f5nv16
Page:AN 90 Ashtami Bartha Katha.pdf/143
104
453275
1346049
1343384
2026-07-19T01:57:02Z
Neetu Dangol
873892
/* Proofread */
1346049
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="3" user="Neetu Dangol" /></noinclude>म्हनं हरण याय मफु जि चित्त हरण यातं थ्वतेता प्रशंसा यानाव थ्वया ख्वाल स्वरुप पलेस्वान यारसस मिखा लिम
काम्ह राजाया नुगलस उत्पन्न जुव काम वृक्षव धय यात राजाया ख्वालस स्वद धाय चलति पिचालं ॥ थ्वनंलि सं धाका
लंलि संपुर्ण्ण रत्न द्रव्य पारितोघिक धाय दयपौ मुख शुद्धि तयाव सिलोपाउ वियाव हे मोहमयी मयजु जिमि अन्तः पुरस तयारन ओयमा
ल धायाव राजकुलस वयाव कान्मत्त जुयाव मोहमयी जक लुमनकाव चोनं ॥ थ्वतेता प्रकालन कूट कामिनी धाय कपट
न सुंदरी राजाया नुगलस विश्राम याङाव असत्य रुप संसारया मायाथ्यं राजाया मोह विस्तारयात ॥ थ्वनंलि सासायात धाय<noinclude></noinclude>
46ndkgujl1gjim5c8g65h0sumaqdovj
Page:AN 90 Ashtami Bartha Katha.pdf/144
104
453276
1346050
1343385
2026-07-19T02:01:29Z
Neetu Dangol
873892
/* Proofread */
1346050
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="3" user="Neetu Dangol" /></noinclude>संध्या कालंलिसो रात्रि मुखस मदनातुर धाय काम लोगी राजानं स्वइछान वोनकल छोतं ॥ मूर्छान तोकपुयाव मू
र्छातु जुय इछा जुयुव ॥ इन्द्रिय अवश जुयागुलि राज स्वरुप सिमाया कुठार धाय परशु थुका ॥ यशः स्वरुप फल विओ
धर्म अर्थ काम थ्वतेता त्रिवर्ग फल विव सिमा छेदन यायिव संपूर्ण्ण काम मदया गंधन भ्रमरं पूर्ण्णम्ह वथानया नायक मभ
गज कामरा गयाव सन अंधाम्ह महावट धाय अगा धगा लस कोतिनि वेलस माकिसन क्वफात ङास रक्षा मयात ङास गनं
रक्षा जुयु ॥ थ्वनंलि मूर्खचेटक धाय दासजनपनिसेनं रसनं वुटय याङाव रस तायकाव थ्व कुट कामिनी कपटी सुंद<noinclude></noinclude>
02pyfl0ziqctutyv7j0qju2h2aidqeo
Page:AN 90 Ashtami Bartha Katha.pdf/145
104
453277
1346051
1343386
2026-07-19T03:01:21Z
Neetu Dangol
873892
/* Proofread */
1346051
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="3" user="Neetu Dangol" /></noinclude>री राजाया विनाश यात राजकुर वोना हलं ॥ मोह मयी मयजु खनेतु नुं दुगंछिन मोह जुया मोह विषन दाह जुयाव
धैर्य तोलताव हतासनं एकान्तस वोङाव आलिगन तयार जुलं ॥ राजाया कान्तारुप धाय मोहमयी तिरिया रूपन
काल तयार जुलं ॥ थ्वनंलि हाथ जोनाव लासास चोङा वेलस मोहमयी रूप तोलाव थव रूप जुयाव कवि कुमार
न धाया ॥ हे महाराज अहं धाय जि प्याषुंम्ह मखु मेनका अपसरां मखु श्री सत्यरत राजाया पुत्र सुधर्मा राणीया गर्भ
न जात जुवम्ह रत्न चूडा सहित कवि कुमार धायाम्ह वीर कुमार जि थुका महापापी राजा दाजु छ जि किजा हं ॥ राज्य भोग<noinclude></noinclude>
ly9ftf1gfjbmyf4a4yuxi5ldgc3052c
Page:AN 90 Ashtami Bartha Katha.pdf/146
104
453278
1346052
1343387
2026-07-19T03:37:14Z
Neetu Dangol
873892
/* Proofread */
1346052
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="3" user="Neetu Dangol" /></noinclude>वचन लुमङा समुपा सित व्यमष्ठस्यां मोहिंसितव्यं उपासना याय माल अष्ठमी कुन्हु हिसा याय मतेव धाल थनि
या दिनस अष्ठमी मषु थ्वते भालपाव पुनर्वार मोहमयी जुयाव संभोग विय धायाव रण्डा रूपन राजाया अण्डा
त्वह चानति पाव जित सि फायाथ्यं षिषा फायाव स्याय धक जुवम्ह छ धकं धायाव मोच कलं ॥ थ्व प्रकारन रात्रिया समयस प्रा
ज्यु धाय राज्याभिषेक कासें जुओम्ह तिकाधारि राजा दाजु मोचकाव साम्राज्या राज्य धाय चक्रवर्त्ति राजाया पदलातं कवि
कुमारन ॥ थ्वनंलि संति कुन्हु गोविषान मन्त्री प्रमुख मुनकाव कवि कुमारन थव रूप जुयाव थ्व वृत्तांत समस्तं कनाव<noinclude></noinclude>
8dr829ljehscyh5rsjohlvm7y2ewzrt
Page:AN 90 Ashtami Bartha Katha.pdf/147
104
453279
1346053
1343388
2026-07-19T03:42:21Z
Neetu Dangol
873892
/* Proofread */
1346053
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="3" user="Neetu Dangol" /></noinclude>माम वोङाव आन्द चोङा ॥ थ्वनंलि राज्य पद लाङाव न्हापाया दुःख लुमनाव राग द्वेष मोह याव शनःनिः कृपा
जुयाव दाजुया शरीर अग्नि संस्कार मयासे प्रपात धाय जोलस क्वफ्वातं ॥ थ्वनंलि थें प्रायश्चित्त आदिपं याङाव
शुभ दिनस विधि पूर्वकं सिंहासनस चोङाव मन्त्री प्रमुख प्रजा मुनङाव लाज्याभिषेक कायाव कवि कुमार माहा
लाजा जुलां ॥ लोभ मोह शान्त याङाव प्रजालोक प्रतिपाल याङं महासुषन चोनं कवि वीर महाराजा ॥ परंतु कवि वी
र राजानं राज्य पदलासेनं न्हापाया दुःख लुंमङावनि कृपा जुयाव अलोल मन्त्र राजा नरकस दुःख भोग यातं विना कार<noinclude></noinclude>
kh3u4fwfoxgj8zuvg0q9dvqj66aha2a
Page:AN 90 Ashtami Bartha Katha.pdf/148
104
453280
1346054
1343389
2026-07-19T03:49:19Z
Neetu Dangol
873892
/* Proofread */
1346054
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="3" user="Neetu Dangol" /></noinclude>णस किजाजुयात दुःख समुद्रस क्वफ्वानाया पापन थमनं नरक वास यातं ॥ ङेनो हे भिक्षु आनन्दादि थ्व अलोल मन्त्र रा
जा मेवु मखु थ्व पापिष्ठ देवदत्त थुका ॥ थ्व कवि वीर राजां ग्वलतों राज राज्यलक्ष्मी भोग याङाव काल मृत्यु जुयाव भ्रा
तृ वध पापन नरक वास जुलं ॥ सहस्र वर्ष पर्यन्त थ्व पापन भोग याङाव आवतलें थ्वया ले सन पादां गुष्ठस द्याल जुलं ॥
जन्तु पनिस कल्य कल्यान्त क्षय जुलसनं थमं याङा कर्म क्षय मजुव विना भोगन ॥ जन्मा वर्त्त कम परिचयैः सन्ततैः पच्यमानं पश्चा
घातं स्थल जल तरुग्राव गर्भान्तरेपि ॥ तेस्तैर्नानारसपनि करैकाय पात्रैष्व भुक्तं कल्यापायैरपिन पुरुषः कर्मशेषं जहा<noinclude></noinclude>
mds7lhye72fmoxp4v5hczqsf5uzkl6r
Page:AN 90 Ashtami Bartha Katha.pdf/149
104
453281
1346055
1343390
2026-07-19T05:18:25Z
Neetu Dangol
873892
/* Proofread */
1346055
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="3" user="Neetu Dangol" /></noinclude>ति ॥ पुरुषपनिसेनं कर्मशेष दतोलें भोग याय मालं जन्म परंपराया अनुक्रमन पाक ओओं स्थलसं जलसं सिमासं
ल्वहसं थ्वतेताया गर्भवास जुलसां नाना रसन अरसन शरीर स्वरूप पात्रस भोगयातं भोगमयासें कर्म क्षय
मजुलं ॥ महाराज अशोक थथे सियाव अनेक जतननं सद्धर्म चलय यायमाल ॥ सत् सुख वांछा याङाव दशा
कुशल कर्म तोलताव मिश्र कर्म तोलताव पाप कर्म तोलताव सद्धर्मकर्म यायमाल ॥ धर्मन स्वर्ग पापन नर
क धर्मन सुख भोगन पापन दुःख भोग सद्धर्मन निर्वाण मोक्ष लायु ॥ अभुक्तं क्षीय तेनैव कर्म क्वापिक दाचन॥<noinclude></noinclude>
nga0bblu778cmh9lv5behrhawz3s2a5
Page:A-abbig ni Nandalnan nan hi Kamengullug di Kabunyan.pdf/39
104
453383
1346056
1343666
2026-07-19T05:27:34Z
Filipinayzd
39742
/* Validated */
1346056
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="4" user="Filipinayzd" />[[Category:A-abbig ni Nandalnan nan hi Kamengullug di Kabunyan]]
[[Category:Keley-I Kallahan]]</noinclude><p>Intuluy Nenemneman-et et kantuy "Makulug wada etan
ligat ni muka hakhakbati tep ya etan libluh ni muka
benidbida. Tep ya etan libluh ey tuka ittenuttuddu
panggep etan ni kalwah ni tuu. Et humman hu hedin muka
kulluga huyya, man wada ligat mu. Heballi ibbeng mu et
hi-gak hu u-unnuden mu et wadalli hu nelam-ay ni biyag
mu eyad puyek. Et hedin u-unnudem hu ittugun ku, man
liwwanem eya ligat ni muka ihakhakbat.
{{Rule}}
Wisdom continued and said "It's true that you
have that heavy burden you're carrying because
of that book you've been reading. Because that
book, it just teaches about the evil of a
person. Therefore, if you read it, of course
you have hardship. You ought to throw it away
and follow me, then you would have an easy life
here on earth. And if you follow my advice,
then you'll forget about the heavy load you're
carrying.
{{c|33}}<noinclude></noinclude>
csy9ovx3vjhohhdwkmqe52jungnzw04
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/413
104
454280
1346140
1345408
2026-07-19T08:31:28Z
Wydarty
213377
1346140
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude><section begin="cz3" />{{f|align=center|CZĘŚĆ TRZECIA.|w=140%|po=10px}}
{{f|align=center|{{---|60}}}}
{{f|align=center|'''{{Rozstrzelony|Ofiara Cecyli}}i.'''|w=120%|przed=10px|po=10px}}
{{f|align=center|{{---|40}}}}<section end="cz3" />
<section begin="X"/><section end="X"/>{{f|align=center|'''I.'''|w=120%|przed=10px|po=12px}}
{{tab}}Hrabina Luiza w ostatniej chwili życia rzuciła na doktora oskarżenie straszne i fałszywe, niemożliwe do cofnięcia.<br>
{{tab}}W kobiecie tej była dziwna mieszanina uczuć szlachetnych i namiętności najniższych.<br>
{{tab}}Będąc młodą i wspaniale piękną, była zdradzaną przez męża. Hr. Rudolf swem postępowaniem rozpustnem nie oszczędził jej ani jednego upokorzenia, ani jednej goryczy.<br>
{{tab}}Gdyby była chciała, mogła się była pomścić, znaleźć pocieszycieli i korzystać z tryumfów łatwych, nie uczyniła jednak tego. Nakazała milczenie porywom serca i wiernie utrzymała czystość ogniska domowego.<br>
{{tab}}Była i miała prawo być dumną ze swego życia cnotliwego.<br>
{{tab}}Serce swe, bez podziału, oddała swemu synowi.<br><noinclude></noinclude>
gilea7t06wn42ieeylorkd3ot1y38wl
Dramat w Bicêtre/Część pierwsza/całość
0
454408
1346136
1345573
2026-07-19T08:28:35Z
Wydarty
213377
1346136
wikitext
text/x-wiki
{{Dane tekstu
|autor = Frédéric Gilbert & E. Piron
|tytuł = [[Dramat w Bicêtre]]
|tłumacz = anonymous
|wydawca = S. Orgelbranda Synowie
|druk =
|rok wydania = 1894
|miejsce wydania = Warszawa
|tytuł oryginalny = ''Le drame de Bicêtre''
|strona indeksu = PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu
|źródło = [[:File:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu|Skany na Wikisource]]
|poprzedni = Dramat w Bicêtre
|następny = Dramat w Bicêtre/Część druga/całość
|inne= {{całość|Dramat w Bicêtre/Część pierwsza/całość|epub=i|Część pierwsza|Cała}}
{{całość|Dramat w Bicêtre/całość|epub=i|powieść|Cała}}
}}
<div style="margin-left:45px; margin-right:4%; text-indent:2em; text-align:justify; position:static;">
<pages index="PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu" from=7 to=7 fromsection="cz1" tosection="cz1" />
<br>
<pages index="PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu" from=7 to=171 fromsection="X" />
{{Przypisy}}
</div>
{{PD-US-1923-abroad/PL|top=-8}}
[[Category:Dramat w Bicêtre|**]]
[[Category:Polski]]
cx8y7y51xfp3ln4fmvdxpv3ikoyq25f
1346137
1346136
2026-07-19T08:29:28Z
Wydarty
213377
1346137
wikitext
text/x-wiki
{{Dane tekstu
|autor = Frédéric Gilbert & E. Piron
|tytuł = [[Dramat w Bicêtre]]
|tłumacz = anonymous
|wydawca = S. Orgelbranda Synowie
|druk =
|rok wydania = 1894
|miejsce wydania = Warszawa
|tytuł oryginalny = ''Le drame de Bicêtre''
|strona indeksu = PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu
|źródło = [[:File:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu|Skany na Wikisource]]
|poprzedni = Dramat w Bicêtre
|następny = Dramat w Bicêtre/Część druga/całość
|inne= {{całość|Dramat w Bicêtre/Część pierwsza/całość|epub=i|Część pierwsza|Cała}}
{{całość|Dramat w Bicêtre/całość|epub=i|powieść|Cała}}
}}
<div style="margin-left:45px; margin-right:4%; text-indent:2em; text-align:justify; position:static;">
<pages index="PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu" from=7 to=7 fromsection="cz1" tosection="cz1" />
<br>
<pages index="PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu" from=7 to=171 fromsection="X" />
{{Przypisy}}
</div>
{{PD-US-1923-abroad/PL|top=-8}}
[[Category:Dramat w Bicêtre|*]]
[[Category:Polski]]
ndfisbwsq6mpk79l63yjt7v9mbaxqxb
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/335
104
454689
1346005
1345995
2026-07-18T14:40:36Z
Wydarty
213377
1346005
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{f|align=center|'''XXXVI.'''|w=120%|przed=12px|po=12px}}
{{tab}}Następnego dnia Merlu ze swym dobroczyńcą, baronem Roncières, udał się znowu na wyprawę. Zbrodniarz, chociaż zaopatrzony w strzelbę, zabrał jednak swój nóż.<br>
{{tab}}Przewodnicy poszli przodem.<br>
{{tab}}— Mówił wczoraj pan baron — odezwał się Hipolit — o odległości punktów, w których można zaopatrywać się w żywność. Mnie by się zdawało, że morze ztąd chyba niedaleko i że komunikacya nie tak bardzo utrudniona. Przecież Paramaribo musi być w tej stronie i odległe najmniej o mil piętnaście?<br>
{{tab}}Hipolit mówiąc to, wskazał ręką północ, umyślnie mylnie, by wywołać sprostowanie.<br>
{{tab}}— Paramaribo leży w tej stronie, o mil trzydzieści — odrzekł baron, wskazując wschód.<br>
{{tab}}— Czy są tam ścieżki?<br>
{{tab}}— Są prawie na całej przestrzeni. Idąc krokiem dobrym, można za dwa dni stanąć na miejscu.<br>
{{tab}}— A ci dwaj ludzie wystarczą do przeniesienia namiotów, naczyń kuchennych, żywności i narzędzi?<br>
{{tab}}— Nie, to też dodałem im jeszcze dwóch tragarzów i wysłałem już ich, by jak najmniej ludzi wiedziało o moich wycieczkach.<br>
{{tab}}— Czy tylko nie zanadto pan im ufa? Przepraszam pana za tę uwagę.<br>
{{tab}}— Owszem, niech pan mówi bez obawy.<br>
{{tab}}— Zauważyłem, że pozostawił pan w namiocie walizę, zawierającą prawdopodobnie papiery, może najcenniejsze dla pana, gdyż dokumenty rodowe.<br>
{{tab}}— Nie. W walizie tej znajduje się tylko ubranie do zmiany. Co zaś do papierów rodowych i pie-<noinclude></noinclude>
5ph4xsrja18vq76bq57vf6rtytmwwl7
Page:ᱞᱮᱯᱮᱡ ᱛᱤᱨᱤᱞ.pdf/16
104
454692
1345998
2026-07-18T13:10:20Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
742656
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1345998
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ" /></noinclude>ᱤᱫᱤᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ “On one hand you have the Santals who are perhaps the most acculturated and on the other you have the Juangs and the Bondas who are still very little touched by the impact of modernization.”
ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ, ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ, ᱪᱤᱠᱤ ᱟᱨ ᱚᱱᱠᱟᱪᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱱᱤᱛ ᱫᱚᱦᱚ ᱤᱫᱤᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱛᱚᱜᱚᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱷᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱞᱮᱴᱠᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱨᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱨᱟᱠ ᱫᱷᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱱᱜᱮᱭᱟᱠᱚ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱨᱮ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱠᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱤᱛ ᱞᱟᱸᱠᱪᱟᱨ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱟᱯᱱᱟᱨᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱢᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱜᱮᱭᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱠᱚ ᱚᱱᱟ ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱮᱱᱟᱝ ᱥᱤᱠᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱛᱤᱜᱼᱟ, ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱱᱟ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱵᱟᱱᱟᱦᱚᱲᱨᱤᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱾ ᱥᱟᱜᱟᱲ ᱪᱟᱠ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱮᱫᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱟᱭ ᱜᱩᱰᱨᱟᱹᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱪᱤ, ᱞᱮᱴᱠᱟ ᱪᱮᱫᱮᱫᱳ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱵᱟᱠᱷᱨᱟ, ᱟᱯᱟᱛ ᱪᱮᱫᱮᱫᱳ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱟᱠᱷᱨᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱚ ᱪᱮᱫ ᱠᱟᱭ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱟᱠ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱝ ᱠᱚᱜ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱᱟ – “To educate a mother means to educate a nation.”<noinclude>{{center|6}}</noinclude>
gg7sd5kk23skvsilh646efsvtarlcyv
Page:ᱞᱮᱯᱮᱡ ᱛᱤᱨᱤᱞ.pdf/17
104
454693
1345999
2026-07-18T13:13:34Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
742656
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1345999
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ" /></noinclude>{{center|<big>ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ</big>}}
ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱢ ᱵᱷᱮᱜᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ ᱦᱟᱱᱤᱴᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱤᱛᱤ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱮᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱᱫᱚ ᱚᱠᱟᱴᱟᱝ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱦᱩᱰᱤᱧᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱚᱸᱰᱮᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱟᱢ ᱠᱟᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱠᱟᱹᱢᱦᱚᱸ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱪᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ, ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱟᱨ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱦᱚᱸ ᱯᱟᱞᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱞᱟᱲᱟᱣᱟ ᱱᱩᱜᱩᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱮᱫ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱚᱠᱟᱴᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱠᱷᱨᱟ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱹᱫᱽ ᱵᱟᱹᱭᱦᱟᱹᱲ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱴᱤᱠᱚᱨ ᱡᱚᱛᱚᱣᱟᱜ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱜᱚᱯᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱚᱨᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱯᱟᱛ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱟᱱᱟᱨᱤᱡᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱨᱟᱭ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ –
: “ᱢᱟᱭ ᱛᱤᱧ ᱢᱟᱭ ᱛᱤᱧᱫᱚ ᱴᱚᱥᱚᱠ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱚ
: ᱵᱟᱹᱵᱩ ᱛᱤᱧ ᱵᱟᱹᱵᱩ ᱛᱤᱧᱫᱚ ᱠᱩᱞᱦᱤ ᱵᱟᱞᱚᱠᱚ
: ᱢᱟ:ᱭᱮ ᱜᱩᱱᱦᱟᱭ ᱨᱚᱫᱚ ᱛᱤᱫᱩᱧ ᱱᱟᱛᱟᱝᱼᱟ
: ᱵᱟᱹᱵᱩᱭ ᱜᱩᱱᱦᱟᱭ ᱨᱮᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟᱟᱢᱤᱧ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾”<noinclude>{{center|7}}</noinclude>
phn0h7exl3npqbsw0l6n237rpcne60h
1346000
1345999
2026-07-18T13:14:46Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
742656
1346000
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ" /></noinclude>{{center|<big>ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ</big>}}
ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱢ ᱵᱷᱮᱜᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ ᱦᱟᱱᱤᱴᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱤᱛᱤ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱮᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱᱫᱚ ᱚᱠᱟᱴᱟᱝ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱦᱩᱰᱤᱧᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱚᱸᱰᱮᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱟᱢ ᱠᱟᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱠᱟᱹᱢᱦᱚᱸ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱪᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ, ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱟᱨ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱦᱚᱸ ᱯᱟᱞᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱞᱟᱲᱟᱣᱟ ᱱᱩᱜᱩᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱮᱫ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱚᱠᱟᱴᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱠᱷᱨᱟ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱹᱫᱽ ᱵᱟᱹᱭᱦᱟᱹᱲ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱴᱤᱠᱚᱨ ᱡᱚᱛᱚᱣᱟᱜ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱜᱚᱯᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱚᱨᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱯᱟᱛ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱟᱱᱟᱨᱤᱡᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱨᱟᱭ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ –
::: “ᱢᱟᱭ ᱛᱤᱧ ᱢᱟᱭ ᱛᱤᱧᱫᱚ ᱴᱚᱥᱚᱠ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱚ
::: ᱵᱟᱹᱵᱩ ᱛᱤᱧ ᱵᱟᱹᱵᱩ ᱛᱤᱧᱫᱚ ᱠᱩᱞᱦᱤ ᱵᱟᱞᱚᱠᱚ
: ::ᱢᱟ:ᱭᱮ ᱜᱩᱱᱦᱟᱭ ᱨᱚᱫᱚ ᱛᱤᱫᱩᱧ ᱱᱟᱛᱟᱝᱼᱟ
: ::ᱵᱟᱹᱵᱩᱭ ᱜᱩᱱᱦᱟᱭ ᱨᱮᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟᱟᱢᱤᱧ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾”<noinclude>{{center|7}}</noinclude>
fripth8ucwggmcm1m4x5n54a9rykeay
1346001
1346000
2026-07-18T13:15:36Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
742656
1346001
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ" /></noinclude>{{center|<big>ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ</big>}}
ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱢ ᱵᱷᱮᱜᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ ᱦᱟᱱᱤᱴᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱤᱛᱤ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱮᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱᱫᱚ ᱚᱠᱟᱴᱟᱝ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱦᱩᱰᱤᱧᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱚᱸᱰᱮᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱟᱢ ᱠᱟᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱠᱟ ᱠᱟᱹᱢᱦᱚᱸ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱪᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ, ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱟᱨ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱦᱚᱸ ᱯᱟᱞᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱞᱟᱲᱟᱣᱟ ᱱᱩᱜᱩᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱮᱫ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱚᱠᱟᱴᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱠᱷᱨᱟ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱹᱫᱽ ᱵᱟᱹᱭᱦᱟᱹᱲ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱴᱤᱠᱚᱨ ᱡᱚᱛᱚᱣᱟᱜ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱜᱚᱯᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱚᱨᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱯᱟᱛ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱟᱱᱟᱨᱤᱡᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱨᱟᱭ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ –
::: “ᱢᱟᱭ ᱛᱤᱧ ᱢᱟᱭ ᱛᱤᱧᱫᱚ ᱴᱚᱥᱚᱠ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱚ
::: ᱵᱟᱹᱵᱩ ᱛᱤᱧ ᱵᱟᱹᱵᱩ ᱛᱤᱧᱫᱚ ᱠᱩᱞᱦᱤ ᱵᱟᱞᱚᱠᱚ
::: ᱢᱟ:ᱭᱮ ᱜᱩᱱᱦᱟᱭ ᱨᱚᱫᱚ ᱛᱤᱫᱩᱧ ᱱᱟᱛᱟᱝᱼᱟ
::: ᱵᱟᱹᱵᱩᱭ ᱜᱩᱱᱦᱟᱭ ᱨᱮᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟᱟᱢᱤᱧ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾”<noinclude>{{center|7}}</noinclude>
sucz08efvcybfjt540b1nj6n2gphl7n
Page:ᱞᱮᱯᱮᱡ ᱛᱤᱨᱤᱞ.pdf/18
104
454694
1346002
2026-07-18T13:20:49Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
742656
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346002
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ" /></noinclude>ᱢᱟᱭᱟᱜ ᱜᱩᱱᱦᱟ: ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱵᱩᱣᱟᱜ ᱜᱩᱱᱦᱟ: – ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱟᱭᱟᱜ ᱜᱩᱱᱦᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱛᱤᱨᱩᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱟᱯᱟᱛ ᱛᱮᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱯᱟᱛ ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤᱭᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱮ ᱾ ᱪᱮᱫᱦᱚᱸ ᱠᱚᱭ ᱵᱟᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣᱟᱭᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱜᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱮ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱯᱚᱱ ᱚᱱᱟ ᱮᱢ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱭᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱯᱟᱛ ᱾ ᱜᱩᱱᱦᱟᱹ ᱪᱤ ᱚᱸᱡᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱠᱟᱴᱟᱝᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱰᱷᱮᱨᱚᱜᱼᱟ ᱪᱤ ᱚᱠᱟᱴᱟᱝᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱜᱩᱭᱦᱟᱨᱮ ᱟᱯᱟᱛ ᱡᱟᱦᱟᱸᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱲᱟᱢᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱡᱚᱛᱚᱚᱣᱟᱜ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱚᱱᱠᱟᱜᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱤᱫᱟᱹᱞ ᱟᱯᱟᱛ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱟᱹᱥᱠᱤᱭᱮ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱜᱩᱱᱦᱟᱹ ᱴᱟᱝ ᱵᱟᱯᱞᱟᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱠᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾
ᱪᱮᱛᱟᱱᱨᱮ ᱮᱢᱮᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱤᱥᱲᱤ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱛᱩᱱᱩᱢ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱚ ᱠᱚᱲᱟᱦᱟᱜ ᱟᱨ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱜ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱭᱩᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ, ᱟᱵᱽᱜᱮ ᱵᱚᱝᱜᱟ, ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱵᱚᱝᱜᱟ (ᱵᱟᱦᱟ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ) ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟᱨᱮ ᱵᱟᱠᱚ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱠᱟᱴᱟ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱤᱫᱤᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱨᱩᱫᱷᱩᱞ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤ ᱠᱷᱟᱮᱱᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱚᱱᱟᱭ ᱧᱮᱞ ᱥᱟᱦᱟᱣ ᱟᱪᱮ ᱵᱟᱝᱼᱟ ᱠᱩᱠᱞᱤᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ – ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱚᱭ<noinclude>{{center|8}}</noinclude>
t9y7g7fdlnw9s148cvizmm2ecxrlwn2
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/338
104
454695
1346004
2026-07-18T14:37:25Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346004
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}Była to jedna masa bezkształtna, ruchoma, drgająca ostatniemi konwulsyami śmiertelnemi, pożeram żywcem przez tysiące owadów.
{{f|align=center|{{---|60}}}}<br>
<section begin="X"/><section end="X"/>
{{f|align=center|'''XXXVIII.'''|w=120%|przed=12px|po=12px}}
{{tab}}Pogodny dzień podrównikowy dosięgnął najwyższego swego blasku. Palące słońce potokami żaru zalewało powietrze; ziemia, drzewo, paprocie olbrzymie pękały pod działaniem gorąca.<br>
{{tab}}Nic nie powstrzymywało mrówek w ich pracy niszczącej; wydawały szelest straszny, na który ziemia i rośliny odpowiadały trzaskiem.<br>
{{tab}}Hipolitowi, na widok okrucieństwa swego, na chwilę stanęła krew w żyłach. Zadrżał. Ale prędko oprzytomniał i odrzekł:<br>
{{tab}}— No, nie czas do żalu. Teraz przyszłość należy do mnie. Mam moje papiery rodowe, jestem odtąd baronem Oktawiuszem de Roncières. Hipolit Merlu zmarł, pożarty przez mrówki czarne. Jeżelim dobrze obliczył, to mam sześć tysięcy franków majątku. Z taką sumą mogę dostać się do Paryża i żyć czas jakiś. Chodzi tylko o to, bym dobrze odegrał mą rolę. Spełniony dramat nazawsze zagrzebany został w tem mrowisku. Nikt nie odkryje tajemnicy. Nikt nie potrafi dowieść mi, że nie jestem baronom Oktawiuszem de Roncières.<br>
{{tab}}Po dwóch dobach zbrodniarz był już w Paramaribo, gdzie zaopatrzywszy się w ubranie i bieliznę, odpłynął na parowcu do Southanpton.<br><noinclude></noinclude>
bfnha1ojha7qsqmlbdgga4ry6akm2oa
1346007
1346004
2026-07-18T14:41:15Z
Wydarty
213377
1346007
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}Była to jedna masa bezkształtna, ruchoma, drgająca ostatniemi konwulsyami śmiertelnemi, pożeram żywcem przez tysiące owadów.
{{f|align=center|{{---|60}}}}<br>
<section begin="X"/><section end="X"/>
{{f|align=center|'''XXXVII.'''|w=120%|przed=12px|po=12px}}
{{tab}}Pogodny dzień podrównikowy dosięgnął najwyższego swego blasku. Palące słońce potokami żaru zalewało powietrze; ziemia, drzewo, paprocie olbrzymie pękały pod działaniem gorąca.<br>
{{tab}}Nic nie powstrzymywało mrówek w ich pracy niszczącej; wydawały szelest straszny, na który ziemia i rośliny odpowiadały trzaskiem.<br>
{{tab}}Hipolitowi, na widok okrucieństwa swego, na chwilę stanęła krew w żyłach. Zadrżał. Ale prędko oprzytomniał i odrzekł:<br>
{{tab}}— No, nie czas do żalu. Teraz przyszłość należy do mnie. Mam moje papiery rodowe, jestem odtąd baronem Oktawiuszem de Roncières. Hipolit Merlu zmarł, pożarty przez mrówki czarne. Jeżelim dobrze obliczył, to mam sześć tysięcy franków majątku. Z taką sumą mogę dostać się do Paryża i żyć czas jakiś. Chodzi tylko o to, bym dobrze odegrał mą rolę. Spełniony dramat nazawsze zagrzebany został w tem mrowisku. Nikt nie odkryje tajemnicy. Nikt nie potrafi dowieść mi, że nie jestem baronom Oktawiuszem de Roncières.<br>
{{tab}}Po dwóch dobach zbrodniarz był już w Paramaribo, gdzie zaopatrzywszy się w ubranie i bieliznę, odpłynął na parowcu do Southanpton.<br><noinclude></noinclude>
cohhzr5ajtxs00dqp037e55mgs23mkv
Dramat w Bicêtre/Część druga/XXXVI
0
454696
1346006
2026-07-18T14:40:50Z
Wydarty
213377
auto summary: New page created (no summary given)
1346006
wikitext
text/x-wiki
{{Dane tekstu
|autor = Frédéric Gilbert & E. Piron
|tytuł = [[Dramat w Bicêtre]]
|tłumacz = anonymous
|wydawca = S. Orgelbranda Synowie
|druk =
|rok wydania = 1894
|miejsce wydania = Warszawa
|tytuł oryginalny = ''Le drame de Bicêtre''
|strona indeksu = PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu
|źródło = [[:File:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu|Skany na Wikisource]]
|poprzedni = Dramat w Bicêtre/Część druga/XXXV
|następny = Dramat w Bicêtre/Część druga/XXXVII
|inne = {{Całość|Dramat w Bicêtre/całość|epub=i|powieść|Cała}}
}}
<div style="margin-left:45px; margin-right:4%; text-indent:2em; text-align:justify; position:static;">
<pages index="PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu" from=335 to=338 tosection="X" />
</div>
{{PD-US-1923-abroad/PL|top=-8}}
[[Category:Dramat w Bicêtre|D235]]
[[Category:Polski]]
sueku4736eh3zcjddmew8sxiu4u5cbl
1346016
1346006
2026-07-18T14:59:11Z
Wydarty
213377
1346016
wikitext
text/x-wiki
{{Dane tekstu
|autor = Frédéric Gilbert & E. Piron
|tytuł = [[Dramat w Bicêtre]]
|tłumacz = anonymous
|wydawca = S. Orgelbranda Synowie
|druk =
|rok wydania = 1894
|miejsce wydania = Warszawa
|tytuł oryginalny = ''Le drame de Bicêtre''
|strona indeksu = PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu
|źródło = [[:File:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu|Skany na Wikisource]]
|poprzedni = Dramat w Bicêtre/Część druga/XXXV
|następny = Dramat w Bicêtre/Część druga/XXXVII
|inne = {{Całość|Dramat w Bicêtre/całość|epub=i|powieść|Cała}}
}}
<div style="margin-left:45px; margin-right:4%; text-indent:2em; text-align:justify; position:static;">
<pages index="PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu" from=335 to=338 tosection="X" />
</div>
{{PD-US-1923-abroad/PL|top=-8}}
[[Category:Dramat w Bicêtre|D236]]
[[Category:Polski]]
fgq9nwrlo7gtyamm1ubomov5ehsquaq
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/339
104
454697
1346008
2026-07-18T14:43:00Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346008
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}Ztamtąd pomknął natychmiast do Paryża.<br>
{{tab}}Wszędzie nazywał się baronem Oktawiuszem de Roncières i w razie potrzeby okazywał pozostające w zupełnym porządku dowody.<br>
{{tab}}Takim to był zbrodniarz, który pragnął wejść do powszechnie szanowanej rodziny p. Hauteclair i zaślubić piękną i szlachetną Cecylię, łączącą do przymiotów swoich posag dwumilionowy.<br>
{{tab}}Był blizkim urzeczywistnienia swych zamiarów, gdy spotkał się z Pawłem Ranoir’em.<br>
{{tab}}Paweł bardzo mało znał jego życie, ale gdyby rozgłosił szczegóły mu wiadome, wystarczyłyby one do zaaresztowania Hipolita i rozchwiania całego zamiaru. Gdyby nawet powiedział tylko, że baron de Roncières przywłaszczył sobie tytuł i nazwisko, a wywołałby katastrofę, której epilog tragiczny odegrałby się w więzieniu Roquette.<br>
{{tab}}Co za fatalność rzuciła tego Ranoir’a na jego drogę! Jeżeli ma stać się przeszkodą do jego szczęścia i zamiarów ambitnych, to lepiej z nim skończyć od razu.<br>
{{tab}}Nazajutrz po spotkaniu się na drodze pod Villejuif, Merlu o dziesiątej rano oczekiwał Ranoir’a w hotelu przy ulicy Rivoli, gdzie zamieszkał po przybyciu do Paryża.<br>
{{tab}}Nabił rewolwer sześciostrzałowy i schował go w szufladkę stolika, stojącego w pokoju sypialnym. Przekonał się, że szufladka wyjmowała się łatwo i bez szmeru.<br>
{{tab}}Ostatnie uderzenie godziny dziesiątej na zegarze brzmiało jeszcze w powietrzu, gdy Merlu usłyszał pukanie w drzwi.<br>
{{tab}}— Proszę wejść — zawołał powstając.<br>
{{tab}}Drzwi otworzyły się, przez które wszedł Ranoir i przedewszystkiem uważnie spojrzał na obje ręce<noinclude></noinclude>
s3h7ej9dyi4m8upl6izrydwhnlx5azz
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/340
104
454698
1346009
2026-07-18T14:45:48Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346009
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>Hipolita. Poczem ukłonił się z pewną przesadą uszanowania i rzekł:<br>
{{tab}}— Zdaje mi się, że jestem akuratnym, że nie kazałem panu baronowi czekać na siebie.<br>
{{tab}}— Siadaj pan — odrzekł Hipolit zimno. — Przedewszystkiem zaniechaj pan tych grzeczności zbytecznych i szyderstw. Przystąpmy od razu do interesu. Czego pan żądasz?<br>
{{tab}}— Naprzód — odrzekł Paweł — jeżeli nie chcesz grzeczności zbytecznych, to przemawiaj do mnie poufale, jak niegdyś w koszarach newerskich. Jeżeli przypominasz sobie, to urządziliśmy wtedy sztukę z zegarkiem złotym. Powtóre, to nie ja żądałem tej schadzki, lecz ty wezwałeś mnie na nią. Więc ja powinienem zapytać ciebie, czego chcesz odemnie.<br>
{{tab}}— Ja nic nie chcę. Nie potrzebuję ciebie, ani twych usług.<br>
{{tab}}— Rozumiem. W takim razie przystępuję do rzeczy. Przedewszystkiem pozwól sobie powiedzieć, że przyszła ci śmiała myśl ubiegania się o rękę takiej panny, jak Cecylia Hauteclair. Widzę, że masz gust i lubisz piękność, cnotę i miliony. A to wszystko dlatego, że jesteś porządnie, ubranym, masz zamiary światowe i każesz się nazywać baronem Oktawiuszem de Roncières. Zkąd u dyabła odgrzebałeś ten tvtuł?<br>
{{tab}}— Jest on moją własnością. Miałem wuja, brata matki, który umierając, zapisał mi majątek i tytuł. Przyjąłem sukcesyę i nazwisko.<br>
{{tab}}— W takim razie powinieneś się nazywać: Hipolit Merlu de Roncières, a nie Oktawiusz de Roncières.<br>
{{tab}}— Dlaczego? W moim akcie urodzenia zapisano Oktawiusz Hipolit Merlu. Dodałem więc drugie imię chrzestne do drugiego nazwiska rodowego.<br><noinclude></noinclude>
94qi9rijb3kjsppn2nfqafwxk6lw3bd
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/348
104
454699
1346010
2026-07-18T14:52:33Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346010
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>towarem, którego Ranoir powinien był strzedz się zawsze.<br>
{{tab}}Mając ciągle do czynienia ze strasznym płynem, kosztował go zbyt często i powoli tak przywykł do niego, iż stał się pijakiem nałogowym. Nie mógł oprzeć się pokusie na widok butelki: chwytał ją i pił gorączkowo.
{{f|align=center|{{---|60}}}}<br>
<section begin="X"/><section end="X"/>
{{f|align=center|'''XXXIX.'''|w=120%|przed=12px|po=12px}}
{{tab}}Podczas swych wypraw do Villejuif i z powrotem niejednokrotnie zdarzało się Pawłowi spotkać hrabinę Marcelę, czyniącą wycieczki i powożącą samą.<br>
{{tab}}Widok tej czarującej kobiety za kaźdem spotkaniem sprawiał na nim wrażenie wielkie, choć nieokreślone. Przypominała mu ona naprzód dziwne zwierzenie Perriny, i wtedy mówił sobie:<br>
{{tab}}— Ileż to bywa rzeczy śmiesznych w życiu! Naprzykład ta młoda, piękna kobieta, zamężna jest od roku, a jednak... Czyż to rzecz możliwa? Chyba Perrina żartowała ze mnie.<br>
{{tab}}Z uwag tych wysnuwał następnie myśli inne.<br>
{{tab}}— I to Fabian, ten pajac, zaślubił taką kobietę! Dla czego on a nie ja? Dla tego, że zrządzeniem niegodziwego losu jestem Pawłem Ranoirem, zamiast nazywać się, jak być powinno, Pawłem hr. de Villegente. Gdybym ja był mężem Marcelli, nie mieszkałaby ona oddzielnie.<br>
{{tab}}Myśli te, w przerwach pomiędzy jednem odurzeniem się trunkiem a drugiem zagnieżdżały się coraz mocniej w jego mózgu.<br><noinclude></noinclude>
86aswu7hkfqq0dag2miw664gfamspk9
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/341
104
454700
1346011
2026-07-18T14:53:58Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346011
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>Mówiąc prawdę, Hipolit Merlu brzmiało zbyt pospolicie i było spowszedniałe, zaś Oktawiusz de Rancières jest nowem, szykownem i szumnem. Każdy na mem miejscu postąpiłby tak samo, a ty przed innymi. Nieprawdaż?<br>
{{tab}}Ten żartobliwy ton mowy Hipolita zmieszaj Pawła. Gość nie wiedział co sądzić o zapewnieniu hultaja. Czyżby Merlu rzeczywiście miał prawo nazywać się baronem de Roncières? Wszystko to wydawało mu się niezmiernie podejrzanem.<br>
{{tab}}Lecz co go obchodziła obecna sytuacya tego jegomościa? Najważniejszą było rzeczą, że znał jego przeszłość i trzymał go w rękach. Jeżeli zaś miał on majątek rzeczywiście i mógł ubiegać się o rękę panny Hauteclair, to tem lepiej. Będzie mógł rozmówić się poważnie i porozumieć się łatwo.<br>
{{tab}}— Wszystko to bardzo piękne, ale jednak gdybym poszedł do p. Hauteclair i powiedział mu: zięć pański, jako Hipolit Merlu karany był przed dziesięcioma laty za kradzież, to ręczę, że lokaj wyprowadziłby cię za drzwi.<br>
{{tab}}— Po co przypominać tę przygodę? To stare dzieje. Nikt nie powiadomi o tem pana Hauteclair.<br>
{{tab}}— Dla czego nikt? Mogę powiadomić ja, lub który z przyjaciół, któremubym się zwierzył.<br>
{{tab}}— Ty? Wiem, że nie powiesz ani panu Hauteclair, ani nikomu innemu.<br>
{{tab}}— Tak myślisz?<br>
{{tab}}— Jestem przekonanym.<br>
{{tab}}— I z jakiego powodu, jeśli łaska?<br>
{{tab}}— Z takiego!<br>
{{tab}}Merlu pochwycił rewolwer i wymierzył go w głowę Pawła.<br>
{{tab}}Ale ten odpowiedział takim samym gestem z szybkością błyskawicy.<br><noinclude></noinclude>
o1dfkb7wli8sp2nerkan75an01go448
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/342
104
454701
1346012
2026-07-18T14:55:23Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346012
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}Śledził on wzrokiem ruchy Hipolita podczas tej rozmowy i spostrzegłszy jego rękę chowającą się pod dywan i wyciągającą szufladkę, domyślił się zamiaru towarzysza, wyjął z kieszeni rewolwer, w który zaopatrzył się udając się do niego i jednocześnie wycelował go w głowę Hipolita.<br>
{{tab}}— Zanadto znam cię dobrze, bym nie przewidział tego — rzekł. — A teraz oddaj swą zabawkę, bo inaczej palnę ci w łeb.<br>
{{tab}}— Mieliśmy jedną myśl — odrzekł baron de Roncières z uśmiechem i położył broń na stole.<br>
{{tab}}Ranoir uczynił to samo i rzekł:<br>
{{tab}}— Nieprawda. Nie wiele jestem wart, zgoda na to, ale ty jesteś łotrem większym odemnie. Przygotowałeś rewolwer dla tego, by zabić mnie, ja zaś przyniosłem swój tylko dla obrony. Jest pewna różnica.<br>
{{tab}}— Niema żadnej, gdyż przybyłeś tutaj by mnie obedrzeć. Oczekiwałem więc złodzieja, by przyjąć go jak należy. Ale po co mamy się spierać? Być może, że potrafimy się jeszcze porozumieć. Jakie stawisz warunki za twe milczenie, ale milczenie absolutne?<br>
{{tab}}— Czy masz pieniądze?<br>
{{tab}}— W tej chwili nie mam.<br>
{{tab}}— A jednak potrzebuję ich natychmiast.<br>
{{tab}}— Później dam ci ile zechcesz. Teraz — nie mogę.<br>
{{tab}}— A majątek wuja?<br>
{{tab}}— Przepuściłem go już dawno.<br>
{{tab}}— Tem gorzej. Potrzebuję tysiąc franków dla poprowadzenia pewnej sprawy. Może to będzie tylko zadatek, a może i wszystko, jeżeli spełnisz warunek drugi, a zarazem ostatni.<br>
{{tab}}— Jaki?<br><noinclude></noinclude>
guhzh8wuxqm73g655vbp2tzguvziw0d
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/343
104
454702
1346013
2026-07-18T14:56:22Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346013
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}— Bywasz u pani Limozan, która zaprezentowała cię panu Hanteclair.<br>
{{tab}}— Więc ty znasz panią Limozan?<br>
{{tab}}— Znam, i widzisz, że wiem o wszystkiem Otóż ja również posiadam majątek, wynoszący z pól miliona franków i zachowany gdzieś u tej pani. Pomożesz mi go odebrać.<br>
{{tab}}— Pół miliona!... ty!... u pani Limozan!... Czyś ty zwaryował?<br>
{{tab}}— Nie, jestem przy zdrowych zmysłach.<br>
{{tab}}— Z czego się składa ten majątek? Z kapitałów? Jakim sposobem dostałeś go?<br>
{{tab}}— Interesuje cię to? Nie nabijaj nim sobie głowy, nie dosięgniesz go. Nie może on być wypłaconym i istnieje na papierze. Ja tylko mogę korzystać z niego. To zapis testamentarny.<br>
{{tab}}Ranoir opowiedział Hipolitowi historyę testamentu i wyraził obawę, że znajomość hrabiny de Villegente z panią Limozan da się wytłómaczyć osnutą na jego szkodę intrygą. Prawdopodobnie zawarły one z sobą umowę, na mocy której pani Limozan wydała testament hrabinie za pewne z jej strony zobowiązanie. Należało sprawdzić to koniecznie, a przedewszystkiem przekonać się, czy testament znajdował się jeszcze w rękach pani Limozan i jeśliby tak było rzeczywiście, zdobyć go i oddać właścicielowi prawemu.<br>
{{tab}}— Oto mój drugi warunek — zakonkludował Ranoir — Wręczysz mi testament, jeżeli znajduje się jeszcze w rękach twojej protektorki.<br>
{{tab}}— Uczynię wszystko, co będę mógł.<br>
{{tab}}— Pojmujesz moją niecierpliwość i wściekłość, że nie mogę go odzyskać. Staraj się więc dostać go jak najprędzej.<br>
{{tab}}— Możesz na mnie rachować.<br><noinclude></noinclude>
8l0r1alr31m5ns24enpefivdql5tie3
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/344
104
454703
1346014
2026-07-18T14:58:00Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346014
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}— Dobrze. A teraz wróćmy do warunku nierwszego. Spełnij go, a zostawię cię w spokoju.<br>
{{tab}}— Daję ci słowo honoru, że nie mam pieniędzy.<br>
{{tab}}— Twoje słowo honoru!... Pyszny jesteś!.... Musisz mieć przecież pieniędzy choć trochę, więc podziel się zemną, gdyż potrzebuję koniecznie. Inaczej nic z umowy naszej.<br>
{{tab}}Ton, jakiemi słowa te były wyrzeczone, skłoniły Hipolita do ustąpienia. Zresztą, mógł udać się do pani Limozan, by znowu napełniła mu kieszeń.<br>
{{tab}}Wyliczył Pawłowi tysiąc franków.<br>
{{tab}}— No widzisz, znalazłeś. Zapewne nie wiedziałeś, że masz tyle. A teraz dziękuję panu baronowi i przyrzekam milczenie absolutne, z warunkiem wszakże co do mego testamentu.<br>
{{tab}}— Bądź spokojnym. Jeżeli tylko znajduje się on u pani Limozan, to będziesz go miał.<br>
{{tab}}— Do widzenia więc z panem baronem.<br>
{{tab}}Ranoir wyszedł tak jak wchodził, obserwując ręce Hipolita i leżący na stole rewolwer. Do samych drzwi szedł tyłem, z progu jeszcze raz pożegnał go głową i szepnął:<br>
{{tab}}— Łotr!<br>
{{tab}}— Łajdak! — mruknął Merlu.<br>
{{tab}}Jak widzimy, przyjaciele ci szanowali się bardzo i wzajemnie oddawali sobie sprawiedliwość.
{{f|align=center|{{---|60}}}}<br>
<section begin="X"/><section end="X"/>
{{f|align=center|'''XXXVIII.'''|w=120%|przed=12px|po=12px}}
{{tab}}Dzięki sumie uzyskanej od barona de Roncières, dostatek zapanował w mieszkaniu przy ulicy Moulinet.<noinclude></noinclude>
3oi6yy7hirykydr6boae2ec3toq3ax4
Dramat w Bicêtre/Część druga/XXXVII
0
454704
1346015
2026-07-18T14:58:50Z
Wydarty
213377
auto summary: New page created (no summary given)
1346015
wikitext
text/x-wiki
{{Dane tekstu
|autor = Frédéric Gilbert & E. Piron
|tytuł = [[Dramat w Bicêtre]]
|tłumacz = anonymous
|wydawca = S. Orgelbranda Synowie
|druk =
|rok wydania = 1894
|miejsce wydania = Warszawa
|tytuł oryginalny = ''Le drame de Bicêtre''
|strona indeksu = PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu
|źródło = [[:File:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu|Skany na Wikisource]]
|poprzedni = Dramat w Bicêtre/Część druga/XXXVI
|następny = Dramat w Bicêtre/Część druga/XXXVIII
|inne = {{Całość|Dramat w Bicêtre/całość|epub=i|powieść|Cała}}
}}
<div style="margin-left:45px; margin-right:4%; text-indent:2em; text-align:justify; position:static;">
<pages index="PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu" from=338 to=344 fromsection="X" tosection="X" />
</div>
{{PD-US-1923-abroad/PL|top=-8}}
[[Category:Dramat w Bicêtre|D237]]
[[Category:Polski]]
33a7hsagij3n3mgsgdfxnsbfdn4bvx4
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/345
104
454705
1346017
2026-07-18T15:00:37Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346017
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}Perrina opuściła robotę w pralni i ucztowała z obu mężczyznami.<br>
{{tab}}Ale Teresa nie łączyła się z niemi, nie pochwalała bowiem takiego sposobu życia. Przesiadywała też najczęściej w domu, gdy tymczasem tamci odwiedzali teatra i kawiarnie. Za wszystkich płacił Paweł i zazwyczaj bardzo hojnie.<br>
{{tab}}— Czy twoja kieszeń niewyczerpana? — zapytał go Lardoise po tygodniu takiego ucztowania.<br>
{{tab}}— Na nieszczęście, już prawie pusta.<br>
{{tab}}— Więc znowu napełnisz ją z tego samego źródła?<br>
{{tab}}— Wyschnięte na czas jakiś.<br>
{{tab}}— Ale powiedz mi nareszcie, za co dostałeś te pieniądze?<br>
{{tab}}— Nie mogę. Przyrzekłem milczeć, a te pieniądze były nagrodą za moje milczenie.<br>
{{tab}}— Łatwo domyślić się. Ten twój baron de Roncières musi mieć trupa na swem sumieniu, a ty dowiedziałeś się o tem.<br>
{{tab}}— Nie, nie zgadłeś.<br>
{{tab}}— Mój Pawełku — rzekła Perrina — zmartwił i mnie niezmiernie oświadczeniem, że nie masz już pieniędzy. Będę musiała wrócić do pralni, a bardzo mi się nie chce.<br>
{{tab}}— I ja uważam, że nim odzyskam testament, który uczyni mnie bogatym, będę musiał wziąć się do roboty dawnej.<br>
{{tab}}— Jakiej?<br>
{{tab}}— Z pozostałą resztą wznowić handel spirytusem przemycanym.<br>
{{tab}}— Brawo! oto myśl dobra — zawołał Lardoise, klaskając w dłonie. — Przekonałeś się nareszcie, że to interes dobry i pewny. Proponuję ci warunki zeszłoroczne. Ile zostało ci jeszcze pieniędzy?<br><noinclude></noinclude>
5ykepkh8khhqlrze04aqzkcmnbv6w65
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/346
104
454706
1346018
2026-07-18T15:02:14Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346018
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}— Dwieście kilkanaście franków.<br>
{{tab}}— To za mało.<br>
{{tab}}— Ba! ale mam kredyt.<br>
{{tab}}— Tak — wtrąciła Perrina — lecz nie masz wozu pana Midoux, ani blaszanek. Jakim więc sposobem przewieziesz spirytus przez rogatkę?<br>
{{tab}}— Poradzę sobie. Ale jeżeli uważacie myśl moją za niepraktyczną, obmyślcie co lepszego. Spirytus mój przenoszony będzie w kieszeniach długich błękitnych surdutów starców, przebywających w szpitalu Bicêtre. Myśl ta przyszła mi do głowy podczas mojego tam pobytu.<br>
{{tab}}— Więc myślisz zrekrutować starców do tej roboty? — zapytał Lardoise.<br>
{{tab}}— Nie, poczciwcy ci nie zgodziliby się. Ale poznałem tam pewien typ włóczęgów z długiemi brodami białemi, pochodzenia niemieckiego, którzy czynili na mnie wrażenie wilków wśród stada owiec spokojnych. Żartując raz z jednym z nich, podniosłem połę jego surduta i spostrzegłem kieszeń, głęboką jak studnia. Wtedy przyszła mi myśl zastąpić nimi wóz p. Midoux.<br>
{{tab}}— Ale w wozie było dwie blaszanki ośmnasto-litrowe, to znaczy trzydzieści sześć litrów spirytusu, a kieszenie ich, chociażby najgłębsze, nie pomieszczą tyle.<br>
{{tab}}— Bezwątpienia. To też będzie nie dwie kieszenie, ale dwadzieścia po jednym litrze, co rachując na dwie wyprawy, wyniesie czterdzieści litrów spirytusu, a sześćdziesiąt franków zarobku. Jeżeli po opłaceniu naszych tragarzów zostanie nam połowa, to i tak zarobimy po piętnaście franków co dziennie.<br>
{{tab}}— Wtajemniczyć dziesięciu ludzi, to trochę niebezpiecznie. Gdzież ty ich znajdziesz?<br><noinclude></noinclude>
thtysmfephroakfd2qj7mf6csv5ke2x
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/347
104
454707
1346019
2026-07-18T15:03:39Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346019
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}— Gdzie? W okolicy Villejuif. Jest tam tylu rozmaitych włóczęgów i biedaków, że będę miał kłopot z wyborem. Kupię starego sukna, takiego samego, z jakiego mają surduty starcy z przytułku, każę uszyć dziesięć surdutów z kieszeniami długiemi i umunduruję ich.<br>
{{tab}}— Jeżeli mają przechodzić przez rogatkę dwa razy dziennie — wtrąciła Perrina — to w pierwszym tygodniu straż ich pochwyci.<br>
{{tab}}— Nie lękam się tego. Potrzeba ci wiedzieć, że w przytułku Bicêtre starców i chorych w różnym wieku znajduje się tysiąc ośmiuset i że mogą oni swobodnie całemi setkami udawać się do Paryża i wracać do zakładu. Dziesięciu ludzi, przybranych na wzór tamtych, nikt nie zauważy. A przytem będą przechodzili nie jedną tylko bramą, gdyż jest ich kilka.<br>
{{tab}}— Ha, niech będzie i tak. Musiałeś przecież obmyśleć dobrze i przewidzieć wszystko. Zresztą dajesz pieniądze, byłbym więc głupim i niewdzięcznym, gdybym nie zgadzał się na twój projekt.<br>
{{tab}}W tydzień po tej rozmowie banda, złożona z dziesięciu włóczęgów, była zorganizowana, umundurowana i czynna.<br>
{{tab}}Każdy z nich miał wyznaczoną sobie rolę i specyalne kalectwo. Jeden udawał kulawego, drugi miał nerwowe drganie twarzy, trzeci był bez ręki, czwarty więziony był przez piątego w wózku, słowem niktby ich nic odróżnił od rzeczywistych pensyonarzów zakładu Bicêtre.<br>
{{tab}}Lardoise otrzymywał codziennie po dwadzieścia litrów i rozwinął handel na szeroką skalę.<br>
{{tab}}Ale dzięki temu przedsiębiorstwu Paweł prędko wpadł w nałóg dawwny. Spirytus był może jedynym<noinclude></noinclude>
aagip4brs4biuwoei8ffuqp2vj7q0lr
Dramat w Bicêtre/Część druga/XXXVIII
0
454708
1346020
2026-07-18T15:04:13Z
Wydarty
213377
auto summary: New page created (no summary given)
1346020
wikitext
text/x-wiki
{{Dane tekstu
|autor = Frédéric Gilbert & E. Piron
|tytuł = [[Dramat w Bicêtre]]
|tłumacz = anonymous
|wydawca = S. Orgelbranda Synowie
|druk =
|rok wydania = 1894
|miejsce wydania = Warszawa
|tytuł oryginalny = ''Le drame de Bicêtre''
|strona indeksu = PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu
|źródło = [[:File:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu|Skany na Wikisource]]
|poprzedni = Dramat w Bicêtre/Część druga/XXXVII
|następny = Dramat w Bicêtre/Część druga/XXXIX
|inne = {{Całość|Dramat w Bicêtre/całość|epub=i|powieść|Cała}}
}}
<div style="margin-left:45px; margin-right:4%; text-indent:2em; text-align:justify; position:static;">
<pages index="PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu" from=344 to=348 fromsection="X" tosection="X" />
</div>
{{PD-US-1923-abroad/PL|top=-8}}
[[Category:Dramat w Bicêtre|D238]]
[[Category:Polski]]
80nmmnj61439wgireu84zeuhpp6ynwz
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/349
104
454709
1346021
2026-07-18T15:05:33Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346021
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}— Czy naprawdę wierzysz w to — rzekł pewnego dnia do Perriny — coś mi opowiadała o Marceli Hauteclair?<br>
{{tab}}— Co takiego?<br>
{{tab}}— Że ona nie mieszka z Fabianem, lecz oddzielnie?<br>
{{tab}}— Rozumie się, wierzę. Lecz dlaczego zapytujesz o to?<br>
{{tab}}— To mój sekret. Więc Fabian mieszka w jednem skrzydle pałacu, a Marcela w drugiem. A czy wiesz, gdzie ich pokoje?<br>
{{tab}}— Ach, rozumiem o co ci chodzi. Chcesz wiedzieć, gdzie jest pokój jej, a nie jego. Widocznie zakochałeś się w Marceli. Czyś ty oszalał? Ale ja nie jestem zazdrosną, a to byłoby zabawne. Ponieważ tak chodzi ci o to, wiec ci powiem: pokój Marceli położony jest na piętrze pierwszem, w pawilonie prawym i ma okno, wychodzące na ogród, przytem nizki i dostępny balkon.<br>
{{tab}}— Nie pytam ciebie o te szczegóły...<br>
{{tab}}— Ale słuchasz ich z przyjemnością. Pawle, zastanów się, co z ciebie zrobiła wódka! Powinieneś unikać jej, jak zarazy. A ty dolewasz ciągle i ot jakie nawiedzają cię myśli! Zakochałeś się w hrabinie. Cha, cha, cha!<br>
{{tab}}Ranoir odszedł zamyślony, nie zwróciwszy nąwet uwagi na szyderstwo swej przyjaciółki.<br>
{{tab}}W kilka dni później, gdy Ranoir szedł do Villejuif i podchodził już do zakrętu drogi, głosy jakichś osób rozmawiających zwróciły jego uwagę. Ukryty za drzewami, podszedł bliżej i spostrzegł siedzącą w swym powoziku Marcelę Hauteclair.<br>
{{tab}}Zarumieniona i wielce ożywiona, przechyliła się ku stronie lewej i rozmawiała z jakąś osobą, której<noinclude></noinclude>
c1i32g711lmon1elru3xfbyl4k64mlq
Page:The Gospel in Many Tongues (1930).pdf/40
104
454710
1346022
2026-07-18T15:06:05Z
DaveZ123
117489
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346022
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="DaveZ123" /></noinclude>'''132 {{UC|Dieri}}.''' {{float right|Cooper's District, S. Australia}}
{{lang|dif|
Ngangau jeruja Godali mitala ngantjana wonti, Nulia Ngatamura Kunakulno nunkani jinkina wonti, ngangau pratjanali tana nunkangu morlalu ngundranani, wata tintaterinanto, a‐ai, tepi ngurali ngamalkananto.
}}
{{float right|1897}}
'''133 {{UC|Dimasa}}. {{float right|Cachar, India.}}
{{lang|dis|
Bedehe Ishor hapbsaukho isi khasaukha, jarni Bysa sausi mamang hajaiabakho rikha, sereba sereba bytamaikho lonkhade bo gymaia-gotai, tikabo tauiaiaba hang maire.
}}
{{float right|1905}}
'''134 {{UC|DOBU}}.''' {{float right|Normanby Island, Papua.}}
{{lang|dob|
Eaubada gabura i ‘atenua‘ole‘oleiena, ta ‘enega Natuna tebweuna ‘i enatunena i ‘ebwaea, be ‘enega tauna ‘i iarena gea‘abo ‘i mwawamwawasa, ta iawasina ataia ‘i da ‘ewa}}
{{float right|1926}}
'''135 {{UC|DOMINICA}}.
{{float right|W. Indies.}}
{{lang|dua|Pâce toute moune qui ka obéi Bon Dié, c’est fouaie moin épi saie moin épi mama moin.
}} ''Mk.''
{{float right|1894}}
'''136 {{UC|DUAlA}}.
{{float right|Cameroons, W. Africa.}}
{{lang|dua|
Ebanja nin-ka nde Loba a to̱ndino̱ wase, ná a boli mpo̱m mao ma Muna, ná to̱ nja nu dube̱ mo̱, a si maṅama, nde a mabe̱ne̱ longe̱ la bwindea.
}}
{{float right|1909}}<noinclude></noinclude>
2eceg7dnf4lwdx6tmow8c8dtei08vuf
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/350
104
454711
1346023
2026-07-18T15:07:42Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346023
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>Paweł nie mógł widzieć, gdyż stała po drugiej stronie powozu.<br>
{{tab}}Ranoir czekał kilka minut, lecz zniecierpliwiony, podszedł w kierunku powozu i spostrzegł, że osoba, z którą Marcela rozmawiała, był doktór Duclos.<br>
{{tab}}— Och, och! — szepnął — więc ten doktorek umizga się do hrabiny i Fabian nic o tem nie wie. Więc Marcela ma przyjaciela... Co za dziwna przygoda!<br>
{{tab}}Spotkanie to nie dawało mu odtąd spokoju Tłum myśli chaotycznych wstrząsał jego mózgiem, pełnym żądz ambitnych i projektów zemsty. Ale nad tym chaosem namiętności obraz Marceli zarysowywał się niekiedy z całą wyrazistością.<br>
{{tab}}Gdy wszedł do swego mieszkania czuł się ociężałym, więc dla orzeźwienia się wychylił szklankę wódki.<br>
{{tab}}Dolał przez to samo oliwy do ognia.<br>
{{tab}}Powoli pod wpływem alkoholu ogarnął go jakiś szał miłosny. Zapragnął pochwycić Marcelę, by znieważywszy ją, tym sposobem zemścić się na rodzinie hrabiny Villegente.<br>
{{tab}}Noc była pogodna i cicha. Srebrny sierp księżyca rzucał blade światło na okolicę, na wzgórzach Villejuif słychać było echo zgiełku wielkiego miasta, szumiącego, jak morze, rozbijające swe wody o brzegi przystani.<br>
{{tab}}O jedenastej w nocy Paweł przełazi przez mur, otaczający willę i ukrył się w lasku.<br>
{{tab}}Czas jakiś stał nieruchomy i nasłuchiwał. Najmniejszy szmer nie dochodził go z pałacu. Postąpił kilka kroków przed siebie i spojrzał w okna pałacowe, lecz żadne z nich nie było oświetlone.<br>
{{tab}}— Dotychczas dobrze — szepnął.<br>
{{tab}}Nachylony, od czasu do czasu spoglądając<noinclude></noinclude>
1v5xsc93jr2gx89fiwabcnuhohw6m3n
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/351
104
454712
1346024
2026-07-18T15:16:19Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346024
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>w okna pokoju Marceli, przemknął się wzdłuż szpalerów do pałacu.<br>
{{tab}}Namiętność i alkohol odebrały mu zdolność zastanowienia się nad zamierzonym czynem.<br>
{{tab}}— Oburzy się zapewne — myślał będzie się broniła, będzie krzyczała... księżniczka jakaś... trzeba więc będzie zakneblować usta... Muszę się zemścić, choćbym miał z niej uczynić trupa!<br>
{{tab}}I mówiąc to, sięgnął ręką do kieszeni dla przekonania się, czy ma chustkę na knebel.<br>
{{tab}}Podszedł do balkonu i zastanawiał się, jakim sposobem wdrapie się na niego.<br>
{{tab}}Szczęściem dla Pawła ta strona pałacu znajdowała się w cieniu i balkon, jak zapewniała go Perrina, rzeczywiście nie był zbyt wzniesionym. Ale potrzeba było drabiny, lub przynajmniej tyki grubej, po której mógłby się wedrzeć na górę.<br>
{{tab}}Gdy stanie na balkonie, będzie go oczekiwała druga, trudniejsza do przezwyciężenia przeszkoda. Potrzeba będzie za pomocą dyamentu wykroić szybę bez sprawienia hałasu, przesunąć rękę przez otwór, odjąć zaszczepkę i otworzyć okno, a wszystko to uczynić ostrożnie i dość prędko, by nie obudzić spoczywającej w pierwszym śnie Marceli, lub nie dać czasu do poznania go i ucieczki.<br>
{{tab}}Przedsięwzięcie to było szalone, godne przesyconego alkoholem mózgu.<br>
{{tab}}Ranoir, przyglądając się balkonowi, spostrzegł jakiś przedmiot, zwieszający się od balustrady ziemi.<br>
{{tab}}— Drabinka sznurkowa... doskonale... jak gdyby umyślnie przygotowana dla mnie.<br>
{{tab}}W jednej chwili był już na balkonie. Tam spotkała go niespodzianka druga. Oszklone drzwi były nieco uchylone.<br><noinclude></noinclude>
pguemqr8ieaz1jp9j2uv5o71t09uzqf
Page:The Gospel in Many Tongues (1930).pdf/46
104
454713
1346026
2026-07-18T15:35:28Z
DaveZ123
117489
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346026
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="DaveZ123" /></noinclude>'''161 {{UC|FANG OF GABUN}}.''' {{float right|Gabun River, French Eq. Africa.}}
{{lang|fan|
Sèmige Jehôva Anyame wie: boñe bisé bia étam.}} ''Mt.''
{{float right|1902}}
'''162 {{UC|FANG OF OGOWÉ, or PAHOUIN}}. {{float right|Ogowe River, French Eq. Africa.}}
{{lang|fan|
Togho na Nẑam’a ñga nda nyeghe bô be y’é si nyi abī, akal eto a ñga vē o akikh e Mon dia na, é môr ase a ka buné nye é wu dia fe, ñgi a ke tabe y’ényiñé ya mbè-mbè.
}}
{{float right|1927}}
'''163 {{UC|FANTING, OR LONWOLWOL}}.''' {{float right|Ambrim, New Hebrides.}}
{{lang|crc|
Co ja vanten hu bamae cehan ha Cod, gae me helak, gae me hak metehal, cole me tae.}} ''Mk.''
{{float right|1917}}
'''164 {{UC|FIJI}}.
{{float right|Fiji.}}
{{lang|fij|Ni sa lomani ira na kai vuravura vakaoqo na Kalou, me solia kina na Luvena e dua bauga sa vakatubura, me kakua ni rusa ko ira yadua era sa vakabauti koya, me ra rawata ga na bula tawa mudu.
}}
{{float right|1930}}
'''165 {{UC|FINNISH}}.<br>
'''{{float left|Gothic char.}}'''
{{float right|Finland.}}<br>
{{blackletter|Sillä niin on Jumala maailmaa rakastanut, että hän antoi ainokaisen Poikansa, ettei yksikään, joka häneen uskoo, hukkuisi, vaan hänellä olisi iankaikkinen elämä.}}
{{float right|1917}}
'''{{float left|Roman char.}}'''
<br>
{{lang|fin|
Sillä niin on Jumala maailmaa rakastanut, että hän antoi ainokaisen Poikansa, ettei yksikään, joka häneen uskoo, hukkuisi, vaan hänellä olisi iankaikkinen elämä.
}}
{{float right|1917}}<noinclude></noinclude>
6kzxfd7npqtfrrkn29n8ttsnxfz1msn
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/352
104
454714
1346027
2026-07-18T15:39:18Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346027
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}— Widocznie jestem oczekiwany — szepnął z uśmiechem zadowolenia, nie starając się nawet wyjaśnić sobie zbiegu sprzyjających okoliczności, tak dalece przejęty był swym zamiarem.<br>
{{tab}}Pchnął lekko drzwi i wszedł.<br>
{{tab}}Wzrok jego, przywykły od kilku chwil do ciemności, z łatwością rozróżniał wszystkie przedmioty.<br>
{{tab}}Spostrzegł stojącą w głębi pokoju kobietę.<br>
{{tab}}Widocznie śledziła go gdy właził na balkon i chciała uciekać.<br>
{{tab}}— Nie krzycz, Marcelo...<br>
{{tab}}Ale kobieta zamiast uciekać pochwyciła go za żołnierz i zaczęła wołać:<br>
{{tab}}— Na pomoc! Złodziej!...<br>
{{tab}}Ranoir zgłupiał. Wszystkie jego marzenia rozwiały się. To nie był głos młodej kobiety.<br>
{{tab}}— Więc to nie Marcela! — ryknął.<br>
{{tab}}Wyrywał się i szukał rękami szyi przeciwnika, by ścisnąć ją i zmusić do milczenia, lub nawet udusić.<br>
{{tab}}Drzwi gwałtownie otworzyły się i w tejże chwili Fabian, stangret, ogrodnik i pokojowa ze świecą w ręku wpadli do pokoju.<br>
{{tab}}Przeciwnicy dopiero teraz poznali się i krzyknęli ze zdziwienia:<br>
{{tab}}— Hrabina Luiza!<br>
{{tab}}— Paweł Ranoir! Co to jest?<br>
{{tab}}— Więc to ty! stare ścierwo! — krzyknął pijak rozwścieczony. — Poczekaj!...<br>
{{tab}}I znowu rzucił się na nią gwałtownie, ale nie zdołał jej pochwycić, gdyż sześć silnych rąk męzkich opasały go w tejże chwili, powaliły na posadzkę i związały z szybkością piorunującą.<br>
{{tab}}By powstrzymać go od krzyków dzikich i znie-<noinclude></noinclude>
juftu2032f3iode6mbrc614111aazpc
Page:The Gospel in Many Tongues (1930).pdf/71
104
454715
1346028
2026-07-18T16:14:09Z
DaveZ123
117489
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346028
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="DaveZ123" /></noinclude>'''{{UC|KASHMIRI}}.''' <br>
'''{{float left|Persian char.}}'''
<div style="direction:rtl;">
<big>{{arabic|تِکببازہ خدایَن کُر جہانس تیُوت مُحبت زِہ تَم بَخُش پَنُن کُنی فرزند زِہ یُس اَکھہِ تَس پٹھ اِعِتقاد اَنہِ سُہ سَپَنہِ نہ ہلاک بلکہ حیاتِ ابدی اَبَدی لَبہِ. |font=Nastaliq}} </big> </div>
{{float left|1915}} <br><br>
'''266 {{UC|KATE}}.''' {{float right|Hinterland of Finschhafen, Papua.}}
{{lang|bsh|
Ilec ʒi ŋazape mananiŋ: Sâqocnebapa mocjahazi maŋne bâlisieme Anutule aŋelo jaŋe ele elâ ʒelieniŋmu.
}} ''Lk.''
{{float right|1926}}
'''267 {{UC|KEAPARA}}.''' {{float right|Hood Lagoon, Papua.}}
{{lang|khz|
Anopara aura Palagu na e nugu ’gi vira o, pene hao ia Nauna wala gerehana e venira o, ia ge amonagia na aura paie wareha, maguli vanagivanagi pie vaia.}}
{{float right|1912}}
'''268 {{UC|KELE (CONGO)}}.
{{float right|Aruwimi R. to Stanley Falls, Belgian Congo.}}
{{lang|khy|Nyongo Mungu aniyaka e ba bienda la losamo loeta, la cok’ao afaka Wana omwitoto wande mbo oyatolendelo Inde achaseeseleke, kongo ko eoloko liwawi lia loiko.}}
{{float right|1927}}
'''269 {{UC|KELE (AKELE) of GABUN}}.
{{float right|Gabun, French eq. Africa.}}
{{lang|keb|Nadiambilindǐ Anyambiĕ a midinh pĕnzhe nyi na thadinh thatǐ thŏ tha yĕ mivĕ Miana ngwĕi ngwadika, na mutyi jĕshĕ ngwa yĕ bunliĕ a tyi magwa nji a bĕ’ na thaki’ th’ adukwa jeshĕ.}}
{{float right|1879}}<noinclude></noinclude>
sin4xx9k3mrpwzw44f7zcl8eyif533x
1346031
1346028
2026-07-18T16:17:21Z
DaveZ123
117489
1346031
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="DaveZ123" /></noinclude>'''{{UC|KASHMIRI}}.''' <br>
'''{{float left|Persian char.}}'''
<div style="direction:rtl;">
<big>{{arabic|تِکببازہ خدایَن کُر جہانس تیُوت مُحبت زِہ تَم بَخُش پَنُن|font=Nastaliq}}<br>
{{arabic| کُنی فرزند زِہ یُس اَکھہِ تَس پٹھ اِعِتقاد اَنہِ سُہ سَپَنہِ نہ|font=Nastaliq}}<br>
{{arabic|ہلاک بلکہ حیاتِ ابدی اَبَدی لَبہِ.|font=Nastaliq}}<br>
</big> </div>
{{float left|1915}} <br><br>
'''266 {{UC|KATE}}.''' {{float right|Hinterland of Finschhafen, Papua.}}
{{lang|bsh|
Ilec ʒi ŋazape mananiŋ: Sâqocnebapa mocjahazi maŋne bâlisieme Anutule aŋelo jaŋe ele elâ ʒelieniŋmu.
}} ''Lk.''
{{float right|1926}}
'''267 {{UC|KEAPARA}}.''' {{float right|Hood Lagoon, Papua.}}
{{lang|khz|
Anopara aura Palagu na e nugu ’gi vira o, pene hao ia Nauna wala gerehana e venira o, ia ge amonagia na aura paie wareha, maguli vanagivanagi pie vaia.}}
{{float right|1912}}
'''268 {{UC|KELE (CONGO)}}.
{{float right|Aruwimi R. to Stanley Falls, Belgian Congo.}}
{{lang|khy|Nyongo Mungu aniyaka e ba bienda la losamo loeta, la cok’ao afaka Wana omwitoto wande mbo oyatolendelo Inde achaseeseleke, kongo ko eoloko liwawi lia loiko.}}
{{float right|1927}}
'''269 {{UC|KELE (AKELE) of GABUN}}.
{{float right|Gabun, French eq. Africa.}}
{{lang|keb|Nadiambilindǐ Anyambiĕ a midinh pĕnzhe nyi na thadinh thatǐ thŏ tha yĕ mivĕ Miana ngwĕi ngwadika, na mutyi jĕshĕ ngwa yĕ bunliĕ a tyi magwa nji a bĕ’ na thaki’ th’ adukwa jeshĕ.}}
{{float right|1879}}<noinclude></noinclude>
h2cd3xw6k2hts8oyuvii5u8us09r91b
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/353
104
454716
1346029
2026-07-18T16:16:37Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346029
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>wag zatkano mu gardło tą samą chustką, w którą zaopatrzył się w tym samym celu.<br>
{{tab}}— Nie widzę Marceli — rzeki Fabian, wodząc zaniepokojonym wzrokiem po pokoju.<br>
{{tab}}— Rzeczywiście niema jej tutaj — odrzekła hrabina.<br>
{{tab}}— Gdzież ona jest?<br>
{{tab}}Hrabina spojrzała na syna, służących i rzucającego się na posadzce Pawła, zawahała się i dopiero po chwili namysłu odrzekła:<br>
{{tab}}— Przestraszyła się i uciekła w pierwszej za raz chwili. Musi być w lewem skrzydle pałacu. Przyszłam do jej pokoju, by pomówić z nią, gdy nagle w oknie spostrzegłam głowę tego bandyty. Przestraszyłyśmy się obie, ale ja prędko odzyskałam przytomność umysłu, gdy tymczasem Marcela, przerażona, uciekła. Gdy wszedł ten zbrodniarz, pochwyciłam go za kołnierz i zaczęłam wzywać pomocy.<br>
{{tab}}Wyjaśnienie to zadowoliło Fabiana.<br>
{{tab}}Ale w rzeczywistości, hrabina zmyśliła szczegóły, odnoszące się do Marceli. Nie widziała ona swej synowej przez cały wieczór i weszła do jej pokoju, by na nią czatować i pochwycić na jakiej schadzce.<br>
{{tab}}Zobaczywszy Pawła Ranoir’a hrabina doznała wielkiego zawodu.<br>
{{tab}}Tłómacząc w sposób powyższy nieobecność Marceli, Luiza chciała oszczędzić przykrości swemu synowi i ukryć przed służbą bolesną tajemnicę rodzinną.<br>
{{tab}}W rzeczywistości zaś zaszło co następuje.
{{f|align=center|{{---|60}}}}<br><noinclude></noinclude>
6v2bqzabp4ccxb5tbg9xzkqd4h22gok
Dramat w Bicêtre/Część druga/XXXIX
0
454717
1346030
2026-07-18T16:17:12Z
Wydarty
213377
auto summary: New page created (no summary given)
1346030
wikitext
text/x-wiki
{{Dane tekstu
|autor = Frédéric Gilbert & E. Piron
|tytuł = [[Dramat w Bicêtre]]
|tłumacz = anonymous
|wydawca = S. Orgelbranda Synowie
|druk =
|rok wydania = 1894
|miejsce wydania = Warszawa
|tytuł oryginalny = ''Le drame de Bicêtre''
|strona indeksu = PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu
|źródło = [[:File:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu|Skany na Wikisource]]
|poprzedni = Dramat w Bicêtre/Część druga/XXXVIII
|następny = Dramat w Bicêtre/Część druga/XXXX
|inne = {{Całość|Dramat w Bicêtre/całość|epub=i|powieść|Cała}}
}}
<div style="margin-left:45px; margin-right:4%; text-indent:2em; text-align:justify; position:static;">
<pages index="PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu" from=348 to=353 fromsection="X" tosection="X" />
</div>
{{PD-US-1923-abroad/PL|top=-8}}
[[Category:Dramat w Bicêtre|D239]]
[[Category:Polski]]
d8k04lbqpanv3naurvvz2tfs00tdlwt
1346033
1346030
2026-07-18T16:18:54Z
Wydarty
213377
1346033
wikitext
text/x-wiki
{{Dane tekstu
|autor = Frédéric Gilbert & E. Piron
|tytuł = [[Dramat w Bicêtre]]
|tłumacz = anonymous
|wydawca = S. Orgelbranda Synowie
|druk =
|rok wydania = 1894
|miejsce wydania = Warszawa
|tytuł oryginalny = ''Le drame de Bicêtre''
|strona indeksu = PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu
|źródło = [[:File:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu|Skany na Wikisource]]
|poprzedni = Dramat w Bicêtre/Część druga/XXXVIII
|następny = Dramat w Bicêtre/Część druga/XL
|inne = {{Całość|Dramat w Bicêtre/całość|epub=i|powieść|Cała}}
}}
<div style="margin-left:45px; margin-right:4%; text-indent:2em; text-align:justify; position:static;">
<pages index="PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu" from=348 to=353 fromsection="X" tosection="X" />
</div>
{{PD-US-1923-abroad/PL|top=-8}}
[[Category:Dramat w Bicêtre|D239]]
[[Category:Polski]]
ixq7zl6slh2cmrqgbvnd8kvpvbs4td6
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/354
104
454718
1346032
2026-07-18T16:18:44Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346032
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{f|align=center|'''XL.'''|w=120%|przed=12px|po=12px}}
{{tab}}Doktór Duclos i Marcela widując się często u łoża Cecylii, zapomnieli, jak zwykle zakochani, uraz wzajemnych i nie zdołali długo ukrywać przed sobą swych uczuć.<br>
{{tab}}Miłość ta, chociaż występna, wzmogła się niezmiernie od czasu napotkanej przeszkody.<br>
{{tab}}Korzystali z każdej sposobności, by zamienić uściski rąk, spojrzenia, rozmowy przyjemne, nasycić się szczęściem, dozwolonem kochankom platonicznym, gdy tymczasem biedna Cocylia, będąca świadkiem tych okrutnych dla jej serca manewrów, potoki łez wylewała w milczeniu.<br>
{{tab}}Pilno jej było odzyskać jak najprędzej zdrowie, by nie służyć za pretekst do irytujących ją schadzek, na których dwie te istoty przez nią ukochane, sprawiały jej tyle cierpienia.<br>
{{tab}}Gdy wyzdrowiała zupełnie doktór przestał bywać tak często, Marcela zaś, powoływana przez męża i nakłaniana przez ojca, musiała wrócić do pałacu.<br>
{{tab}}Umówili się widywać trzy razy w tygodniu, w okolicy Villejuif, w godzinach oznaczonych, podczas jej przejażdżek samotnych.<br>
{{tab}}Ale spotkania takie mogły być bardzo krótkie. Pewnego pogodnego dnia, w końcu kwietnia, René spotkał się z Marcelą na drodze w okolicy Villejuif. Ona siedziała w swym powoziku, on obok niej stał na ziemi.<br>
{{tab}}— Proszę cię, Marcelo, mówił — nie odmawiaj mi. Zabawimy na spacerze najwyżej godzinę i bezpiecznie powrócisz do domu. Ja tak pragnę pomówić z tobą serdecznie i swobodnie, zwierzyć ci się<noinclude></noinclude>
444bxnkp1u430a1t582w59unpf7kfyq
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/355
104
454719
1346034
2026-07-18T16:20:26Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346034
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>z mych myśli, nasycić się zwierzeniami twojemi. Byłbym tak szczęśliwym, mogąc przepędzić z tobą kilka chwil, bez obawy, że może nas kto spostrzedz i słyszeć. Czyż dla ciebie nie ma uroku taki spacer pod rękę po ścieżkach pustych i przy świetle księżyca?<br>
{{tab}}Marcela słuchała i upajała się temi słowami gorącemi.<br>
{{tab}}— Ma urok, wiesz o tem dobrze — odrzekła wzruszona.<br>
{{tab}}— Więc zgódź się, proszę cię.<br>
{{tab}}— Nie, nie mogę... Lękam się.<br>
{{tab}}— Czego? Powiedz szczerze...<br>
{{tab}}— Czyż potrzebuję ci mówić? To byłoby niedobrze.<br>
{{tab}}— Mówisz niedobrze? Pozwól mi powiedzieć ci, że serce twe nie zgadza się z twojemi słowami. Jeżeli złą jest rzeczą kochać się wzajemnie i wyznać to sobie, tośmy już ją popełnili, popełniamy w tej chwili i sumienie twoje nie jest zaniepokojone więcej, niż moje. Nie wierzysz w to, by czysta miłość nasza była występkiem. Kocham w tobie Marcelę Hauteclair i szanuję hrabinę Marcelę de Villegente. Czegóż potrzeba więcej? Myśmy niewinni temu, że niespodziewany wypadek rozdzielił nasze losy, które powinny były ściśle być z sobą związanemi.<br>
{{tab}}— Spacerować z tobą w nocy!... nie, wstyd by mi było.<br>
{{tab}}— Przysięgam ci, Marcelo, że nigdy nie będziesz potrzebowała rumienić się przedemną. Będziesz mogła zawsze śmiało spoglądać na mnie swemi oczyma pięknemi, wywołującemi dreszcz we mnie; nigdy nie będziesz potrzebowała, zmieszana, opuszczać swych powiek. Jesteś i pozostaniesz dla mnie na zawsze kobietą szlachetną, posiadającą<noinclude></noinclude>
6djkozg3bfymbt6zsf6ywbphm31isqn
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/356
104
454720
1346035
2026-07-18T16:22:22Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346035
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>duszę niewinną zarówno jak ciało, czczoną, jak Dziewica święta przez swych wyznawców.<br>
{{tab}}Kobiety, słuchające słów podobnych i znajdujące się w pozycyi Marceli, zwykle ulegają w końcu. Śliska pochyłość, na którą weszły nierozważnie, popycha je mimo ich woli.<br>
{{tab}}Słyszą uroczyste przyrzeczenie, że będą uszanowane i wierzą w nie szczerze. Ostatni ich zarzut znika, z radością oddają się urokowi miłości.<br>
{{tab}}— Przysięgasz mi to? — zapytała Marcela prawie zdecydowana.<br>
{{tab}}— Przysięgam, a nigdy jeszcze nie uchybiłem przysiędze.<br>
{{tab}}— Dobrze, zgadzam się.<br>
{{tab}}— Dziękuję ci tysiąckrotnie. Jesteś aniołem. której godzinie mam czekać na ciebie u drzwiczek ogrodowych?<br>
{{tab}}— O dziesiątej i pół.<br>
{{tab}}— Którędy będziesz szła po wyjściu z pokoju?<br>
{{tab}}— Przez korytarz główny i schody mniejsze.<br>
{{tab}}— To niebezpiecznie. Mogą cię spostrzedz i śledzić. Wyjdź raczej przez balkon.<br>
{{tab}}Jakim sposobem?<br>
{{tab}}— Z pomocą tego — odrzekł René i położył do powozu trzymany pod ramieniem pakiet. Łatwo ci będzie — dodał — zanieść ten pakiet do pokoju bez wzbudzenia podejrzeń. Tylko nie rozwijaj go przy kim obcym, nawet przy Joannie. Więc do widzenia, Marcelo.<br>
{{tab}}— Do widzenia, René.<br>
{{tab}}Rozstali się uszczęśliwieni.<br>
{{tab}}Gdy Marcela weszła do swego pokoju i rozwinęła pakiet, znalazła w nim drabinkę sznurkową, zaopatrzoną u jednego końca w dwa haczyki, u dru-<noinclude></noinclude>
rao2xkzitj1rpnvg2jiwagb11g3my8u
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/357
104
454721
1346036
2026-07-18T16:24:08Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346036
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>giego zaś w drążek, utrzymujący w oddaleniu jej boki.<br>
{{tab}}Było to bardzo romantyczne. Marceli zdawało się, że jest niewolnicą, uciekającą przed okropnościami niewoli, z więzienia feodalnego. Ale różnica zachodziła w tem, że po ucieczce miała tą samą drogą powrócić do swego więzienia.<br>
{{tab}}Środek ten nie przestraszył jej wcale.<br>
{{tab}}Takim to sposobem Marcela i René znaleźli się na pierwszej schadzce, po której z przerwami tygodniowemi nastąpiła druga i trzecia.<br>
{{tab}}Ale następnego dnia po schadzce drugiej zdarzył się pewien wypadek.<br>
{{tab}}Gdy hrabina Luiza rano przechadzała się w ogrodzie, podszedł do niej stary ogrodnik, Antoni, i zdjąwszy czapkę, rzekł:<br>
{{tab}}— Przepraszam panią hrabinę, chciałbym coś powiedzieć.<br>
{{tab}}— Co takiego?<br>
{{tab}}— Oto co znalazłem dziś rano pod balkonem młodszej pani hrabiny.<br>
{{tab}}— To chustka do nosa... poznaje ją — odrzekła Luiza, biorąc podany jej przedmiot.<br>
{{tab}}— Ale to nie wszystko. Wczoraj wieczorem zgracowałem dobrze piasek, tymczasem, widzi pani hrabina, są ślady kroków. Szedłem za niemi i przekonałem się, że prowadziły do drzwiczek w murze otaczającym park.<br>
{{tab}}Znalezienie chustki Marceli, którą poznała odrazu i ślady kroków od jej balkonu, były dla hrabiny wskazówką dostateczną. Nie dała jednak poznać po sobie wzruszenia i odrzekła obojętnie:<br>
{{tab}}— To tylko dowodzi, że ktoś późno wieczorem przechadzał się po ogrodzie.<br>
{{tab}}— Drugi już raz zdarzyło się to — dodał stary<noinclude></noinclude>
6xjgh86vyswt5ssulagzudgssldnimu
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/358
104
454722
1346037
2026-07-18T16:25:09Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346037
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>sługa — gdyż i tydzień temu widziałem czyjeś kroki i piasek stratowany. Wydało mi się to podejrzanem i dla tego postanowiłem zawiadomić o tem panią hrabinę.<br>
{{tab}}— Bardzo dobrze postąpiłeś. Jesteś człowiekiem uczciwym. Ale nie mów o tem nikomu. Potrzeba aby ten, kto chodził, nie domyślał się niczego, to łatwiej go odkryjemy. Gdybyś zaś spostrzegł co jeszcze, to powiedz mi natychmiast.<br>
{{tab}}— Dobrze, pani hrabino.<br>
{{tab}}Hrabina domyśliła się prawdy. Przekonała się, że Marcela jest występną i postanowiła pochwycić ją na gorącym uczynku, by upokorzyć i ułatwić tem sobie nad nią władzę.<br>
{{tab}}Postanowiła jednak nie zawiadamiać Fabiana o wiarołomstwie żony. Później namyśli się w jaki sposób ukarać ją.<br>
{{tab}}Od tego dnia każdego wieczora zaczęła śledzić Marcelę przez okno i podpatrywać każdy jej ruch. Ale przez cały tydzień nie dostrzegła nic podejrzanego.<br>
{{tab}}Dopiero dnia ósmego cierpliwość jej została wynagrodzoną. Około dziesiątej wieczorem spostrzegła Marcelę idącą przez ogród i wchodzącą do parku.<br>
{{tab}}— Nikczemna! — zawołała oburzona. — Idzie do swego kochanka. Ach, biedny mój Fabianie, biedne moje dziecko, z jakąż istotą związałam cię na całe życie! Oto kobiety dzisiejsze! Zapłaci mi ona za hańbę, wniesioną do mego domu. Ja przez lat dwadzieścia opuszczona byłam przez mego męża i cierpiałam tylko na widok jego rozpusty. Mimo to nigdy nie splamiłam hrabiowskiego herbu Villegentów.<br>
{{tab}}Udała się do pokoju Marceli z postanowieniem<noinclude></noinclude>
p9at658z0i0b18y841rr112qi0pz1wq
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/359
104
454723
1346038
2026-07-18T16:27:51Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346038
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>oczekiwania na nią i zmuszenia na klęczkach do Wyznania swego występku.<br>
{{tab}}Rozmyślając, jakim sposobem Marcela wyszła z pokoju, spostrzegła okno nieco uchylone. Weszła na balkon i odrazu zobaczyła zwieszającą się od żelaznej balustrady drabinkę.<br>
{{tab}}— Co za przewrotność! co za odwaga! — szepnęła. — Więc łotrzyca spuszcza się po drabinie i lata nocami na schadzki miłosne. Czyż to być może? Nigdybym w to nie uwierzyła!... A jednak, niestety!... Niech tak zostanie, niech się nie domyśla i powróci tą samą drogą... Przywitam ją... Przysięgam, że straci ochotę do pocałunków swego kochanka... Co zaś do niego, tego zbrodniarza, co udaje purytanina, a wnosi hańbę do domów najszlachetniejszych, co ośmielił się narzucać mi swe rozkazy, ukarzę go w osobie jego kochanki... Więc mam już początek zemsty!... Nakoniec!... Ale to niczem jeszcze w porównaniu z tem, co dla niego obmyślę!...<br>
{{tab}}Tak snując plany pomszczenia się, siadła na fotelu naprzeciw okna, by lepiej widzieć wracającą Marcelę i niespodziewanem pokazaniem się, przerazić ją i nasycić się jej wstydem.<br>
{{tab}}Wpatrzona była w okno, gdy nagle spostrzegła jakąś wstępującą na drabinkę osobę.<br>
{{tab}}Powstała i wyprostowała się groźnie.<br>
{{tab}}Jakiś cień stanął na balkonie, połowa oszklonych drzwi roztworzyła się.<br>
{{tab}}Hrabina poznała, że to nie Marcela.<br>
{{tab}}Wtedy przestrach ściął jej krew w żyłach.<br>
{{tab}}Ale prędko oprzytomniała i zaczęła się przyglądać.<br>
{{tab}}Był to jakiś mężczyzna, lecz nie doktór Duclos.<br>
{{tab}}Co znaczyła obecność jego w tem miejscu pod niebytność kochanki?<br><noinclude></noinclude>
234i9pdiagj3bhqxszhax4xj3p5sxj3
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/360
104
454724
1346039
2026-07-18T16:29:29Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346039
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}Wyglądał na człowieka mocnego, ale to nic nie znaczy. Postanowiła uczepić się go, zatrzymać i oddać w ręce policyi. Nienawiść zaciemniała jej mózg, nie dozwalała zastanowić się nad skutkami.<br>
{{tab}}Gdy człowiek ten rzucił się na nią, uchwyciła go za kołnierz, jak zwykłego bandytę i zaczęła wołać:<br>
{{tab}}— Na pomoc! złodziej!<br>
{{tab}}Jak spodziewała się, na krzyk jej nadbiegła służba pałacowa.<br>
{{tab}}Lecz jakże bolesnym był jej zawód, gdy spostrzegła, że miała przed sobą nie doktora Duclos, lecz Pawła Ranor’a.
{{f|align=center|{{---|60}}}}<br>
<section begin="X"/><section end="X"/>
{{f|align=center|'''XLI.'''|w=120%|przed=12px|po=12px}}
{{tab}}Doktór, którego nienawidziła więcej, niż kogokolwiek w świecie, był wolnym, co więcej, nie pochwyciła nawet Marceli, lekceważącej ją z taką dumą.<br>
{{tab}}Co ją obchodził jakiś tam Ranoir, zwykły rzezimieszek, który i tak miał kiedyś zakończyć życic w więzieniu!<br>
{{tab}}Leżał on teraz skrępowany i napróżno usiłował rozerwać ubezwładniające jego ręce i nogi więzy. Trzej nachyleni nad nim ludzie, trzymali go na posadzce i udaremniali jego ruchy.<br>
{{tab}}Sprowadzeni przez Joannę policyanci przybiegli pośpiesznie i uprowadzili go do aresztu. Komisarz cyrkułowy spisał protokół na podstawie zeznań hrabiny, Fabiana i służby.<br><noinclude></noinclude>
fmz98o5qp1g24z29fca2k36lvgic1i2
Dramat w Bicêtre/Część druga/XL
0
454725
1346040
2026-07-18T16:30:07Z
Wydarty
213377
auto summary: New page created (no summary given)
1346040
wikitext
text/x-wiki
{{Dane tekstu
|autor = Frédéric Gilbert & E. Piron
|tytuł = [[Dramat w Bicêtre]]
|tłumacz = anonymous
|wydawca = S. Orgelbranda Synowie
|druk =
|rok wydania = 1894
|miejsce wydania = Warszawa
|tytuł oryginalny = ''Le drame de Bicêtre''
|strona indeksu = PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu
|źródło = [[:File:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu|Skany na Wikisource]]
|poprzedni = Dramat w Bicêtre/Część druga/XXXIX
|następny = Dramat w Bicêtre/Część druga/XLI
|inne = {{Całość|Dramat w Bicêtre/całość|epub=i|powieść|Cała}}
}}
<div style="margin-left:45px; margin-right:4%; text-indent:2em; text-align:justify; position:static;">
<pages index="PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu" from=353 to=360 fromsection="X" tosection="X" />
</div>
{{PD-US-1923-abroad/PL|top=-8}}
[[Category:Dramat w Bicêtre|D240]]
[[Category:Polski]]
lrs7q2dvxmwjv9t406utq93x1kxoxmv
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/370
104
454726
1346057
2026-07-19T05:36:14Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346057
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}— Czekaj-no, ja znam to nazwisko. Lecz gdzie ja słyszałem je? Prawda, dziś rano, w moim gabinecie. To ciekawa historya. Chcesz bym ci ją opowiedział?<br>
{{tab}}— I owszem — odrzekł lekarz zaciekawiony. — Opowiedz ze wszystkiemi szczegółami.<br>
{{tab}}— Otóż dziś rano złożył mi wizytę jakiś jegomość, nazwiskiem Wiktor Lardoise, nabywca rent.<br>
{{tab}}— Nie znam.<br>
{{tab}}— Przedstawił się jako pełnomocnik niejakiego Pawła Ranoir’a, przebywającego obecnie w Mazas, czy też w zakładzie św. Anny.<br>
{{tab}}— Tego znam. Hultaj pierwszego rzędu. Ale mów dalej.<br>
{{tab}}— Pan Lardoise rozpoczął od niesmacznych pochwał mego talentu i doświadczenia adwokackiego. Prosiłem go, by przystąpił od razu do interesu, a tedy opowiedział mi, że ów Paweł Ranoir jest synem nieprawym hrabiego Rudolfa de Villegente, że ten ostatni zapisał mu testamentem dwadzieścia pięć tysięcy franków renty, że hrabina Luiza zniszczyła ten testament, ale że istniał drugi egzemplarz zapisu, złożony przez nieboszczyka w ręce jego przyjaciela i będący obecnie w posiadaniu pozostałej po nim wdowy, pani Limozan, która nie chce wydać dokumentu. Zrozumiałeś?<br>
{{tab}}— Rozumiem, ale nie widzę barona de Roncières.<br>
{{tab}}— Cierpliwości, zaraz wystąpi na scenę. W końcu Lardoise żądał odemnie, bym mu powiedział, czy nie można byłoby na mocy prawa dokonać rewizy u pani Limozan i czy nie zechcę podjąć się przeprowadzenia sprawy jego klienta. Odpowiedziałem mu, że sprawa jest natury zbyt delikatnej i że potrzeba być bardzo pewnym swego, gdyż można wpaść<noinclude></noinclude>
fwz5nhi32xzel85dh8v5l062ytxhzt8
1346070
1346057
2026-07-19T05:53:12Z
Wydarty
213377
1346070
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}— Czekaj-no, ja znam to nazwisko. Lecz gdzie ja słyszałem je? Prawda, dziś rano, w moim gabinecie. To ciekawa historya. Chcesz bym ci ją opowiedział?<br>
{{tab}}— I owszem — odrzekł lekarz zaciekawiony. — Opowiedz ze wszystkiemi szczegółami.<br>
{{tab}}— Otóż dziś rano złożył mi wizytę jakiś jegomość, nazwiskiem Wiktor Lardoise, nabywca rent.<br>
{{tab}}— Nie znam.<br>
{{tab}}— Przedstawił się jako pełnomocnik niejakiego Pawła Ranoir’a, przebywającego obecnie w Mazas, czy też w zakładzie św. Anny.<br>
{{tab}}— Tego znam. Hultaj pierwszego rzędu. Ale mów dalej.<br>
{{tab}}— Pan Lardoise rozpoczął od niesmacznych pochwał mego talentu i doświadczenia adwokackiego. Prosiłem go, by przystąpił od razu do interesu, a tedy opowiedział mi, że ów Paweł Ranoir jest synem nieprawym hrabiego Rudolfa de Villegente, że ten ostatni zapisał mu testamentem dwadzieścia pięć tysięcy franków renty, że hrabina Luiza zniszczyła ten testament, ale że istniał drugi egzemplarz zapisu, złożony przez nieboszczyka w ręce jego przyjaciela i będący obecnie w posiadaniu pozostałej po nim wdowy, pani Limozan, która nie chce wydać dokumentu. Zrozumiałeś?<br>
{{tab}}— Rozumiem, ale nie widzę barona de Roncières.<br>
{{tab}}— Cierpliwości, zaraz wystąpi na scenę. W końcu Lardoise żądał odemnie, bym mu powiedział, czy nie można byłoby na mocy prawa dokonać rewizyi u pani Limozan i czy nie zechcę podjąć się przeprowadzenia sprawy jego klienta. Odpowiedziałem mu, że sprawa jest natury zbyt delikatnej i że potrzeba być bardzo pewnym swego, gdyż można wpaść<noinclude></noinclude>
nm9kyjt0w9554ll0wg8jktr38lcnve0
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/361
104
454727
1346058
2026-07-19T05:38:42Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346058
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}— Jakim sposobem dostał się on do pokoju? — zapytał komisarz.<br>
{{tab}}— Wszedł przez okno — odrzekła hrabina.<br>
{{tab}}— Ale jak wdrapał się do okna?<br>
{{tab}}— Zarzucił na balustradę drabinkę sznurkową.<br>
{{tab}}Kłamstwo to było śmiałem, tembardziej, że hrabina zaprowadziła komisarza na balkon i pokazała mu wiszącą drabinkę. Ale urzędnik nie miał najmniejszego powodu niedowierzania słowom hrabiny.<br>
{{tab}}Zapytana następnie o przyczynę nocnego napadu na pałac, odrzekła, że Ranoir prześladował ją oddawna, że wielokrotnie odgrażał się i że prawdopodobnie wdzierając się nocą, miał na celu tylko kradzież.<br>
{{tab}}Paweł, słyszący to wyjaśnienie i nie mogący z powodu ust zakneblowanych wymówić ani słowa, miotał się na posadzce, rzucał błyskawice oczami i pienił się ze wściekłości.<br>
{{tab}}Była już północ, gdy agenci policyjni uprowadzili go z pałacu.<br>
{{tab}}Hrabina, pragnąc pozostać samą dla spotkania powracającej Marceli, odprawiła służbę i prosiła Fabiana, by zeszedł do parku i odszukał swą żonę. Wykazała ona w ciągu tego wieczora ogromny talent dyplomatyczny dla ocalenia honoru domu.<br>
{{tab}}Podczas, gdy w gotyckim zamku Villegentôw odbywał się ten dramat, Marcela z Reném pod rękę przechadzała się za willą. Zakochani dzielili się wrażeniami swojemi i rozkoszowali się poufną, serdeczną rozmową bez świadków i obawy, że mogą być podsłuchani.<br>
{{tab}}Godzina upłynęła, jak jedna minuta, należało rozstać się.<br>
{{tab}}René, ująwszy dłonie Marceli i patrząc w jej<noinclude></noinclude>
gr8pzb8m846cviow1a1xv103o0r6qlo
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/362
104
454728
1346059
2026-07-19T05:39:33Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346059
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>oczy miłośnie, szeptał jej słowa pełne zachwytu. Nagle, nachylił się i na jej ustach złożył pocałunek.<br>
{{tab}}Nie odwróciła głowy, lecz zmieszana i cała drżąca ze szczęścia i przestrachu, cofnęła się, jak winowajczyni.<br>
{{tab}}— Marcelo! Marcelo! — szeptał René, zdziwiony własnem zuchwalstwem, lecz zachwycony uzyskanem przebaczeniem.<br>
{{tab}}— Nie, nie, do widzenia — odrzekła i otworzywszy drzwiczki w murze, weszła do parku.<br>
{{tab}}Wychodząc z pośród drzew, spostrzegła idącego naprzeciw niej Fabiana.<br>
{{tab}}Widok ten sprawił na niej wrażenie padające go u nóg gromu i wyrwał ją nagle z raju marzeń rozkosznych.<br>
{{tab}}Jeżeli Fabian widział ten pocałunek, zabije ją. Wszystkiego spodziewała się po nim.<br>
{{tab}}— Chodźmy-rzekł do niej łagodnie, gdy podeszła ku niemu. — Wszystko już skończone. To szczęście, że spotykam cię tutaj. Musiałaś się przestraszyć okropnie...<br>
{{tab}}— Mówisz pan, skończone... przestraszyłam się... — wyjąkała Marcela, nie rozumiejąc słów męża, ale uspokojona nieco tonem jego mowy i pewna już, że nie uczyni jej nic złego.<br>
{{tab}}— Cała drżysz jeszcze, droga Marcelo, uspokoj się. Agenci policyjni uprowadzili już tego nikczemnika. Chodź ze mną, matka moja czeka cię w twym pokoju.<br>
{{tab}}Marcela zachwiała się. Hrabina Luiza czeka na nią w jej pokoju! Sytuacya jej stawała się straszną.<br>
{{tab}}Ale musiało zajść coś nadzwyczajnego. Fabian widocznie nie podejrzewał ją o nie. Mówił o jakim zbrodniarzu, uprowadzonym przez policyę.<br><noinclude></noinclude>
k8fbwak4bq4300qcae81daccbiib4og
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/363
104
454729
1346060
2026-07-19T05:41:23Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346060
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}Szła obok niego powoli, usiłując odgadnąć tajemnicę, rozwiązać niepojętą dla niej zagadkę.<br>
{{tab}}— Więc już go wzięli, więc już nie potrzebujemy go się obawiać? — rzekła, nie wiedząc o jakim człowieku i o jakiem niebezpieczeństwie wspominał Fabian.<br>
{{tab}}— Uspokój się, Marcelo. Co za okropna noc! Ależ to zbrodniarz ten Ranoir. Przynieść z sobą drabinę sznurkową, zawiesić ją na balkonie i przez twój pokój wedrzeć się do pałacu, co za zuchwalstwo! Ale matka moja zachowała się prawdziwie po bohatersku. Zaalarmowała dom cały i z narażeniem życia własnego zatrzymała łotra. Jakaż ona dzielna! Nie robię ci z tego, Marcelo zarzutu, lecz przyznaj, że nie wyrównywasz jej pod względem odwagi.<br>
{{tab}}— Rzeczywiście, przestraszyłam się i uciekłam — wyjąkała, domyślając się co zaszło.<br>
{{tab}}Dzięki pozostawionej przez nią drabinie Ranoir zakradł się do pałacu zapewne w zamiarze okradzenia, a może i zamordowania, ona zaś, Marcela, tylko dziwnym zbiegiem okoliczności uniknęła śmierci.<br>
{{tab}}Ale niebezpieczeństwo nie minęło jeszcze, gdyż hrabina Luiza pozostawała w jej pokoju.<br>
{{tab}}Czyżby i ona wierzyła w jej przestrach i ucieczkę i była przekonaną, że to Ranoir zawiesił drabinkę?<br>
{{tab}}Gdy Marcela doszła z Fabianem do pałacu, uspokoiła się już znacznie i odzyskała zimną krew.<br>
{{tab}}Hrabina powitała ją z surowym wyrazem twarzy.<br>
{{tab}}— Jesteś pani nakoniec! Może raczysz mi powiedzieć zkąd wracasz?<br>
{{tab}}Marcela zrozumiała odrazu, że hrabina inaczej pojmowała jej zniknięcie, niż Fabian.<br><noinclude></noinclude>
7a893bmmms9ipt4wc8e9kvs495w2fat
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/364
104
454730
1346061
2026-07-19T05:42:26Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346061
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}— Można byłoby sądzić — uprzedził Fabian — że mama mu za złe Marceli jej przestrach. Przemawia mama do niej tonem tak surowym...<br>
{{tab}}— Przemawiam, mój Fabianie, tonem właściwym. Ona wie o tem lepiej od ciebie. Proszę cię, Fabianie, zostaw mnie samą z Marcelą. Potrzebuję pomówić z nią o rzeczach bardzo drażliwych.<br>
{{tab}}— Nie mamo, dziś gotów jestem jej bronić. Boję się, byś nie czyniła jej wyrzutów niesłusznych. Pozwól mi więc wziąć udział w tej rozmowie.<br>
{{tab}}— Proszę cię, odejdź.<br>
{{tab}}— Nie mamo, pozostanę.<br>
{{tab}}— Nie dobre dziecko, lecz sam chciałeś tego. Bóg mi świadkiem, że wszystkobym uczyniła, by oszczędzić ci tego cierpienia. Więc zatem, skoro uparłeś się.<br>
{{tab}}— Zresztą — dodał Fabian — zapytujesz Marcele zkąd wraca, jak gdybyś nie wiedziała. Przychodzi z ogrodu z parku, dokąd uciekła, ratując się przed mordercą.<br>
{{tab}}— Zostań więc, skoro chcesz. Lecz na miłość Boga! nic nie mów. Niech ona odpowiada sama.<br>
{{tab}}— Dobrze, będę milczał — odrzekł, wyciągając się na fotelu.<br>
{{tab}}— Słyszałaś pani moje zapytanie — rzekła hrabina, zwracając się do Marceli. — Czekam na odpowiedź.<br>
{{tab}}— P. Fabian już ją udzielił. Nie potrzebuję powtarzać.<br>
{{tab}}— Więc uważasz mię za tak naiwną i myślisz, że nie wiem o niczem?<br>
{{tab}}Ostatnie te, rzucone tonem suchym, słowa, obok wzroku surowego, rozwiały wszelkie złudzenie Marceli. Widocznie hrabina podejrzewała ją.<br><noinclude></noinclude>
hkoxu1nm628vxmhbfeaezaz85myuss4
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/365
104
454731
1346062
2026-07-19T05:44:03Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346062
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}— Zapytujesz mię pani zkąd przychodzę? — odrzekła. — Wiadomo pani, że powracam z ogrodu i powinnam winszować sobie uniknięcia strasznego niebezpieczeństwa. Dzięki przytomności umysłu pani i jej odwadze, zbrodniarz został...<br>
{{tab}}— Proszę tylko bez tych komplimentów. Ani miejsce na nie, ani pora... Odpowiadaj mi na pytanie. Czy nie wychodziłaś za park, w pole?<br>
{{tab}}— Być może... zdaje się... Byłam tak wystraszona, że nie wiedziałam, co robię.<br>
{{tab}}— Wystraszona jesteś i teraz. Bierz przykład ze mnie, ja jestem spokojny. Przypomnij sobie i mów prawdę. Gdy przyszłam tu, nie zastałam cię, nie było również i tamtego zbrodniarza. Gdzieżeś była?<br>
{{tab}}— Gdzie byłam... łatwo zrozumieć... Spostrzegłszy go pod balkonem, uciekłam natychmiast.<br>
{{tab}}— Nie mówiąc nikomu, nie wzywając pomocy?<br>
{{tab}}— Ogarnął mię taki przestrach, że nie mogłam mówić.<br>
{{tab}}— Kłamiesz, pani!<br>
{{tab}}Hrabina, wymówiwszy te słowa głosem drżącym i donośnym, groźnie podeszła do Marceli.<br>
{{tab}}— Pani mnie znieważasz! — zawołała ta ostatnia. — Nie masz pani prawa do tego.<br>
{{tab}}— Nie mam prawa! To kwestya.<br>
{{tab}}— Pozwól mi matko — wtrącił podrażniony tą niezrozumiałą dla niego sprzeczką Fabian — wziąć Marcelę w obronę. Traktujesz ją, jak gdyby była jakąś kobietą występną. Nigdy jeszcze nie byłaś dla niej tak surową i nigdy ona nie okazywała ci tyle uległości. Więc chyba zaszło coś, o czem ja nie wiem. Jeżeli Marcela uczyniła tylko to, że uciekła, to jeszcze nie zasługuje na twój gniew. Jeżeli zaś przemawiasz do niej w ten sposób z innego powodu, to i ja powinienem o nim wiedzieć.<br><noinclude></noinclude>
1dqz8hma49pl015yivi8f3kq83rp9c8
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/366
104
454732
1346063
2026-07-19T05:45:26Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346063
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}— Mój drogi Fabianie, lepiejbyś zrobił, gdybyś usłuchał mojej rady i nie brał udziału w tej rozmowie.<br>
{{tab}}— Lecz cóż się stało? Jeżeli zarzucasz Marceli kłamstwo, to musisz mieć jakiś dowód. Cóż to takiego?<br>
{{tab}}— Nic.<br>
{{tab}}— Moja matko, nie jestem dzieckiem — zawołał Fabian, unosząc się coraz więcej. — Wypowiedziałaś już za wiele, albo za mało. Musisz dokończyć. Teraz ja będę zapytywał.<br>
{{tab}}Hrabina, spostrzegłszy blask w oczach Fabiana i występującą na twarz jego krew, zlękła się, by nie dostał ataku epileptycznego. Pragnąc go uspokoić, zapomniała o Marceli i w jednej chwili zmieniwszy ton, odrzekła z uśmiechem:<br>
{{tab}}— Czy i ty umiesz się unosić, jak my, kobiety, istoty nerwowe? Byłam rozdrażnioną, i nic dziwnego po takiem przejściu z tym łotrem Ranoirem. Rozgniewałam się na Marcelę, gdyż pozostawiła mnie samą na pastwę tego bandyty. Ale teraz przyznaj ę, że zrobiła dobrze.<br>
{{tab}}— Jednakże, moja mamo...<br>
{{tab}}— Dajżeż pokój, mój Fabianie. Przestańmy o tem mówić. Jestem złamana... Pomówimy o tem jutro.<br>
{{tab}}Hrabina, odchodząc z synem, przeszyła Marcelę spojrzeniem pogardliwem.
{{f|align=center|{{---|60}}}}<br><noinclude></noinclude>
sxmx301u4g5amiv2g1fxsuuu7av2p6b
Dramat w Bicêtre/Część druga/XLI
0
454733
1346064
2026-07-19T05:46:16Z
Wydarty
213377
auto summary: New page created (no summary given)
1346064
wikitext
text/x-wiki
{{Dane tekstu
|autor = Frédéric Gilbert & E. Piron
|tytuł = [[Dramat w Bicêtre]]
|tłumacz = anonymous
|wydawca = S. Orgelbranda Synowie
|druk =
|rok wydania = 1894
|miejsce wydania = Warszawa
|tytuł oryginalny = ''Le drame de Bicêtre''
|strona indeksu = PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu
|źródło = [[:File:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu|Skany na Wikisource]]
|poprzedni = Dramat w Bicêtre/Część druga/XL
|następny = Dramat w Bicêtre/Część druga/XLII
|inne = {{Całość|Dramat w Bicêtre/całość|epub=i|powieść|Cała}}
}}
<div style="margin-left:45px; margin-right:4%; text-indent:2em; text-align:justify; position:static;">
<pages index="PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu" from=360 to=366 fromsection="X" tosection="X" />
</div>
{{PD-US-1923-abroad/PL|top=-8}}
[[Category:Dramat w Bicêtre|D241]]
[[Category:Polski]]
20pv0pg1dv6bjmwzkuvy6cl6myu8qmp
1346071
1346064
2026-07-19T05:53:52Z
Wydarty
213377
1346071
wikitext
text/x-wiki
{{Dane tekstu
|autor = Frédéric Gilbert & E. Piron
|tytuł = [[Dramat w Bicêtre]]
|tłumacz = anonymous
|wydawca = S. Orgelbranda Synowie
|druk =
|rok wydania = 1894
|miejsce wydania = Warszawa
|tytuł oryginalny = ''Le drame de Bicêtre''
|strona indeksu = PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu
|źródło = [[:File:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu|Skany na Wikisource]]
|poprzedni = Dramat w Bicêtre/Część druga/XL
|następny = Dramat w Bicêtre/Część druga/XLII
|inne = {{Całość|Dramat w Bicêtre/całość|epub=i|powieść|Cała}}
}}
<div style="margin-left:45px; margin-right:4%; text-indent:2em; text-align:justify; position:static;">
<pages index="PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu" from=360 to=366 fromsection="X" />
</div>
{{PD-US-1923-abroad/PL|top=-8}}
[[Category:Dramat w Bicêtre|D241]]
[[Category:Polski]]
irjujvwbdci7x2gr4i219exkjnjm9ok
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/367
104
454734
1346065
2026-07-19T05:48:15Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346065
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{f|align=center|'''XLII.'''|w=120%|przed=12px|po=12px}}
{{tab}}W tym samym czasie i Cecylia Hâuteclair nie miała już siły opierać się dłużej woli ojca.<br>
{{tab}}Baron Oktawiusz de Roncières składał wizyty coraz częściej i okazywał się równie uprzejmym, jak hojnym. Dwa razy na tydzień zasypywał dziewczynę kwiatami.<br>
{{tab}}Za radą pani Limozan potrafił zyskać sobie przyjaźń Różyczki Midoux, jedynej przyjaciółki i pocieszycielki Cecylii po wyjeździe siostry Anieli.<br>
{{tab}}Za każdą bytnością swoją przynosił cukierki, najmodniejsze zabawki, lub cacka i ofiarowywał je dziecku.<br>
{{tab}}Róża nie była łakoma i nie pragnęła prezentów, wołałaby nic nie otrzymywać, gdyż matka niejednokrotnie czyniła jej za to wymówki, ale trudno było odmówić przyjęcia, tembardziej, iż czynił to z wyrafinowaną delikatnością i udawał nieszczęśliwego, gdy mu odmawiano.<br>
{{tab}}Również i p. Limozan wszelkiemi środkami usiłowała zyskać życzliwość dziewczynki, wiedziała bowiem, jaki wpływ ona miała na serce Cecylii.<br>
{{tab}}Ta ostatnia musiała więc walczyć sama i z ojcem i swą córką chrzestną i z wielbicielem i jego protektorką. Bo Marcela i René zajęci byli sobą i postępowaniem swem sprawiali jej tylko cierpienie.<br>
{{tab}}— Jak panu podoba się baron de Roncières? — napytał p. Hauteclair doktora.<br>
{{tab}}— Czy mogę powiedzieć szczerze?<br>
{{tab}}— Proszę o odpowiedź szczerą.<br>
{{tab}}— Uważam, że jest jakiś nienaturalny i nie sympatyczny.<br>
{{tab}}— Rzeczywiście?<br><noinclude></noinclude>
3y4zxhcruw6odvenalzgas45azetq7m
1346069
1346065
2026-07-19T05:52:13Z
Wydarty
213377
1346069
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{f|align=center|'''XLII.'''|w=120%|przed=12px|po=12px}}
{{tab}}W tym samym czasie i Cecylia Hauteclair nie miała już siły opierać się dłużej woli ojca.<br>
{{tab}}Baron Oktawiusz de Roncières składał wizyty coraz częściej i okazywał się równie uprzejmym, jak hojnym. Dwa razy na tydzień zasypywał dziewczynę kwiatami.<br>
{{tab}}Za radą pani Limozan potrafił zyskać sobie przyjaźń Różyczki Midoux, jedynej przyjaciółki i pocieszycielki Cecylii po wyjeździe siostry Anieli.<br>
{{tab}}Za każdą bytnością swoją przynosił cukierki, najmodniejsze zabawki, lub cacka i ofiarowywał je dziecku.<br>
{{tab}}Róża nie była łakoma i nie pragnęła prezentów, wołałaby nic nie otrzymywać, gdyż matka niejednokrotnie czyniła jej za to wymówki, ale trudno było odmówić przyjęcia, tembardziej, iż czynił to z wyrafinowaną delikatnością i udawał nieszczęśliwego, gdy mu odmawiano.<br>
{{tab}}Również i p. Limozan wszelkiemi środkami usiłowała zyskać życzliwość dziewczynki, wiedziała bowiem, jaki wpływ ona miała na serce Cecylii.<br>
{{tab}}Ta ostatnia musiała więc walczyć sama i z ojcem i swą córką chrzestną i z wielbicielem i jego protektorką. Bo Marcela i René zajęci byli sobą i postępowaniem swem sprawiali jej tylko cierpienie.<br>
{{tab}}— Jak panu podoba się baron de Roncières? — napytał p. Hauteclair doktora.<br>
{{tab}}— Czy mogę powiedzieć szczerze?<br>
{{tab}}— Proszę o odpowiedź szczerą.<br>
{{tab}}— Uważam, że jest jakiś nienaturalny i nie sympatyczny.<br>
{{tab}}— Rzeczywiście?<br><noinclude></noinclude>
27pgtpabvn8v7m0omgpoe124uq3s1z6
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/368
104
454735
1346066
2026-07-19T05:50:11Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346066
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}— Jestto pierwsze wrażenie. Ma oczy fałszywe, a ją tego nie lubię. Mętny wzrok bywa zawsze wynikiem jakiegoś zboczenia moralnego. Ale bywają wyjątki? Dlaczego pyta mnie pan o to?<br>
{{tab}}— Dlatego, że pan baron Oktawiusz de Roncières oświadczył się o rękę mojej córki Cecylii.<br>
{{tab}}— Tak?<br>
{{tab}}— Dlaczego pan się dziwisz? Nie przypuszczałem. W takim razie wyraziłem swą opinię za pośpiesznie, cofam więc ją i przypatrzę mu się lepiej.<br>
{{tab}}— Ach, ci lekarze, zawsze muszą bawić się w dyagnozę.<br>
{{tab}}— Czy panna Cecylia chętnie przyjmuje hołdy barona de Roncières?<br>
{{tab}}— W tem właśnie rzecz. Nie chce nawet słuchać o małżeństwie i płacze. Codziennie mam z nią spór w tej kwestyi. Tymczasem ja, znając dobrze barona, jestem przekonany, że byłaby z nim szczęśliwą.<br>
{{tab}}— W takim razie, skoro tylko spotkam się z nim, wybadam go uważnie.<br>
{{tab}}W kilka dni doktór znalazłszy sposobność dłuższego pomówienia z baronem, przypatrzył mu się dobrze i po rozstaniu się z nim, rzekł do siebie:<br>
{{tab}}— Nie podoba mi się. Rozumiem wstręt Cecylii.<br>
{{tab}}Ale zdania swego nie powiedział panu Hautellair. gdyż ten go więcej o nie nie pytał.<br>
{{tab}}Spostrzegłszy pewnego dnia Cecylię zapłakaną, prosił ją, by wyjawiła mu powód cierpienia. Wtedy ona oświadczyła, że ojciec rozporządził jej osobą bez względu na jej prośby, że musiała uledz jego woli i że już za kilka dni ma być podpisania umowa<noinclude></noinclude>
mv5h4sne6qv9a0re3za2zsbv1g9cpmp
1346068
1346066
2026-07-19T05:51:56Z
Wydarty
213377
1346068
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}— Jestto pierwsze wrażenie. Ma oczy fałszywe, a ją tego nie lubię. Mętny wzrok bywa zawsze wynikiem jakiegoś zboczenia moralnego. Ale bywają wyjątki? Dlaczego pyta mnie pan o to?<br>
{{tab}}— Dlatego, że pan baron Oktawiusz de Roncières oświadczył się o rękę mojej córki Cecylii.<br>
{{tab}}— Tak?<br>
{{tab}}— Dlaczego pan się dziwisz? Nie przypuszczałem. W takim razie wyraziłem swą opinię za pośpiesznie, cofam więc ją i przypatrzę mu się lepiej.<br>
{{tab}}— Ach, ci lekarze, zawsze muszą bawić się w dyagnozę.<br>
{{tab}}— Czy panna Cecylia chętnie przyjmuje hołdy barona de Roncières?<br>
{{tab}}— W tem właśnie rzecz. Nie chce nawet słuchać o małżeństwie i płacze. Codziennie mam z nią spór w tej kwestyi. Tymczasem ja, znając dobrze barona, jestem przekonany, że byłaby z nim szczęśliwą.<br>
{{tab}}— W takim razie, skoro tylko spotkam się z nim, wybadam go uważnie.<br>
{{tab}}W kilka dni doktór znalazłszy sposobność dłuższego pomówienia z baronem, przypatrzył mu się dobrze i po rozstaniu się z nim, rzekł do siebie:<br>
{{tab}}— Nie podoba mi się. Rozumiem wstręt Cecylii.<br>
{{tab}}Ale zdania swego nie powiedział panu Hauteclair. gdyż ten go więcej o nie nie pytał.<br>
{{tab}}Spostrzegłszy pewnego dnia Cecylię zapłakaną, prosił ją, by wyjawiła mu powód cierpienia. Wtedy ona oświadczyła, że ojciec rozporządził jej osobą bez względu na jej prośby, że musiała uledz jego woli i że już za kilka dni ma być podpisania umowa<noinclude></noinclude>
8c0d5kg7uvm1afx305t4fg2c7sfhpdf
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/369
104
454736
1346067
2026-07-19T05:51:41Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346067
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>ślubna. Wyznanie to uczyniła z płaczem, dodając, że ma wstręt do tego małżeństwa.<br>
{{tab}}Lekarz, widząc ją tak nieszczęśliwą, uczuł dla niej litość i w duszy obwiniał p. Hauteclair, który, powodowany próżnością, gotów był uczynić druga swą córkę nieszczęśliwą, jak uczynił już Marcelę.<br>
{{tab}}René tego samego dnia, w którym miał powyższą rozmowę z Cecylią, zaproszony był na obiad przez jednego ze swych kolegów szkolnych, Henryka Foulona.<br>
{{tab}}P. Foulon, będący w jednym wieku z lekarzem Duclos, był adwokatem i posiadał już rozgłos, jako zdolny prawnik i wymowny mówca. Klientelę też miał liczną, zwłaszcza w sprawach rozwodowych, w których uważany był za jednego z najlepszych obrońców paryzkich.<br>
{{tab}}Podczas obiadu przy gawędce poufnej adwokat zapytał lekarza, czy nie myśli czasem żenić się.<br>
{{tab}}— Ani mi w głowie nie postało. Celibat tak pasuje do mego usposobienia, jak rękawiczka do ręki. Nie myślę rozstawać się z nim.<br>
{{tab}}— Wspominałeś mi kiedyś o jakiejś bardzo pięknej pannie, starszej córce pewnego przemysłowca w Villejuif i zdawało mi się wtedy, że byłeś nią zajęty?<br>
{{tab}}— O pannie Marceli Hauteclair?<br>
{{tab}}— Tak. Co się z nią stało?<br>
{{tab}}— Wyszła za mąż już przed rokiem. Jest dzisiaj hrabiną de Villegente.<br>
{{tab}}— Hm, to ładnie brzmi w uchu. A siostra jej, podobno również piękna?<br>
{{tab}}— Cecylia Hautecłair. Ma zostać baronową.<br>
{{tab}}— Więc obie zrobiły partye świetne... Jakże nazywa się ten baron?<br>
{{tab}}— Oktawiusz de Roncières.<br><noinclude></noinclude>
6il5juomezry1046a7gp5wedbamxavq
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/380
104
454737
1346073
2026-07-19T06:05:04Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346073
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}— Ani myślę. Gdy odszedłem z nim na stronę, by się otrząsnął z przykrego wrażenia, przeprosiłem go najuprzejmiej i nazywałem go moim kochanym baronem.<br>
{{tab}}— Jesteś odważnym. Jabym nie zaszedł tak daleko.<br>
{{tab}}— Dlaczego nie miałem tego uczynić? Gdy chodzi o pochwycenie drapieżnego zwierzęcia, czy człowieka, nie przebieramy w środkach. Tępimy, jak możemy. Zaprosiłem go na obiad do siebie, ale później przyszła mi myśl, że lepiej będzie, gdy on wyda ostatni wieczorek kawalerski w jakiej restauracyi. Myśl ta podobała mu się bardzo.<br>
{{tab}}— Cóż ci zależy na na tym obiedzie?<br>
{{tab}}— Jakto, nie domyślasz się, ty, wyrocznio sądu, mówco złośliwy i subtelny? Nie udawaj mój drogi.<br>
{{tab}}— Przyznaję ci się, że nic nie rozumiem.<br>
{{tab}}— Więc powiem ci. Ponieważ baron prosił mię, bym przyprowadził z sobą kilku mych przyjaciół, postaram się więc wciągnąć przynajmniej głównego pomocnika mego przyjaciela Bertillona. Spoimy barona, jak nieboskie stworzenie i gdy już będzie leżał pod stołem, swobodnie wymierzymy go wszerz i wzdłuż i tego samego wieczora, lub na drugi dzień rano będziemy wiedzieli, czy posiada akta sądowe, w których znajdziemy jego fotografię i nazwisko. Zrozumiałeś teraz?<br>
{{tab}}— Doskonale i przyrzekam ci, że będę na obiedzie. Zobowiązuję się nawet spoić go, gdyż mogę pić, jak gąbka i nie upijam się. Juka myśl wspaniała! No zabawimy się przepysznie.<br>
{{tab}}Wszystko odbyło się według ułożonego przez doktora programu.<br><noinclude></noinclude>
4wxcin95wtgp3q9sdiukfile2ik22us
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/371
104
454738
1346075
2026-07-19T06:06:56Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346075
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>w grubą awanturę. Przedewszystkiem, jakie ma dowody, że p. Limozan posiadała ten dokument? Wtedy on powtórnie opowiedział mi sprawę z wszelkiemi szczegółami i zakończył tem, że i baron de Roncières jest również pewnym, że testament zachowany jest w jakiejś skrytce w mieszkaniu p. Limozan.<br>
{{tab}}— Lecz jaką rolę w tem wszystkiem odgrywa baron de Roncières?<br>
{{tab}}— I ja zadałem to pytanie panu Lardoise, na co on odpowiedział mi: „To jeden z przyjaciół mego klienta.“<br>
{{tab}}— Baron de Roncières przyjacielem Pawła Ranoir’a?<br>
{{tab}}— I mnie to zdziwiło. Wtedy ów Lardoise widząc moje zdziwienie, przyznał mi się, że ten baron, przyjaciel pani Limozan, jest baronem fałszywym i że Ranoir wiedząc o tem, trzyma go w rękach.<br>
{{tab}}— Doskonale! Byłbym przysiągł, że tak jest — zawołał lekarz uradowany.<br>
{{tab}}— Z czego tak się cieszysz?<br>
{{tab}}— Jestem zachwycony tem odkryciem. Ten baron de Roncières jest łotrem, zwąchałem to od razu. Ach, biedna Cecylia! Jakaż ona nieszczęśliwa!<br>
{{tab}}— Zdaje mi się, że bardzo łatwo uchronić ją od tego niebezpieczeństwa, jeżeli ono rzeczywiście istnieje. Gdyż bardzo być może, że ten Lardoisę skłamał, lub przekręcił prawdę. Może ten baron nie jest tym, o którym może myślisz.<br>
{{tab}}— Rzeczywiście, gdyby nie chodziło o człowieka, lecz o nazwisko. Ale w tym razie nie być omyłki. Wszak powiedziałeś, że to u pani Limozan, według przekonania barona de Roncières, ukryty jest ten testament?<br>
{{tab}}— Tak, u Limozan.<br><noinclude></noinclude>
l6b13me592lh70847t4ac14436imsw7
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/372
104
454739
1346076
2026-07-19T06:07:08Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346076
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}— Więc nie ma wątpliwości. Jestto ta sama osoba, którą znam i która jest przyjacielem Ranoir’a. Baron Oktawiusz de Roncières, pretendent do ręki panny Cecylii Hauteclair, wprowadzony został do domu jej ojca przez panią Limozan.
— Więc należy go zdemaskować.<br>
{{tab}}— Czy chcesz mi pomódz w tem?<br>
{{tab}}— Najchętniej.<br>
{{tab}}— I przybędziesz na moje wezwanie?<br>
{{tab}}— Z najniższą chęcią.
{{f|align=center|{{---|60}}}}<br>
<section begin="X"/><section end="X"/>
{{f|align=center|'''XLIII.'''|w=120%|przed=12px|po=12px}}
{{tab}}W trzy dni po tej rozmowie p. Hauteclair wydawał wieczór. Honory gospodyni domu czyniła ze smutną miną Cecylia. Narzeczony jej, baron de Roncières, z uprzejmą galanteryą nadskakiwał jej, jak również i Marceli, przybyłej na ten wieczór wraz z mężem.<br>
{{tab}}W liczbie zaproszonych znajdowała się rodzina Midoux z nieodłączną Różyczką i kilku przyjaciół z Villejuif.<br>
{{tab}}Nikt się nie dziwił nieobecności hrabiny Luizy, której jakoby reumatyzm nie pozwalał wydalać się z pałacu.<br>
{{tab}}O godzinie dziewiątej, przed samem rozpoczęciem tańców lokaj zaanonsował doktora Renègo Duclos i p. Henryka Foulona.<br>
{{tab}}René podszedł do p. Hauteclair, rozmawiającego z młodszą córką i przedstawił nowego gościa.<br><noinclude></noinclude>
lxmv13yoo6blknsfdg7ry4swow8zvix
Dramat w Bicêtre/Część druga/XLII
0
454740
1346077
2026-07-19T06:07:51Z
Wydarty
213377
auto summary: New page created (no summary given)
1346077
wikitext
text/x-wiki
{{Dane tekstu
|autor = Frédéric Gilbert & E. Piron
|tytuł = [[Dramat w Bicêtre]]
|tłumacz = anonymous
|wydawca = S. Orgelbranda Synowie
|druk =
|rok wydania = 1894
|miejsce wydania = Warszawa
|tytuł oryginalny = ''Le drame de Bicêtre''
|strona indeksu = PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu
|źródło = [[:File:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu|Skany na Wikisource]]
|poprzedni = Dramat w Bicêtre/Część druga/XLI
|następny = Dramat w Bicêtre/Część druga/XLIII
|inne = {{Całość|Dramat w Bicêtre/całość|epub=i|powieść|Cała}}
}}
<div style="margin-left:45px; margin-right:4%; text-indent:2em; text-align:justify; position:static;">
<pages index="PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu" from=367 to=372 tosection="X" />
</div>
{{PD-US-1923-abroad/PL|top=-8}}
[[Category:Dramat w Bicêtre|D242]]
[[Category:Polski]]
at7zxw9chsgcijppcfb83z1ye8wz1le
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/376
104
454741
1346078
2026-07-19T06:12:15Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346078
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>znany z systemem urzędnik znajdzie je z zamkniętemi oczyma.<br>
{{tab}}— Najgłówniejszą wskazówką jest wymiar głowy — dorzucił doktór — zdejmuje się zaś w sposób taki...<br>
{{tab}}I powiedziawszy to, podniósł obie ręce i rozstawionemi palcami objął głowę barona.<br>
{{tab}}Nagły ten ruch w najwyższym stopniu zmieszał Oktawiusza, który drgnął całem ciałem i wzniósł ręce do góry, jak gdyby dla odtrącenia narzędzia.<br>
{{tab}}— Ach, przepraszam pana barona — zawołał doktór, odejmując ręce.<br>
{{tab}}— To nic — wybełkotał Oktawiusz, wysiłkiem woli odzyskując zwykłą powagę.<br>
{{tab}}Te trzy wzruszenia, doznane w ciągu rozmowy, nie mającej napewno żadnego związku z jego życiem, popsuły mu humor ostatecznie. Nie uszły one jednak uwagi niektórych gości i Fabiana, który stojąc obok Marceli, odezwał się:<br>
{{tab}}— Co za szczególna scena... To przerażające!...<br>
{{tab}}Ale wkrótce wywołane tym wypadkiem wrażenie rozwiało się i różne uwagi zebranych zostały zapomniane, gdy spostrzeżono doktora, przechadzającego się po salonie z baronem pod ramię i rozmawiającego z nim uprzejmie.<br>
{{tab}}— Sprawiłem panu przykrość — mówił René — lecz niech pan mi wierzy, że bez najmniejszego złego zamiaru. Bardzo by mię bolało, gdyby pan miał żal do mnie. Niech pan mi powie jeszcze raz, że nie ma do mnie urazy.<br>
{{tab}}Oktawiusz, uspokojony już zupełnie, był zachwycony temi oznakami życzliwości doktora, którego posądzał o nieprzyjazne dla siebie usposobienie, a który teraz wobec wszystkich okazywał mu taki dowód sympatyi.<br><noinclude></noinclude>
pyz66okw0gccmagqtjk9p17xkv4azft
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/377
104
454742
1346079
2026-07-19T06:12:24Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346079
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}— Zapewniam pana doktora, że nie mam najmniejszej urazy. Prawda, że biorąc mię za model wobec tylu osób, postawił mię pan w pozycyi śmiesznej, ale z jakiegoż powodu mógłbym podejrzewać, że doktór miał myśl inną, nie zaś tylko wyjaśnienie swego ciekawego opowiadania?<br>
{{tab}}— Dziękuję panu baronowi.<br>
{{tab}}— Zresztą najlepszy mam dowód w szczerych i serdecznych słowach pańskich.<br>
{{tab}}— Ażeby nie pozostało pomiędzy nami najmniejszego cienia, wywołanego tym wypadkiem, niech pan przyjedzie jutro do mnie na obiad. Albo jeszcze lepiej, niech pan zaprosi mnie do siebie na obiad, jaki pan wyprawi w tych dniach zapewne na pamiątkę rozstania się ze stanem kawalerskim.<br>
{{tab}}— Więc ten zwyczaj jeszcze istnieje? Niech pan nie dziwi się mej nieświadomości, lecz przez dziesięć lat byłem w ciągłych podróżach, a zwyczaje w Paryżu zmieniają się tak często.<br>
{{tab}}— Owszem, istnieje zawsze.<br>
{{tab}}— W takim razie zapraszam pana z największą przyjemnością. Ale ponieważ nie znam nikogo, więc niech pan przywiezie kilku swoich przyjaciół. Jeżeli pan się zgadza, to we wtorek w restauracyi Bignona.<br>
{{tab}}— Dobrze, dziękuję — odrzekł doktór, trzykrotnie i gorąco uścisnąwszy dłoń barona.
{{f|align=center|{{---|60}}}}<br><noinclude></noinclude>
12i4jfa1f14jgytikqyt1prwdx2m37y
Dramat w Bicêtre/Część druga/XLIII
0
454743
1346080
2026-07-19T06:13:03Z
Wydarty
213377
auto summary: New page created (no summary given)
1346080
wikitext
text/x-wiki
{{Dane tekstu
|autor = Frédéric Gilbert & E. Piron
|tytuł = [[Dramat w Bicêtre]]
|tłumacz = anonymous
|wydawca = S. Orgelbranda Synowie
|druk =
|rok wydania = 1894
|miejsce wydania = Warszawa
|tytuł oryginalny = ''Le drame de Bicêtre''
|strona indeksu = PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu
|źródło = [[:File:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu|Skany na Wikisource]]
|poprzedni = Dramat w Bicêtre/Część druga/XLII
|następny = Dramat w Bicêtre/Część druga/XLIV
|inne = {{Całość|Dramat w Bicêtre/całość|epub=i|powieść|Cała}}
}}
<div style="margin-left:45px; margin-right:4%; text-indent:2em; text-align:justify; position:static;">
<pages index="PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu" from=372 to=377 fromsection="X" />
</div>
{{PD-US-1923-abroad/PL|top=-8}}
[[Category:Dramat w Bicêtre|D243]]
[[Category:Polski]]
09shq0xhd0ymw8ifaqgnjnldoz5nyub
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/373
104
454744
1346081
2026-07-19T06:13:27Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346081
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}— Mój przyjaciel p. Henryk Foulon, adwokat, obrońca wszelkich spraw uczciwych Wszystkie głowy zwróciły się w stronę adwokata, którego nazwisko od dni kilku rozbrzmiewało w dziennikach z powodu pewnej sprawy kryminalnej. René obszedł salon witając się z gośćmi, z uszanowaniem skłonił się Marceli i Fabianowi i w końcu zawiązał rozmowę z baronem de Roncières, rozmowę tak serdeczną, jak gdyby łączyły go z nim stosunki przyjaźni. Cecylia, śledząca oczyma zachowanie się doktora, nie wiedziała co o nim myśleć.<br>
{{tab}}Zdawało się jej, choć nie zdawała sobie sprawy z powodów, że doktór przybywał jej z jakąś niespodziewaną pomocą. Tymczasem na samym wstępie zajął stanowisko dla niej nieprzychylne i sprzymierzył się z człowiekiem jej nienawistnym.<br>
{{tab}}Doznała przykrego zawodu.<br>
{{tab}}Goście potworzyli grupy, z których jedna, złożona z Oktawiusza, Renégo, Henryka Foulona i kilku innych osób, rozprawiała we framudze okna.<br>
{{tab}}Doktór tonem na pół żartobliwym, na stary temat wygłaszał tyrady przeciw adwokatom:<br>
{{tab}}— Wy prawnicy odgrywacie rolę dziwną. Stajecie przed sądem w uroczystych togach, w stroju średniowiecznym, i publicznie, z największego łotra robicie obywatela cnotliwego, głosicie jego niewinność, choć przekonani jesteście o jego zbrodni. Gdzie u was sumienie?<br>
{{tab}}— Przesadzasz, doktorze. Ażeby adwokat był przekonany o zbrodni swego klienta, to musi być ona dowiedzioną, potwierdzoną przyznaniem się, a wtedy przemawia za okolicznościami łagodzącemi i usiłuje ocalić zbrodniarzowi życie, zupełnie, jak lekarz, walczący do chwili ostatniej, choć już nie ma<noinclude></noinclude>
en7e250hbrjduim62dp119o41kecksc
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/374
104
454745
1346082
2026-07-19T06:13:33Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346082
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>nadziei ocalenia pacyenta od śmierci. Zbrodniarze są to nasi chorzy. <br>
{{tab}}— Ładna klientela.<br>
{{tab}}— Ale niekiedy bardzo ciekawa. Dla psychologów to kopalnia. Naprzykład mój klient ostatni, bandyta miody, ciekawym był pod tym względem okazem. Oprócz wielu zbrodni, odgrywał rolę szlachcica, ubierał się według ostatniej mody, bywał w bardzo porządnych towarzystwach i mianował się Kaniem de Chardonnet, gdy w rzeczywistości nazywał się Juliuszem Pitois.<br>
{{tab}}Lekarz w tej chwili badawczo spojrzał na barona de Roncières, który nagle zbladł, spojrzał na adwokata, lecz zaraz opanował się.<br>
{{tab}}— Ciekawy jest sposób — mówił dalej adwokat, uprzejmie zwracając się do barona — za pomocą którego poznano tego łotra.<br>
{{tab}}— Jaki? — poważnie odrzekł Oktawiusz. — Niech pan nam opowie.<br>
{{tab}}— Czy zna pan system antropometryczny?<br>
{{tab}}Na pytanie to, rzucone znienacka, pod Oktawiuszem zadrżały nogi. Zmieszał się, ale widząc wszystkich oczy zwrócone na siebie, jeszcze raz zapanował nad wzruszeniem i odrzekł:<br>
{{tab}}— Przypuszczam, że polega on na wzięciu wymiarów głowy, ręki i nogi zbrodniarza, które przy zdarzonej sposobności mogą posłużyć do poznania go.<br>
{{tab}}— Tak jest — odrzekł adwokat, spojrzawszy znacząco na doktora. — Dawniej walka pomiędzy zbrodniarzem a sprawiedliwością kończyła się rezultatem bardzo wątpliwym. Wiecie państwo, jak w prefekturze policyjnej poznawano recydywistę? Prowadzono go powoli pomiędzy podwójnym szeregiem agentów policyjnych i temu z nich, który poznał<noinclude></noinclude>
tuy0t35tdlvf8bbkqkicjmdnvmyiy22
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/375
104
454746
1346083
2026-07-19T06:13:37Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346083
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>łotra, dawano pięć franków nagrody. Był to systein dziecinny i nie jednemu zbrodniarzowi dozwalający zamaskować swą osobistość. Dzisiaj, dzięki systemowi dra Bertillona, dzięki antropometryi, każdy zbrodniarz jest rozklasyfikowany, zaopatrzony w etykietę, jak owad nadziany na szpilkę w porządnie ułożonym zbiorze.<br>
{{tab}}— Czy pan sądzi — przerwał p. Midoux, niczemu niedowierzający — że metoda antropometryczna jest rzeczywiście tak nieomylną, jak utrzymują?<br>
{{tab}}— Czy życzy pan sobie, bym wyjaśnił ją bliżej?<br>
{{tab}}— Proszę pana.<br>
{{tab}}— Każdy zbrodniarz ma swoje akta, zawierające w sobie jego fotografię i rysopis antropometryczny. Ale jak znaleźć te akta w razie recydywy? Gdyż niestety, istnieją tysiące przestępców w więzieniach i na swobodzie. Oto genialna maszynerya obmyślona przez dra Bertillona. Mierzy on naprzód całą postać przestępców, których dzieli na dziesięć grup według wielkości. Następnie za pomocą nadzwyczajnie dokładnego instrumentu, ściśle obejmującego czaszkę, wymierza długość i szerokość głowy, później długość ucha, średniego palca ręki lewej, palca nogi lewej i części ręki od łokcia do końca palca średniego. Dzięki tym pomiarom tysiąc fotografij można podzielić na grupy, zawierające po dziesięć do dwudziestu sztuk, łatwych już do przejrzenia. Przypuśćmy, że pewna postać oznaczona jest przez literę C, pewna długość głowy przez O, pewna szerokość przez B, wymiar ucha przez A, palec środkowy przez L, noga lewa przez E, ręka przez K, ucho przez D, wtedy otrzymamy wskazówkę C. O. B. A. L. E. K. D., bardzo wyraźnie wskazującą przegródkę, tekę w przegródce i akta. Obe-<noinclude></noinclude>
p98jo6md6f63fsf9jjlmkef54jqa55o
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/378
104
454747
1346084
2026-07-19T06:13:55Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346084
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{f|align=center|'''XLIV.'''|w=120%|przed=12px|po=12px}}
{{tab}}W salonie rozległy się tony walca.<br>
{{tab}}Dwaj nowi przyjaciele rozstali się, by wziąć udział w tańcu: jeden udał się do swej narzeczonej, drugi poszedł zaprosić Marcelę.<br>
{{tab}}Cecylia przyjęła zaproszenie z rezygnacyą, Marcela z radością i tak pośpiesznie, że mąż nie miał czasu jej wstrzymać.<br>
{{tab}}Fabian osłupiał na widok tego zuchwalstwa doktora i zadowolenia Marceli. Z trudnością powstrzymywał gniew, patrząc na ich ożywioną i poufałą rozmowę. Gdyby się nie bał skandalu, byłby się rzucił pomiędzy tańczących i siłą wyrwał Marcelę z rąk nienawistnego mu lekarza.<br>
{{tab}}Gdy ukończono walca, blady i cały drżący, podszedł do żony, dotknął ręką jej ramienia i dał znak, by udała się za nim.<br>
{{tab}}— Nie będziesz więcej tańczyła z tym panem — rzekł gniewnie, odprowadziwszy ją na stronę.<br>
{{tab}}— Dlaczegóż to, jeśli łaska? — odrzekła szyderczo.<br>
{{tab}}— Dlatego, że mi się nie podoba.<br>
{{tab}}— A jeśli mnie się podoba?<br>
{{tab}}— W takim razie spoliczkuję go.<br>
{{tab}}— Tu, w domu mego ojca?<br>
{{tab}}— Tutaj.<br>
{{tab}}— Oszczędza ci tego szaleństwa, gdyż wychodzi. Co do mnie, to oświadczam panu, iż nigdy stosować się nie będę do jego rozkazów i kaprysów.<br>
{{tab}}Doktór rzeczywiście, pożegnawszy się nieznacznie z p. Hauteclair, Cecylią i baronem de Roncières, któremu jeszcze raz przypominał schadzkę<noinclude></noinclude>
oteq9k3brlt3z3i32qgpyw3du4c2ru6
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/379
104
454748
1346085
2026-07-19T06:15:01Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346085
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>wtorkowa cichaczem wymknął się wraz z swym przyjacielem Foulonem.<br>
{{tab}}Tańczył z Marcelą i nie chciał sobie psuć przyjemnego wrażenia tańcem z kobietą inną. Zresztą potrzebował pomówić ze swym przyjacielem.<br>
{{tab}}Cecylia ze ściśnionem sercem spoglądała na niego, gdy odchodził. Nie zachował nawet tej grzeczności, by zaprosić ją do tańca. Widocznie nie dbał o nią wcale. Baron de Roncières mógł teraz podać jej rękę, była gotową iść z nim do ołtarza.<br>
{{tab}}Doktorowi pilno było podzielić się wrażeniami z adwokatem i powiadomić go o rezultacie swej rozmowy z baronem de Roncières.<br>
{{tab}}— Cóż, przyjrzałeś mu się? — zapytał, skoro wyszli na ulicę.<br>
{{tab}}— Przyjrzałem się. Łotr. Ma wzrok fałszywy i sumienie nieczyste.<br>
{{tab}}— Ale jak stawił się! Kolnęliśmy go trzy razy pod żebra i skutecznie.<br>
{{tab}}— Zwłaszcza ostatni raz. Zmierzyłeś mu głowę tak niespodziewanie, że zgłupiał na miejscu. Widocznie dotknąłeś palcem rany i wywołałeś wspomnienie straszne. Przez chwilę zdawało mu się, że znajduje się rzeczywiście w rękach dra Bertillona. Dam głowę, że baron Oktawiusz de Roncióres jest recydywistą i posiada przegródkę w archiwum prefektury policyi.<br>
{{tab}}— Dowiemy się o tem we wtorek wieczorem, lub w środę rano — odrzekł doktór wesoło zacierając dłonie.<br>
{{tab}}— Co ty mówisz?<br>
{{tab}}— Umówiłem się z nim, że we wtorek będziemy u niego na obiedzie.<br>
{{tab}}— Uwolnij mię, mój drogi, od tego zaszczytu.<br><noinclude></noinclude>
qriuw8vib93sik8shvpequhn9d9sck6
Wikisource:Main Page/Pāḷi/Tipiṭaka
4
454749
1346086
2026-07-19T06:18:23Z
ङघिञ
963689
auto summary: New page created (no summary given)
1346086
wikitext
text/x-wiki
<!-- TRIPTAKA -->
{| id="mp-upper" style="width: 100%; margin:6px 0 0 0; border-spacing: 0px;"
| class="MainPageBG" style="width:55%; border:1px solid #cef2e0; background-color:#f5fffa; vertical-align:top; color:#000; border-radius:7px;" |
{| id="mp-left" style="vertical-align:top; background:#f5fffa;"
! style="padding:2px;" | <h2 id="mp-tfa-h2" style="margin:3px; background:#cef2e0; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #a3bfb1; text-align:left; color:#000; padding:0.2em 0.4em; border-radius:5px;"><big>अज्जतनपमुखपाठो तिपिटकतो</big></h2>
|-
| style="color:#000;" | <div id="mp-tfa" style="padding:2px 5px">{{जगद्गुरुरामभद्राचार्यः}}</div>
|-
! style="padding:2px" | <h2 id="mp-dyk-h2" style="margin:3px; background:#cef2e0; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #a3bfb1; text-align:left; color:#000; padding:0.2em 0.4em; border-radius:5px;"><big>Ajjatanapamukhapāṭho tipitakato</big></h2>
|-
| style="color:#000;padding:2px 5px 5px" | <div id="mp-dyk">{{Jagadgururāmabhadrācāryaḥ}}</div>
|-
|}
|}
fxe8k9yblyvym097xbq7cc8tmclipfp
1346087
1346086
2026-07-19T06:33:45Z
ङघिञ
963689
1346087
wikitext
text/x-wiki
<!-- TRIPTAKA -->
{| id="mp-upper" style="width: 100%; margin:6px 0 0 0; border-spacing: 0px;"
| class="MainPageBG" style="width:55%; border:1px solid #cef2e0; background-color:#f5fffa; vertical-align:top; color:#000; border-radius:7px;" |
{| id="mp-left" style="vertical-align:top; background:#f5fffa;"
! style="padding:2px;" | <h2 id="mp-tfa-h2" style="margin:3px; background:#cef2e0; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #a3bfb1; text-align:left; color:#000; padding:0.2em 0.4em; border-radius:5px;"><big>अज्जतनपमुखपाठो तिपिटकतो</big></h2>
|-
| style="color:#000;" | <div id="mp-tfa" style="padding:2px 5px">'''विनयपिटके→पाराजिकपाळि→वेरञ्जकण्डं'''<br/>
१. तेन समयेन बुद्धो भगवा वेरञ्जायं विहरति नळेरुपुचिमन्दमूले महता भिक्खुसङ्घेन सद्धिं पञ्चमत्तेहि भिक्खुसतेहि। अस्सोसि खो वेरञ्जो ब्राह्मणो – ‘‘समणो खलु, भो, गोतमो सक्यपुत्तो सक्यकुला पब्बजितो वेरञ्जायं विहरति नळेरुपुचिमन्दमूले महता भिक्खुसङ्घेन सद्धिं पञ्चमत्तेहि भिक्खुसतेहि। तं खो पन भवन्तं गोतमं एवं कल्याणो कित्तिसद्दो अब्भुग्गतो – ‘इतिपि सो भगवा अरहं सम्मासम्बुद्धो विज्जाचरणसम्पन्नो सुगतो लोकविदू अनुत्तरो पुरिसदम्मसारथि सत्था देवमनुस्सानं बुद्धो भगवा भगवाति (स्या॰), दी॰ नि॰ १.१५७, अब्भुग्गताकारेन पन समेति।</div>
|-
! style="padding:2px" | <h2 id="mp-dyk-h2" style="margin:3px; background:#cef2e0; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #a3bfb1; text-align:left; color:#000; padding:0.2em 0.4em; border-radius:5px;"><big>Ajjatanapamukhapāṭho tipitakato</big></h2>
|-
| style="color:#000;padding:2px 5px 5px" | <div id="mp-dyk">'''Vinayapiṭake→Pārājikapāḷi→Verañjakaṇḍaṃ'''<br/>
1. Tena samayena buddho bhagavā verañjāyaṃ viharati naḷerupucimandamūle mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi. Assosi kho verañjo brāhmaṇo – ‘‘samaṇo khalu, bho, gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito verañjāyaṃ viharati naḷerupucimandamūle mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi. Taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā bhagavāti (syā.), dī. ni. 1.157, abbhuggatākārena pana sameti. </div>
|-
|}
|}
8qnuhjdx7zd7vkx4yallfknybd9i9eo
Template:Tipitaka
10
454750
1346088
2026-07-19T06:49:41Z
ङघिञ
963689
auto summary: New page created (no summary given)
1346088
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src = "Tipitaka/styles.css" />
<big>'''तिपिटक'''</big>
#[[सुत्तपिटक]]
##[[दीघनिकाय]]
##[[मज्झिमनिकाय]]
##[[संयुत्तनिकाय]]
##[[अङ्गुत्तरनिकाय]]
##[[खुद्दकनिकाय|खुद्दकनिकायः]]
#[[विनयपिटक]]
##[[सुत्तविभङ्ग]]
###[[पाराजिकापालि]]
###[[पाचित्तियपालि]]
##[[खन्धक]]
###[[महावग्गपालि]]
###[[चुल्लवग्गपालि]]
##अथ
###[[परिवारपालि]]
#[[अभिधम्मपिटक]]
##[[धम्मसङ्गणिपालि]]
##[[विभङ्गपालि]]
##[[धातुकथापालि]]
##[[पुग्गलपञ्ञत्ति]]
##[[कथावत्थु|कथावत्थुपालि]]
##[[यमकपालि]]
##[[पट्ठानपालि]]
[[Category:Pali]]
kq4nn7uy6alt2lhuchihncv0mbmy1ax
1346090
1346088
2026-07-19T07:06:25Z
ङघिञ
963689
1346090
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src = "Tipitaka/styles.css" />
<div style="border:1.5px solid purple; border-radius:5px; background-color:lavender;">
<div class="treeview">
<big>'''[[तिपिटक]]'''</big>
**[[सुत्तपिटक]]
***[[दीघनिकाय]]
***[[मज्झिमनिकाय]]
***[[संयुत्तनिकाय]]
***[[अङ्गुत्तरनिकाय]]
***[[खुद्दकनिकाय|खुद्दकनिकायः]]
**[[विनयपिटक]]
***[[सुत्तविभङ्ग]]
****[[पाराजिकापालि]]
****[[पाचित्तियपालि]]
***[[खन्धक]]
****[[महावग्गपालि]]
****[[चुल्लवग्गपालि]]
***अथ
****[[परिवारपालि]]
**[[अभिधम्मपिटक]]
***[[धम्मसङ्गणिपालि]]
***[[विभङ्गपालि]]
***[[धातुकथापालि]]
***[[पुग्गलपञ्ञत्ति]]
***[[कथावत्थु|कथावत्थुपालि]]
***[[यमकपालि]]
***[[पट्ठानपालि]]
</div></div>
[[Category:Pali]]
16yofx5jjjm2rbwk7u0e211foxeun8x
Template:Tipitaka/styles.css
10
454751
1346089
2026-07-19T06:52:44Z
ङघिञ
963689
auto summary: New page created (no summary given)
1346089
sanitized-css
text/css
.treeview ul {
padding: 0;
margin: 0;
}
.treeview li {
padding: 0;
margin: 0;
list-style-type: none;
list-style-image: none;
}
.treeview li li {
background: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f2/Treeview-grey-line.png") no-repeat 0 -2981px;
/* @noflip */
padding-left: 21px;
text-indent: 0.3em;
}
.treeview li li:last-child {
background-position: 0 -5971px
}
/* first line here deals with new situation after RemexHTML switch,
* where emptyline cause the first child to become the 2nd child. Such a mess
*/
.treeview li.emptyline > ul > .mw-empty-elt:first-child + .emptyline,
.treeview li.emptyline > ul > li:first-child {
background-position: 0 9px
}
qeovlakgc9pa35n47nes4c2q9owimgo
तिपिटक
0
454752
1346091
2026-07-19T07:14:13Z
ङघिञ
963689
auto summary: New page created (no summary given)
1346091
wikitext
text/x-wiki
'''तिपिटक''' एक धाम्मिक ग्रन्थ अस्तु। तिपिटक ३ भाग विभाजिता:-
{{Tipitaka}}
[[Category:Pali]]
9xz8tzmm1ja1k0rtyl7wbfz7fx3ptjw
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/381
104
454753
1346092
2026-07-19T07:19:09Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346092
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}Wydany przez Oktawiusza obiad odbył się w gabinecie restauracyjnym. Przy ozdobionym kwiatami, zastawionym wspaniale stole, zasiadło pięć osób, mianowicie: baron, doktór Duclos, Henryk Foulon, pomocnik doktora Bertillona i młody dependenta oraz przyjaciel Foulona.<br>
{{tab}}Wszyscy pięciu, ubrani w garnitury i krawaty czarne, białe odkryte kamizelki, z białemi kameliami w butonierkach, byli w doskonałych humorach i tworzyli grupę, zdawało się, najserdeczniejszych przyjaciół.<br>
{{tab}}Po odbytej szybko prezentacyi zasiedli do stołu.<br>
{{tab}} — Powiedz kucharzowi — odezwał się Foulon do garsona — by nie szczędził przypraw korzennych, gdyż chcemy dziś pic dużo.<br>
{{tab}}Adwokat i doktór okazywali kochanemu baronowi wszelkie możliwe dowody uprzejmości. Dependent i pomocnik dra Bertillona dowcipami i opowiadaniem bieżących anegdotek budzili wybuchy śmiechu. Mieli oni nadto polecenie pić ile wlezie i innych pobudzać do picia.<br>
{{tab}}Rozochocone grono z Oktawiuszem na czele przypuściło szturm do szeregu butelek najrozmaitszego pochodzenia: z nad Girondy, Renu, Charente, Bourgundyi, Szampanii i Bóg wie zkąd jeszcze.<br>
{{tab}}Baron, zachwycony ogólną wesołością, szczęśliwy z okazywanych mu przez Renégo i Foulona względów, śmiało ze szklanką w ręku dotrzymywał placu swym gościom i po potokach wina czerwonego, pochłaniał potoki białego. Proszony i pobudzany co chwila, pił za czterech, pił bez pamięci.<br>
{{tab}}Jak zapowiedział doktór, Oktawiusz o godzinie dziesiątej był już w zachwycie, to jest zataczał się. O jedenastej, dzięki kilku nowym szklankom szampańskiego, nie mógł już utrzymać się na nogach.<br><noinclude></noinclude>
b0qojx7mw024q2tw07lt9govp4gxduu
1346094
1346092
2026-07-19T07:20:31Z
Wydarty
213377
1346094
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}Wydany przez Oktawiusza obiad odbył się w gabinecie restauracyjnym. Przy ozdobionym kwiatami, zastawionym wspaniale stole, zasiadło pięć osób, mianowicie: baron, doktór Duclos, Henryk Foulon, pomocnik doktora Bertillona i młody dependenta oraz przyjaciel Foulona.<br>
{{tab}}Wszyscy pięciu, ubrani w garnitury i krawaty czarne, białe odkryte kamizelki, z białemi kameliami w butonierkach, byli w doskonałych humorach i tworzyli grupę, zdawało się, najserdeczniejszych przyjaciół.<br>
{{tab}}Po odbytej szybko prezentacyi zasiedli do stołu.<br>
{{tab}} — Powiedz kucharzowi — odezwał się Foulon do garsona — by nie szczędził przypraw korzennych, gdyż chcemy dziś pic dużo.<br>
{{tab}}Adwokat i doktór okazywali kochanemu baronowi wszelkie możliwe dowody uprzejmości. Dependent i pomocnik dra Bertillona dowcipami i opowiadaniem bieżących anegdotek budzili wybuchy śmiechu. Mieli oni nadto polecenie pić ile wlezie i innych pobudzać do picia.<br>
{{tab}}Rozochocone grono z Oktawiuszem na czele przypuściło szturm do szeregu butelek najrozmaitszego pochodzenia: z nad Girondy, Renu, Charente, Bourgundyi, Szampanii i Bóg wie zkąd jeszcze.<br>
{{tab}}Baron, zachwycony ogólną wesołością, szczęśliwy z okazywanych mu przez Renégo i Foulona względów, śmiało ze szklanką w ręku dotrzymywał placu swym gościom i po potokach wina czerwonego, pochłaniał potoki białego. Proszony i pobudzany co chwila, pił za czterech, pił bez pamięci.<br>
{{tab}}Jak zapowiedział doktór, Oktawiusz o godzinie dziesiątej był już w zachwycie, to jest zataczał się. O jedenastej, dzięki kilku nowym szklankom szampańskiego, nie mógł już utrzymać się na nogach.<noinclude></noinclude>
1xonn7jy54u0thps3toc1v13bjkev7u
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/382
104
454754
1346093
2026-07-19T07:20:23Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346093
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>Siedział w fotelu, przymknął oczy i ociężałą głowę opuścił na stół.<br>
{{tab}}— No, przystępujemy teraz do roboty — rzekł Réne, zamknąwszy drzwi na klucz.<br>
{{tab}}— Podnieś baronku głowę — żartował dependent, opierając Oktawiusza o grzbiet fotela. — Coś nie tęgo się trzyma, jak gdyby chciała oddzielić się od tułowia... Nierozsądna...<br>
{{tab}}Urzędnik biura antropometrycznego wydobył przyniesione z sobą narzędzia: metr zwyczajny, pasek papierowy na wzór używanego przez szewców przy zdejmowaniu miary z nogi i konformator, mający kształt wielkiego kompasu.<br>
{{tab}}Podszedł de stołu i wręczył Renemu drukowany szemat ze wskazówkami szczegółowemi, oraz ołówek do notowania wymiarów.<br>
{{tab}}Operacyi dokonywano szybko, lecz z największą starannością. Adwokat i dependent podtrzymywali Oktawiusza, lub nadawali mu pozycyę stosownie do żądania operatora. Potrzeba było postawić go prosto na nogach, opierając o ścianę, co nie było rzeczą łatwą, ciało bowiem chwiało się i naginało.<br>
{{tab}}— Trzymaj się prosto — żartował dependent. — Czyś ty się upił? Gdybyś ty baronie wiedział, jaką głupią masz minę!<br>
{{tab}}Po dokonaniu wymiarów pomocnik dra Bertillona zapisał kolor włosów, oczu i uchyliwszy ubranie, obejrzał, czy na ciele niema jakich znaków szczególnych. Zanotował również lekki zez oczu.<br>
{{tab}}Gdy ukończyli czynność uczynili baronowi pożądaną dla niego przyjemność i rozciągnęli go na posadzce.<br>
{{tab}}Następnie doktór poszedł do kasy i zapłacił<noinclude></noinclude>
eraffhufa8nm4b48xmrvb4kvdjhf7zg
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/383
104
454755
1346095
2026-07-19T07:21:49Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346095
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>rachunek. Uczta kosztowała 372 franki 50 centimów.<br>
{{tab}}René położył na stole cztery bilety stufrankowe pozostawiając resztę dla służby.<br>
{{tab}}— Więc to nie baron zamówił obiad? — zapytał adwokat, gdy wyszli na ulicę.<br>
{{tab}}— Oh, ale czyż mogłeś przypuszczać, bym przyjął obiad kosztem tego łotra? Przecież i ty nie zgodziłbyś się na to.<br>
{{tab}}— Rozumie się. Dziękuję ci, gdyż myśl ta sprawiała mi przykrość przez cały wieczór. Ale baron gdy dowie się, kto zapłacił za niego rachunek, ndeśle ci pieniądze.<br>
{{tab}}— Przyjmę też je z przyjemnością.<br>
{{tab}}— Co? — zawołał adwokat. — I ty przyjąłbyś te pieniądze?<br>
{{tab}}— Przyjmę. Lecz wiesz, co z niemi zrobię?<br>
{{tab}}— Rzucisz je do Sekwany.<br>
{{tab}}— Nie głupim. Oddam na zakład dobroczynności w Villejuif.
{{f|align=center|{{---|60}}}}<br>
<section begin="X"/><section end="X"/>
{{f|align=center|'''XLV.'''|w=120%|przed=12px|po=12px}}
{{tab}}Nazajutrz o godzinie dziesiątej rano René Duclos był już w prefekturze policyi w gabinecie przyjaciela swego, dra Bertillona.<br>
{{tab}}— Oto notatka wymiarów i rysopis człowieka — rzekł René po przywitaniu się z doktorem — mianującego się baronem Oktawiuszem de Roncières. Zdziwiłbym się bardzo, gdybyś nie miał go w swoich aktach.<br><noinclude></noinclude>
gmfsxxxbty03ijoecv8jmew6xuhbndt
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/384
104
454756
1346096
2026-07-19T07:22:54Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346096
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}— Za dziesięć minut będziemy wiedzieli. Chodź że mną.<br>
{{tab}}Udali się do gabinetu pomiarów, zastawionego najrozmaitszemi narzędziami i przypominającego niejako sale tortur średniowiecznych, zkąd przeszli następnie do archiwum.<br>
{{tab}}Dzięki zebranym przez Renćgo wskazówkom, dr Bertillon podszedł od razu do właściwej przegródki i bez szukania, z pośród dwudziestu innych wyjął potrzebną mu tekę.<br>
{{tab}}— Jest... oto masz fotografię.<br>
{{tab}}— Ten sam, z tym samym wzrokiem unikającym oczu obcych, z temi samemi rysami twarzy. To baron Oktawiusz de Roncières.<br>
{{tab}}— Tutaj nazywa się on inaczej, mianowicie Hipolit Merlu. Niebezpieczny to złoczyńca. Karany był za kradzież w pułku, w pięć lat zaś po powrocie z Afryki, sądzony był znowu kilka razy za rozmaite przestępstwa. Nakoniec w roku zeszłym za usiłowanie zabójstwa w połączeniu z kradzieżą, skazany był na dwanaście lat ciężkich robót.<br>
{{tab}}— Śliczny młodzieniec! — odrzekł René. — Jadłem z nim wczoraj obiad, nazywałem go swym przyjacielem i ściskałem jego ręce.<br>
{{tab}}— Ale swoje umyłeś później? — Wodociąg osuszyłem.<br>
{{tab}}— To jeszcze nie wszystko. Bandyta ten uciekł z Kajenny i wrócił do Paryża pod obcem nazwiskiem. Prawdopodobnie musiał popełnić jakąś zbrodnię. Należy zawiadomić szefa bezpieczeństwa publicznego.<br>
{{tab}}— Rzecz tem pilniejsza, że małżeństwo, o ktérem wspominałem ci wczoraj, wkrótce będzie zawarte. Jutro wieczorem ma być podpisana intercyza.<br><noinclude></noinclude>
tg42sup4filo5q1mvh507xige0rl3hz
Dramat w Bicêtre/Część druga/XLIV
0
454757
1346097
2026-07-19T07:23:40Z
Wydarty
213377
auto summary: New page created (no summary given)
1346097
wikitext
text/x-wiki
{{Dane tekstu
|autor = Frédéric Gilbert & E. Piron
|tytuł = [[Dramat w Bicêtre]]
|tłumacz = anonymous
|wydawca = S. Orgelbranda Synowie
|druk =
|rok wydania = 1894
|miejsce wydania = Warszawa
|tytuł oryginalny = ''Le drame de Bicêtre''
|strona indeksu = PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu
|źródło = [[:File:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu|Skany na Wikisource]]
|poprzedni = Dramat w Bicêtre/Część druga/XLIII
|następny = Dramat w Bicêtre/Część druga/XLV
|inne = {{Całość|Dramat w Bicêtre/całość|epub=i|powieść|Cała}}
}}
<div style="margin-left:45px; margin-right:4%; text-indent:2em; text-align:justify; position:static;">
<pages index="PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu" from=378 to=383 tosection="X" />
</div>
{{PD-US-1923-abroad/PL|top=-8}}
[[Category:Dramat w Bicêtre|D244]]
[[Category:Polski]]
3uf10b1dtkkhtmino1asjnlwcw3gihn
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/385
104
454758
1346098
2026-07-19T07:24:47Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346098
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}— Więc należy się spieszyć, by oszczędzić rodzinie takiego upokorzenia. Podpisanie aktu z takim zbrodniarzem byłoby plamą dla biednej dziewczyny i na całe życie wspomnieniem okropnem. Dość ma i tego nieszczęścia, że musiała przyjmować grzeczności i nadskakiwania tego nikczemnika.<br>
{{tab}}— Najzupełniej zgadzam się z tobą. Dziękuję i żegnam cię.<br>
{{tab}}René udał się teraz wprost do szefa bezpieczeństwa publicznego.<br>
{{tab}}Wpuszczony natychmiast do gabinetu, wyjaśnił mu swój interes, pobudki, które skłoniły go do działania na własną rękę i prosił o wdanie się policyi dla ocalenia uczciwej rodziny od intryg łotra.<br>
{{tab}}— Mówisz pan, że nazywa się baronem Oktawiuszem de Roncières?<br>
{{tab}}— Tak.<br>
{{tab}}— Czekaj-no pan. Coś ja tu mam o tem nazwisku.<br>
{{tab}}Przerzucił paczkę listów, wyjął z nich jeden i odczytał go.<br>
{{tab}}— Tak jest. Pewien dom angielski zwrócił się za pośrednictwem swej ambasady do prefekta policyi z zawiadomieniem o zniknięciu pewnego francuza, barona Oktawiusza de Roncières, pozostającego w usługach tego domu. Francuz ten wysłany był do Guyany holenderskiej dla dokonania badań gruntu i poszukiwań złota. Roboty te miały być prowadzone niedaleko rzeki Maroni, stanowiącej granicę Guyany francuskiej. Tyle wiemy o rzeczywistym baronie de Roncières. Zobaczmy teraz historyę Hipolita Merlu.<br>
{{tab}}— A ma pan tu jego akta?<br>
{{tab}}— Mam, ponieważ o ucieczce jego z Guyany francuskiej zawiadomieni byliśmy natychmiast.<br><noinclude></noinclude>
136uw1suz4g8qs6sglbyy29xnjyzkpo
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/386
104
454759
1346099
2026-07-19T07:25:54Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346099
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}Urzędnik wziął inną tekę i przejrzawszy papiery, mówił dalej:<br>
{{tab}}— Nadesłane nam wiadomości zgadzają się. Zbrodniarz uciekł na tratwie przez rzekę Maroni. A więo dostał się na terytoryum holenderskie. Wkrótce po jego ucieczce zniknął wyżej wspomniany baron de Roncières. Zdaje się, że jesteśmy na śladzie dramatu strasznego. Merlu zdolny jest do wszystkiego. Wiadomy panu jego adres w Paryżu?<br>
{{tab}}— Nie znam.<br>
{{tab}}— Mówiłeś pan, że jutro wieczorem ma on przybyć do p. Hauteclair do Villejuif?<br>
{{tab}}— Tak jest.<br>
{{tab}}— Więc weżmiemy go jutro wieczorem. Wolę nawet tak, gdyż za jednym zachodem pochwycimy i wspólniczkę jego, wdowę Limozan.<br>
{{tab}}— Ale aresztowanie w domu p. Hauteclair, podczas uroczystości, na której znajdować się będzie wiele osób zaproszonych, wywoła skandal smutny.<br>
{{tab}}— Cóż robić? Zresztą niech pan obmyśli sposób uniknięcia go na miejscu.<br>
{{tab}}— Dziękuję panu naczelnikowi, namyślę się dzisiaj i jutro zawiadomię pana.
{{f|align=center|{{---|60}}}}<br>
<section begin="X"/><section end="X"/>
{{f|align=center|'''XLVI.'''|w=120%|przed=12px|po=12px}}
{{tab}}Wieczorem dnia następnego z okien willi p. Hauteclair biła łuna światła. W salonach rozlegał się gwar gości, ubranych w stroje balowe. P. Hauteclair wydawał bal z powodu mającego nastąpić<noinclude></noinclude>
bt9jiekxd4iuf7lyt0ph9zdcxxymstx
Dramat w Bicêtre/Część druga/XLV
0
454760
1346100
2026-07-19T07:26:33Z
Wydarty
213377
auto summary: New page created (no summary given)
1346100
wikitext
text/x-wiki
{{Dane tekstu
|autor = Frédéric Gilbert & E. Piron
|tytuł = [[Dramat w Bicêtre]]
|tłumacz = anonymous
|wydawca = S. Orgelbranda Synowie
|druk =
|rok wydania = 1894
|miejsce wydania = Warszawa
|tytuł oryginalny = ''Le drame de Bicêtre''
|strona indeksu = PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu
|źródło = [[:File:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu|Skany na Wikisource]]
|poprzedni = Dramat w Bicêtre/Część druga/XLIV
|następny = Dramat w Bicêtre/Część druga/XLVI
|inne = {{Całość|Dramat w Bicêtre/całość|epub=i|powieść|Cała}}
}}
<div style="margin-left:45px; margin-right:4%; text-indent:2em; text-align:justify; position:static;">
<pages index="PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu" from=383 to=386 fromsection="X" tosection="X" />
</div>
{{PD-US-1923-abroad/PL|top=-8}}
[[Category:Dramat w Bicêtre|D245]]
[[Category:Polski]]
piiddadwxz34r8rey1h6cfym1ym8k4m
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/387
104
454761
1346101
2026-07-19T07:27:46Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346101
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>podpisania umowy ślubnej pomiędzy jego córką Cecylią a baronem Oktawiuszem de Roncières.<br>
{{tab}}Oblicze barona było rozpromienione. Nakonieo dosięgnął celu. Miał zaślubić pannę młodą, idealnie piękną i dobrą i wraz z nią zagarnąć posag dwumilionowy.<br>
{{tab}}Pani Limozan, ubrana w jedwabną suknię koloru zielonego, nieco wydekoltowana, przechadzała się wśród grup gości, wyliczając przymioty umysłu i serca narzeczonego Cecylii.<br>
{{tab}}Zabawa i ożywienie doszły punktu kulminacyjnego. Doktór Duclos zaniepokojony był śmiertelnie. Wyznaczył on szefowi bezpieczeństwa publicznego godzinę dziewiątą, a tymczasem wkrótce miała już wybić dziesiąta, oczekiwana pomoc nie przybywała. Czyżby policya miała dopuścić się jakiego błędu? A może list jego nie doszedł?<br>
{{tab}}René spoglądał na Cecylię, smutniejszą tego wieczora, niż kiedykolwiek. Podszedł do niej i rzekł po cichu:<br>
{{tab}}— Wspaniała u państwa dzisiaj zabawa. Ale dodam do niej ciekawy epizod.<br>
{{tab}}— Jaki, doktorze? — zapytała dziewczyna, usiłując uśmiechnąć się.<br>
{{tab}}— W tej chwili opowiadają wiele o pewnym prestydygitatorze, eskamotującym kobietę. Ja zaś zeskamotuję mężczyznę.<br>
{{tab}}— Pan zawsze żartuje. To nie dobrze.<br>
{{tab}}— Mówię na seryo. Ale niech pani nie mówi o tem nikomu, i jeżeli mi się uda, nie ma żalu do mnie.<br>
{{tab}}— Z jakiego powodu miałabym mieć żal do pana?<br>
{{tab}}— Bo jeżeli sztuka moja powiedzie się, to nie będzie pani baronową.<br><noinclude></noinclude>
a5bfxv61w2cvlwxolzh3ao8au4cuuql
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/388
104
454762
1346102
2026-07-19T07:28:44Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346102
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}Błyskawica szczęścia zaświeciła nagle w oczach Cecylii. Ale po chwili smutek znowu pokrył jej oblicze. Nie wierzyła, że słowa doktora zawierają w sobie prawdę.<br>
{{tab}}René spostrzegł to światło nadziei w jej oczach i następnie zmianę na twarzy i tem więcej począł się niecierpliwić. Widok Marceli nawet nie zdolny był uwolnić go od obawy zawodu.<br>
{{tab}}Wybiła godzina dziesiąta. Notaryusz w sąsiednim pokoju rozmawiał z p. Hauteclair o intercyzie, której warunki wiadome już były z góry baronowi de Roncières.<br>
{{tab}}P. Hauteclair pragnął, by formalność podpisania aktu odbyła się podczas zabawy na znak radości i dobrej wróżby małżeństwa.<br>
{{tab}}W salonie tańczono z ożywieniem. Oktawiusz od czasu do czasu spoglądał na drzwi pokoju sąsiedniego, w którym siedział notaryusz. Spodziewał się, że lada oliwiła wezwany tam będzie wraz z Cecylią.<br>
{{tab}}Biedna narzeczona, widząc zbliżający się moment uroczysty, szukała wzrokiem tego, który przyrzekł jej ocalenie i nie znajdując go, z rezygnacyą poddała się swemu losowi smutnemu.<br>
{{tab}}W tej chwili do Oktawiusza podszedł lokaj i rzekł:<br>
{{tab}}— Pana barona proszą do gabinetu.<br>
{{tab}}— Czy z panną Cecylią?<br>
{{tab}}— Nie, samego.<br>
{{tab}}Rozpromieniony Oktawiusz zwrócił się ku drzwiom. Tancerze i tancerki rozstępowali się przed nim, a on szedł tryumfalnie.<br>
{{tab}}Otworzył drzwi i wszedł do gabinetu.<br><noinclude></noinclude>
5t1w4exj0i1t0gtlfv7qrtdw5xnedg5
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/389
104
454763
1346103
2026-07-19T07:29:59Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346103
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}Ale zaledwie spojrzał przed siebie, zadrgały mu powieki, nogi przyrosły do posadzki, zimny dreszcz przeniknął do szpiku kości.<br>
{{tab}}Widok, który wywołał w nim to przerażenie, był straszny.<br>
{{tab}}Zamiast notaryusza i p. Hauteclair, spostrzegł dobrze znanego mu szefa bezpieczeństwa publicznego, obok którego stali dwaj agenci i doktór Duclos. Dwaj drudzy agenci strzegli drzwi.<br>
{{tab}}— W imieniu prawa aresztuje cię, Hipolicie Merlu.<br>
{{tab}}— Aresztujesz pan mnie! — wybełkotał łotr, instynktownie cofając się, by uciec przez salon.<br>
{{tab}}Ale dwaj agenci, których dotychczas nie spostrzegł, stanęli za nim i zagrodzili mu drogę.<br>
{{tab}}Wtedy wyprostował się dumnie i rzekł do urzędnika:<br>
{{tab}}— Nie jestem tym, za kogo mnie pan uważasz. Wprowadzono pana w błąd. Jak można podobną scenę sprawiać w domu p. Hauteclair? Jestem baronem Oktawiuszcm de Roncières. Słyszy pan?<br>
{{tab}}— Mój Merlu, gadasz głupstwa. Znamy się oddawna. No, nie zwlekajmy, bo niema czasu. Dawaj ręce.<br>
{{tab}}Dwaj agenci, stojący po obu stronach Hipolita, wydobyli łańcuszki.<br>
{{tab}}Merlu wstrząsnął się. Ogarnęła go wściekłość. Gwałtownie odtrącił obu polieyantów i rzucił się, jak dzikie zwierzę w klatce. Na ustach jego pokazała się piana, oczy zdawały się występować z orbit.<br>
{{tab}}— Dość tego — rzekł urzędnik — nie rób głupstw. Uspokój się i nadstaw ręco dobrowolnie. Co zaś do barona Oktawiusza de Roncières, którego nazwisko przywłaszczyłeś sobie, to musisz wiedzieć,<noinclude></noinclude>
am602cpw1dx9gg5q5kkp1btjcj8lcme
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/390
104
454764
1346104
2026-07-19T07:31:18Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346104
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>co z nim się stało. O tem pomówimy w gabinecie, moim.<br>
{{tab}}— Rozbójnicy! łotry! — ryczał Merlu, trzymany orzez czterech agentów, nakładających mu łańcuszki na ręce.<br>
{{tab}}— Cicho bądź — radził szef bezpieczeństwa — bo każę zacisnąć bransoletki. A teraz poprosić panią Limozan.<br>
{{tab}}Lokaj otworzył drzwi salonu, z którego na chwilę doleciały tony walca skocznego i zgiełk głosów, poczem znów słychać było tylko miarowy szelest kroków na posadzce.<br>
{{tab}}Merlu, poskromiony pogróżką, dzikim wzrokiem spoglądał wokoło. Przed chwilą jeszcze snuł najpiękniejsze marzenia, widział długą, świetną przyszłość przed sobą — i nagle wpadł w otchłań nędzy i poniżenia. Przed oczyma jego zamiast obrazu wygód, przepychu i zbytku, rysowała się teraz złowieszcza sylwetka gilotyny, wznosząca się na placu de la Roquette!<br>
{{tab}}Słyszał bowiem dobrze słowa szefa:<br>
{{tab}}„Co zaś do barona Oktawiusza de Roncières, którego nazwisko przywłaszczyłeś sobie, to musisz wiedzieć, co się z nim stało. O tem pomówimy w gabinecie moim.“<br>
{{tab}}Kto sprawił zmianę tak straszną? Czyja ręka odwróciła los jego, jak dekoracyę teatralną, jak suknię podszytą łachmanami?<br>
{{tab}}Spostrzegł doktora Duclos, spoglądającego nań z pogardą.<br>
{{tab}}Przypomniał sobie zapewnienia przyjaźni tego człowieka, obiad kawalerski i siebie samego pijanego, leżącego na posadzce i pozostawionego przez swych gości. Domyślił się w tem wszystkiem pułapki<noinclude></noinclude>
mak75prs2cry61yfq0zxxidufqgmy2i
विनयपिटक
0
454765
1346105
2026-07-19T07:37:22Z
ङघिञ
963689
auto summary: New page created (no summary given)
1346105
wikitext
text/x-wiki
'''पाळि भासा''':विनयपिटक एक धाम्मिक ग्रन्थ अस्तु। यं तिसु ग्रन्थेसु एकं यं तिपिटकं करोति। अस्स ग्रन्थस्स पमुखो विषयो विहारस्स भिक्खू भिक्खुणीयो आदि हति।<br/>
'''हिन्दी भासा''':विनय पिटक एक बौद्ध ग्रंथ है। यह उन तीन ग्रंथों में से एक है जो त्रिपिटक बनाते है। इस ग्रंथ का प्रमुख विषय विहार के भिक्षु, भिक्षुणी आदि है। विनय पिटक का शाब्दिक अर्थ "अनुशासन की टोकरी" है। बौद्ध धर्म में भिक्षु और भिक्षुणी के रूप मे प्रवेश करने वाले शिष्य (अनुयायी) के आचरण व्यवस्थित करने के निमित्त निर्मित अनुशासन के नियमों को विनय कहते है। अतः विनय पिटक विनय से संबन्धित नियमों का व्यवस्थित संग्रह है।<br/>
'''अङ्गल भासा''':The Vinaya Piṭaka (English: Basket of Discipline) is the first of the three divisions of the Pali Tripitaka, the definitive canonical collection of scripture of Theravada Buddhism. The other two parts of the Tripiṭaka are the Sutta Piṭaka and the Abhidhamma Piṭaka. Its primary subject matter is the monastic rules of conduct for monks and nuns of the Sangha.
<div class = "treeview" style="font-family:'Noto Serif Devanagari', serif; border:1px solid #aaa;">विनयपिटक ३ भाग विभाजिता:-
*<big>'''तिपिटक'''</big>
**[[विनयपिटक]]
***[[सुत्तविभङ्ग]]
****[[पाराजिकापालि]]
****[[पाचित्तियपालि]]
***[[खन्धक]]
****[[महावग्गपालि]]
****[[चुल्लवग्गपालि]]
***अथ
****[[परिवारपालि]]
</div>
{{Tipitaka}}
[[Category:Pali]]
mchlm1etkhmab3l0fw5dmr39ssuyi5w
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/400
104
454766
1346106
2026-07-19T07:37:39Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346106
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}— Uspokój się — wtrąciła Perrina — jeżeli będziesz się burzył, nie pozwolą nam więcej odwiedzać cię.<br>
{{tab}}— Z pewnością, że zabronią — dodał dozorca. — Lekarze i administracya zabraniają wizyt, skoro stają się one powodem wzburzenia.<br>
{{tab}}— Więc mówmy o czem innem — rzekł Ranoir. — Powiedz mi Wiktorze, czy obeznałeś Perrinę z naszem pismem tajemnem, do klucza drugi, litery splątane?<br>
{{tab}}— Nie, a czy chcesz by obeznała się z niem!<br>
{{tab}}— Potrzeba i do tego prędko.<br>
{{tab}}— Nauczy się go za pięć minut. Jeszcze dziś wieczorem będzie umiała.<br>
{{tab}}Rozmowa toczyła się jeszcze o rozmaitych przedmiotach do godziny trzeciej, t. j. do czasu zamknięcia parlatoryum.<br>
{{tab}}Przy pożegnaniu Ranoir rzekł do Lardoise’a:<br>
{{tab}}— A nie zapomnij o moich dwóch komisach.<br>
{{tab}}— Bądź spokojnym, będę pamiętał.<br>
{{tab}}Rozstali się.<br>
{{tab}}To, co alkoholik nazwał pismem sekretnem do klucza 2, litery splątane, było sposobem porozumiewania się, bardzo łatwym w użyciu, ale trudnym do odcyfrowania dla osoby nie wtajemniczonej.<br>
{{tab}}Polegał on na wstawieniu wyrazów danego zdania pomiędzy wyrazy, przeznaczone do omylenia czytelnika. Przytem tak napisane zdanie stanowiło ciąg poprzerywanych liter i sylab, które można było rozdzielać dowolnie, nie rachując się z pisownią ich.<br>
{{tab}}Krótki przykład dozwoli lepiej zrozumieć istotę tego mechanizmu.<br>
{{tab}}Przypuśćmy, że ktoś chce napisać np. przysłwie: Jak sobie pościelesz, tak się wyśpisz.<noinclude></noinclude>
bo8obrawrbshhnzukjb8sn649kbsuil
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/391
104
454767
1346107
2026-07-19T07:38:37Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346107
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>i jej autora. Tak, to on, co drwi sobie teraz i rozmawia z szefem policyi.<br>
{{tab}}— Doktorze Duclos! — zawołął — to tyś mię zdradził i zadenuncyował. Jesteś szpiegiem podłym. Lecz rozumiem cię. Chcesz zająć moje miejsce i zabrać mą narzeczone wraz z jej milionami. Zarobiłeś, lecz nie zapomnisz nigdy, żeś wziął narzeczonę zbrodniarza.<br>
{{tab}}René odpowiedział milczeniem pogardliwem.<br>
{{tab}}Drzwi salonu otworzyły się i pani Limozan jak wicher wpadła do gabinetu. Radość tryskała z jej twarzy. Przybrała usta w najprzyjemniejszy uśmiech na powitanie szanownego grona i podziękowanie za zaszczyt przypuszczenia do podpisu umowy ślubnej.<br>
{{tab}}Ale i w niej również zaszła zmiana w jednej chwili. Gdy spostrzegła oczekujące na nią nieznajome osoby, stojącego pomiędzy dwiema podejrzanemi figurami barona Oktawiusza z łańcuszkami na rękach, straciła pewność siebie i zwykle czerwona jej twarz pokryła się bladością.<br>
{{tab}}— Czy pani jesteś wdową Limozan? — surowym tonem zapytał szef bezpieczeństwa publicznego.<br>
{{tab}}— Tak, panie — odrzekła głosem drżącym.<br>
{{tab}}— To pani wprowadziłaś do tego domu Hipolita Merlu pod nazwiskiem barona de Roncières?<br>
{{tab}}— Jakto!... On nie jest baronem de Roncières?... To Merlu!... Ach łotr jakiś!... zbrodniarz!... jakże on oszukał mnie! Pokazał mi papiery autentyczne, nie pozostawiające najmniejszej wątpliwości.<br>
{{tab}}— Przekonamy się o tem później. Jesteś pani aresztowaną. Dawaj pani ręce.<br>
{{tab}}Dwaj agenci wyjęli łańcuszki i pomimo oporu nałożyli je obok bransolet złotych.<br><noinclude></noinclude>
6e48pnsjts1xbkg0dk97wkzu5syc6xu
पाराजिकापालि
0
454768
1346108
2026-07-19T07:41:31Z
ङघिञ
963689
auto summary: New page created (no summary given)
1346108
wikitext
text/x-wiki
<center>'''॥ नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स॥'''
<div style="background-color:lavender;"><h1><big>विनयपिटके</big></h1></div>
<div style="background-color:lightyellow;"><h2>पाराजिकपाळि</h2></div>
<h3>वेरञ्जकण्डं</h3></center>
१. तेन समयेन बुद्धो भगवा वेरञ्जायं विहरति नळेरुपुचिमन्दमूले महता भिक्खुसङ्घेन सद्धिं पञ्चमत्तेहि भिक्खुसतेहि। अस्सोसि खो वेरञ्जो ब्राह्मणो – ‘‘समणो खलु, भो, गोतमो सक्यपुत्तो सक्यकुला पब्बजितो वेरञ्जायं विहरति नळेरुपुचिमन्दमूले महता भिक्खुसङ्घेन सद्धिं पञ्चमत्तेहि भिक्खुसतेहि। तं खो पन भवन्तं गोतमं एवं कल्याणो कित्तिसद्दो अब्भुग्गतो – ‘इतिपि सो भगवा अरहं सम्मासम्बुद्धो विज्जाचरणसम्पन्नो सुगतो लोकविदू अनुत्तरो पुरिसदम्मसारथि सत्था देवमनुस्सानं बुद्धो भगवा भगवाति (स्या॰), दी॰ नि॰ १.१५७, अब्भुग्गताकारेन पन समेति। सो इमं लोकं सदेवकं समारकं सब्रह्मकं सस्समणब्राह्मणिं पजं सदेवमनुस्सं सयं अभिञ्ञा सच्छिकत्वा पवेदेति। सो धम्मं देसेति आदिकल्याणं मज्झेकल्याणं परियोसानकल्याणं सात्थं सब्यञ्जनं; केवलपरिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं पकासेति; साधु खो पन तथारूपानं अरहतं दस्सनं होती’’’ति।
२. इतो परं याव पारा॰ १५-१६ पदक्खिणं कत्वा पक्कामीति पाठो अ॰ नि॰ ८.११ अथ खो वेरञ्जो ब्राह्मणो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवता सद्धिं सम्मोदि। सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो वेरञ्जो ब्राह्मणो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘सुतं मेतं, भो गोतम – ‘न समणो गोतमो ब्राह्मणे जिण्णे वुड्ढे महल्लके अद्धगते वयोअनुप्पत्ते अभिवादेति वा पच्चुट्ठेति वा आसनेन वा निमन्तेती’ति। तयिदं, भो गोतम, तथेव? न हि भवं गोतमो ब्राह्मणे जिण्णे वुड्ढे महल्लके अद्धगते वयोअनुप्पत्ते अभिवादेति वा पच्चुट्ठेति वा आसनेन वा निमन्तेति? तयिदं, भो गोतम, न सम्पन्नमेवा’’ति।
‘‘नाहं तं, ब्राह्मण, पस्सामि सदेवके लोके समारके सब्रह्मके सस्समणब्राह्मणिया पजाय सदेवमनुस्साय यमहं अभिवादेय्यं वा पच्चुट्ठेय्यं वा आसनेन वा निमन्तेय्यं। यञ्हि, ब्राह्मण, तथागतो अभिवादेय्य वा पच्चुट्ठेय्य वा आसनेन वा निमन्तेय्य, मुद्धापि तस्स विपतेय्या’’ति।
३. ‘‘अरसरूपो भवं गोतमो’’ति? ‘‘अत्थि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘अरसरूपो समणो गोतमो’ति। ये ते, ब्राह्मण, रूपरसा सद्दरसा गन्धरसा रसरसा फोट्ठब्बरसा ते तथागतस्स पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावंकता अनभावकता (सी॰) अनभावंगता (स्या॰) आयतिं अनुप्पादधम्मा। अयं खो, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘अरसरूपो समणो गोतमो’ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसी’’ति।
४. ‘‘निब्भोगो भवं गोतमो’’ति? ‘‘अत्थि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘निब्भोगो समणो गोतमो’ति। ये ते, ब्राह्मण, रूपभोगा सद्दभोगा गन्धभोगा रसभोगा फोट्ठब्बभोगा ते तथागतस्स पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावंकता आयतिं अनुप्पादधम्मा। अयं खो, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘निब्भोगो समणो गोतमो’ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसी’’ति।
५. ‘‘अकिरियवादो भवं गोतमो’’ति? ‘‘अत्थि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘अकिरियवादो समणो गोतमो’ति। अहञ्हि, ब्राह्मण, अकिरियं वदामि कायदुच्चरितस्स वचीदुच्चरितस्स मनोदुच्चरितस्स। अनेकविहितानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं अकिरियं वदामि। अयं खो, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘अकिरियवादो समणो गोतमो’ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसी’’ति।
६. ‘‘उच्छेदवादो भवं गोतमो’’ति? ‘‘अत्थि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘उच्छेदवादो समणो गोतमो’ति। अहञ्हि, ब्राह्मण, उच्छेदं वदामि रागस्स दोसस्स मोहस्स। अनेकविहितानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं उच्छेदं वदामि। अयं खो, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘उच्छेदवादो समणो गोतमो’ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसी’’ति।
७. ‘‘जेगुच्छी भवं गोतमो’’ति? ‘‘अत्थि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘जेगुच्छी समणो गोतमो’ति। अहञ्हि, ब्राह्मण, जिगुच्छामि कायदुच्चरितेन वचीदुच्चरितेन मनोदुच्चरितेन। अनेकविहितानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं समापत्तिया जिगुच्छामि। अयं खो, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘जेगुच्छी समणो गोतमो’ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसी’’ति।
८. ‘‘वेनयिको भवं गोतमो’’ति? ‘‘अत्थि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘वेनयिको समणो गोतमो’ति। अहञ्हि, ब्राह्मण, विनयाय धम्मं देसेमि रागस्स दोसस्स मोहस्स। अनेकविहितानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं विनयाय धम्मं देसेमि। अयं खो, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘वेनयिको समणो गोतमो’ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसी’’ति।
९. ‘‘तपस्सी भवं गोतमो’’ति? ‘‘अत्थि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘तपस्सी समणो गोतमो’ति । तपनीयाहं, ब्राह्मण, पापके अकुसले धम्मे वदामि, कायदुच्चरितं वचीदुच्चरितं मनोदुच्चरितं। यस्स खो, ब्राह्मण , तपनीया पापका अकुसला धम्मा पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावंकता आयतिं अनुप्पादधम्मा तमहं तपस्सीति वदामि। तथागतस्स खो, ब्राह्मण, तपनीया पापका अकुसला धम्मा पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावंकता आयतिं अनुप्पादधम्मा। अयं खो, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘तपस्सी समणो गोतमो’ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसी’’ति।
१०. ‘‘अपगब्भो भवं गोतमो’’ति? ‘‘अत्थि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘अपगब्भो समणो गोतमो’ति। यस्स खो, ब्राह्मण, आयतिं गब्भसेय्या पुनब्भवाभिनिब्बत्ति पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावंकता आयतिं अनुप्पादधम्मा तमहं अपगब्भोति वदामि। तथागतस्स खो, ब्राह्मण, आयतिं गब्भसेय्या पुनब्भवाभिनिब्बत्ति पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावंकता आयतिं अनुप्पादधम्मा। अयं खो, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘अपगब्भो समणो गोतमो’ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसि’’।
११. ‘‘सेय्यथापि, ब्राह्मण, कुक्कुटिया अण्डानि अट्ठ वा दस वा द्वादस वा। तानस्सु कुक्कुटिया सम्मा अधिसयितानि सम्मा परिसेदितानि सम्मा परिभावितानि। यो नु खो तेसं कुक्कुटच्छापकानं पठमतरं पादनखसिखाय वा मुखतुण्डकेन वा अण्डकोसं पदालेत्वा सोत्थिना अभिनिब्भिज्जेय्य, किन्ति स्वास्स वचनीयो – ‘‘जेट्ठो वा कनिट्ठो वा’’ति? ‘‘जेट्ठोतिस्स, भो गोतम, वचनीयो। सो हि नेसं जेट्ठो होती’’ति। ‘‘एवमेव खो अहं, ब्राह्मण, अविज्जागताय पजाय अण्डभूताय परियोनद्धाय अविज्जण्डकोसं पदालेत्वा एकोव लोके अनुत्तरं सम्मासम्बोधिं अभिसम्बुद्धो। स्वाहं, ब्राह्मण, जेट्ठो सेट्ठो लोकस्स’’।
‘‘आरद्धं खो पन मे, ब्राह्मण, वीरियं विरियं (सी॰ स्या॰) अहोसि असल्लीनं, उपट्ठिता सति असम्मुट्ठा अप्पमुट्ठा (सी॰ स्या॰), पस्सद्धो कायो असारद्धो, समाहितं चित्तं एकग्गं। सो खो अहं, ब्राह्मण, विविच्चेव कामेहि विविच्च अकुसलेहि धम्मेहि सवितक्कं सविचारं विवेकजं पीतिसुखं पठमं झानं उपसम्पज्ज विहासिं। वितक्कविचारानं वूपसमा अज्झत्तं सम्पसादनं चेतसो एकोदिभावं अवितक्कं अविचारं समाधिजं पीतिसुखं दुतियं झानं उपसम्पज्ज विहासिं। पीतिया च विरागा उपेक्खको च विहासिं सतो च सम्पजानो, सुखञ्च कायेन पटिसंवेदेसिं , यं तं अरिया आचिक्खन्ति – ‘उपेक्खको सतिमा सुखविहारी’ति ततियं झानं उपसम्पज्ज विहासिं। सुखस्स च पहाना दुक्खस्स च पहाना पुब्बेव सोमनस्सदोमनस्सानं अत्थङ्गमा अदुक्खमसुखं उपेक्खासतिपारिसुद्धिं चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहासिं।
१२. ‘‘सो एवं समाहिते चित्ते परिसुद्धे परियोदाते अनङ्गणे विगतूपक्किलेसे मुदुभूते कम्मनिये ठिते आनेञ्जप्पत्ते पुब्बेनिवासानुस्सतिञाणाय चित्तं अभिनिन्नामेसिं। सो अनेकविहितं पुब्बेनिवासं अनुस्सरामि , सेय्यथिदं – एकम्पि जातिं द्वेपि जातियो तिस्सोपि जातियो चतस्सोपि जातियो पञ्चपि जातियो दसपि जातियो वीसम्पि जातियो तिंसम्पि जातियो चत्तालीसम्पि जातियो पञ्ञासम्पि जातियो जातिसतम्पि, जातिसहस्सम्पि जातिसतसहस्सम्पि, अनेकेपि संवट्टकप्पे अनेकेपि विवट्टकप्पे अनेकेपि संवट्टविवट्टकप्पे – ‘अमुत्रासिं एवंनामो एवंगोत्तो एवंवण्णो एवमाहारो एवंसुखदुक्खप्पटिसंवेदी एवमायुपरियन्तो; सो ततो चुतो अमुत्र उदपादिं; तत्रापासिं एवंनामो एवंगोत्तो एवंवण्णो एवमाहारो एवंसुखदुक्खप्पटिसंवेदी एवमायुपरियन्तो; सो ततो चुतो इधूपपन्नोति। इति साकारं सउद्देसं अनेकविहितं पुब्बेनिवासं अनुस्सरामि। अयं खो मे, ब्राह्मण, रत्तिया पठमे यामे पठमा विज्जा अधिगता, अविज्जा विहता, विज्जा उप्पन्ना, तमो विहतो, आलोको उप्पन्नो – यथा तं अप्पमत्तस्स आतापिनो पहितत्तस्स विहरतो। अयं खो मे, ब्राह्मण, पठमाभिनिब्भिदा अहोसि कुक्कुटच्छापकस्सेव अण्डकोसम्हा।
१३. ‘‘सो एवं समाहिते चित्ते परिसुद्धे परियोदाते अनङ्गणे विगतूपक्किलेसे मुदुभूते कम्मनिये ठिते आनेञ्जप्पत्ते सत्तानं चुतूपपातञाणाय चित्तं अभिनिन्नामेसिं । सो दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन अतिक्कन्तमानुस्सकेन (क॰) सत्ते पस्सामि चवमाने उपपज्जमाने हीने पणीते सुवण्णे दुब्बण्णे। सुगते दुग्गते यथाकम्मूपगे सत्ते पजानामि – ‘इमे वत भोन्तो सत्ता कायदुच्चरितेन समन्नागता वचीदुच्चरितेन समन्नागता मनोदुच्चरितेन समन्नागता अरियानं उपवादका मिच्छादिट्ठिका मिच्छादिट्ठिकम्मसमादाना; ते कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपन्ना। इमे वा पन भोन्तो सत्ता कायसुचरितेन समन्नागता वचीसुचरितेन समन्नागता मनोसुचरितेन समन्नागता अरियानं अनुपवादका सम्मादिट्ठिका सम्मादिट्ठिकम्मसमादाना; ते कायस्स भेदा परं मरणा सुगतिं सग्गं लोकं उपपन्ना’ति। इति दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन सत्ते पस्सामि चवमाने उपपज्जमाने हीने पणीते सुवण्णे दुब्बण्णे। सुगते दुग्गते यथाकम्मूपगे सत्ते पजानामि। अयं खो मे, ब्राह्मण, रत्तिया मज्झिमे यामे दुतिया विज्जा अधिगता, अविज्जा विहता, विज्जा उप्पन्ना, तमो विहतो, आलोको उप्पन्नो – यथा तं अप्पमत्तस्स आतापिनो पहितत्तस्स विहरतो। अयं खो मे, ब्राह्मण, दुतियाभिनिब्भिदा अहोसि कुक्कुटच्छापकस्सेव अण्डकोसम्हा।
१४. ‘‘सो एवं समाहिते चित्ते परिसुद्धे परियोदाते अनङ्गणे विगतूपक्किलेसे मुदुभूते कम्मनिये ठिते आनेञ्जप्पत्ते आसवानं खयञाणाय चित्तं अभिनिन्नामेसिं। सो ‘इदं दुक्ख’न्ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं, ‘अयं दुक्खसमुदयो’ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं, ‘अयं दुक्खनिरोधो’ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं, ‘अयं दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा’ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं; ‘इमे आसवा’ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं, ‘अयं आसवसमुदयो’ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं, ‘अयं आसवनिरोधो’ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं, ‘अयं आसवनिरोधगामिनी पटिपदा’ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं। तस्स मे एवं जानतो एवं पस्सतो कामासवापि चित्तं विमुच्चित्थ भवासवापि चित्तं विमुच्चित्थ अविज्जासवापि चित्तं विमुच्चित्थ। विमुत्तस्मिं विमुत्तमिति ञाणं अहोसि। ‘खीणा जाति, वुसितं ब्रह्मचरियं, कतं करणीयं, नापरं इत्थत्ताया’ति अब्भञ्ञासिं। अयं खो मे, ब्राह्मण, रत्तिया पच्छिमे यामे ततिया विज्जा अधिगता, अविज्जा विहता, विज्जा उप्पन्ना, तमो विहतो, आलोको उप्पन्नो – यथा तं अप्पमत्तस्स आतापिनो पहितत्तस्स विहरतो। अयं खो मे, ब्राह्मण, ततियाभिनिब्भिदा अहोसि – कुक्कुटच्छापकस्सेव अण्डकोसम्हा’’ति।
१५. एवं वुत्ते, वेरञ्जो ब्राह्मणो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘जेट्ठो भवं गोतमो, सेट्ठो भवं गोतमो! अभिक्कन्तं, भो गोतम, अभिक्कन्तं, भो गोतम!! सेय्यथापि, भो गोतम, निक्कुज्जितं वा उक्कुज्जेय्य, पटिच्छन्नं वा विवरेय्य, मूळ्हस्स वा मग्गं आचिक्खेय्य, अन्धकारे वा तेलपज्जोतं धारेय्य – चक्खुमन्तो रूपानि दक्खन्तीति, एवमेवं भोता गोतमेन अनेकपरियायेन धम्मो पकासितो । एसाहं भवन्तं गोतमं सरणं गच्छामि धम्मञ्च भिक्खुसङ्घञ्च। उपासकं मं भवं गोतमो धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेतं सरणं गतं। अधिवासेतु च मे भवं गोतमो वेरञ्जायं वस्सावासं सद्धिं भिक्खुसङ्घेना’’ति। अधिवासेसि भगवा तुण्हीभावेन। अथ खो वेरञ्जो ब्राह्मणो भगवतो अधिवासनं विदित्वा उट्ठायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि।
१६. तेन खो पन समयेन वेरञ्जा दुब्भिक्खा होति द्वीहितिका सेतट्ठिका सलाकावुत्ता न सुकरा उञ्छेन पग्गहेन यापेतुं। तेन खो पन समयेन उत्तरापथका उत्तराहका (सी॰) अस्सवाणिजा अस्सवणिजा (क॰) पञ्चमत्तेहि अस्ससतेहि वेरञ्जं वस्सावासं उपगता होन्ति। तेहि अस्समण्डलिकासु भिक्खूनं पत्थपत्थपुलकं पत्थपत्थमूलकं (क॰) पञ्ञत्तं होति। भिक्खू पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय वेरञ्जं पिण्डाय पविसित्वा पिण्डं अलभमाना अस्समण्डलिकासु पिण्डाय चरित्वा पत्थपत्थपुलकं आरामं आहरित्वा उदुक्खले कोट्टेत्वा कोट्टेत्वा परिभुञ्जन्ति। आयस्मा पनानन्दो पत्थपुलकं सिलायं पिसित्वा भगवतो उपनामेति। तं भगवा परिभुञ्जति।
अस्सोसि खो भगवा उदुक्खलसद्दं। जानन्तापि तथागता पुच्छन्ति, जानन्तापि न पुच्छन्ति; कालं विदित्वा पुच्छन्ति, कालं विदित्वा न पुच्छन्ति; अत्थसंहितं तथागता पुच्छन्ति, नो अनत्थसंहितं। अनत्थसंहिते सेतुघातो तथागतानं। द्वीहि आकारेहि बुद्धा भगवन्तो भिक्खू पटिपुच्छन्ति – धम्मं वा देसेस्साम, सावकानं वा सिक्खापदं पञ्ञपेस्सामाति पञ्ञापेस्सामाति (सी॰ स्या॰)। अथ खो भगवा आयस्मन्तं आनन्दं आमन्तेसि – ‘‘किं नु खो सो, आनन्द, उदुक्खलसद्दो’’ति? अथ खो आयस्मा आनन्दो भगवतो एतमत्थं आरोचेसि । ‘‘साधु साधु, आनन्द! तुम्हेहि, आनन्द सप्पुरिसेहि विजितं। पच्छिमा जनता सालिमंसोदनं अतिमञ्ञिस्सती’’ति।
१७. अथ खो आयस्मा महामोग्गल्लानो महामोग्गलानो (क॰) येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा महामोग्गल्लानो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘एतरहि, भन्ते, वेरञ्जा दुब्भिक्खा द्वीहितिका सेतट्ठिका सलाकावुत्ता। न सुकरा उञ्छेन पग्गहेन यापेतुं। इमिस्सा, भन्ते, महापथविया हेट्ठिमतलं सम्पन्नं – सेय्यथापि खुद्दमधुं अनीलकं एवमस्सादं। साधाहं, भन्ते, पथविं परिवत्तेय्यं। भिक्खू पप्पटकोजं परिभुञ्जिस्सन्ती’’ति। ‘‘ये पन ते, मोग्गल्लान, पथविनिस्सिता पाणा ते कथं करिस्ससी’’ति? ‘‘एकाहं, भन्ते, पाणिं अभिनिम्मिनिस्सामि – सेय्यथापि महापथवी। ये पथविनिस्सिता पाणा ते तत्थ सङ्कामेस्सामि। एकेन हत्थेन पथविं परिवत्तेस्सामी’’ति। ‘‘अलं, मोग्गल्लान, मा ते रुच्चि पथविं परिवत्तेतुं। विपल्लासम्पि सत्ता पटिलभेय्यु’’न्ति। ‘‘साधु, भन्ते, सब्बो भिक्खुसङ्घो उत्तरकुरुं पिण्डाय गच्छेय्या’’ति। ‘‘अलं, मोग्गल्लान, मा ते रुच्चि सब्बस्स भिक्खुसङ्घस्स उत्तरकुरुं पिण्डाय गमन’’न्ति।
१८. अथ खो आयस्मतो सारिपुत्तस्स रहोगतस्स पटिसल्लीनस्स एवं चेतसो परिवितक्को उदपादि – ‘‘कतमेसानं खो बुद्धानं भगवन्तानं ब्रह्मचरियं न चिरट्ठितिकं अहोसि; कतमेसानं बुद्धानं भगवन्तानं ब्रह्मचरियं चिरट्ठितिकं अहोसी’’ति? अथ खो आयस्मा सारिपुत्तो सायन्हसमयं सायण्हसमयं (सी॰) पटिसल्लाना वुट्ठितो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा सारिपुत्तो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘इध मय्हं, भन्ते, रहोगतस्स पटिसल्लीनस्स एवं चेतसो परिवितक्को उदपादि – ‘कतमेसानं खो बुद्धानं भगवन्तानं ब्रह्मचरियं न चिरट्ठितिकं अहोसि, कतमेसानं बुद्धानं भगवन्तानं ब्रह्मचरियं चिरट्ठितिकं अहोसी’ति। ‘कतमेसानं नु खो, भन्ते, बुद्धानं भगवन्तानं ब्रह्मचरियं न चिरट्ठितिकं अहोसि, कतमेसानं बुद्धानं भगवन्तानं ब्रह्मचरियं चिरट्ठितिकं अहोसी’’’ति?
‘‘भगवतो च, सारिपुत्त, विपस्सिस्स भगवतो च सिखिस्स भगवतो च वेस्सभुस्स ब्रह्मचरियं न चिरट्ठितिकं अहोसि। भगवतो च, सारिपुत्त, ककुसन्धस्स भगवतो च कोणागमनस्स भगवतो च कस्सपस्स ब्रह्मचरियं चिरट्ठितिकं अहोसी’’ति।
१९. ‘‘को नु खो , भन्ते, हेतु को पच्चयो, येन भगवतो च विपस्सिस्स भगवतो च सिखिस्स भगवतो च वेस्सभुस्स ब्रह्मचरियं न चिरट्ठितिकं अहोसी’’ति? ‘‘भगवा च, सारिपुत्त, विपस्सी भगवा च सिखी भगवा च वेस्सभू किलासुनो अहेसुं सावकानं वित्थारेन धम्मं देसेतुं। अप्पकञ्च नेसं अहोसि सुत्तं गेय्यं वेय्याकरणं गाथा उदानं इतिवुत्तकं जातकं अब्भुतधम्मं वेदल्लं। अपञ्ञत्तं सावकानं सिक्खापदं। अनुद्दिट्ठं पातिमोक्खं। तेसं बुद्धानं भगवन्तानं अन्तरधानेन बुद्धानुबुद्धानं सावकानं अन्तरधानेन ये ते पच्छिमा सावका नानानामा नानागोत्ता नानाजच्चा नानाकुला पब्बजिता ते तं ब्रह्मचरियं खिप्पञ्ञेव अन्तरधापेसुं। सेय्यथापि, सारिपुत्त, नानापुप्फानि फलके निक्खित्तानि सुत्तेन असङ्गहितानि तानि वातो विकिरति विधमति विद्धंसेति। तं किस्स हेतु? यथा तं सुत्तेन असङ्गहितत्ता। एवमेव खो, सारिपुत्त, तेसं बुद्धानं भगवन्तानं अन्तरधानेन बुद्धानुबुद्धानं सावकानं अन्तरधानेन ये ते पच्छिमा सावका नानानामा नानागोत्ता नानाजच्चा नानाकुला पब्बजिता ते तं ब्रह्मचरियं खिप्पञ्ञेव अन्तरधापेसुं।
‘‘अकिलासुनो च ते भगवन्तो अहेसुं सावके चेतसा चेतो परिच्च ओवदितुं। भूतपुब्बं, सारिपुत्त, वेस्सभू भगवा अरहं सम्मासम्बुद्धो अञ्ञतरस्मिं भिंसनके भीसनके (क॰) वनसण्डे सहस्सं भिक्खुसङ्घं चेतसा चेतो परिच्च ओवदति अनुसासति – ‘एवं वितक्केथ, मा एवं वितक्कयित्थ; एवं मनसिकरोथ, मा एवं मनसाकत्थ मनसाकरित्थ (क॰); इदं पजहथ, इदं उपसम्पज्ज विहरथा’ति। अथ खो, सारिपुत्त, तस्स भिक्खुसहस्सस्स वेस्सभुना भगवता अरहता सम्मासम्बुद्धेन एवं ओवदियमानानं एवं अनुसासियमानानं अनुपादाय आसवेहि चित्तानि विमुच्चिंसु। तत्र सुदं, सारिपुत्त, भिंसनकस्स वनसण्डस्स भिंसनकतस्मिं होति – यो कोचि अवीतरागो तं वनसण्डं पविसति, येभुय्येन लोमानि हंसन्ति। अयं खो, सारिपुत्त, हेतु अयं पच्चयो येन भगवतो च विपस्सिस्स भगवतो च सिखिस्स भगवतो च वेस्सभुस्स ब्रह्मचरियं न चिरट्ठितिकं अहोसी’’ति।
२०. ‘‘को पन, भन्ते, हेतु को पच्चयो येन भगवतो च ककुसन्धस्स भगवतो च कोणागमनस्स भगवतो च कस्सपस्स ब्रह्मचरियं चिरट्ठितिकं अहोसी’’ति? ‘‘भगवा च, सारिपुत्त, ककुसन्धो भगवा च कोणागमनो भगवा च कस्सपो अकिलासुनो अहेसुं सावकानं वित्थारेन धम्मं देसेतुं। बहुञ्च नेसं अहोसि सुत्तं गेय्यं वेय्याकरणं गाथा उदानं इतिवुत्तकं जातकं अब्भुतधम्मं वेदल्लं, पञ्ञत्तं सावकानं सिक्खापदं, उद्दिट्ठं पातिमोक्खं। तेसं बुद्धानं भगवन्तानं अन्तरधानेन बुद्धानुबुद्धानं सावकानं अन्तरधानेन ये ते पच्छिमा सावका नानानामा नानागोत्ता नानाजच्चा नानाकुला पब्बजिता ते तं ब्रह्मचरियं चिरं दीघमद्धानं ठपेसुं। सेय्यथापि, सारिपुत्त, नानापुप्फानि फलके निक्खित्तानि सुत्तेन सुसङ्गहितानि तानि वातो न विकिरति न विधमति न विद्धंसेति। तं किस्स हेतु? यथा तं सुत्तेन सुसङ्गहितत्ता। एवमेव खो, सारिपुत्त, तेसं बुद्धानं भगवन्तानं अन्तरधानेन बुद्धानुबुद्धानं सावकानं अन्तरधानेन ये ते पच्छिमा सावका नानानामा नानागोत्ता नानाजच्चा नानाकुला पब्बजिता ते तं ब्रह्मचरियं चिरं दीघमद्धानं ठपेसुं। अयं खो, सारिपुत्त, हेतु अयं पच्चयो येन भगवतो च ककुसन्धस्स भगवतो च कोणागमनस्स भगवतो च कस्सपस्स ब्रह्मचरियं चिरट्ठितिकं अहोसी’’ति।
२१. अथ खो आयस्मा सारिपुत्तो उट्ठायासना एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा येन भगवा तेनञ्जलिं पणामेत्वा भगवन्तं एतदवोच – ‘‘एतस्स, भगवा, कालो! एतस्स, सुगत, कालो! यं भगवा सावकानं सिक्खापदं पञ्ञपेय्य पञ्ञापेय्य (सी॰ स्या॰), उद्दिसेय्य पातिमोक्खं, यथयिदं ब्रह्मचरियं अद्धनियं अस्स चिरट्ठितिक’’न्ति। ‘‘आगमेहि त्वं, सारिपुत्त ! आगमेहि त्वं, सारिपुत्त! तथागतोव तत्थ कालं जानिस्सति। न ताव, सारिपुत्त, सत्था सावकानं सिक्खापदं पञ्ञपेति उद्दिसति न उद्दिसति (सी॰) पातिमोक्खं याव न इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति। यतो च खो, सारिपुत्त, इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति, अथ सत्था सावकानं सिक्खापदं पञ्ञपेति उद्दिस्सति पातिमोक्खं तेसंयेव आसवट्ठानीयानं धम्मानं पटिघाताय। न ताव, सारिपुत्त, इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति याव न सङ्घो रत्तञ्ञुमहत्तं पत्तो होति। यतो च खो, सारिपुत्त, सङ्घो रत्तञ्ञुमहत्तं पत्तो होति अथ इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति, अथ, सत्था सावकानं सिक्खापदं पञ्ञपेति उद्दिसति पातिमोक्खं तेसंयेव आसवट्ठानीयानं धम्मानं पटिघाताय। न ताव, सारिपुत्त, इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति, याव न सङ्घो वेपुल्लमहत्तं पत्तो होति। यतो च खो, सारिपुत्त, सङ्घो वेपुल्लमहत्तं पत्तो होति, अथ इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति, अथ सत्था सावकानं सिक्खापदं पञ्ञपेति उद्दिसति पातिमोक्खं तेसंयेव आसवट्ठानीयानं धम्मानं पटिघाताय। न ताव, सारिपुत्त, इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति, याव न सङ्घो लाभग्गमहत्तं पत्तो होति। यतो च खो, सारिपुत्त, सङ्घो लाभग्गमहत्तं पत्तो होति, अथ इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति, अथ सत्था सावकानं सिक्खापदं पञ्ञपेति उद्दिसति पातिमोक्खं तेसंयेव आसवट्ठानीयानं धम्मानं पटिघाताय। न ताव, सारिपुत्त, इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति, याव न सङ्घो बाहुसच्चमहत्तं पत्तो होति। यतो च खो, सारिपुत्त, सङ्घो बाहुसच्चमहत्तं पत्तो होति, अथ इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति, अथ सत्था सावकानं सिक्खापदं पञ्ञपेति उद्दिसति पातिमोक्खं तेसंयेव आसवट्ठानीयानं धम्मानं पटिघाताय। निरब्बुदो हि, सारिपुत्त, भिक्खुसङ्घो निरादीनवो अपगतकाळको सुद्धो सारे पतिट्ठितो। इमेसञ्हि, सारिपुत्त, पञ्चन्नं भिक्खुसतानं यो पच्छिमको भिक्खु सो सोतापन्नो अविनिपातधम्मो नियतो सम्बोधिपरायणो’’ति।
२२. अथ खो भगवा आयस्मन्तं आनन्दं आमन्तेसि – ‘‘आचिण्णं खो पनेतं, आनन्द, तथागतानं येहि निमन्तिता वस्सं वसन्ति, न ते अनपलोकेत्वा जनपदचारिकं पक्कमन्ति। आयामानन्द, वेरञ्जं ब्राह्मणं अपलोकेस्सामा’’ति। ‘‘एवं भन्ते’’ति खो आयस्मा आनन्दो भगवतो पच्चस्सोसि। अथ खो भगवा निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय आयस्मता आनन्देन पच्छासमणेन येन वेरञ्जस्स ब्राह्मणस्स निवेसनं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि। अथ खो वेरञ्जो ब्राह्मणो येन भगवा तेनुपसङ्कमि ; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नं खो वेरञ्जं ब्राह्मणं भगवा एतदवोच – ‘‘निमन्तितम्ह तया, ब्राह्मण , वस्संवुट्ठा वस्संवुत्था (सी॰ स्या॰ क॰), अपलोकेम तं, इच्छाम मयं जनपदचारिकं पक्कमितु’’न्ति। ‘‘सच्चं, भो गोतम, निमन्तितत्थ मया वस्संवुट्ठा; अपि च, यो देय्यधम्मो सो न दिन्नो। तञ्च खो नो असन्तं, नोपि अदातुकम्यता, तं कुतेत्थ लब्भा बहुकिच्चा घरावासा बहुकरणीया। अधिवासेतु मे भवं गोतमो स्वातनाय भत्तं सद्धिं भिक्खुसङ्घेना’’ति। अधिवासेसि भगवा तुण्हीभावेन। अथ खो भगवा वेरञ्जं ब्राह्मणं धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा उट्ठायासना पक्कामि। अथ खो वेरञ्जो ब्राह्मणो तस्सा रत्तिया अच्चयेन सके निवेसने पणीतं खादनीयं भोजनीयं पटियादापेत्वा भगवतो कालं आरोचापेसि – ‘‘कालो, भो गोतम, निट्ठितं भत्त’’न्ति।
२३. अथ खो भगवा पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय येन वेरञ्जस्स ब्राह्मणस्स निवेसनं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि सद्धिं भिक्खुसङ्घेन। अथ खो वेरञ्जो ब्राह्मणो बुद्धप्पमुखं भिक्खुसङ्घं पणीतेन खादनीयेन भोजनीयेन सहत्था सन्तप्पेत्वा सम्पवारेत्वा भगवन्तं भुत्ताविं ओनीतपत्तपाणिं ओणीतपत्तपाणिं (क॰) तिचीवरेन अच्छादेसि, एकमेकञ्च भिक्खुं एकमेकेन दुस्सयुगेन अच्छादेसि। अथ खो भगवा वेरञ्जं ब्राह्मणं धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा उट्ठायासना पक्कामि। अथ खो भगवा वेरञ्जायं यथाभिरन्तं विहरित्वा अनुपगम्म सोरेय्यं सङ्कस्सं कण्णकुज्जं येन पयागपतिट्ठानं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पयागपतिट्ठाने गङ्गं नदिं उत्तरित्वा येन बाराणसी तदवसरि। अथ खो भगवा बाराणसियं यथाभिरन्तं विहरित्वा येन वेसाली तेन चारिकं पक्कामि। अनुपुब्बेन चारिकं चरमानो येन वेसाली तदवसरि। तत्र सुदं भगवा वेसालियं विहरति महावने कूटागारसालायन्ति।
वेरञ्जभाणवारो निट्ठितो।
[[Category:Pali]]
h8x9crqnla1og94by1t0ijylrdhvigg
1346113
1346108
2026-07-19T07:48:57Z
ङघिञ
963689
1346113
wikitext
text/x-wiki
<center>'''॥ नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स॥'''
<div style="background-color:lavender;"><h1><big>विनयपिटके</big></h1></div>
<div style="background-color:lightyellow;"><h2>पाराजिकपाळि</h2></div>
<h3>वेरञ्जकण्डं</h3></center>
१. तेन समयेन बुद्धो भगवा वेरञ्जायं विहरति नळेरुपुचिमन्दमूले महता भिक्खुसङ्घेन सद्धिं पञ्चमत्तेहि भिक्खुसतेहि। अस्सोसि खो वेरञ्जो ब्राह्मणो – ‘‘समणो खलु, भो, गोतमो सक्यपुत्तो सक्यकुला पब्बजितो वेरञ्जायं विहरति नळेरुपुचिमन्दमूले महता भिक्खुसङ्घेन सद्धिं पञ्चमत्तेहि भिक्खुसतेहि। तं खो पन भवन्तं गोतमं एवं कल्याणो कित्तिसद्दो अब्भुग्गतो – ‘इतिपि सो भगवा अरहं सम्मासम्बुद्धो विज्जाचरणसम्पन्नो सुगतो लोकविदू अनुत्तरो पुरिसदम्मसारथि सत्था देवमनुस्सानं बुद्धो भगवा भगवाति (स्या॰), दी॰ नि॰ १.१५७, अब्भुग्गताकारेन पन समेति। सो इमं लोकं सदेवकं समारकं सब्रह्मकं सस्समणब्राह्मणिं पजं सदेवमनुस्सं सयं अभिञ्ञा सच्छिकत्वा पवेदेति। सो धम्मं देसेति आदिकल्याणं मज्झेकल्याणं परियोसानकल्याणं सात्थं सब्यञ्जनं; केवलपरिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं पकासेति; साधु खो पन तथारूपानं अरहतं दस्सनं होती’’’ति।
२. इतो परं याव पारा॰ १५-१६ पदक्खिणं कत्वा पक्कामीति पाठो अ॰ नि॰ ८.११ अथ खो वेरञ्जो ब्राह्मणो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवता सद्धिं सम्मोदि। सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो वेरञ्जो ब्राह्मणो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘सुतं मेतं, भो गोतम – ‘न समणो गोतमो ब्राह्मणे जिण्णे वुड्ढे महल्लके अद्धगते वयोअनुप्पत्ते अभिवादेति वा पच्चुट्ठेति वा आसनेन वा निमन्तेती’ति। तयिदं, भो गोतम, तथेव? न हि भवं गोतमो ब्राह्मणे जिण्णे वुड्ढे महल्लके अद्धगते वयोअनुप्पत्ते अभिवादेति वा पच्चुट्ठेति वा आसनेन वा निमन्तेति? तयिदं, भो गोतम, न सम्पन्नमेवा’’ति।
‘‘नाहं तं, ब्राह्मण, पस्सामि सदेवके लोके समारके सब्रह्मके सस्समणब्राह्मणिया पजाय सदेवमनुस्साय यमहं अभिवादेय्यं वा पच्चुट्ठेय्यं वा आसनेन वा निमन्तेय्यं। यञ्हि, ब्राह्मण, तथागतो अभिवादेय्य वा पच्चुट्ठेय्य वा आसनेन वा निमन्तेय्य, मुद्धापि तस्स विपतेय्या’’ति।
३. ‘‘अरसरूपो भवं गोतमो’’ति? ‘‘अत्थि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘अरसरूपो समणो गोतमो’ति। ये ते, ब्राह्मण, रूपरसा सद्दरसा गन्धरसा रसरसा फोट्ठब्बरसा ते तथागतस्स पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावंकता अनभावकता (सी॰) अनभावंगता (स्या॰) आयतिं अनुप्पादधम्मा। अयं खो, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘अरसरूपो समणो गोतमो’ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसी’’ति।
४. ‘‘निब्भोगो भवं गोतमो’’ति? ‘‘अत्थि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘निब्भोगो समणो गोतमो’ति। ये ते, ब्राह्मण, रूपभोगा सद्दभोगा गन्धभोगा रसभोगा फोट्ठब्बभोगा ते तथागतस्स पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावंकता आयतिं अनुप्पादधम्मा। अयं खो, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘निब्भोगो समणो गोतमो’ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसी’’ति।
५. ‘‘अकिरियवादो भवं गोतमो’’ति? ‘‘अत्थि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘अकिरियवादो समणो गोतमो’ति। अहञ्हि, ब्राह्मण, अकिरियं वदामि कायदुच्चरितस्स वचीदुच्चरितस्स मनोदुच्चरितस्स। अनेकविहितानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं अकिरियं वदामि। अयं खो, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘अकिरियवादो समणो गोतमो’ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसी’’ति।
६. ‘‘उच्छेदवादो भवं गोतमो’’ति? ‘‘अत्थि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘उच्छेदवादो समणो गोतमो’ति। अहञ्हि, ब्राह्मण, उच्छेदं वदामि रागस्स दोसस्स मोहस्स। अनेकविहितानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं उच्छेदं वदामि। अयं खो, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘उच्छेदवादो समणो गोतमो’ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसी’’ति।
७. ‘‘जेगुच्छी भवं गोतमो’’ति? ‘‘अत्थि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘जेगुच्छी समणो गोतमो’ति। अहञ्हि, ब्राह्मण, जिगुच्छामि कायदुच्चरितेन वचीदुच्चरितेन मनोदुच्चरितेन। अनेकविहितानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं समापत्तिया जिगुच्छामि। अयं खो, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘जेगुच्छी समणो गोतमो’ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसी’’ति।
८. ‘‘वेनयिको भवं गोतमो’’ति? ‘‘अत्थि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘वेनयिको समणो गोतमो’ति। अहञ्हि, ब्राह्मण, विनयाय धम्मं देसेमि रागस्स दोसस्स मोहस्स। अनेकविहितानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं विनयाय धम्मं देसेमि। अयं खो, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘वेनयिको समणो गोतमो’ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसी’’ति।
९. ‘‘तपस्सी भवं गोतमो’’ति? ‘‘अत्थि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘तपस्सी समणो गोतमो’ति । तपनीयाहं, ब्राह्मण, पापके अकुसले धम्मे वदामि, कायदुच्चरितं वचीदुच्चरितं मनोदुच्चरितं। यस्स खो, ब्राह्मण , तपनीया पापका अकुसला धम्मा पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावंकता आयतिं अनुप्पादधम्मा तमहं तपस्सीति वदामि। तथागतस्स खो, ब्राह्मण, तपनीया पापका अकुसला धम्मा पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावंकता आयतिं अनुप्पादधम्मा। अयं खो, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘तपस्सी समणो गोतमो’ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसी’’ति।
१०. ‘‘अपगब्भो भवं गोतमो’’ति? ‘‘अत्थि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘अपगब्भो समणो गोतमो’ति। यस्स खो, ब्राह्मण, आयतिं गब्भसेय्या पुनब्भवाभिनिब्बत्ति पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावंकता आयतिं अनुप्पादधम्मा तमहं अपगब्भोति वदामि। तथागतस्स खो, ब्राह्मण, आयतिं गब्भसेय्या पुनब्भवाभिनिब्बत्ति पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावंकता आयतिं अनुप्पादधम्मा। अयं खो, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘अपगब्भो समणो गोतमो’ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसि’’।
११. ‘‘सेय्यथापि, ब्राह्मण, कुक्कुटिया अण्डानि अट्ठ वा दस वा द्वादस वा। तानस्सु कुक्कुटिया सम्मा अधिसयितानि सम्मा परिसेदितानि सम्मा परिभावितानि। यो नु खो तेसं कुक्कुटच्छापकानं पठमतरं पादनखसिखाय वा मुखतुण्डकेन वा अण्डकोसं पदालेत्वा सोत्थिना अभिनिब्भिज्जेय्य, किन्ति स्वास्स वचनीयो – ‘‘जेट्ठो वा कनिट्ठो वा’’ति? ‘‘जेट्ठोतिस्स, भो गोतम, वचनीयो। सो हि नेसं जेट्ठो होती’’ति। ‘‘एवमेव खो अहं, ब्राह्मण, अविज्जागताय पजाय अण्डभूताय परियोनद्धाय अविज्जण्डकोसं पदालेत्वा एकोव लोके अनुत्तरं सम्मासम्बोधिं अभिसम्बुद्धो। स्वाहं, ब्राह्मण, जेट्ठो सेट्ठो लोकस्स’’।
‘‘आरद्धं खो पन मे, ब्राह्मण, वीरियं विरियं (सी॰ स्या॰) अहोसि असल्लीनं, उपट्ठिता सति असम्मुट्ठा अप्पमुट्ठा (सी॰ स्या॰), पस्सद्धो कायो असारद्धो, समाहितं चित्तं एकग्गं। सो खो अहं, ब्राह्मण, विविच्चेव कामेहि विविच्च अकुसलेहि धम्मेहि सवितक्कं सविचारं विवेकजं पीतिसुखं पठमं झानं उपसम्पज्ज विहासिं। वितक्कविचारानं वूपसमा अज्झत्तं सम्पसादनं चेतसो एकोदिभावं अवितक्कं अविचारं समाधिजं पीतिसुखं दुतियं झानं उपसम्पज्ज विहासिं। पीतिया च विरागा उपेक्खको च विहासिं सतो च सम्पजानो, सुखञ्च कायेन पटिसंवेदेसिं , यं तं अरिया आचिक्खन्ति – ‘उपेक्खको सतिमा सुखविहारी’ति ततियं झानं उपसम्पज्ज विहासिं। सुखस्स च पहाना दुक्खस्स च पहाना पुब्बेव सोमनस्सदोमनस्सानं अत्थङ्गमा अदुक्खमसुखं उपेक्खासतिपारिसुद्धिं चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहासिं।
१२. ‘‘सो एवं समाहिते चित्ते परिसुद्धे परियोदाते अनङ्गणे विगतूपक्किलेसे मुदुभूते कम्मनिये ठिते आनेञ्जप्पत्ते पुब्बेनिवासानुस्सतिञाणाय चित्तं अभिनिन्नामेसिं। सो अनेकविहितं पुब्बेनिवासं अनुस्सरामि , सेय्यथिदं – एकम्पि जातिं द्वेपि जातियो तिस्सोपि जातियो चतस्सोपि जातियो पञ्चपि जातियो दसपि जातियो वीसम्पि जातियो तिंसम्पि जातियो चत्तालीसम्पि जातियो पञ्ञासम्पि जातियो जातिसतम्पि, जातिसहस्सम्पि जातिसतसहस्सम्पि, अनेकेपि संवट्टकप्पे अनेकेपि विवट्टकप्पे अनेकेपि संवट्टविवट्टकप्पे – ‘अमुत्रासिं एवंनामो एवंगोत्तो एवंवण्णो एवमाहारो एवंसुखदुक्खप्पटिसंवेदी एवमायुपरियन्तो; सो ततो चुतो अमुत्र उदपादिं; तत्रापासिं एवंनामो एवंगोत्तो एवंवण्णो एवमाहारो एवंसुखदुक्खप्पटिसंवेदी एवमायुपरियन्तो; सो ततो चुतो इधूपपन्नोति। इति साकारं सउद्देसं अनेकविहितं पुब्बेनिवासं अनुस्सरामि। अयं खो मे, ब्राह्मण, रत्तिया पठमे यामे पठमा विज्जा अधिगता, अविज्जा विहता, विज्जा उप्पन्ना, तमो विहतो, आलोको उप्पन्नो – यथा तं अप्पमत्तस्स आतापिनो पहितत्तस्स विहरतो। अयं खो मे, ब्राह्मण, पठमाभिनिब्भिदा अहोसि कुक्कुटच्छापकस्सेव अण्डकोसम्हा।
१३. ‘‘सो एवं समाहिते चित्ते परिसुद्धे परियोदाते अनङ्गणे विगतूपक्किलेसे मुदुभूते कम्मनिये ठिते आनेञ्जप्पत्ते सत्तानं चुतूपपातञाणाय चित्तं अभिनिन्नामेसिं । सो दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन अतिक्कन्तमानुस्सकेन (क॰) सत्ते पस्सामि चवमाने उपपज्जमाने हीने पणीते सुवण्णे दुब्बण्णे। सुगते दुग्गते यथाकम्मूपगे सत्ते पजानामि – ‘इमे वत भोन्तो सत्ता कायदुच्चरितेन समन्नागता वचीदुच्चरितेन समन्नागता मनोदुच्चरितेन समन्नागता अरियानं उपवादका मिच्छादिट्ठिका मिच्छादिट्ठिकम्मसमादाना; ते कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपन्ना। इमे वा पन भोन्तो सत्ता कायसुचरितेन समन्नागता वचीसुचरितेन समन्नागता मनोसुचरितेन समन्नागता अरियानं अनुपवादका सम्मादिट्ठिका सम्मादिट्ठिकम्मसमादाना; ते कायस्स भेदा परं मरणा सुगतिं सग्गं लोकं उपपन्ना’ति। इति दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन सत्ते पस्सामि चवमाने उपपज्जमाने हीने पणीते सुवण्णे दुब्बण्णे। सुगते दुग्गते यथाकम्मूपगे सत्ते पजानामि। अयं खो मे, ब्राह्मण, रत्तिया मज्झिमे यामे दुतिया विज्जा अधिगता, अविज्जा विहता, विज्जा उप्पन्ना, तमो विहतो, आलोको उप्पन्नो – यथा तं अप्पमत्तस्स आतापिनो पहितत्तस्स विहरतो। अयं खो मे, ब्राह्मण, दुतियाभिनिब्भिदा अहोसि कुक्कुटच्छापकस्सेव अण्डकोसम्हा।
१४. ‘‘सो एवं समाहिते चित्ते परिसुद्धे परियोदाते अनङ्गणे विगतूपक्किलेसे मुदुभूते कम्मनिये ठिते आनेञ्जप्पत्ते आसवानं खयञाणाय चित्तं अभिनिन्नामेसिं। सो ‘इदं दुक्ख’न्ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं, ‘अयं दुक्खसमुदयो’ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं, ‘अयं दुक्खनिरोधो’ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं, ‘अयं दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा’ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं; ‘इमे आसवा’ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं, ‘अयं आसवसमुदयो’ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं, ‘अयं आसवनिरोधो’ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं, ‘अयं आसवनिरोधगामिनी पटिपदा’ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं। तस्स मे एवं जानतो एवं पस्सतो कामासवापि चित्तं विमुच्चित्थ भवासवापि चित्तं विमुच्चित्थ अविज्जासवापि चित्तं विमुच्चित्थ। विमुत्तस्मिं विमुत्तमिति ञाणं अहोसि। ‘खीणा जाति, वुसितं ब्रह्मचरियं, कतं करणीयं, नापरं इत्थत्ताया’ति अब्भञ्ञासिं। अयं खो मे, ब्राह्मण, रत्तिया पच्छिमे यामे ततिया विज्जा अधिगता, अविज्जा विहता, विज्जा उप्पन्ना, तमो विहतो, आलोको उप्पन्नो – यथा तं अप्पमत्तस्स आतापिनो पहितत्तस्स विहरतो। अयं खो मे, ब्राह्मण, ततियाभिनिब्भिदा अहोसि – कुक्कुटच्छापकस्सेव अण्डकोसम्हा’’ति।
१५. एवं वुत्ते, वेरञ्जो ब्राह्मणो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘जेट्ठो भवं गोतमो, सेट्ठो भवं गोतमो! अभिक्कन्तं, भो गोतम, अभिक्कन्तं, भो गोतम!! सेय्यथापि, भो गोतम, निक्कुज्जितं वा उक्कुज्जेय्य, पटिच्छन्नं वा विवरेय्य, मूळ्हस्स वा मग्गं आचिक्खेय्य, अन्धकारे वा तेलपज्जोतं धारेय्य – चक्खुमन्तो रूपानि दक्खन्तीति, एवमेवं भोता गोतमेन अनेकपरियायेन धम्मो पकासितो । एसाहं भवन्तं गोतमं सरणं गच्छामि धम्मञ्च भिक्खुसङ्घञ्च। उपासकं मं भवं गोतमो धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेतं सरणं गतं। अधिवासेतु च मे भवं गोतमो वेरञ्जायं वस्सावासं सद्धिं भिक्खुसङ्घेना’’ति। अधिवासेसि भगवा तुण्हीभावेन। अथ खो वेरञ्जो ब्राह्मणो भगवतो अधिवासनं विदित्वा उट्ठायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि।
१६. तेन खो पन समयेन वेरञ्जा दुब्भिक्खा होति द्वीहितिका सेतट्ठिका सलाकावुत्ता न सुकरा उञ्छेन पग्गहेन यापेतुं। तेन खो पन समयेन उत्तरापथका उत्तराहका (सी॰) अस्सवाणिजा अस्सवणिजा (क॰) पञ्चमत्तेहि अस्ससतेहि वेरञ्जं वस्सावासं उपगता होन्ति। तेहि अस्समण्डलिकासु भिक्खूनं पत्थपत्थपुलकं पत्थपत्थमूलकं (क॰) पञ्ञत्तं होति। भिक्खू पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय वेरञ्जं पिण्डाय पविसित्वा पिण्डं अलभमाना अस्समण्डलिकासु पिण्डाय चरित्वा पत्थपत्थपुलकं आरामं आहरित्वा उदुक्खले कोट्टेत्वा कोट्टेत्वा परिभुञ्जन्ति। आयस्मा पनानन्दो पत्थपुलकं सिलायं पिसित्वा भगवतो उपनामेति। तं भगवा परिभुञ्जति।
अस्सोसि खो भगवा उदुक्खलसद्दं। जानन्तापि तथागता पुच्छन्ति, जानन्तापि न पुच्छन्ति; कालं विदित्वा पुच्छन्ति, कालं विदित्वा न पुच्छन्ति; अत्थसंहितं तथागता पुच्छन्ति, नो अनत्थसंहितं। अनत्थसंहिते सेतुघातो तथागतानं। द्वीहि आकारेहि बुद्धा भगवन्तो भिक्खू पटिपुच्छन्ति – धम्मं वा देसेस्साम, सावकानं वा सिक्खापदं पञ्ञपेस्सामाति पञ्ञापेस्सामाति (सी॰ स्या॰)। अथ खो भगवा आयस्मन्तं आनन्दं आमन्तेसि – ‘‘किं नु खो सो, आनन्द, उदुक्खलसद्दो’’ति? अथ खो आयस्मा आनन्दो भगवतो एतमत्थं आरोचेसि । ‘‘साधु साधु, आनन्द! तुम्हेहि, आनन्द सप्पुरिसेहि विजितं। पच्छिमा जनता सालिमंसोदनं अतिमञ्ञिस्सती’’ति।
१७. अथ खो आयस्मा महामोग्गल्लानो महामोग्गलानो (क॰) येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा महामोग्गल्लानो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘एतरहि, भन्ते, वेरञ्जा दुब्भिक्खा द्वीहितिका सेतट्ठिका सलाकावुत्ता। न सुकरा उञ्छेन पग्गहेन यापेतुं। इमिस्सा, भन्ते, महापथविया हेट्ठिमतलं सम्पन्नं – सेय्यथापि खुद्दमधुं अनीलकं एवमस्सादं। साधाहं, भन्ते, पथविं परिवत्तेय्यं। भिक्खू पप्पटकोजं परिभुञ्जिस्सन्ती’’ति। ‘‘ये पन ते, मोग्गल्लान, पथविनिस्सिता पाणा ते कथं करिस्ससी’’ति? ‘‘एकाहं, भन्ते, पाणिं अभिनिम्मिनिस्सामि – सेय्यथापि महापथवी। ये पथविनिस्सिता पाणा ते तत्थ सङ्कामेस्सामि। एकेन हत्थेन पथविं परिवत्तेस्सामी’’ति। ‘‘अलं, मोग्गल्लान, मा ते रुच्चि पथविं परिवत्तेतुं। विपल्लासम्पि सत्ता पटिलभेय्यु’’न्ति। ‘‘साधु, भन्ते, सब्बो भिक्खुसङ्घो उत्तरकुरुं पिण्डाय गच्छेय्या’’ति। ‘‘अलं, मोग्गल्लान, मा ते रुच्चि सब्बस्स भिक्खुसङ्घस्स उत्तरकुरुं पिण्डाय गमन’’न्ति।
१८. अथ खो आयस्मतो सारिपुत्तस्स रहोगतस्स पटिसल्लीनस्स एवं चेतसो परिवितक्को उदपादि – ‘‘कतमेसानं खो बुद्धानं भगवन्तानं ब्रह्मचरियं न चिरट्ठितिकं अहोसि; कतमेसानं बुद्धानं भगवन्तानं ब्रह्मचरियं चिरट्ठितिकं अहोसी’’ति? अथ खो आयस्मा सारिपुत्तो सायन्हसमयं सायण्हसमयं (सी॰) पटिसल्लाना वुट्ठितो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा सारिपुत्तो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘इध मय्हं, भन्ते, रहोगतस्स पटिसल्लीनस्स एवं चेतसो परिवितक्को उदपादि – ‘कतमेसानं खो बुद्धानं भगवन्तानं ब्रह्मचरियं न चिरट्ठितिकं अहोसि, कतमेसानं बुद्धानं भगवन्तानं ब्रह्मचरियं चिरट्ठितिकं अहोसी’ति। ‘कतमेसानं नु खो, भन्ते, बुद्धानं भगवन्तानं ब्रह्मचरियं न चिरट्ठितिकं अहोसि, कतमेसानं बुद्धानं भगवन्तानं ब्रह्मचरियं चिरट्ठितिकं अहोसी’’’ति?
‘‘भगवतो च, सारिपुत्त, विपस्सिस्स भगवतो च सिखिस्स भगवतो च वेस्सभुस्स ब्रह्मचरियं न चिरट्ठितिकं अहोसि। भगवतो च, सारिपुत्त, ककुसन्धस्स भगवतो च कोणागमनस्स भगवतो च कस्सपस्स ब्रह्मचरियं चिरट्ठितिकं अहोसी’’ति।
१९. ‘‘को नु खो , भन्ते, हेतु को पच्चयो, येन भगवतो च विपस्सिस्स भगवतो च सिखिस्स भगवतो च वेस्सभुस्स ब्रह्मचरियं न चिरट्ठितिकं अहोसी’’ति? ‘‘भगवा च, सारिपुत्त, विपस्सी भगवा च सिखी भगवा च वेस्सभू किलासुनो अहेसुं सावकानं वित्थारेन धम्मं देसेतुं। अप्पकञ्च नेसं अहोसि सुत्तं गेय्यं वेय्याकरणं गाथा उदानं इतिवुत्तकं जातकं अब्भुतधम्मं वेदल्लं। अपञ्ञत्तं सावकानं सिक्खापदं। अनुद्दिट्ठं पातिमोक्खं। तेसं बुद्धानं भगवन्तानं अन्तरधानेन बुद्धानुबुद्धानं सावकानं अन्तरधानेन ये ते पच्छिमा सावका नानानामा नानागोत्ता नानाजच्चा नानाकुला पब्बजिता ते तं ब्रह्मचरियं खिप्पञ्ञेव अन्तरधापेसुं। सेय्यथापि, सारिपुत्त, नानापुप्फानि फलके निक्खित्तानि सुत्तेन असङ्गहितानि तानि वातो विकिरति विधमति विद्धंसेति। तं किस्स हेतु? यथा तं सुत्तेन असङ्गहितत्ता। एवमेव खो, सारिपुत्त, तेसं बुद्धानं भगवन्तानं अन्तरधानेन बुद्धानुबुद्धानं सावकानं अन्तरधानेन ये ते पच्छिमा सावका नानानामा नानागोत्ता नानाजच्चा नानाकुला पब्बजिता ते तं ब्रह्मचरियं खिप्पञ्ञेव अन्तरधापेसुं।
‘‘अकिलासुनो च ते भगवन्तो अहेसुं सावके चेतसा चेतो परिच्च ओवदितुं। भूतपुब्बं, सारिपुत्त, वेस्सभू भगवा अरहं सम्मासम्बुद्धो अञ्ञतरस्मिं भिंसनके भीसनके (क॰) वनसण्डे सहस्सं भिक्खुसङ्घं चेतसा चेतो परिच्च ओवदति अनुसासति – ‘एवं वितक्केथ, मा एवं वितक्कयित्थ; एवं मनसिकरोथ, मा एवं मनसाकत्थ मनसाकरित्थ (क॰); इदं पजहथ, इदं उपसम्पज्ज विहरथा’ति। अथ खो, सारिपुत्त, तस्स भिक्खुसहस्सस्स वेस्सभुना भगवता अरहता सम्मासम्बुद्धेन एवं ओवदियमानानं एवं अनुसासियमानानं अनुपादाय आसवेहि चित्तानि विमुच्चिंसु। तत्र सुदं, सारिपुत्त, भिंसनकस्स वनसण्डस्स भिंसनकतस्मिं होति – यो कोचि अवीतरागो तं वनसण्डं पविसति, येभुय्येन लोमानि हंसन्ति। अयं खो, सारिपुत्त, हेतु अयं पच्चयो येन भगवतो च विपस्सिस्स भगवतो च सिखिस्स भगवतो च वेस्सभुस्स ब्रह्मचरियं न चिरट्ठितिकं अहोसी’’ति।
२०. ‘‘को पन, भन्ते, हेतु को पच्चयो येन भगवतो च ककुसन्धस्स भगवतो च कोणागमनस्स भगवतो च कस्सपस्स ब्रह्मचरियं चिरट्ठितिकं अहोसी’’ति? ‘‘भगवा च, सारिपुत्त, ककुसन्धो भगवा च कोणागमनो भगवा च कस्सपो अकिलासुनो अहेसुं सावकानं वित्थारेन धम्मं देसेतुं। बहुञ्च नेसं अहोसि सुत्तं गेय्यं वेय्याकरणं गाथा उदानं इतिवुत्तकं जातकं अब्भुतधम्मं वेदल्लं, पञ्ञत्तं सावकानं सिक्खापदं, उद्दिट्ठं पातिमोक्खं। तेसं बुद्धानं भगवन्तानं अन्तरधानेन बुद्धानुबुद्धानं सावकानं अन्तरधानेन ये ते पच्छिमा सावका नानानामा नानागोत्ता नानाजच्चा नानाकुला पब्बजिता ते तं ब्रह्मचरियं चिरं दीघमद्धानं ठपेसुं। सेय्यथापि, सारिपुत्त, नानापुप्फानि फलके निक्खित्तानि सुत्तेन सुसङ्गहितानि तानि वातो न विकिरति न विधमति न विद्धंसेति। तं किस्स हेतु? यथा तं सुत्तेन सुसङ्गहितत्ता। एवमेव खो, सारिपुत्त, तेसं बुद्धानं भगवन्तानं अन्तरधानेन बुद्धानुबुद्धानं सावकानं अन्तरधानेन ये ते पच्छिमा सावका नानानामा नानागोत्ता नानाजच्चा नानाकुला पब्बजिता ते तं ब्रह्मचरियं चिरं दीघमद्धानं ठपेसुं। अयं खो, सारिपुत्त, हेतु अयं पच्चयो येन भगवतो च ककुसन्धस्स भगवतो च कोणागमनस्स भगवतो च कस्सपस्स ब्रह्मचरियं चिरट्ठितिकं अहोसी’’ति।
२१. अथ खो आयस्मा सारिपुत्तो उट्ठायासना एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा येन भगवा तेनञ्जलिं पणामेत्वा भगवन्तं एतदवोच – ‘‘एतस्स, भगवा, कालो! एतस्स, सुगत, कालो! यं भगवा सावकानं सिक्खापदं पञ्ञपेय्य पञ्ञापेय्य (सी॰ स्या॰), उद्दिसेय्य पातिमोक्खं, यथयिदं ब्रह्मचरियं अद्धनियं अस्स चिरट्ठितिक’’न्ति। ‘‘आगमेहि त्वं, सारिपुत्त ! आगमेहि त्वं, सारिपुत्त! तथागतोव तत्थ कालं जानिस्सति। न ताव, सारिपुत्त, सत्था सावकानं सिक्खापदं पञ्ञपेति उद्दिसति न उद्दिसति (सी॰) पातिमोक्खं याव न इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति। यतो च खो, सारिपुत्त, इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति, अथ सत्था सावकानं सिक्खापदं पञ्ञपेति उद्दिस्सति पातिमोक्खं तेसंयेव आसवट्ठानीयानं धम्मानं पटिघाताय। न ताव, सारिपुत्त, इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति याव न सङ्घो रत्तञ्ञुमहत्तं पत्तो होति। यतो च खो, सारिपुत्त, सङ्घो रत्तञ्ञुमहत्तं पत्तो होति अथ इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति, अथ, सत्था सावकानं सिक्खापदं पञ्ञपेति उद्दिसति पातिमोक्खं तेसंयेव आसवट्ठानीयानं धम्मानं पटिघाताय। न ताव, सारिपुत्त, इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति, याव न सङ्घो वेपुल्लमहत्तं पत्तो होति। यतो च खो, सारिपुत्त, सङ्घो वेपुल्लमहत्तं पत्तो होति, अथ इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति, अथ सत्था सावकानं सिक्खापदं पञ्ञपेति उद्दिसति पातिमोक्खं तेसंयेव आसवट्ठानीयानं धम्मानं पटिघाताय। न ताव, सारिपुत्त, इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति, याव न सङ्घो लाभग्गमहत्तं पत्तो होति। यतो च खो, सारिपुत्त, सङ्घो लाभग्गमहत्तं पत्तो होति, अथ इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति, अथ सत्था सावकानं सिक्खापदं पञ्ञपेति उद्दिसति पातिमोक्खं तेसंयेव आसवट्ठानीयानं धम्मानं पटिघाताय। न ताव, सारिपुत्त, इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति, याव न सङ्घो बाहुसच्चमहत्तं पत्तो होति। यतो च खो, सारिपुत्त, सङ्घो बाहुसच्चमहत्तं पत्तो होति, अथ इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति, अथ सत्था सावकानं सिक्खापदं पञ्ञपेति उद्दिसति पातिमोक्खं तेसंयेव आसवट्ठानीयानं धम्मानं पटिघाताय। निरब्बुदो हि, सारिपुत्त, भिक्खुसङ्घो निरादीनवो अपगतकाळको सुद्धो सारे पतिट्ठितो। इमेसञ्हि, सारिपुत्त, पञ्चन्नं भिक्खुसतानं यो पच्छिमको भिक्खु सो सोतापन्नो अविनिपातधम्मो नियतो सम्बोधिपरायणो’’ति।
२२. अथ खो भगवा आयस्मन्तं आनन्दं आमन्तेसि – ‘‘आचिण्णं खो पनेतं, आनन्द, तथागतानं येहि निमन्तिता वस्सं वसन्ति, न ते अनपलोकेत्वा जनपदचारिकं पक्कमन्ति। आयामानन्द, वेरञ्जं ब्राह्मणं अपलोकेस्सामा’’ति। ‘‘एवं भन्ते’’ति खो आयस्मा आनन्दो भगवतो पच्चस्सोसि। अथ खो भगवा निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय आयस्मता आनन्देन पच्छासमणेन येन वेरञ्जस्स ब्राह्मणस्स निवेसनं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि। अथ खो वेरञ्जो ब्राह्मणो येन भगवा तेनुपसङ्कमि ; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नं खो वेरञ्जं ब्राह्मणं भगवा एतदवोच – ‘‘निमन्तितम्ह तया, ब्राह्मण , वस्संवुट्ठा वस्संवुत्था (सी॰ स्या॰ क॰), अपलोकेम तं, इच्छाम मयं जनपदचारिकं पक्कमितु’’न्ति। ‘‘सच्चं, भो गोतम, निमन्तितत्थ मया वस्संवुट्ठा; अपि च, यो देय्यधम्मो सो न दिन्नो। तञ्च खो नो असन्तं, नोपि अदातुकम्यता, तं कुतेत्थ लब्भा बहुकिच्चा घरावासा बहुकरणीया। अधिवासेतु मे भवं गोतमो स्वातनाय भत्तं सद्धिं भिक्खुसङ्घेना’’ति। अधिवासेसि भगवा तुण्हीभावेन। अथ खो भगवा वेरञ्जं ब्राह्मणं धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा उट्ठायासना पक्कामि। अथ खो वेरञ्जो ब्राह्मणो तस्सा रत्तिया अच्चयेन सके निवेसने पणीतं खादनीयं भोजनीयं पटियादापेत्वा भगवतो कालं आरोचापेसि – ‘‘कालो, भो गोतम, निट्ठितं भत्त’’न्ति।
२३. अथ खो भगवा पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय येन वेरञ्जस्स ब्राह्मणस्स निवेसनं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि सद्धिं भिक्खुसङ्घेन। अथ खो वेरञ्जो ब्राह्मणो बुद्धप्पमुखं भिक्खुसङ्घं पणीतेन खादनीयेन भोजनीयेन सहत्था सन्तप्पेत्वा सम्पवारेत्वा भगवन्तं भुत्ताविं ओनीतपत्तपाणिं ओणीतपत्तपाणिं (क॰) तिचीवरेन अच्छादेसि, एकमेकञ्च भिक्खुं एकमेकेन दुस्सयुगेन अच्छादेसि। अथ खो भगवा वेरञ्जं ब्राह्मणं धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा उट्ठायासना पक्कामि। अथ खो भगवा वेरञ्जायं यथाभिरन्तं विहरित्वा अनुपगम्म सोरेय्यं सङ्कस्सं कण्णकुज्जं येन पयागपतिट्ठानं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पयागपतिट्ठाने गङ्गं नदिं उत्तरित्वा येन बाराणसी तदवसरि। अथ खो भगवा बाराणसियं यथाभिरन्तं विहरित्वा येन वेसाली तेन चारिकं पक्कामि। अनुपुब्बेन चारिकं चरमानो येन वेसाली तदवसरि। तत्र सुदं भगवा वेसालियं विहरति महावने कूटागारसालायन्ति।
वेरञ्जभाणवारो निट्ठितो।
<h3><center>पाराजिककण्डं</center></h3>
१. पठमपाराजिकं
सुदिन्नभाणवारो
२४. तेन खो पन समयेन वेसालिया अविदूरे कलन्दगामो नाम अत्थि कलन्दगामो नाम होति (सी॰), कलन्दगामो होति (स्या॰)। तत्थ सुदिन्नो नाम कलन्दपुत्तो सेट्ठिपुत्तो होति। अथ खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो सम्बहुलेहि सम्पहूलेहि (सी॰) सहायकेहि सद्धिं वेसालिं अगमासि केनचिदेव करणीयेन । तेन खो पन समयेन भगवा महतिया परिसाय परिवुतो धम्मं देसेन्तो निसिन्नो होति। अद्दस खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो भगवन्तं महतिया परिसाय परिवुतं धम्मं देसेन्तं निसिन्नं। दिस्वानस्स एतदहोसि – ‘‘यंनूनाहम्पि धम्मं सुणेय्य’’न्ति। अथ खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो येन सा परिसा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नस्स खो सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स एतदहोसि – ‘‘यथा यथा खो अहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, नयिदं सुकरं अगारं अज्झावसता एकन्तपरिपुण्णं एकन्तपरिसुद्धं सङ्खलिखितं ब्रह्मचरियं चरितुं; यंनूनाहं केसमस्सुं ओहारेत्वा कासायानि वत्थानि अच्छादेत्वा अगारस्मा अनगारियं पब्बजेय्य’’न्ति। अथ खो सा परिसा भगवता धम्मिया कथाय सन्दस्सिता समादपिता समुत्तेजिता सम्पहंसिता उट्ठायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि।
२५. अथ खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो अचिरवुट्ठिताय परिसाय येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘यथा यथाहं, भन्ते, भगवता धम्मं देसितं आजानामि , नयिदं सुकरं अगारं अज्झावसता एकन्तपरिपुण्णं एकन्तपरिसुद्धं सङ्खलिखितं ब्रह्मचरियं चरितुं; इच्छामहं, भन्ते, केसमस्सुं ओहारेत्वा कासायानि वत्थानि अच्छादेत्वा अगारस्मा अनगारियं पब्बजितुं। पब्बाजेतु मं भगवा’’ति। ‘‘अनुञ्ञातोसि पन त्वं, सुद्दिन्न, मातापितूहि अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति? ‘‘न खो अहं, भन्ते, अनुञ्ञातो मातापितूहि अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति। ‘‘न खो, सुदिन्न, तथागता अननुञ्ञातं मातापितूहि पुत्तं पब्बाजेन्ती’’ति। ‘‘सोहं, भन्ते, तथा करिस्सामि यथा मं मातापितरो अनुजानिस्सन्ति अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति।
२६. अथ खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो वेसालियं तं करणीयं तीरेत्वा येन कलन्दगामो येन मातापितरो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा मातापितरो एतदवोच – ‘‘अम्मताता, यथा यथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, नयिदं सुकरं अगारं अज्झावसता एकन्तपरिपुण्णं एकन्तपरिसुद्धं सङ्खलिखितं ब्रह्मचरियं चरितुं; इच्छामहं केसमस्सुं ओहारेत्वा कासायानि वत्थानि अच्छादेत्वा अगारस्मा अनगारियं पब्बजितुं। अनुजानाथ मं अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति। एवं वुत्ते सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स मातापितरो सुदिन्नं कलन्दपुत्तं एतदवोचुं – ‘‘त्वं खोसि, तात सुदिन्न, अम्हाकं एकपुत्तको पियो मनापो सुखेधितो सुखपरिहतो। न त्वं, तात सुदिन्न, किञ्चि दुक्खस्स जानासि। मरणेनपि मयं ते अकामका विना भविस्साम, किं पन मयं तं जीवन्तं अनुजानिस्साम अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति। दुतियम्पि खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो मातापितरो एतदवोच – ‘‘अम्मताता, यथा यथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, नयिदं सुकरं अगारं अज्झावसता एकन्तपरिपुण्णं एकन्तपरिसुद्धं सङ्खलिखितं ब्रह्मचरियं चरितुं; इच्छामहं केसमस्सुं ओहारेत्वा कासायानि वत्थानि अच्छादेत्वा अगारस्मा अनगारियं पब्बजितुं। अनुजानाथ मं अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति। दुतियम्पि खो सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स मातापितरो सुदिन्नं कलन्दपुत्तं एतदवोचुं – ‘‘त्वं खोसि, तात सुदिन्न, अम्हाकं एकपुत्तको पियो मनापो सुखेधितो सुखपरिहतो। न त्वं, तात सुदिन्न, किञ्चि दुक्खस्स जानासि। मरणेनपि मयं ते अकामका विना भविस्साम, किं पन मयं तं जीवन्तं अनुजानिस्साम अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति! ततियम्पि खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो मातापितरो एतदवोच – ‘‘अम्मताता , यथा यथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, नयिदं सुकरं अगारं अज्झावसता एकन्तपरिपुण्णं एकन्तपरिसुद्धं सङ्खलिखितं ब्रह्मचरियं चरितुं; इच्छामहं केसमस्सुं ओहारेत्वा कासायानि वत्थानि अच्छादेत्वा अगारस्मा अनगारियं पब्बजितुं । अनुजानाथ मं अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति। ततियम्पि खो सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स मातापितरो सुदिन्नं कलन्दपुत्तं एतदवोचुं – ‘‘त्वं खोसि, तात सुदिन्न, अम्हाकं एकपुत्तको पियो मनापो सुखेधितो सुखपरिहतो। न त्वं, तात सुदिन्न, किञ्चि दुक्खस्स जानासि। मरणेनपि मयं ते अकामका विना भविस्साम, किं पन मयं तं जीवन्तं अनुजानिस्साम अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति!
२७. अथ खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो – ‘‘न मं मातापितरो अनुजानन्ति अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति, तत्थेव अनन्तरहिताय भूमिया निपज्जि – इधेव मे मरणं भविस्सति पब्बज्जा वाति। अथ खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो एकम्पि भत्तं न भुञ्जि, द्वेपि भत्तानि न भुञ्जि, तीणिपि भत्तानि न भुञ्जि, चत्तारिपि भत्तानि न भुञ्जि, पञ्चपि भत्तानि न भुञ्जि, छपि भत्तानि न भुञ्जि, सत्तपि भत्तानि न भुञ्जि।
२८. अथ खो सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स मातापितरो सुदिन्नं कलन्दपुत्तं एतदवोचुं – ‘‘त्वं खोसि, तात सुदिन्न, अम्हाकं एकपुत्तको पियो मनापो सुखेधितो सुखपरिहतो। न त्वं, तात सुदिन्न, किञ्चि दुक्खस्स जानासि। मरणेनपि मयं ते अकामका विना भविस्साम, किं पन मयं तं जीवन्तं अनुजानिस्साम अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाय? उट्ठेहि, तात सुदिन्न, भुञ्ज च पिव च परिचारेहि च, भुञ्जन्तो पिवन्तो परिचारेन्तो कामे परिभुञ्जन्तो पुञ्ञानि करोन्तो अभिरमस्सु। न तं मयं अनुजानाम अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति। एवं वुत्ते सुदिन्नो कलन्दपुत्तो तुण्ही अहोसि। दुतियम्पि खो…पे॰… ततियम्पि खो सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स मातापितरो सुदिन्नं कलन्दपुत्तं एतदवोचुं – ‘‘त्वं खोसि, तात सुदिन्न, अम्हाकं एकपुत्तको पियो मनापो सुखेधितो सुखपरिहतो। न त्वं, तात सुदिन्न, किञ्चि दुक्खस्स जानासि। मरणेनपि मयं ते अकामका विना भविस्साम, किं पन मयं तं जीवन्तं अनुजानिस्साम अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाय! उट्ठेहि, तात सुदिन्न, भुञ्ज च पिव च परिचारेहि च, भुञ्जन्तो पिवन्तो परिचारेन्तो कामे परिभुञ्जन्तो पुञ्ञानि करोन्तो अभिरमस्सु। न तं मयं अनुजानाम अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति। ततियम्पि खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो तुण्ही अहोसि।
अथ खो सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स सहायका येन सुदिन्नो कलन्दपुत्तो तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा सुदिन्नं कलन्दपुत्तं एतदवोचुं – ‘‘त्वं खोसि, सम्म सुदिन्न, मातापितूनं एकपुत्तको पियो मनापो सुखेधितो सुखपरिहतो। न त्वं, सम्म सुदिन्न, किञ्चि दुक्खस्स जानासि। मरणेनपि ते मातापितरो अकामका विना भविस्सन्ति, किं पन तं जीवन्तं अनुजानिस्सन्ति अगारस्मा अनगारियं पब्बजाय! उट्ठेहि, सम्म सुदिन्न, भुञ्ज च पिव च परिचारेहि च, भुञ्जन्तो पिवन्तो परिचारेन्तो कामे परिभुञ्जन्तो पुञ्ञानि करोन्तो अभिरमस्सु, न तं मातापितरो अनुजानिस्सन्ति अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति। एवं वुत्ते, सुदिन्नो कलन्दपुत्तो तुण्ही अहोसि। दुतियम्पि खो…पे॰… ततियम्पि खो सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स सहायका सुदिन्नं कलन्दपुत्तं एतदवोचुं – ‘‘त्वं खोसि, सम्म सुदिन्न…पे॰… ततियम्पि खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो तुण्ही अहोसि।
२९. अथ खो सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स सहायका येन सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स मातापितरो तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स मातापितरो एतदवोचुं – ‘‘अम्मताता, एसो सुदिन्नो अनन्तरहिताय भूमिया निपन्नो – ‘इधेव मे मरणं भविस्सति पब्बज्जा वा’ति। सचे तुम्हे सुदिन्नं नानुजानिस्सथ अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाय, तत्थेव मरणं आगमिस्सति। सचे पन तुम्हे सुदिन्नं अनुजानिस्सथ अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाय, पब्बजितम्पि नं दक्खिस्सथ। सचे सुदिन्नो नाभिरमिस्सति अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाय, का तस्स अञ्ञा गति भविस्सति, इधेव पच्चागमिस्सति। अनुजानाथ सुदिन्नं अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति। ‘‘अनुजानाम , ताता, सुदिन्नं अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति। अथ खो सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स सहायका येन सुदिन्नो कलन्दपुत्तो तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा सुदिन्नं कलन्दपुत्तं एतदवोचुं – ‘‘उट्ठेहि, सम्म सुदिन्न, अनुञ्ञातोसि मातापितूहि अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति।
३०. अथ खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो – ‘‘अनुञ्ञातोम्हि किर मातापितूहि अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति, हट्ठो उदग्गो पाणिना गत्तानि परिपुञ्छन्तो वुट्ठासि। अथ खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो कतिपाहं बलं गाहेत्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसन्नो खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘अनुञ्ञातो अनुञ्ञातोम्हि (सी॰ स्या॰) अहं, भन्ते, मातापितूहि अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाय। पब्बाजेतु मं भगवा’’ति । अलत्थ खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो भगवतो सन्तिके पब्बज्जं, अलत्थ उपसम्पदं। अचिरूपसम्पन्नो च पनायस्मा सुदिन्नो एवरूपे धुतगुणे समादाय वत्तति, आरञ्ञिको होति पिण्डपातिको पंसुकूलिको सपदानचारिको, अञ्ञतरं वज्जिगामं उपनिस्साय विहरति।
तेन खो पन समयेन वज्जी दुब्भिक्खा होति द्वीहितिका सेतट्ठिका सलाकावुत्ता, न सुकरा उञ्छेन पग्गहेन यापेतुं। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स एतदहोसि – ‘‘एतरहि खो वज्जी दुब्भिक्खा द्वीहितिका सेतट्ठिका सलाकावुत्ता, न सुकरा उञ्छेन पग्गहेन यापेतुं। बहू खो पन मे वेसालियं ञाती अड्ढा महद्धना महाभोगा पहूतजातरूपरजता पहूतवित्तूपकरणा पहूतधनधञ्ञा। यंनूनाहं ञाती उपनिस्साय विहरेय्यं! ञाती मं ञातकापि मं (स्या॰) निस्साय दानानि दस्सन्ति पुञ्ञानि करिस्सन्ति, भिक्खू च लाभं लच्छन्ति, अहञ्च पिण्डकेन न किलमिस्सामी’’ति। अथ खो आयस्मा सुदिन्नो सेनासनं संसामेत्वा पत्तचीवरमादाय येन वेसाली तेन पक्कामि। अनुपुब्बेन येन वेसाली तदवसरि। तत्र सुदं आयस्मा सुदिन्नो वेसालियं विहरति महावने कूटागारसालायं। अस्सोसुं खो आयस्मतो सुदिन्नस्स ञातका – ‘‘सुदिन्नो किर कलन्दपुत्तो वेसालिं अनुप्पत्तो’’ति। ते आयस्मतो सुदिन्नस्स सट्ठिमत्ते थालिपाके भत्ताभिहारं अभिहरिंसु। अथ खो आयस्मा सुदिन्नो ते सट्ठिमत्ते थालिपाके भिक्खूनं विस्सज्जेत्वा पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय कलन्दगामं पिण्डाय पाविसि। कलन्दगामे सपदानं पिण्डाय चरमानो येन सकपितु निवेसनं तेनुपसङ्कमि।
३१. तेन खो पन समयेन आयस्मतो सुदिन्नस्स ञातिदासी आभिदोसिकं कुम्मासं छड्डेतुकामा छट्टेतुकामा (क॰) होति। अथ खो आयस्मा सुदिन्नो तं ञातिदासिं एतदवोच – ‘‘सचे तं, भगिनि, छड्डनीयधम्मं , इध मे पत्ते आकिरा’’ति। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स ञातिदासी तं आभिदोसिकं कुम्मासं आयस्मतो सुदिन्नस्स पत्ते आकिरन्ती हत्थानञ्च पादानञ्च सरस्स च निमित्तं अग्गहेसि। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स ञातिदासी येनायस्मतो सुदिन्नस्स माता तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मतो सुदिन्नस्स मातरं एतदवोच – ‘‘यग्घेय्ये, जानेय्यासि, अय्यपुत्तो सुदिन्नो अनुप्पत्तो’’ति। ‘‘सचे, जे, त्वं सच्चं भणसि, अदासिं तं करोमी’’ति।
३२. तेन खो पन समयेन आयस्मा सुदिन्नो तं आभिदोसिकं कुम्मासं अञ्ञतरं कुट्टमूलं कुड्डमूलं (सी॰ स्या॰) निस्साय परिभुञ्जति। पितापि खो आयस्मतो सुदिन्नस्स कम्मन्ता आगच्छन्तो अद्दस आयस्मन्तं सुदिन्नं तं आभिदोसिकं कुम्मासं अञ्ञतरं कुट्टमूलं निस्साय परिभुञ्जन्तं । दिस्वान येनायस्मा सुदिन्नो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं सुदिन्नं एतदवोच – ‘‘अत्थि नाम, तात सुदिन्न, आभिदोसिकं कुम्मासं परिभुञ्जिस्ससि! ननु नाम, तात सुदिन्न, सकं गेहं गन्तब्ब’’न्ति? ‘‘अगमिम्ह अगमम्हा (क॰) खो ते गहपति, गेहं। ततोयं आभिदोसिको कुम्मासो’’ति। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पिता आयस्मतो सुदिन्नस्स बाहायं गहेत्वा आयस्मन्तं सुदिन्नं एतदवोच – ‘‘एहि, तात सुदिन्न, घरं गमिस्सामा’’ति। अथ खो आयस्मा सुदिन्नो येन सकपितु निवेसनं तेनुपसङ्कमि ; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पिता आयस्मन्तं सुदिन्नं एतदवोच – ‘‘भुञ्ज, तात सुदिन्ना’’ति। ‘‘अलं, गहपति, कतं मे अज्ज भत्तकिच्च’’न्ति। ‘‘अधिवासेहि, तात सुदिन्न, स्वातनाय भत्त’’न्ति। अधिवासेसि खो आयस्मा सुदिन्नो तुण्हीभावेन। अथ खो आयस्मा सुदिन्नो उट्ठायासना पक्कामि।
३३. अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स माता तस्सा रत्तिया अच्चयेन हरितेन गोमयेन पथविं ओपुञ्जापेत्वा ओपुच्छापेत्वा (सी॰ स्या॰) द्वे पुञ्जे कारापेसि – एकं हिरञ्ञस्स, एकं सुवण्णस्स। ताव महन्ता पुञ्जा अहेसुं, ओरतो ठितो पुरिसो पारतो ठितं पुरिसं न पस्सति; पारतो ठितो पुरिसो ओरतो ठितं पुरिसं न पस्सति। ते पुञ्जे किलञ्जेहि पटिच्छादापेत्वा मज्झे आसनं पञ्ञापेत्वा तिरोकरणीयं परिक्खिपित्वा आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिकं आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, वधु, येन अलङ्कारेन अलङ्कता पुत्तस्स मे सुदिन्नस्स पिया अहोसि मनापा तेन अलङ्कारेन अलङ्करा’’ति। ‘‘एवं, अय्ये’’ति, खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिका आयस्मतो सुदिन्नस्स मातुया पच्चस्सोसि।
३४. अथ खो आयस्मा सुदिन्नो पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय येन सकपितु निवेसनं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पिता येनायस्मा सुदिन्नो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा ते पुञ्जे विवरापेत्वा आयस्मन्तं सुदिन्नं एतदवोच – ‘‘इदं ते, तात सुदिन्न, मातु मत्तिकं इत्थिकाय इत्थिधनं, अञ्ञं पेत्तिकं अञ्ञं पितामहं। लब्भा, तात सुदिन्न, हीनायावत्तित्वा भोगा च भुञ्जितुं पुञ्ञानि च कातुं। एहि त्वं, तात सुदिन्न, हीनायावत्तित्वा भोगे च भुञ्जस्सु पुञ्ञानि च करोही’’ति । ‘‘तात, न उस्सहामि न विसहामि, अभिरतो अहं ब्रह्मचरियं चरामी’’ति। दुतियम्पि खो…पे॰… ततियम्पि खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पिता आयस्मन्तं सुदिन्नं एतदवोच – ‘‘इदं ते, तात सुदिन्न, मातु मत्तिकं, इत्थिकाय इत्थिधनं, अञ्ञं पेत्तिकं , अञ्ञं पितामहं। लब्भा, तात सुदिन्न, हीनायावत्तित्वा भोगा च भुञ्जितुं पुञ्ञानि च कातुं। एहि त्वं, तात सुदिन्न, हीनायावत्तित्वा भोगे च भुञ्जस्सु पुञ्ञानि च करोही’’ति। ‘‘वदेय्याम खो तं, गहपति, सचे त्वं नातिकड्ढेय्यासी’’ति। ‘‘वदेहि, तात सुदिन्ना’’ति। तेन हि त्वं, गहपति, महन्ते महन्ते साणिपसिब्बके कारापेत्वा हिरञ्ञसुवण्णस्स पूरापेत्वा सकटेहि निब्बाहापेत्वा मज्झे गङ्गाय सोते ओपातेहि ओसादेहि (सी॰ स्या॰)। तं किस्स हेतु? यञ्हि ते, गहपति, भविस्सति ततोनिदानं भयं वा छम्भितत्तं वा लोमहंसो वा आरक्खो वा सो ते न भविस्सती’’ति। एवं वुत्ते, आयस्मतो सुदिन्नस्स पिता अनत्तमनो अहोसि – ‘‘कथञ्हि नाम पुत्तो सुदिन्नो एवं वक्खती’’ति!
३५. अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पिता आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिकं आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, वधु, त्वं पिया च मनापा च त्वम्पि याच (सी॰)। अप्पेव नाम पुत्तो सुदिन्नो तुय्हम्पि वचनं करेय्या’’ति! अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिका आयस्मतो सुदिन्नस्स पादेसु गहेत्वा आयस्मन्तं सुदिन्नं एतदवोच – ‘‘कीदिसा नाम ता, अय्यपुत्त, अच्छरायो यासं त्वं हेतु ब्रह्मचरियं चरसी’’ति? ‘‘न खो अहं, भगिनि, अच्छरानं हेतु ब्रह्मचरियं चरामी’’ति। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिका – ‘‘अज्जतग्गे मं अय्यपुत्तो सुदिन्नो भगिनिवादेन समुदाचरती’’ति, तत्थेव मुच्छिता पपता।
अथ खो आयस्मा सुदिन्नो पितरं एतदवोच – ‘‘सचे, गहपति, भोजनं दातब्बं देथ, मा नो विहेठयित्था’’ति। ‘‘भुञ्ज, तात सुदिन्ना’’ति। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स माता च पिता च आयस्मन्तं सुदिन्नं पणीतेन खादनीयेन भोजनीयेन सहत्था सन्तप्पेसुं सम्पवारेसुं। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स माता आयस्मन्तं सुदिन्नं भुत्ताविं ओनीतपत्तपाणिं एतदवोच – ‘‘इदं, तात सुदिन्न, कुलं अड्ढं महद्धनं महाभोगं पहूतजातरूपरजतं पहूतवित्तूपकरणं पहूतधनधञ्ञं। लब्भा, तात सुदिन्न, हीनायावत्तित्वा भोगा च भुञ्जितुं पुञ्ञानि च कातुं। एहि त्वं, तात सुदिन्न, हीनायावत्तित्वा भोगे च भुञ्जस्सु पुञ्ञानि च करोही’’ति। ‘‘अम्म, न उस्सहामि न विसहामि , अभिरतो अहं ब्रह्मचरियं चरामी’’ति। दुतियम्पि खो…पे॰… ततियम्पि खो आयस्मतो सुदिन्नस्स माता आयस्मन्तं सुदिन्नं एतदवोच – ‘‘इदं, तात सुदिन्न, कुलं अड्ढं महद्धनं महाभोगं पहूतजातरूपरजतं पहूतवित्तूपकरणं पहूतधनधञ्ञं पहूतधनधञ्ञं (प॰ चरामीति) इतिपाठो सब्बत्थ नत्थि, ऊनो मञ्ञे। तेन हि, तात सुदिन्न, बीजकम्पि देहि – मा नो अपुत्तकं सापतेय्यं लिच्छवयो अतिहरापेसु’’न्ति। ‘‘एतं खो मे, अम्म, सक्का कातु’’न्ति। ‘‘कहं पन, तात सुदिन्न, एतरहि विहरसी’’ति? ‘‘महावने, अम्मा’’ति। अथ खो आयस्मा सुदिन्नो उट्ठायासना पक्कामि।
३६. अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स माता आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिकं आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, वधु, यदा उतुनी होसि, पुप्फं ते उप्पन्नं होति, अथ मे आरोचेय्यासी’’ति। ‘‘एवं अय्ये’’ति खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिका आयस्मतो सुदिन्नस्स मातुया पच्चस्सोसि। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिका नचिरस्सेव उतुनी अहोसि, पुप्फंसा उप्पज्जि। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिका आयस्मतो सुदिन्नस्स मातरं एतदवोच – ‘‘उतुनीम्हि, अय्ये, पुप्फं मे उप्पन्न’’न्ति। ‘‘तेन हि, वधु, येन अलङ्कारेन अलङ्कता पुत्तस्स सुदिन्नस्स पिया अहोसि मनापा तेन अलङ्कारेन अलङ्करा’’ति। ‘‘एवं अय्ये’’ति खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिका आयस्मतो सुदिन्नस्स मातुया पच्चस्सोसि। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स माता आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिकं आदाय येन महावनं येनायस्मा सुदिन्नो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं सुदिन्नं एतदवोच – ‘‘इदं, तात सुदिन्न, कुलं अड्ढं महद्धनं महाभोगं पहूतजातरूपरजतं पहूतवित्तूपकरणं पहूतधनधञ्ञं। लब्भा, तात सुदिन्न, हीनायावत्तित्वा भोगा च भुञ्जितुं पुञ्ञानि च कातुं। एहि त्वं, तात सुदिन्न, हीनायावत्तित्वा भोगे च भुञ्जस्सु पुञ्ञानि च करोही’’ति। ‘‘अम्म, न उस्सहामि न विसहामि, अभिरतो अहं ब्रह्मचरियं चरामी’’ति। दुतियम्पि खो…पे॰… ततियम्पि खो आयस्मतो सुदिन्नस्स माता आयस्मन्तं सुदिन्नं एतदवोच – ‘‘इदं, तात सुदिन्न, कुलं अड्ढं महद्धनं महाभोगं पहूतजातरूपरजतं पहूतवित्तूपकरणं पहूतधनधञ्ञं। तेन हि, तात सुदिन्न, बीजकम्पि देहि – मा नो अपुत्तकं सापतेय्यं लिच्छवयो अतिहरापेसु’’न्ति। ‘‘एतं खो मे, अम्म, सक्का कातु’’न्ति, पुराणदुतियिकाय बाहायं गहेत्वा महावनं अज्झोगाहेत्वा अपञ्ञत्ते सिक्खापदे अनादीनवदस्सो पुराणदुतियिकाय तिक्खत्तुं मेथुनं धम्मं अभिविञ्ञापेसि। सा तेन गब्भं गण्हि। भुम्मा देवा सद्दमनुस्सावेसुं – ‘‘निरब्बुदो वत, भो, भिक्खुसङ्घो निरादीनवो; सुदिन्नेन कलन्दपुत्तेन अब्बुदं उप्पादितं, आदीनवो उप्पादितो’’ति। भुम्मानं देवानं सद्दं सुत्वा चातुमहाराजिका चातुम्महाराजिका (सी॰ स्या॰) देवा सद्दमनुस्सावेसुं…पे॰… तावतिंसा देवा… यामा देवा … तुसिता देवा… निम्मानरती देवा… परनिम्मितवसवत्ती देवा… ब्रह्मकायिका देवा सद्दमनुस्सावेसुं – ‘‘निरब्बुदो वत, भो, भिक्खुसङ्घो निरादीनवो; सुदिन्नेन कलन्दपुत्तेन अब्बुदं उप्पादितं, आदीनवो उप्पादितो’’ति। इतिह तेन खणेन तेन मुहुत्तेन याव ब्रह्मलोका सद्दो अब्भुग्गच्छि।
अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिका तस्स गब्भस्स परिपाकमन्वाय पुत्तं विजायि। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स सहायका तस्स दारकस्स ‘बीजको’ति नामं अकंसु। आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिकाय बीजकमाताति नामं अकंसु। आयस्मतो सुदिन्नस्स बीजकपिताति नामं अकंसु। ते अपरेन समयेन उभो अगारस्मा अनगारियं पब्बजित्वा अरहत्तं सच्छाकंसु।
३७. अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स अहुदेव कुक्कुच्चं, अहु विप्पटिसारो – ‘‘अलाभा वत मे, न वत मे लाभा! दुल्लद्धं वत मे, न वत मे सुलद्धं! योहं एवं स्वाक्खाते धम्मविनये पब्बजित्वा नासक्खिं यावजीवं परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरितु’’न्ति। सो तेनेव कुक्कुच्चेन तेन विप्पटिसारेन किसो अहोसि लूखो दुब्बण्णो उप्पण्डुप्पण्डुकजातो धमनिसन्थतगत्तो अन्तोमनो लीनमनो दुक्खी दुम्मनो विप्पटिसारी पज्झायि।
३८. अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स सहायका भिक्खू आयस्मन्तं सुदिन्नं एतदवोचुं – ‘‘पुब्बे खो त्वं, आवुसो सुदिन्न, वण्णवा अहोसि पीणिन्द्रियो पसन्नमुखवण्णो विप्पसन्नछविवण्णो; सो दानि त्वं एतरहि किसो लूखो दुब्बण्णो उप्पण्डुप्पण्डुकजातो धमनिसन्थतगत्तो अन्तोमनो लीनमनो दुक्खी दुम्मनो विप्पटिसारी पज्झायसि। कच्चि नो त्वं, आवुसो सुदिन्न, अनभिरतो ब्रह्मचरियं चरसी’’ति? ‘‘न खो अहं, आवुसो, अनभिरतो ब्रह्मचरियं चरामि। अत्थि मे पापकम्मं कतं; पुराणदुतियिकाय मेथुनो धम्मो पटिसेवितो; तस्स मय्हं, आवुसो, अहुदेव कुक्कुच्चं अहु विप्पटिसारो – ‘अलाभा वत मे, न वत मे लाभा; दुल्लद्धं वत मे, न वत मे सुलद्धं; योहं एवं स्वाक्खाते धम्मविनये पब्बजित्वा नासक्खिं यावजीवं परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरितु’’न्ति। ‘‘अलञ्हि ते, आवुसो सुदिन्न, कुक्कुच्चाय अलं विप्पटिसाराय यं त्वं एवं स्वाक्खाते धम्मविनये पब्बजित्वा न सक्खिस्ससि यावजीवं परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरितुं। ननु, आवुसो, भगवता अनेकपरियायेन विरागाय धम्मो देसितो, नो सरागाय; विसंयोगाय धम्मो देसितो, नो संयोगाय; अनुपादानाय धम्मो देसितो, नो सउपादानाय। तत्थ नाम त्वं, आवुसो, भगवता विरागाय धम्मे देसिते सरागाय चेतेस्ससि, विसंयोगाय धम्मे देसिते संयोगाय चेतेस्ससि, अनुपादानाय धम्मे देसिते सउपादानाय चेतेस्ससि! ननु, आवुसो, भगवता अनेकपरियायेन रागविरागाय धम्मो देसितो, मदनिम्मदनाय पिपासविनयाय आलयसमुग्घाताय वट्टुपच्छेदाय तण्हाक्खयाय विरागाय निरोधाय निब्बानाय धम्मो देसितो! ननु, आवुसो, भगवता अनेकपरियायेन कामानं पहानं अक्खातं, कामसञ्ञानं परिञ्ञा अक्खाता, कामपिपासानं पटिविनयो अक्खातो, कामवितक्कानं समुग्घातो अक्खातो, कामपरिळाहानं वूपसमो अक्खातो! नेतं, आवुसो, अप्पसन्नानं वा पसादाय, पसन्नानं वा भिय्योभावाय। अथ ख्वेतं, आवुसो, अप्पसन्नानञ्चेव अप्पसादाय पसन्नानञ्च एकच्चानं अञ्ञथत्ताया’’ति।
३९. अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं सुदिन्नं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा आयस्मन्तं सुदिन्नं पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर त्वं, सुदिन्न, पुराणदुतियिकाय मेथुनं धम्मं पटिसेवी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा – ‘‘अननुच्छविकं अननुच्छवियं (सी॰), मोघपुरिस, अननुलोमिकं अप्पटिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, एवं स्वाक्खाते धम्मविनये पब्बजित्वा न सक्खिस्ससि यावजीवं परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरितुं! ननु मया, मोघपुरिस, अनेकपरियायेन विरागाय धम्मो देसितो, नो सरागाय; विसंयोगाय धम्मो देसितो, नो संयोगाय; अनुपादानाय धम्मो देसितो, नो सउपादानाय! तत्थ नाम त्वं, मोघपुरिस, मया विरागाय धम्मे देसिते सरागाय चेतेस्ससि , विसंयोगाय धम्मे देसिते संयोगाय चेतेस्ससि, अनुपादानाय धम्मे देसिते सउपादानाय चेतेस्ससि! ननु मया, मोघपुरिस, अनेकपरियायेन रागविरागाय धम्मो देसितो! मदनिम्मदनाय पिपासविनयाय आलयसमुग्घाताय वट्टुपच्छेदाय तण्हाक्खयाय विरागाय निरोधाय निब्बानाय धम्मो देसितो! ननु मया, मोघपुरिस, अनेकपरियायेन कामानं पहानं अक्खातं, कामसञ्ञानं परिञ्ञा अक्खाता, कामपिपासानं पटिविनयो अक्खातो, कामवितक्कानं समुग्घातो अक्खातो, कामपरिळाहानं वूपसमो अक्खातो! वरं ते, मोघपुरिस, आसिविसस्स आसीविसस्स (सी॰ स्या॰) घोरविसस्स मुखे अङ्गजातं पक्खित्तं, न त्वेव मातुगामस्स अङ्गजाते अङ्गजातं पक्खित्तं। वरं ते, मोघपुरिस, कण्हसप्पस्स मुखे अङ्गजातं पक्खित्तं, न त्वेव मातुगामस्स अङ्गजाते अङ्गजातं पक्खित्तं। वरं ते, मोघपुरिस, अङ्गारकासुया आदित्ताय सम्पज्जलिताय सजोतिभूताय अङ्गजातं पक्खित्तं, न त्वेव मातुगामस्स अङ्गजाते अङ्गजातं पक्खित्तं। तं किस्स हेतु? ततोनिदानञ्हि, मोघपुरिस, मरणं वा निगच्छेय्य मरणमत्तं वा दुक्खं, न त्वेव तप्पच्चया कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जेय्य। इतोनिदानञ्च खो, मोघपुरिस, कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जेय्य। तत्थ नाम त्वं, मोघपुरिस, यं त्वं असद्धम्मं गामधम्मं वसलधम्मं दुट्ठुल्लं ओदकन्तिकं रहस्सं द्वयंद्वयसमापत्तिं समापज्जिस्ससि, बहूनं खो त्वं, मोघपुरिस, अकुसलानं धम्मानं आदिकत्ता पुब्बङ्गमो। नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय, पसन्नानं वा भिय्योभावाय; अथ ख्वेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानञ्चेव अप्पसादाय, पसन्नानञ्च एकच्चानं अञ्ञथत्ताया’’ति।
अथ खो भगवा आयस्मन्तं सुदिन्नं अनेकपरियायेन विगरहित्वा दुब्भरताय दुप्पोसताय महिच्छताय असन्तुट्ठिताय असन्तुट्ठताय (स्या॰) सङ्गणिकाय कोसज्जस्स अवण्णं भासित्वा अनेकपरियायेन सुभरताय सुपोसताय अप्पिच्छस्स सन्तुट्ठस्स सल्लेखस्स धुतस्स पासादिकस्स अपचयस्स वीरियारम्भस्स वीरियारब्भस्स (क॰) वण्णं भासित्वा भिक्खूनं तदनुच्छविकं तदनुलोमिकं धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, भिक्खवे, भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञपेस्सामि पञ्ञापेस्सामि (सी॰ स्या॰) दस अत्थवसे पटिच्च – सङ्घसुट्ठुताय, सङ्घफासुताय, दुम्मङ्कूनं पुग्गलानं निग्गहाय, पेसलानं भिक्खूनं फासुविहाराय, दिट्ठधम्मिकानं आसवानं संवराय, सम्परायिकानं आसवानं पटिघाताय, अप्पसन्नानं पसादाय, पसन्नानं भिय्योभावाय, सद्धम्मट्ठितिया, विनयानुग्गहाय। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु मेथुनं धम्मं पटिसेवेय्य, पाराजिको होति असंवासो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
सुदिन्नभाणवारो निट्ठितो।
मक्कटीवत्थु
४०. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु वेसालियं महावने मक्कटिं आमिसेन उपलापेत्वा तस्सा मेथुनं धम्मं पटिसेवति। अथ खो सो भिक्खु पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरं आदाय वेसालिं पिण्डाय पाविसि। तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू सेनासनचारिकं आहिण्डन्ता येन तस्स भिक्खुनो विहारो तेनुपसङ्कमिंसु। अद्दस खो सा मक्कटी ते भिक्खू दूरतोव आगच्छन्ते। दिस्वान येन ते भिक्खू तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तेसं भिक्खूनं पुरतो कटिम्पि चालेसि छेप्पम्पि चालेसि, कटिम्पि ओड्डि, निमित्तम्पि अकासि। अथ खो तेसं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘निस्संसयं खो सो भिक्खु इमिस्सा मक्कटिया मेथुनं धम्मं पटिसेवती’’ति। एकमन्तं निलीयिंसु। अथ खो सो भिक्खु वेसालियं पिण्डाय चरित्वा पिण्डपातं आदाय पटिक्कमि।
४१. अथ खो सा मक्कटी येन सो भिक्खु तेनुपसङ्कमि। अथ खो सो भिक्खु तं पिण्डपातं एकदेसं भुञ्जित्वा एकदेसं तस्सा मक्कटिया अदासि। अथ खो सा मक्कटी तं पिण्डपातं भुञ्जित्वा तस्स भिक्खुनो कटिं ओड्डि। अथ खो सो भिक्खु तस्सा मक्कटिया मेथुनं धम्मं पटिसेवति। अथ खो ते भिक्खू तं भिक्खुं एतदवोचुं – ‘‘ननु, आवुसो, भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं; किस्स त्वं, आवुसो, मक्कटिया मेथुनं धम्मं पटिसेवसी’’ति? ‘‘सच्चं, आवुसो, भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं; तञ्च खो मनुस्सित्थिया , नो तिरच्छानगताया’’ति। ‘‘ननु, आवुसो, तथेव तं होति। अननुच्छविकं, आवुसो, अननुलोमिकं अप्पटिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम त्वं, आवुसो, एवं स्वाक्खाते धम्मविनये पब्बजित्वा न सक्खिस्ससि यावजीवं परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरितुं! ननु, आवुसो, भगवता अनेकपरियायेन विरागाय धम्मो देसितो, नो सरागाय…पे॰… कामपरिळाहानं वूपसमो अक्खातो! नेतं, आवुसो, अप्पसन्नानं वा पसादाय पसन्नानं वा भिय्योभावाय। अथ ख्वेतं, आवुसो, अप्पसन्नानञ्चेव अप्पसादाय, पसन्नानञ्च एकच्चानं अञ्ञथत्ताया’’ति। अथ खो ते भिक्खू तं भिक्खुं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं अरोचेसुं।
४२. अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा तं भिक्खुं पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर त्वं, भिक्खु, मक्कटिया मेथुनं धम्मं पटिसेवी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा – ‘‘अननुच्छविकं, मोघपुरिस, अननुलोमिकं अप्पतिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, एवं स्वाक्खाते धम्मविनये पब्बजित्वा न सक्खिस्ससि यावजीवं परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरितुं! ननु मया, मोघपुरिस, अनेकपरियायेन विरागाय धम्मो देसितो, नो सरागाय …पे॰… कामपरिळाहानं वूपसमो अक्खातो! वरं ते, मोघपुरिस, आसीविसस्स घोरविसस्स मुखे अङ्गजातं पक्खित्तं, न त्वेव मक्कटिया अङ्गजाते अङ्गजातं पक्खित्तं। वरं ते, मोघपुरिस, कण्हसप्पस्स मुखे अङ्गजातं पक्खित्तं, न त्वेव मक्कटिया अङ्गजाते अङ्गजातं पक्खित्तं। वरं ते, मोघपुरिस, अङ्गारकासुया आदित्ताय सम्पज्जलिताय सजोतिभूताय अङ्गजातं पक्खित्तं, न त्वेव मक्कटिया अङ्गजाते अङ्गजातं पक्खित्तं। तं किस्स हेतु? ततोनिदानञ्हि, मोघपुरिस, मरणं वा निगच्छेय्य मरणमत्तं वा दुक्खं; न त्वेव तप्पच्चया कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जेय्य। इतोनिदानञ्च खो, मोघपुरिस, कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जेय्य। तत्थ नाम त्वं, मोघपुरिस, यं त्वं असद्धम्मं गामधम्मं वसलधम्मं दुट्ठुल्लं ओदकन्तिकं रहस्सं द्वयंद्वयसमापत्तिं समापज्जिस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु मेथुनं धम्मं पटिसेवेय्य अन्तमसो तिरच्छानगतायपि, पाराजिको होति असंवासो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
मक्कटीवत्थु निट्ठितं।
सन्थतभाणवारो
४३. तेन खो पन समयेन सम्बहुला वेसालिका वज्जिपुत्तका भिक्खू यावदत्थं भुञ्जिंसु, यावदत्थं सुपिंसु, यावदत्थं न्हायिंसु। यावदत्थं भुञ्जित्वा यावदत्थं सुपित्वा यावदत्थं न्हायित्वा अयोनिसो मनसि करित्वा सिक्खं अपच्चक्खाय दुब्बल्यं अनाविकत्वा मेथुनं धम्मं पटिसेविंसु। ते अपरेन समयेन ञातिब्यसनेनपि फुट्ठा भोगब्यसनेनपि फुट्ठा रोगब्यसनेनपि फुट्ठा आयस्मन्तं आनन्दं उपसङ्कमित्वा एवं वदन्ति – ‘‘न मयं, भन्ते आनन्द, बुद्धगरहिनो न धम्मगरहिनो न सङ्घगरहिनो; अत्तगरहिनो मयं, भन्ते आनन्द, अनञ्ञगरहिनो। मयमेवम्हा अलक्खिका मयं अप्पपुञ्ञा, ये मयं एवं स्वाक्खाते धम्मविनये पब्बजित्वा नासक्खिम्हा यावजीवं परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरितुं। इदानि चेपि इदानिपि चे (स्या॰) मयं, भन्ते आनन्द, लभेय्याम भगवतो सन्तिके पब्बज्जं लभेय्याम उपसम्पदं, इदानिपि मयं विपस्सका कुसलानं धम्मानं पुब्बरत्तापररत्तं बोधिपक्खिकानं धम्मानं भावनानुयोगमनुयुत्ता विहरेय्याम। साधु, भन्ते आनन्द, भगवतो एतमत्थं आरोचेही’’ति। ‘‘एवमावुसो’’ति खो आयस्मा आनन्दो वेसालिकानं वज्जिपुत्तकानं पटिस्सुणित्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसि।
‘‘अट्ठानमेतं, आनन्द, अनवकासो यं तथागतो वज्जीनं वा वज्जिपुत्तकानं वा कारणा सावकानं पाराजिकं सिक्खापदं पञ्ञत्तं समूहनेय्या’’ति।
अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘यो, भिक्खवे यो पन भिक्खवे भिक्खु (सी॰) यो खो भिक्खवे भिक्खु (स्या॰), सिक्खं अपच्चक्खाय दुब्बल्यं अनाविकत्वा मेथुनं धम्मं पटिसेवति सो आगतो न उपसम्पादेतब्बो ; यो च खो, भिक्खवे यो च खो भिक्खवे भिक्खु (सी॰ स्या॰), सिक्खं पच्चक्खाय दुब्बल्यं आविकत्वा मेथुनं धम्मं पटिसेवति सो आगतो उपसम्पादेतब्बो। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४४. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खूनं सिक्खासाजीवसमापन्नो सिक्खं अपच्चक्खाय दुब्बल्यं अनाविकत्वा मेथुनं धम्मं पटिसेवेय्य अन्तमसो तिरच्छानगतायपि, पाराजिको होति असंवासो’’ति।
४५. यो पनाति यो यादिसो यथायुत्तो यथाजच्चो यथानामो यथागोत्तो यथासीलो यथाविहारी यथागोचरो थेरो वा नवो वा मज्झिमो वा। एसो वुच्चति ‘यो पना’ति।
विभ॰ ५१०, झानविभङ्गेपि भिक्खूति भिक्खकोति भिक्खु, भिक्खाचरियं अज्झुपगतोति भिक्खु, भिन्नपटधरोति भिक्खु, समञ्ञाय भिक्खु, पटिञ्ञाय भिक्खु, एहि भिक्खूति भिक्खु, तीहि सरणगमनेहि उपसम्पन्नोति भिक्खु, भद्रो भिक्खु, सारो भिक्खु, सेखो भिक्खु, असेखो भिक्खु, समग्गेन सङ्घेन ञत्तिचतुत्थेन कम्मेन अकुप्पेन ठानारहेन उपसम्पन्नोति भिक्खु। तत्र य्वायं भिक्खु समग्गेन सङ्घेन ञत्तिचतुत्थेन कम्मेन अकुप्पेन ठानारहेन उपसम्पन्नो, अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
दी॰ नि॰ ३.३०५ सिक्खाति तिस्सो सिक्खा – अधिसीलसिक्खा, अधिचित्तसिक्खा, अधिपञ्ञासिक्खा । तत्र यायं अधिसीलसिक्खा, अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेता सिक्खाति।
साजीवं नाम यं भगवता पञ्ञत्तं सिक्खापदं, एतं साजीवं नाम। तस्मिं सिक्खति, तेन वुच्चति साजीवसमापन्नोति।
सिक्खं अपच्चक्खाय दुब्बल्यं अनाविकत्वाति अत्थि, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च अपच्चक्खाता; अत्थि, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च पच्चक्खाता।
‘‘कथञ्च, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च अपच्चक्खाता। इध, भिक्खवे, भिक्खु उक्कण्ठितो अनभिरतो सामञ्ञा चवितुकामो भिक्खुभावं अट्टीयमानो हरायमानो जिगुच्छमानो गिहिभावं पत्थयमानो उपासकभावं पत्थयमानो आरामिकभावं पत्थयमानो सामणेरभावं पत्थयमानो तित्थियभावं पत्थयमानो तित्थियसावकभावं पत्थयमानो अस्समणभावं पत्थयमानो असक्यपुत्तियभावं पत्थयमानो – ‘यंनूनाहं बुद्धं पच्चक्खेय्य’न्ति वदति विञ्ञापेति। एवम्पि, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च अपच्चक्खाता।
‘‘अथ वा पन उक्कण्ठितो अनभिरतो सामञ्ञा चवितुकामो भिक्खुभावं अट्टीयमानो हरायमानो जिगुच्छमानो गिहिभावं पत्थयमानो…पे॰… असक्यपुत्तियभावं पत्थयमानो – ‘यंनूनाहं धम्मं पच्चक्खेय्य’न्ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… यंनूनाहं सङ्घं… यंनूनाहं सिक्खं… यंनूनाहं विनयं… यंनूनाहं पातिमोक्खं… यंनूनाहं उद्देसं… यंनूनाहं उपज्झायं… यंनूनाहं आचरियं… यंनूनाहं सद्धिविहारिकं… यंनूनाहं अन्तेवासिकं… यंनूनाहं समानुपज्झायकं… यंनूनाहं समानाचरियकं यंनूनाहं सब्रह्मचारिं पच्चक्खेय्य’न्ति वदति विञ्ञापेति। ‘यंनूनाहं गिही अस्स’न्ति वदति विञ्ञापेति। ‘यंनूनाहं उपासको अस्स’न्ति… ‘यंनूनाहं आरामिको अस्स’न्ति… ‘यंनूनाहं सामणेरो अस्स’न्ति… ‘यंनूनाहं तित्थियो अस्स’न्ति… ‘यंनूनाहं तित्थियसावको अस्स’न्ति… ‘यंनूनाहं अस्समणो अस्स’न्ति… ‘यंनूनाहं असक्यपुत्तियो अस्स’न्ति वदति विञ्ञापेति। एवम्पि, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च अपच्चक्खाता।
४६. ‘‘अथ वा पन उक्कण्ठितो अनभिरतो सामञ्ञा चवितुकामो भिक्खुभावं अट्टीयमानो हरायमानो जिगुच्छमानो गिहिभावं पत्थयमानो…पे॰… असक्यपुत्तियभावं पत्थयमानो – ‘यदि पनाहं बुद्धं पच्चक्खेय्य’न्ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… ‘यदि पनाहं असक्यपुत्तियो अस्स’न्ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… ‘अपाहं बुद्धं पच्चक्खेय्य’न्ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… ‘अपाहं असक्यपुत्तियो अस्स’न्ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… ‘हन्दाहं बुद्धं पच्चक्खेय्य’न्ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… ‘हन्दाहं असक्यपुत्तियो अस्स’न्ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… ‘होति मे बुद्धं पच्चक्खेय्य’न्ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… ‘होति मे असक्यपुत्तियो अस्स’न्ति वदति विञ्ञापेति। एवम्पि, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च अपच्चक्खाता।
४७. ‘‘अथ वा पन उक्कण्ठितो अनभिरतो सामञ्ञा चवितुकामो भिक्खुभावं अट्टीयमानो हरायमानो जिगुच्छमानो गिहिभावं पत्थयमानो…पे॰… असक्यपुत्तियभावं पत्थयमानो ‘मातरं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘पितरं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘भातरं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘भगिनिं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘पुत्तं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘धीतरं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘पजापतिं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘ञातके सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘मित्ते सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘गामं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘निगमं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘खेत्तं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘वत्थुं सरामि’ति वदति विञ्ञापेति… ‘हिरञ्ञं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘सुवण्णं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘सिप्पं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘पुब्बे हसितं लपितं कीळितं समनुस्सरामी’ति वदति विञ्ञापेति। एवम्पि, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च अपच्चक्खाता।
४८. ‘‘अथ वा पन उक्कण्ठितो अनभिरतो सामञ्ञा चवितुकामो भिक्खुभावं अट्टीयमानो हरायमानो जिगुच्छमानो गिहिभावं पत्थयमानो…पे॰… असक्यपुत्तियभावं पत्थयमानो – ‘माता मे अत्थि, सा मया पोसेतब्बा’ति वदति विञ्ञापेति… ‘पिता मे अत्थि, सो मया पोसेतब्बो’ति वदति विञ्ञापेति… ‘भाता मे अत्थि, सो मया पोसेतब्बो’ति वदति विञ्ञापेति… ‘भगिनी मे अत्थि, सा मया पोसेतब्बा’ति वदति विञ्ञापेति… ‘पुत्तो मे अत्थि, सो मया पोसेतब्बो’ति वदति विञ्ञापेति… ‘धीता मे अत्थि, सा मया पोसेतब्बा’ति वदति विञ्ञापेति… ‘पजापति मे अत्थि, सा मया पोसेतब्बा’ति वदति विञ्ञापेति … ‘ञातका मे अत्थि, ते मया पोसेतब्बा’ति वदति विञ्ञापेति… ‘मित्ता मे अत्थि, ते मया पोसेतब्बा’ति वदति विञ्ञापेति। एवम्पि, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च अपच्चक्खाता।
४९. ‘‘अथ वा पन उक्कण्ठितो अनभिरतो सामञ्ञा चवितुकामो भिक्खुभावं अट्टीयमानो हरायमानो जिगुच्छमानो गिहिभावं पत्थयमानो…पे॰… असक्यपुत्तियभावं पत्थयमानो – ‘माता मे अत्थि, सा मं पोसेस्सती’ति वदति विञ्ञापेति… ‘पिता मे अत्थि, सो मं पोसेस्सती’ति वदति विञ्ञापेति… ‘भाता मे अत्थि, सो मं पोसेस्सती’ति वदति विञ्ञापेति… ‘भगिनी मे अत्थि, सा मं पोसेस्सती’ति वदति विञ्ञापेति… ‘पुत्तो मे अत्थि, सो मं पोसेस्सती’ति वदति विञ्ञापेति… ‘धीता मे अत्थि, सा मं पोसेस्सती’ति वदति विञ्ञापेति… ‘पजापति मे अत्थि, सा मं पोसेस्सती’ति वदति विञ्ञापेति… ‘ञातका मे अत्थि, ते मं पोसेस्सन्ती’ति वदति विञ्ञापेति… ‘मित्ता मे अत्थि, ते मं पोसेस्सन्ती’ति वदति विञ्ञापेति… ‘गामो मे अत्थि, तेनाहं जीविस्सामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘निगमो मे अत्थि, तेनाहं जीविस्सामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘खेत्तं मे अत्थि, तेनाहं जीविस्सामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘वत्थु मे अत्थि, तेनाहं जीविस्सामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘हिरञ्ञं मे अत्थि, तेनाहं जीविस्सामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘सुवण्णं मे अत्थि, तेनाहं जीविस्सामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘सिप्पं मे अत्थि, तेनाहं जीविस्सामी’ति वदति विञ्ञापेति। एवम्पि, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च अपच्चक्खाता।
५०. ‘‘अथ वा पन उक्कण्ठितो अनभिरतो सामञ्ञा चवितुकामो भिक्खुभावं अट्टीयमानो हरायमानो जिगुच्छमानो गिहिभावं पत्थयमानो…पे॰… असक्यपुत्तियभावं पत्थयमानो ‘दुक्कर’न्ति वदति विञ्ञापेति… ‘न सुकर’न्ति वदति विञ्ञापेति… ‘दुच्चर’न्ति वदति विञ्ञापेति… ‘न सुचर’न्ति वदति विञ्ञापेति… ‘न उस्सहामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘न विसहामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘न रमामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘नाभिरमामी’ति वदति विञ्ञापेति। एवम्पि खो, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च अपच्चक्खाता।
५१. ‘‘कथञ्च , भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च पच्चक्खाता? इध , भिक्खवे, भिक्खु उक्कण्ठितो अनभिरतो सामञ्ञा चवितुकामो भिक्खुभावं अट्टीयमानो हरायमानो जिगुच्छमानो गिहिभावं पत्थयमानो…पे॰… असक्यपुत्तियभावं पत्थयमानो – ‘बुद्धं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति। एवम्पि, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च पच्चक्खाता।
‘‘अथ वा पन उक्कण्ठितो अनभिरतो सामञ्ञा चवितुकामो भिक्खुभावं अट्टीयमानो हरायमानो जिगुच्छमानो गिहिभावं पत्थयमानो…पे॰… असक्यपुत्तियभावं पत्थयमानो – ‘धम्मं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘सङ्घं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘सिक्खं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘विनयं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘पातिमोक्खं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘उद्देसं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘उपज्झायं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘आचरियं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘सद्धिविहारिकं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘अन्तेवासिकं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘समानुपज्झायकं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘समानाचरियकं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘सब्रह्मचारिं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘गिहीति मं धारेही’ति वदति विञ्ञापेति… ‘उपासकोति मं धारेही’ति वदति विञ्ञापेति… ‘आरामिकोति मं धारेही’ति वदति विञ्ञापेति… ‘सामणेरोति मं धारेही’ति वदति विञ्ञापेति… ‘तित्थियोति मं धारेही’ति वदति विञ्ञापेति… ‘तित्थियसावकोति मं धारेही’ति वदति विञ्ञापेति… ‘अस्समणोति मं धारेही’ति वदति विञ्ञापेति… ‘असक्यपुत्तियोति मं धारेही’ति वदति विञ्ञापेति। एवम्पि, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च पच्चक्खाता।
५२. ‘‘अथ वा पन उक्कण्ठितो अनभिरतो सामञ्ञा चवितुकामो भिक्खुभावं अट्टीयमानो हरायमानो जिगुच्छमानो गिहिभावं पत्थयमानो…पे॰… असक्यपुत्तियभावं पत्थयमानो – ‘अलं मे बुद्धेना’ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… ‘अलं मे सब्रह्मचारीही’ति वदति विञ्ञापेति। एवम्पि…पे॰… अथ वा पन…पे॰… ‘किं नु मे बुद्धेना’ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… ‘किं नु मे सब्रह्मचारीही’ति वदति विञ्ञापेति… ‘न ममत्थो बुद्धेना’ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… ‘न ममत्थो सब्रह्मचारीही’ति वदति विञ्ञापेति… ‘सुमुत्ताहं बुद्धेना’ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… ‘सुमुत्ताहं सब्रह्मचारीही’ति वदति विञ्ञापेति। एवम्पि, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च पच्चक्खाता।
५३. ‘‘यानि वा पनञ्ञानिपि अत्थि बुद्धवेवचनानि वा धम्मवेवचनानि वा सङ्घवेवचनानि वा सिक्खावेवचनानि वा विनयवेवचनानि वा पातिमोक्खवेवचनानि वा उद्देसवेवचनानि वा उपज्झायवेवचनानि वा आचरियवेवचनानि वा सद्धिविहारिकवेवचनानि वा अन्तेवासिकवेवचनानि वा समानुपज्झायकवेवचनानि वा समानाचरियकवेवचनानि वा सब्रह्मचारिवेवचनानि वा गिहिवेवचनानि वा उपासकवेवचनानि वा आरामिकवेवचनानि वा सामणेरवेवचनानि वा तित्थियवेवचनानि वा तित्थियसावकवेवचनानि वा अस्समणवेवचनानि वा असक्यपुत्तियवेवचनानि वा, तेहि आकारेहि तेहि लिङ्गेहि तेहि निमित्तेहि वदति विञ्ञापेति। एवं खो, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च पच्चक्खाता।
५४. ‘‘कथञ्च, भिक्खवे, अपच्चक्खाता होति सिक्खा? इध, भिक्खवे, येहि आकारेहि येहि लिङ्गेहि येहि निमित्तेहि सिक्खा पच्चक्खाता होति तेहि आकारेहि तेहि लिङ्गेहि तेहि निमित्तेहि उम्मत्तको सिक्खं पच्चक्खाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। उम्मत्तकस्स सन्तिके सिक्खं पच्चक्खाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। खित्तचित्तो सिक्खं पच्चक्खाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। खित्तचित्तस्स सन्तिके सिक्खं पच्चक्खाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। वेदनाट्टो सिक्खं पच्चक्खाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। वेदनाट्टस्स सन्तिके सिक्खं पच्चक्खाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। देवताय सन्तिके सिक्खं पच्चक्खाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। तिरच्छानगतस्स सन्तिके सिक्खं पच्चक्खाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। अरियकेन मिलक्खस्स मिलक्खकस्स (सी॰ स्या॰) मिलक्खुस्स (क॰) सन्तिके सिक्खं पच्चक्खाति, सो च न पटिविजानाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। मिलक्खकेन अरियकस्स सन्तिके सिक्खं पच्चक्खाति, सो च न पटिविजानाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। अरियकेन अरियस्स सन्तिके सिक्खं पच्चक्खाति, सो च न पटिविजानाति , अपच्चक्खाता होति सिक्खा। मिलक्खकेन मिलक्खस्स सन्तिके सिक्खं पच्चक्खाति, सो च न पटिविजानाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। दवाय सिक्खं पच्चक्खाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। रवाय सिक्खं पच्चक्खाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। असावेतुकामो सावेति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। सावेतुकामो न सावेति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। अविञ्ञुस्स सावेति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। विञ्ञुस्स न सावेति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। सब्बसो वा पन न सावेति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। एवं खो, भिक्खवे, अपच्चक्खाता होति सिक्खा’’।
५५. महानि॰ ४९, ५०, ५१ मेथुनधम्मो नाम यो सो असद्धम्मो गामधम्मो वसलधम्मो दुट्ठुल्लं ओदकन्तिकं रहस्सं द्वयंद्वयसमापत्ति, एसो मेथुनधम्मो नाम।
पटिसेवति नाम यो निमित्तेन निमित्तं अङ्गजातेन अङ्गजातं अन्तमसो तिलफलमत्तम्पि पवेसेति, एसो पटिसेवति नाम।
अन्तमसो तिरच्छानगतायपीति तिरच्छानगतित्थियापि मेथुनं धम्मं पटिसेवित्वा अस्समणो होति असक्यपुत्तियो, पगेव मनुस्सित्थिया। तेन वुच्चति – ‘अन्तमसो तिरच्छानगतायपी’ति।
पाराजिको होतीति सेय्यथापि नाम पुरिसो सीसच्छिन्नो अभब्बो तेन सरीरबन्धनेन जीवितुं, एवमेव भिक्खु मेथुनं धम्मं पटिसेवित्वा अस्समणो होति असक्यपुत्तियो। तेन वुच्चति – ‘पाराजिको होती’ति।
असंवासोति संवासो नाम एककम्मं एकुद्देसो समसिक्खता – एसो संवासो नाम। सो तेन सद्धिं नत्थि। तेन वुच्चति – ‘असंवासो’ति।
५६. तिस्सो इत्थियो – मनुस्सित्थी, अमनुस्सित्थी, तिरच्छानगतित्थी। तयो उभतोब्यञ्जनका – मनुस्सुभतोब्यञ्जनको, अमनुस्सुभतोब्यञ्जनको, तिरच्छानगतुभतोब्यञ्जनको। तयो पण्डका – मनुस्सपण्डको, अमनुस्सपण्डको , तिरच्छानगतपण्डको। तयो पुरिसा – मनुस्सपुरिसो, अमनुस्सपुरिसो, तिरच्छानगतपुरिसो।
मनुस्सित्थिया तयो मग्गे मेथुनं धम्मं पटिसेवन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – वच्चमग्गे, पस्सावमग्गे, मुखे। अमनुस्सित्थिया…पे॰… तिरच्छानगतित्थिया तयो मग्गे मेथुनं धम्मं पटिसेवन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – वच्चमग्गे, पस्सावमग्गे, मुखे। मनुस्सुभतोब्यञ्जनकस्स… अमनुस्सुभतोब्यञ्जनकस्स… तिरच्छानगतुभतोब्यञ्जनकस्स तयो मग्गे मेथुनं धम्मं पटिसेवन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – वच्चमग्गे, पस्सावमग्गे, मुखे। मनुस्सपण्डकस्स द्वे मग्गे मेथुनं धम्मं पटिसेवन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – वच्चमग्गे, मुखे। अमनुस्सपण्डकस्स… तिरच्छानगतपण्डकस्स… मनुस्सपुरिसस्स… अमनुस्सपुरिसस्स… तिरच्छानगतपुरिसस्स द्वे मग्गे मेथुनं धम्मं पटिसेवन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – वच्चमग्गे, मुखे।
५७. भिक्खुस्स सेवनचित्तं उपट्ठिते मनुस्सित्थिया वच्चमग्गं अङ्गजातं पवेसेन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स। भिक्खुस्स सेवनचित्तं उपट्ठिते मनुस्सित्थिया पस्सावमग्गं… मुखं अङ्गजातं पवेसेन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स। भिक्खुस्स सेवनचित्तं उपट्ठिते अमनुस्सित्थिया… तिरच्छानगतित्थिया… मनुस्सुभतोब्यञ्जनकस्स… अमनुस्सुभतोब्यञ्जनकस्स… तिरच्छानगतुभतोब्यञ्जनकस्स… वच्चमग्गं पस्सावमग्गं मुखं अङ्गजातं पवेसेन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स। भिक्खुस्स सेवनचित्तं उपट्ठिते मनुस्सपण्डकस्स वच्चमग्गं मुखं अङ्गजातं पवेसेन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स। भिक्खुस्स सेवनचित्तं उपट्ठिते अमनुस्सपण्डकस्स… तिरच्छानगतपण्डकस्स… मनुस्सपुरिसस्स… अमनुस्सपुरिसस्स… तिरच्छानगतपुरिसस्स वच्चमग्गं मुखं अङ्गजातं पवेसेन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
५८. भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सित्थिं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति पविसनं सादयति (क॰), पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स। भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सित्थिं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं न सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स। भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सित्थिं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं न सादियति, पविट्ठं न सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स। भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सित्थिं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं न सादियति, पविट्ठं न सादियति, ठितं न सादियति, उद्धरणं सादियति आपत्ति पाराजिकस्स। भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सित्थिं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं न सादियति, पविट्ठं न सादियति, ठितं न सादियति, उद्धरणं न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सित्थिं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा पस्सावमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
५९. भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सित्थिं जागरन्तिं… सुत्तं… मत्तं… उम्मत्तं… पमत्तं… मतं अक्खायितं… मतं येभुय्येन अक्खायितं…पे॰… आपत्ति पाराजिकस्स। मतं येभुय्येन खायितं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… पस्सावमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका अमनुस्सित्थिं… तिरच्छानगतित्थिं… मनुस्सुभतोब्यञ्जनकं… अमनुस्सुभतोब्यञ्जनकं… तिरच्छानगतुभतोब्यञ्जनकं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… पस्सावमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका तिरच्छानगतुभतोब्यञ्जनकं जागरन्तं… सुत्तं… मत्तं… उम्मत्तं… पमत्तं… मतं अक्खायितं… मतं येभुय्येन अक्खायितं…पे॰… आपत्ति पाराजिकस्स। मतं येभुय्येन खायितं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… पस्सावमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति , पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सपण्डकं… अमनुस्सपण्डकं… तिरच्छानगतपण्डकं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका तिरच्छानगतपण्डकं जागरन्तं… सुत्तं… मत्तं… उम्मत्तं… पमत्तं… मतं अक्खायितं … मतं येभुय्येन अक्खायितं…पे॰… आपत्ति पाराजिकस्स। मतं येभुय्येन खायितं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
६०. भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सपुरिसं… अमनुस्सपुरिसं… तिरच्छानगतपुरिसं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका तिरच्छानगतपुरिसं जागरन्तं… सुत्तं… मत्तं… उम्मत्तं… पमत्तं… मतं अक्खायितं… मतं येभुय्येन अक्खायितं…पे॰… आपत्ति पाराजिकस्स। मतं येभुय्येन खायितं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
६१. भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सित्थिं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… पस्सावमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति सन्थताय असन्थतस्स, असन्थताय सन्थतस्स, सन्थताय सन्थतस्स, असन्थताय असन्थतस्स। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति ।
भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सित्थिं जागरन्तिं… सुत्तं… मत्तं… उम्मत्तं… पमत्तं… मतं अक्खायितं… मतं येभुय्येन अक्खायितं…पे॰… आपत्ति पाराजिकस्स। मतं येभुय्येन खायितं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… पस्सावमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति, सन्थताय असन्थतस्स, असन्थताय सन्थतस्स, सन्थताय सन्थतस्स, असन्थताय असन्थतस्स। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका अमनुस्सित्थिं… तिरच्छानगतित्थिं… मनुस्सुभतोब्यञ्जनकं… अमनस्सुभतोब्यञ्जनकं … तिरच्छानगतुभतोब्यञ्जनकं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… पस्सावमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति सन्थतस्स असन्थतस्स, असन्थतस्स सन्थतस्स, सन्थतस्स सन्थतस्स, असन्थतस्स असन्थतस्स। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका तिरच्छानगतुभतोब्यञ्जनकं जागरन्तं… सुत्तं… मत्तं… उम्मत्तं… पमत्तं… मतं अक्खायितं… मतं येभुय्येन अक्खायितं…पे॰… आपत्ति पाराजिकस्स। मतं येभुय्येन खायितं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… पस्सावमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति, सन्थतस्स असन्थतस्स, असन्थतस्स सन्थतस्स, सन्थतस्स सन्थतस्स, असन्थतस्स असन्थतस्स। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति , उद्धरणं सादियति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
६२. भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सपण्डकं… अमनुस्सपण्डकं… तिरच्छानगतपण्डकं… मनुस्सपुरिसं… अमनुस्सपुरिसं… तिरच्छानगतपुरिसं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति सन्थतस्स असन्थतस्स, असन्थतस्स सन्थतस्स, सन्थतस्स सन्थतस्स, असन्थतस्स असन्थतस्स। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका तिरच्छानगतपुरिसं जागरन्तं… सुत्तं… मत्तं… उम्मत्तं… पमत्तं… मतं अक्खायितं… मतं येभुय्येन अक्खायितं…पे॰… आपत्ति पाराजिकस्स। मतं येभुय्येन खायितं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति, सन्थतस्स असन्थतस्स, असन्थतस्स सन्थतस्स, सन्थतस्स सन्थतस्स, असन्थतस्स असन्थतस्स। सो च पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति , आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
६३. भिक्खुपच्चत्थिका भिक्खुं मनुस्सित्थिया सन्तिके आनेत्वा अङ्गजातेन वच्चमग्गं… पस्सावमग्गं… मुखं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति , ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका भिक्खुं मनुस्सित्थिया जागरन्तिया… सुत्ताय… मत्ताय… उम्मत्ताय… पमत्ताय … मताय अक्खायिताय… मताय येभुय्येन अक्खायिताय…पे॰… आपत्ति पाराजिकस्स। मताय येभुय्येन खायिताय सन्तिके आनेत्वा अङ्गजातेन वच्चमग्गं… पस्सावमग्गं… मुखं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका भिक्खुं अमनुस्सित्थिया… तिरच्छानगतित्थिया… मनुस्सुभतोब्यञ्जनकस्स… अमनुस्सुभतोब्यञ्जनकस्स… तिरच्छानगतुभतोब्यञ्जनकस्स… मनुस्सपण्डकस्स… अमनुस्सपण्डकस्स… तिरच्छानगतपण्डकस्स… मनुस्सपुरिसस्स… अमनुस्सपुरिसस्स… तिरच्छानगतपुरिसस्स सन्तिके आनेत्वा अङ्गजातेन वच्चमग्गं… मुखं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका भिक्खुं तिरच्छानगतपुरिसस्स जागरन्तस्स… सुत्तस्स… मत्तस्स… उम्मत्तस्स… पमत्तस्स… मतस्स अक्खायितस्स… मतस्स येभुय्येन अक्खायितस्स…पे॰… आपत्ति पाराजिकस्स। मतस्स येभुय्येन खायितस्स सन्तिके आनेत्वा अङ्गजातेन वच्चमग्गं… मुखं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
६४. भिक्खुपच्चत्थिका भिक्खुं मनुस्सित्थिया सन्तिके आनेत्वा अङ्गजातेन वच्चमग्गं… पस्सावमग्गं… मुखं अभिनिसीदेन्ति सन्थतस्स असन्थताय, असन्थतस्स सन्थताय, सन्थतस्स सन्थताय, असन्थतस्स असन्थताय। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका भिक्खुं मनुस्सित्थिया जागरन्तिया… सुत्ताय… मत्ताय… उम्मत्ताय… पमत्ताय… मताय अक्खायिताय… मताय येभुय्येन अक्खायिताय…पे॰… आपत्ति पाराजिकस्स। मताय येभुय्येन खायिताय सन्तिके आनेत्वा अङ्गजातेन वच्चमग्गं… पस्सावमग्गं… मुखं अभिनिसीदेन्ति सन्थतस्स असन्थताय, असन्थतस्स सन्थताय, सन्थतस्स सन्थताय, असन्थतस्स असन्थताय। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका भिक्खुं अमनुस्सित्थिया… तिरच्छानगतित्थिया… मनुस्सुभतोब्यञ्जनकस्स… अमनुस्सुभतोब्यञ्जनकस्स… तिरच्छानगतुभतोब्यञ्जनकस्स… मनुस्सपण्डकस्स… अमनुस्सपण्डकस्स… तिरच्छानगतपण्डकस्स… मनुस्सपुरिसस्स… अमनुस्सपुरिसस्स… तिरच्छानगतपुरिसस्स सन्तिके आनेत्वा अङ्गजातेन वच्चमग्गं… मुखं अभिनिसीदेन्ति सन्थतस्स असन्थतस्स, असन्थतस्स सन्थतस्स, सन्थतस्स सन्थतस्स, असन्थतस्स असन्थतस्स। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
६५. भिक्खुपच्चत्थिका भिक्खुं तिरच्छानगतपुरिसस्स जागरन्तस्स… सुत्तस्स… मत्तस्स… उम्मत्तस्स… पमत्तस्स… मतस्स अक्खायितस्स… मतस्स येभुय्येन अक्खायितस्स…पे॰… आपत्ति पाराजिकस्स। मतस्स येभुय्येन खायितस्स सन्तिके आनेत्वा अङ्गजातेन वच्चमग्गं… मुखं अभिनिसीदेन्ति सन्थतस्स असन्थतस्स, असन्थतस्स सन्थतस्स, सन्थतस्स सन्थतस्स, असन्थतस्स असन्थतस्स। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
यथा भिक्खुपच्चत्थिका वित्थारिता, एवं वित्थारेतब्बा।
राजपच्चत्थिका… चोरपच्चत्थिका… धुत्तपच्चत्थिका… उप्पळगन्धपच्चत्थिका। संखित्तं।
६६. मग्गेन मग्गं पवेसेति, आपत्ति पाराजिकस्स। मग्गेन अमग्गं पवेसेति, आपत्ति पाराजिकस्स। अमग्गेन मग्गं पवेसेति, आपत्ति पाराजिकस्स। अमग्गेन अमग्गं पवेसेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
भिक्खु सुत्तभिक्खुम्हि विप्पटिपज्जति; पटिबुद्धो सादियति, उभो नासेतब्बा। पटिबुद्धो न सादियति, दूसको नासेतब्बो। भिक्खु सुत्तसामणेरम्हि विप्पटिपज्जति; पटिबुद्धो सादियति, उभो नासेतब्बा। पटिबुद्धो न सादियति, दूसको नासेतब्बो। सामणेरो सुत्तभिक्खुम्हि विप्पटिपज्जति; पटिबुद्धो सादियति, उभो नासेतब्बा। पटिबुद्धो न सादियति, दूसको नासेतब्बो। सामणेरो सुत्तसामणेरम्हि विप्पटिपज्जति; पटिबुद्धो सादियति, उभो नासेतब्बा । पटिबुद्धो न सादियति, दूसको नासेतब्बो।
अनापत्ति अजानन्तस्स, असादियन्तस्स, उम्मत्तकस्स, खित्तचित्तस्स, वेदनाट्टस्स, आदिकम्मिकस्साति।
सन्थतभाणवारो निट्ठितो।
विनीतवत्थुउद्दानगाथा
मक्कटी वज्जिपुत्ता च, गिही नग्गो च तित्थिया।
दारिकुप्पलवण्णा च, ब्यञ्जनेहिपरे दुवे॥
माता धीता भगिनी च, जाया च मुदु लम्बिना।
द्वे वणा लेपचित्तञ्च, दारुधीतलिकाय च॥
सुन्दरेन सह पञ्च, पञ्च सिवथिकट्ठिका।
नागी यक्खी च पेती च, पण्डकोपहतो छुपे॥
भद्दिये अरहं सुत्तो, सावत्थिया चतुरो परे।
वेसालिया तयो माला, सुपिने भारुकच्छको॥
सुपब्बा सद्धा भिक्खुनी, सिक्खमाना सामणेरी च।
वेसिया पण्डको गिही, अञ्ञमञ्ञं वुड्ढपब्बजितो मिगोति॥
विनीतवत्थु
६७. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु मक्कटिया मेथुनं धम्मं पटिसेवि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं, कच्चि नु खो अहं पाराजिकं आपत्तिं आपन्नो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन सम्बहुला वेसालिका वज्जिपुत्तका भिक्खू सिक्खं अपच्चक्खाय दुब्बल्यं अनाविकत्वा मेथुनं धम्मं पटिसेविंसु। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं, कच्चि नु खो मयं पाराजिकं आपत्तिं आपन्ना’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘आपत्तिं तुम्हे, भिक्खवे, आपन्ना पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु – ‘एवं मे अनापत्ति भविस्सती’ति, गिहिलिङ्गेन मेथुनं धम्मं पटिसेवि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं, कच्चि नु खो अहं पाराजिकं आपत्तिं आपन्नो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु – ‘एवं मे अनापत्ति भविस्सती’ति, नग्गो हुत्वा मेथुनं धम्मं पटिसेवि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु – ‘एवं मे अनापत्ति भविस्सती’ति, कुसचीरं निवासेत्वा… वाकचीरं निवासेत्वा… फलकचीरं निवासेत्वा… केसकम्बलं निवासेत्वा… वालकम्बलं निवासेत्वा… उलूकपक्खिकं निवासेत्वा… अजिनक्खिपं निवासेत्वा मेथुनं धम्मं पटिसेवि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो पिण्डचारिको भिक्खु पीठके निपन्नं दारिकं पस्सित्वा सारत्तो अङ्गुट्ठं अङ्गजातं पवेसेसि। सा कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति , भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति सङ्घादिसेसस्सा’’ति।
६८. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो माणवको उप्पलवण्णाय भिक्खुनिया पटिबद्धचित्तो होति। अथ खो सो माणवको उप्पलवण्णाय भिक्खुनिया गामं पिण्डाय पविट्ठाय कुटिकं पविसित्वा निलीनो अच्छि। उप्पलवण्णा भिक्खुनी पच्छाभत्तं पिण्डपातपटिक्कन्ता पादे पक्खालेत्वा कुटिकं पविसित्वा मञ्चके निसीदि। अथ खो सो माणवको उप्पलवण्णं भिक्खुनिं उग्गहेत्वा दूसेसि। उप्पलवण्णा भिक्खुनी भिक्खुनीनं एतमत्थं आरोचेसि। भिक्खुनियो भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसुं। भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, असादियन्तिया’’ति।
६९. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो इत्थिलिङ्गं पातुभूतं होति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, तंयेव उपज्झं तमेव उपसम्पदं तानियेव तानि (सी॰ स्या॰) वस्सानि भिक्खुनीहि सङ्गमितुं सङ्कमितुं (सी॰ स्या॰)। या आपत्तियो भिक्खूनं भिक्खुनीहि साधारणा ता आपत्तियो भिक्खुनीनं सन्तिके वुट्ठातुं। या आपत्तियो भिक्खूनं भिक्खुनीहि असाधारणा ताहि आपत्तीहि अनापत्ती’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरिस्सा भिक्खुनिया पुरिसलिङ्गं पातुभूतं होति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, तंयेव उपज्झं तमेव उपसम्पदं तानियेव तानि (सी॰ स्या॰) वस्सानि भिक्खूहि सङ्गमितुं सङ्कमितुं (सी॰ स्या॰)। या आपत्तियो भिक्खुनीनं भिक्खूहि साधारणा ता आपत्तियो भिक्खूनं सन्तिके वुट्ठातुं। या आपत्तियो भिक्खुनीनं भिक्खूहि असाधारणा ताहि आपत्तीहि अनापत्ती’’ति।
७०. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु – ‘एवं मे अनापत्ति भविस्सती’ति, मातुया मेथुनं धम्मं पटिसेवि… धीतुया मेथुनं धम्मं पटिसेवि… भगिनिया मेथुनं धम्मं पटिसेवि… तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पुराणदुतियिकाय मेथुनं धम्मं पटिसेवि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
७१. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु मुदुपिट्ठिको होति। सो अनभिरतिया पीळितो अत्तनो अङ्गजातं मुखेन अग्गहेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु लम्बी होति। सो अनभिरतिया पीळितो अत्तनो अङ्गजातं अत्तनो वच्चमग्गं पवेसेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु मतसरीरं पस्सि। तस्मिञ्च सरीरे अङ्गजातसामन्ता वणो होति। सो – ‘एवं मे अनापत्ति भविस्सती’ति, अङ्गजाते अङ्गजातं पवेसेत्वा वणेन नीहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु मतसरीरं पस्सि। तस्मिञ्च सरीरे अङ्गजातसामन्ता वणो होति। सो – ‘एवं मे अनापत्ति भविस्सती’ति, वणे अङ्गजातं पवेसेत्वा अङ्गजातेन नीहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सारत्तो लेपचित्तस्स निमित्तं अङ्गजातेन छुपि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सारत्तो दारुधीतलिकाय निमित्तं अङ्गजातेन छुपि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
७२. तेन खो पन समयेन सुन्दरो नाम भिक्खु राजगहा पब्बजितो रथिकाय रथियाय (क॰) गच्छति। अञ्ञतरा इत्थी – ‘मुहुत्तं इत्थी तं पस्सित्वा एतदवोच मुहुत्तं (स्या॰), भन्ते, आगमेहि, वन्दिस्सामी’ति सा वन्दन्ती अन्तरवासकं उक्खिपित्वा मुखेन अङ्गजातं अग्गहेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘सादियि त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, सादियि’’न्ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, असादियन्तस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी भिक्खुं पस्सित्वा एतदवोच – ‘‘एहि, भन्ते, मेथुनं धम्मं पटिसेवा’’ति। ‘‘अलं, भगिनि, नेतं कप्पती’’ति। ‘‘एहि, भन्ते, अहं वायमिस्सामि, त्वं मा वायमि, एवं ते अनापत्ति भविस्सती’’ति। सो भिक्खु तथा अकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी भिक्खुं पस्सित्वा एतदवोच – ‘‘एहि, भन्ते, मेथुनं धम्मं पटिसेवा’’ति। ‘‘अलं, भगिनि, नेतं कप्पती’’ति। ‘‘एहि भन्ते, त्वं वायम, अहं न वायमिस्सामि, एवं ते अनापत्ति भविस्सती’’ति। सो भिक्खु तथा अकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी भिक्खुं पस्सित्वा एतदवोच – ‘‘एहि, भन्ते, मेथुनं धम्मं पटिसेवा’’ति। ‘‘अलं, भगिनि, नेतं कप्पती’’ति। ‘‘एहि, भन्ते, अब्भन्तरं घट्टेत्वा बहि मोचेहि…पे॰… बहि घट्टेत्वा अब्भन्तरं मोचेहि, एवं ते अनापत्ति भविस्सती’’ति। सो भिक्खु तथा अकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
७३. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सिवथिकं गन्त्वा अक्खायितं सरीरं पस्सित्वा तस्मिं मेथुनं धम्मं पटिसेवि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सिवथिकं गन्त्वा येभुय्येन अक्खायितं सरीरं पस्सित्वा तस्मिं मेथुनं धम्मं पटिसेवि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सिवथिकं गन्त्वा येभुय्येन खायितं सरीरं पस्सित्वा तस्मिं मेथुनं धम्मं पटिसेवि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सिवथिकं गन्त्वा छिन्नसीसं पस्सित्वा वट्टकते मुखे छुपन्तं अङ्गजातं पवेसेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सिवथिकं गन्त्वा छिन्नसीसं पस्सित्वा वट्टकते मुखे अच्छुपन्तं अङ्गजातं पवेसेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरिस्सा इत्थिया पटिबद्धचित्तो होति। सा कालङ्कता कालकता (सी॰ स्या॰) सुसाने छड्डिता। अट्ठिकानि विप्पकिण्णानि होन्ति। अथ खो सो भिक्खु सिवथिकं गन्त्वा अट्ठिकानि सङ्कड्ढित्वा निमित्ते अङ्गजातं पटिपादेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु नागिया मेथुनं धम्मं पटिसेवि… यक्खिनिया मेथुनं धम्मं पटिसेवि… पेतिया मेथुनं धम्मं पटिसेवि … पण्डकस्स मेथुनं धम्मं पटिसेवि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु उपहतिन्द्रियो होति। सो – ‘नाहं वेदियामि वेदयामि (क॰) सुखं वा दुक्खं वा, अनापत्ति मे भविस्सती’ति, मेथुनं धम्मं पटिसेवि। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘वेदयि वा सो, भिक्खवे, मोघपुरिसो न वा वेदयि, आपत्ति पाराजिकस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु – ‘इत्थिया मेथुनं धम्मं पटिसेविस्सामी’ति, छुपितमत्ते विप्पटिसारी अहोसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति सङ्घादिसेसस्सा’’ति।
७४. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु भद्दिये जातियावने दिवाविहारगतो निपन्नो होति। तस्स अङ्गमङ्गानि वातूपत्थद्धानि होन्ति। अञ्ञतरा इत्थी पस्सित्वा अङ्गजाते अभिनिसीदित्वा यावदत्थं कत्वा पक्कामि। भिक्खू किलिन्नं पस्सित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘पञ्चहि , भिक्खवे, आकारेहि अङ्गजातं कम्मनियं होति – रागेन, वच्चेन, पस्सावेन, वातेन, उच्चालिङ्गपाणकदट्ठेन। इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहाकारेहि अङ्गजातं कम्मनियं होति । अट्ठानमेतं, भिक्खवे, अनवकासो यं तस्स भिक्खुनो रागेन अङ्गजातं कम्मनियं अस्स। अरहं सो, भिक्खवे, भिक्खु। अनापत्ति, भिक्खवे, तस्स भिक्खुनो’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सावत्थिया अन्धवने दिवाविहारगतो निपन्नो होति। अञ्ञतरा गोपालिका पस्सित्वा अङ्गजाते अभिनिसीदि। सो भिक्खु पवेसनं सादियि, पविट्ठं सादियि, ठितं सादियि, उद्धरणं सादियि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सावत्थिया अन्धवने दिवाविहारगतो निपन्नो होति। अञ्ञतरा अजपालिका पस्सित्वा… अञ्ञतरा कट्ठहारिका पस्सित्वा… अञ्ञतरा गोमयहारिका पस्सित्वा अङ्गजाते अभिनिसीदि। सो भिक्खु पवेसनं सादियि, पविट्ठं सादियि, ठितं सादियि, उद्धरणं सादियि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
७५. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु वेसालियं महावने दिवाविहारगतो निपन्नो होति। अञ्ञतरा इत्थी पस्सित्वा अङ्गजाते अभिनिसीदित्वा यावदत्थं कत्वा सामन्ता हसमाना ठिता होति । सो भिक्खु पटिबुज्झित्वा तं इत्थिं एतदवोच – ‘‘तुय्हिदं कम्म’’न्ति? ‘‘आम, मय्हं कम्म’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘सादियि त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, जानामी’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अजानन्तस्सा’’ति।
७६. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु वेसालियं महावने दिवाविहारगतो रुक्खं अपस्साय निपन्नो होति। अञ्ञतरा इत्थी पस्सित्वा अङ्गजाते अभिनिसीदि। सो भिक्खु सहसा वुट्ठासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘सादियि त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, सादियि’’न्ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, असादियन्तस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु वेसालियं महावने दिवाविहारगतो रुक्खं अपस्साय निपन्नो होति। अञ्ञतरा इत्थी पस्सित्वा अङ्गजाते अभिनिसीदि। सो भिक्खु अक्कमित्वा पवत्तेसि पवट्टेसि (सी॰ स्या॰)। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘सादियि त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, सादियि’’न्ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, असादियन्तस्सा’’ति।
७७. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु वेसालियं महावने कूटागारसालायं दिवाविहारगतो द्वारं विवरित्वा निपन्नो होति। तस्स अङ्गमङ्गानि वातूपत्थद्धानि होन्ति। तेन खो पन समयेन सम्बहुला इत्थियो गन्धञ्च मालञ्च आदाय आरामं आगमंसु विहारपेक्खिकायो। अथ खो ता इत्थियो तं भिक्खुं पस्सित्वा अङ्गजाते अभिनिसीदित्वा यावदत्थं कत्वा, पुरिसूसभो वतायन्ति वत्वा गन्धञ्च मालञ्च आरोपेत्वा पक्कमिंसु। भिक्खू किलिन्नं पस्सित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘पञ्चहि, भिक्खवे, आकारेहि अङ्गजातं कम्मनियं होति – रागेन, वच्चेन, पस्सावेन, वातेन, उच्चालिङ्गपाणकदट्ठेन। इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहाकारेहि अङ्गजातं कम्मनियं होति। अट्ठानमेतं, भिक्खवे, अनवकासो, यं तस्स भिक्खुनो रागेन अङ्गजातं कम्मनियं अस्स। अरहं सो, भिक्खवे, भिक्खु। अनापत्ति, भिक्खवे, तस्स भिक्खुनो। अनुजानामि, भिक्खवे, दिवा पटिसल्लीयन्तेन द्वारं संवरित्वा पटिसल्लीयितु’’न्ति।
७८. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भारुकच्छको भिक्खु सुपिनन्ते सुपिनन्तेन (सी॰ स्या॰) पुराणदुतियिकाय मेथुनं धम्मं पटिसेवित्वा – ‘अस्समणो अहं, विब्भमिस्सामी’ति, भारुकच्छं गच्छन्तो अन्तरामग्गे आयस्मन्तं उपालिं पस्सित्वा एतमत्थं आरोचेसि। आयस्मा उपालि एवमाह – ‘‘अनापत्ति, आवुसो, सुपिनन्तेना’’ति।
तेन खो पन समयेन राजगहे सुपब्बा नाम उपासिका मुधप्पसन्ना मुद्धप्पसन्ना (सी॰) होति। सा एवंदिट्ठिका होति – ‘‘या मेथुनं धम्मं देति सा अग्गदानं देती’’ति। सा भिक्खुं पस्सित्वा एतदवोच – ‘‘एहि, भन्ते, मेथुनं धम्मं पटिसेवा’’ति। ‘‘अलं, भगिनि, नेतं कप्पती’’ति। ‘‘एहि, भन्ते, ऊरुन्तरिकाय ऊरन्तरिकाय (सी॰) घट्टेहि, एवं ते अनापत्ति भविस्सती’’ति…पे॰… एहि, भन्ते, नाभियं घट्टेहि… एहि, भन्ते, उदरवट्टियं घट्टेहि… एहि, भन्ते, उपकच्छके घट्टेहि… एहि, भन्ते, गीवायं घट्टेहि… एहि, भन्ते, कण्णच्छिद्दे घट्टेहि… एहि, भन्ते, केसवट्टियं घट्टेहि… एहि, भन्ते, अङ्गुलन्तरिकाय घट्टेहि… ‘‘एहि, भन्ते, हत्थेन उपक्कमित्वा मोचेस्सामि, एवं ते अनापत्ति भविस्सती’’ति। सो भिक्खु तथा अकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति सङ्घादिसेसस्सा’’ति।
७९. तेन खो पन समयेन सावत्थियं सद्धा नाम उपासिका मुधप्पसन्ना होति। सा एवंदिट्ठिका होति – ‘‘या मेथुनं धम्मं देति सा अग्गदानं देती’’ति। सा भिक्खुं पस्सित्वा एतदवोच – ‘‘एहि, भन्ते, मेथुनं धम्मं पटिसेवा’’ति। ‘‘अलं, भगिनि, नेतं कप्पती’’ति। ‘‘एहि, भन्ते, ऊरुन्तरिकाय घट्टेहि…पे॰… एहि, भन्ते, हत्थेन उपक्कमित्वा मोचेस्सामि, एवं ते अनापत्ति भविस्सती’’ति। सो भिक्खु तथा अकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति सङ्घादिसेसस्सा’’ति।
८०. तेन खो पन समयेन वेसालियं लिच्छविकुमारका भिक्खुं गहेत्वा भिक्खुनिया विप्पटिपादेसुं… सिक्खमानाय विप्पटिपादेसुं… सामणेरिया विप्पटिपादेसुं। उभो सादियिंसु। उभो नासेतब्बा। उभो न सादियिंसु। उभिन्नं अनापत्ति।
८१. तेन खो पन समयेन वेसालियं लिच्छविकुमारका भिक्खुं गहेत्वा वेसिया विप्पटिपादेसुं… पण्डके विप्पटिपादेसुं… गिहिनिया विप्पटिपादेसुं। भिक्खु सादियि। भिक्खु नासेतब्बो। भिक्खु न सादियि। भिक्खुस्स अनापत्ति।
तेन खो पन समयेन वेसालियं लिच्छविकुमारका भिक्खू गहेत्वा अञ्ञमञ्ञं विप्पटिपादेसुं। उभो सादियिंसु। उभो नासेतब्बा। उभो न सादियिंसु। उभिन्नं अनापत्ति।
८२. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो वुड्ढपब्बजितो भिक्खु पुराणदुतियिकाय दस्सनं अगमासि। सा – ‘एहि, भन्ते, विब्भमा’ति अग्गहेसि। सो भिक्खु पटिक्कमन्तो उत्तानो परिपति। सा उब्भजित्वा उब्भुजित्वा (सी॰ स्या॰) अङ्गजाते अङ्गजातेन (सी॰) अभिनिसीदि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि …पे॰… ‘‘सादियि त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, सादियि’’न्ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, असादियन्तस्सा’’ति।
८३. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अरञ्ञे विहरति। मिगपोतको तस्स पस्सावट्ठानं आगन्त्वा पस्सावं पिवन्तो मुखेन अङ्गजातं अग्गहेसि। सो भिक्खु सादियि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
पठमपाराजिकं समत्तं।
२. दुतियपाराजिकं
८४. तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति गिज्झकूटे पब्बते। तेन खो पन समयेन सम्बहुला सन्दिट्ठा सम्भत्ता भिक्खू इसिगिलिपस्से तिणकुटियो करित्वा वस्सं उपगच्छिंसु। आयस्मापि धनियो कुम्भकारपुत्तो तिणकुटिकं करित्वा वस्सं उपगच्छि। अथ खो ते भिक्खू वस्संवुट्ठा तेमासच्चयेन तिणकुटियो भिन्दित्वा तिणञ्च कट्ठञ्च पटिसामेत्वा जनपदचारिकं पक्कमिंसु। आयस्मा पन धनियो कुम्भकारपुत्तो तत्थेव वस्सं वसि, तत्थ हेमन्तं, तत्थ गिम्हं। अथ खो आयस्मतो धनियस्स कुम्भकारपुत्तस्स गामं पिण्डाय पविट्ठस्स तिणहारियो कट्ठहारियो तिणकुटिकं भिन्दित्वा तिणञ्च कट्ठञ्च आदाय अगमंसु। दुतियम्पि खो आयस्मा धनियो कुम्भकारपुत्तो तिणञ्च कट्ठञ्च संकड्ढित्वा तिणकुटिकं अकासि। दुतियम्पि खो आयस्मतो धनियस्स कुम्भकारपुत्तस्स गामं पिण्डाय पविट्ठस्स तिणहारियो कट्ठहारियो तिणकुटिकं भिन्दित्वा तिणञ्च कट्ठञ्च आदाय अगमंसु। ततियम्पि खो आयस्मा धनियो कुम्भकारपुत्तो तिणञ्च कट्ठञ्च संकड्ढित्वा तिणकुटिकं अकासि। ततियम्पि खो आयस्मतो धनियस्स कुम्भकारपुत्तस्स गामं पिण्डाय पविट्ठस्स तिणहारियो कट्ठहारियो तिणकुटिकं भिन्दित्वा तिणञ्च कट्ठञ्च आदाय अगमंसु।
अथ खो आयस्मतो धनियस्स कुम्भकारपुत्तस्स एतदहोसि – ‘‘यावततियकं खो मे गामं पिण्डाय पविट्ठस्स तिणहारियो कट्ठहारियो तिणकुटिकं भिन्दित्वा तिणञ्च कट्ठञ्च आदाय अगमंसु। अहं खो पन सुसिक्खितो अनवयो सके आचरियके कुम्भकारकम्मे परियोदातसिप्पो । यंनूनाहं सामं चिक्खल्लं मद्दित्वा सब्बमत्तिकामयं कुटिकं करेय्य’’न्ति! अथ खो आयस्मा धनियो कुम्भकारपुत्तो सामं चिक्खल्लं मद्दित्वा सब्बमत्तिकामयं कुटिकं करित्वा तिणञ्च कट्ठञ्च गोमयञ्च संकड्ढित्वा तं कुटिकं पचि। सा अहोसि कुटिका अभिरूपा दस्सनीया पासादिका लोहितिका लोहितका (स्या॰), सेय्यथापि इन्दगोपको। सेय्यथापि नाम किङ्कणिकसद्दो किङ्किणिकसद्दो (सी॰ स्या॰) एवमेवं तस्सा कुटिकाय सद्दो अहोसि।
८५. अथ खो भगवा सम्बहुलेहि भिक्खूहि सद्धिं गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दस तं कुटिकं अभिरूपं दस्सनीयं पासादिकं लोहितिकं। दिस्वान भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘किं एतं, भिक्खवे, अभिरूपं दस्सनीयं पासादिकं लोहितिकं, सेय्यथापि इन्दगोपको’’ति? अथ खो ते भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। विगरहि बुद्धो भगवा – ‘‘अननुच्छविकं, भिक्खवे, तस्स मोघपुरिसस्स अननुलोमिकं अप्पतिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम सो, भिक्खवे, मोघपुरिसो सब्बमत्तिकामयं कुटिकं करिस्सति! न हि नाम, भिक्खवे, तस्स मोघपुरिसस्स पाणेसु अनुद्दया अनुकम्पा अविहेसा भविस्सति! गच्छथेतं, भिक्खवे, कुटिकं भिन्दथ। मा पच्छिमा जनता पाणेसु पातब्यतं आपज्जि। न च, भिक्खवे, सब्बमत्तिकामया कुटिका कातब्बा। यो करेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति। ‘‘एवं, भन्ते’’ति, खो ते भिक्खू भगवतो पटिस्सुणित्वा येन सा कुटिका तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा तं कुटिकं भिन्दिंसु। अथ खो आयस्मा धनियो कुम्भकारपुत्तो ते भिक्खू एतदवोच – ‘‘किस्स मे तुम्हे, आवुसो, कुटिकं भिन्दथा’’ति? ‘‘भगवा, आवुसो, भेदापेती’’ति। ‘‘भिन्दथावुसो, सचे धम्मस्सामी भेदापेती’’ति।
८६. अथ खो आयस्मतो धनियस्स कुम्भकारपुत्तस्स एतदहोसि – ‘‘यावततियकं खो मे गामं पिण्डाय पविट्ठस्स तिणहारियो कट्ठहारियो तिणकुटिकं भिन्दित्वा तिणञ्च कट्ठञ्च आदाय अगमंसु। यापि मया सब्बमत्तिकामया कुटिका कता सापि भगवता भेदापिता। अत्थि च मे दारुगहे गणको सन्दिट्ठो। यंनूनाहं दारुगहे गणकं दारूनि याचित्वा दारुकुटिकं करेय्य’’न्ति। अथ खो आयस्मा धनियो कुम्भकारपुत्तो येन दारुगहे गणको तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा दारुगहे गणकं एतदवोच – ‘‘यावततियकं खो मे, आवुसो, गामं पिण्डाय पविट्ठस्स तिणहारियो कट्ठहारियो तिणकुटिकं भिन्दित्वा तिणञ्च कट्ठञ्च आदाय अगमंसु। यापि मया सब्बमत्तिकामया कुटिका कता सापि भगवता भेदापिता । देहि मे, आवुसो, दारूनि। इच्छामि दारुकुटिकं दारुकुड्डिकं कुटिकं (सी॰) कातु’’न्ति। ‘‘नत्थि, भन्ते, तादिसानि दारूनि यानाहं अय्यस्स ददेय्यं। अत्थि , भन्ते, देवगहदारूनि नगरपटिसङ्खारिकानि आपदत्थाय निक्खित्तानि। सचे तानि दारूनि राजा दापेति हरापेथ, भन्ते’’ति। ‘‘दिन्नानि, आवुसो, रञ्ञा’’ति। अथ खो दारुगहे गणकस्स एतदहोसि – ‘‘इमे खो समणा सक्यपुत्तिया धम्मचारिनो समचारिनो सम्मचारिनो (क॰) ब्रह्मचारिनो सच्चवादिनो सीलवन्तो कल्याणधम्मा। राजापिमेसं अभिप्पसन्नो। नारहति अदिन्नं दिन्नन्ति वत्तु’’न्ति। अथ खो दारुगहे गणको आयस्मन्तं धनियं कुम्भकारपुत्तं एतदवोच – ‘‘हरापेथ, भन्ते’’ति। अथ खो आयस्मा धनियो कुम्भकारपुत्तो तानि दारूनि खण्डाखण्डिकं छेदापेत्वा सकटेहि निब्बाहापेत्वा दारुकुटिकं अकासि।
८७. अथ खो वस्सकारो ब्राह्मणो मगधमहामत्तो राजगहे कम्मन्ते अनुसञ्ञायमानो येन दारुगहे गणको तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा दारुगहे गणकं एतदवोच – ‘‘यानि तानि, भणे, देवगहदारूनि नगरपटिसङ्खारिकानि आपदत्थाय निक्खित्तानि कहं तानि दारूनी’’ति? ‘‘तानि, सामि, दारूनि देवेन अय्यस्स धनियस्स कुम्भकारपुत्तस्स दिन्नानी’’ति। अथ खो वस्सकारो ब्राह्मणो मगधमहामत्तो अनत्तमनो अहोसि – ‘‘कथञ्हि नाम देवो देवगहदारूनि नगरपटिसङ्खारिकानि आपदत्थाय निक्खित्तानि धनियस्स कुम्भकारपुत्तस्स दस्सती’’ति! अथ खो वस्सकारो ब्राह्मणो मगधमहामत्तो येन राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा राजानं मागधं सेनियं बिम्बिसारं एतदवोच – ‘‘सच्चं किर, देवेन सच्चं किर देव देवेन (सी॰) देवगहदारूनि नगरपटिसङ्खारिकानि आपदत्थाय निक्खित्तानि धनियस्स कुम्भकारपुत्तस्स दिन्नानी’’ति? ‘‘को एवमाहा’’ति? ‘‘दारुगहे गणको, देवा’’ति। ‘‘तेन हि, ब्राह्मण, दारुगहे गणकं आणापेही’’ति। अथ खो वस्सकारो ब्राह्मणो मगधमहामत्तो दारुगहे गणकं बन्धं बद्धं (सी॰) आणापेसि। अद्दस खो आयस्मा धनियो कुम्भकारपुत्तो दारुगहे गणकं बन्धं निय्यमानं। दिस्वान दारुगहे गणकं एतदवोच – ‘‘किस्स त्वं, आवुसो, बन्धो निय्यासी’’ति? ‘‘तेसं, भन्ते, दारूनं किच्चा’’ति। ‘‘गच्छावुसो, अहम्पि आगच्छामी’’ति। ‘‘एय्यासि, भन्ते, पुराहं हञ्ञामी’’ति।
८८. अथ खो आयस्मा धनियो कुम्भकारपुत्तो येन रञ्ञो मागधस्स सेनियस्स बिम्बिसारस्स निवेसनं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि। अथ खो राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो येनायस्मा धनियो कुम्भकारपुत्तो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं धनियं कुम्भकारपुत्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो आयस्मन्तं धनियं कुम्भकारपुत्तं एतदवोच – ‘‘सच्चं किर मया, भन्ते, देवगहदारूनि नगरपटिसङ्खारिकानि आपदत्थाय निक्खित्तानि अय्यस्स दिन्नानी’’ति? ‘‘एवं, महाराजा’’ति। ‘‘मयं खो, भन्ते, राजानो नाम बहुकिच्चा बहुकरणीया, दत्वापि न सरेय्याम; इङ्घ, भन्ते, सरापेही’’ति। ‘‘सरसि त्वं, महाराज, पठमाभिसित्तो एवरूपिं वाचं भासिता – ‘‘दिन्नञ्ञेव समणब्राह्मणानं तिणकट्ठोदकं परिभुञ्जन्तू’’ति। ‘‘सरामहं, भन्ते। सन्ति, भन्ते, समणब्राह्मणा लज्जिनो कुक्कुच्चका सिक्खाकामा। तेसं अप्पमत्तकेपि कुक्कुच्चं उप्पज्जति। तेसं मया सन्धाय भासितं, तञ्च खो अरञ्ञे अपरिग्गहितं। सो त्वं, भन्ते, तेन लेसेन दारूनि अदिन्नं हरितुं मञ्ञसि! कथञ्हि नाम मादिसो समणं वा ब्राह्मणं वा विजिते वसन्तं हनेय्य वा बन्धेय्य वा पब्बाजेय्य वा! गच्छ, भन्ते, लोमेन त्वं मुत्तोसि। मास्सु पुनपि एवरूपं अकासी’’ति। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘अलज्जिनो इमे समणा सक्यपुत्तिया दुस्सीला मुसावादिनो। इमे हि नाम धम्मचारिनो समचारिनो ब्राह्मचारिनो सच्चवादिनो सीलवन्तो कल्याणधम्मा पटिजानिस्सन्ति! नत्थि इमेसं सामञ्ञं, नत्थि इमेसं ब्रह्मञ्ञं। नट्ठं इमेसं सामञ्ञं, नट्ठं इमेसं ब्रह्मञ्ञं। कुतो इमेसं सामञ्ञं, कुतो इमेसं ब्रह्मञ्ञं! अपगता इमे सामञ्ञा, अपगता इमे ब्रह्मञ्ञा। राजानम्पि इमे वञ्चेन्ति, किं पनञ्ञे मनुस्से’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा सन्तुट्ठा लज्जिनो कुक्कुच्चका सिक्खाकामा ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा धनियो कुम्भकारपुत्तो रञ्ञो दारूनि अदिन्नं आदियिस्सती’’ति! अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं धनियं कुम्भकारपुत्तं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा आयस्मन्तं धनियं कुम्भकारपुत्तं पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर त्वं, धनिय, रञ्ञो दारूनि अदिन्नं आदियी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा – ‘‘अननुच्छविकं, मोघपुरिस, अननुलोमिकं अप्पतिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस , रञ्ञो दारूनि अदिन्नं आदियिस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय पसन्नानं वा भिय्योभावाय; अथख्वेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानञ्चेव अप्पसादाय पसन्नानञ्च एकच्चानं अञ्ञथत्ताया’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो पुराणवोहारिको महामत्तो भिक्खूसु पब्बजितो भगवतो अविदूरे निसिन्नो होति। अथ खो भगवा तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘कित्तकेन खो भिक्खु राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो चोरं गहेत्वा हनति वा बन्धति वा पब्बाजेति वा’’ति? ‘‘पादेन वा, भगवा, पादारहेन वा’’ति पादारहेनवा अतिरेकपादेनवाति (स्या॰)। तेन खो पन समयेन राजगहे पञ्चमासको पादो होति। अथ खो भगवा आयस्मन्तं धनियं कुम्भकारपुत्तं अनेकपरियायेन विगरहित्वा दुब्भरताय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
८९. ‘‘यो पन भिक्खु अदिन्नं थेय्यसङ्खातं आदियेय्य, यथारूपे अदिन्नादाने राजानो चोरं गहेत्वा हनेय्युं वा बन्धेय्युं वा पब्बाजेय्युं वा – ‘चोरोसि बालोसि मूळ्होसि थेनोसी’ति, तथारूपं भिक्खु अदिन्नं आदियमानो अयम्पि पाराजिको होति असंवासो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
९०. तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू रजकत्थरणं गन्त्वा रजकभण्डिकं अवहरित्वा आरामं हरित्वा भाजेसुं। भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘महापुञ्ञत्थ तुम्हे, आवुसो। बहुं तुम्हाकं चीवरं उप्पन्न’’न्ति। ‘‘कुतो आवुसो, अम्हाकं पुञ्ञं, इदानि मयं रजकत्थरणं गन्त्वा रजकभण्डिकं अवहरिम्हा’’ति। ‘‘ननु, आवुसो, भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं। किस्स तुम्हे, आवुसो, रजकभण्डिकं अवहरित्था’’ति ? ‘‘सच्चं, आवुसो, भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं। तञ्च खो गामे, नो अरञ्ञे’’ति। ‘‘ननु, आवुसो, तथेवेतं होति। अननुच्छविकं, आवुसो, अननुलोमिकं अप्पतिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम तुम्हे, आवुसो, रजकभण्डिकं अवहरिस्सथ! नेतं, आवुसो, अप्पसन्नानं वा पसादाय पसन्नानं वा भिय्योभावाय; अथख्वेतं, आवुसो, अप्पसन्नानञ्चेव अप्पसादाय पसन्नानञ्च एकच्चानं अञ्ञथत्ताया’’ति। अथ खो ते भिक्खू छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा छब्बग्गिये भिक्खू पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, रजकत्थरणं गन्त्वा रजकभण्डिकं अवहरित्था’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा – ‘‘अननुच्छविकं, मोघपुरिसा, अननुलोमिकं अप्पटिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, रजकभण्डिकं अवहरिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय पसन्नानं वा भिय्योभावाय; अथ ख्वेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानञ्चेव अप्पसादाय पसन्नानञ्च एकच्चानं अञ्ञथत्ताया’’ति। अथ खो भगवा छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा दुब्भरताय…पे॰… वीरियारम्भस्स वण्णं भासित्वा भिक्खूनं तदनुच्छविकं तदनुलोमिकं धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि…पे॰… ‘‘एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
९१. ‘‘यो पन भिक्खु गामा वा अरञ्ञा वा अदिन्नं थेय्यसङ्खातं आदियेय्य, यथारूपे अदिन्नादाने राजानो चोरं गहेत्वा हनेय्युं वा बन्धेय्युं वा पब्बाजेय्युं वा – ‘चोरोसि बालोसि मूळ्होसि थेनोसी’ति, तथारूपं भिक्खु अदिन्नं आदियमानो अयम्पि पाराजिको होति असंवासो’’ति।
९२. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
गामो नाम एककुटिकोपि गामो, द्विकुटिकोपि गामो, तिकुटिकोपि गामो, चतुकुटिकोपि गामो, समनुस्सोपि गामो, अमनुस्सोपि गामो, परिक्खित्तोपि गामो, अपरिक्खित्तोपि गामो, गोनिसादिनिविट्ठोपि गामो, योपि सत्थो अतिरेकचतुमासनिविट्ठो सोपि वुच्चति गामो।
गामूपचारो नाम परिक्खित्तस्स गामस्स इन्दखीले इन्दखिले (क॰) ठितस्स मज्झिमस्स पुरिसस्स लेड्डुपातो, अपरिक्खित्तस्स गामस्स घरूपचारे ठितस्स मज्झिमस्स पुरिसस्स लेड्डुपातो।
अरञ्ञं नाम ठपेत्वा गामञ्च गामूपचारञ्च अवसेसं अरञ्ञं नाम।
अदिन्नं नामं यं अदिन्नं अनिस्सट्ठं अपरिच्चत्तं रक्खितं गोपितं ममायितं परपरिग्गहितं। एतं अदिन्नं नाम।
थेय्यसङ्खातन्ति थेय्यचित्तो अवहरणचित्तो।
आदियेय्याति आदियेय्य हरेय्य अवहरेय्य इरियापथं विकोपेय्य ठाना चावेय्य सङ्केतं वीतिनामेय्य।
यथारूपं नाम पादं वा पादारहं वा अतिरेकपादं वा।
राजानो नाम पथब्याराजा पदेसराजा मण्डलिका अन्तरभोगिका अक्खदस्सा महामत्ता, ये वा पन छेज्जभेज्जं करोन्ता अनुसासन्ति। एते राजानो नाम।
चोरो नाम यो पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं अदिन्नं थेय्यसङ्खातं आदियति। एसो चोरो नाम।
हनेय्युं वाति हत्थेन वा पादेन वा कसाय वा वेत्तेन वा अड्ढदण्डकेन वा छेज्जाय वा हनेय्युं।
बन्धेय्युं वाति रज्जुबन्धनेन वा अन्दुबन्धनेन वा सङ्खलिकबन्धनेन वा घरबन्धनेन वा नगरबन्धनेन वा गामबन्धनेन वा निगमबन्धनेन वा बन्धेय्युं, पुरिसगुत्तिं वा करेय्युं।
पब्बाजेय्युं वाति गामा वा निगमा वा नगरा वा जनपदा वा जनपदपदेसा वा पब्बाजेय्युं।
चोरोसि बालोसि मूळ्होसि थेनोसीति परिभासो एसो।
तथारूपं नाम पादं वा पादारहं वा अतिरेकपादं वा।
आदियमानोति आदियमानो हरमानो अवहरमानो इरियापथं विकोपयमानो ठाना चावयमानो सङ्केतं वीतिनामयमानो।
अयम्पीति पुरिमं उपादाय वुच्चति।
पाराजिको होतीति सेय्यथापि नाम पण्डुपलासो बन्धना पवुत्तो हरितत्ताय (सी॰ स्या॰) अभब्बो हरितत्थाय हरितत्ताय (सी॰ स्या॰), एवमेव भिक्खु पादं वा पादारहं वा अतिरेकपादं वा अदिन्नं थेय्यसङ्खातं आदियित्वा अस्समणो होति असक्यपुत्तियो। तेन वुच्चति – ‘पाराजिको होती’ति।
असंवासोति संवासो नाम एककम्मं एकुद्देसो समसिक्खता। एसो संवासो नाम। सो तेन सद्धिं नत्थि। तेन वुच्चति – ‘असंवासो’ति।
९३. भूमट्ठं थलट्ठं आकासट्ठं वेहासट्ठं उदकट्ठं नावट्ठं यानट्ठं भारट्ठं आरामट्ठं विहारट्ठं खेत्तट्ठं वत्थुट्ठं गामट्ठं अरञ्ञट्ठं उदकं दन्तपोणं दन्तपोनं (सी॰ क॰) वनप्पति हरणकं उपनिधि सुङ्कघातं पाणो अपदं द्विपदं चतुप्पदं बहुप्पदं ओचरको ओणिरक्खो संविदावहारो सङ्केतकम्मं निमित्तकम्मन्ति।
९४. भूमट्ठं नाम भण्डं भूमियं निक्खित्तं होति निखातं पटिच्छन्नं। भूमट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति कुदालं वा पिटकं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। तत्थ जातकं कट्ठं वा लतं वा छिन्दति, आपत्ति दुक्कटस्स। तत्थ पंसुं खणति वा ब्यूहति वियूहति (स्या॰) वा उद्धरति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। कुम्भिं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। अत्तनो भाजनं पवेसेत्वा पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। अत्तनो भाजनगतं वा करोति मुट्ठिं वा छिन्दति, आपत्ति पाराजिकस्स। सुत्तारुळ्हं भण्डं पामङ्गं वा कण्ठसुत्तकं वा कटिसुत्तकं वा साटकं वा वेठनं वा थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। कोटियं गहेत्वा उच्चारेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। घंसन्तो नीहरति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। अन्तमसो केसग्गमत्तम्पि कुम्भिमुखा मोचेति, आपत्ति पाराजिकस्स। सप्पिं वा तेलं वा मधुं वा फाणितं वा पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो एकेन पयोगेन पिवति, आपत्ति पाराजिकस्स। तत्थेव भिन्दति वा छड्डेति वा झापेति वा अपरिभोगं वा करोति, आपत्ति दुक्कटस्स।
९५. थलट्ठं नाम भण्डं थले निक्खित्तं होति। थलट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
९६. आकासट्ठं नाम भण्डं आकासगतं होति। मोरो वा कपिञ्जरो वा तित्तिरो वा वट्टको वा, साटकं वा वेठनं वा हिरञ्ञं वा सुवण्णं वा छिज्जमानं पतति। आकासट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स । गमनं उपच्छिन्दति, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
९७. वेहासट्ठं नाम भण्डं वेहासगतं होति। मञ्चे वा पीठे वा चीवरवंसे वा चीवररज्जुया वा भित्तिखिले वा नागदन्ते वा रुक्खे वा लग्गितं होति, अन्तमसो पत्ताधारकेपि। वेहासट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
९८. उदकट्ठं नाम भण्डं उदके निक्खित्तं होति। उदकट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। निमुज्जति वा उम्मुज्जति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। तत्थ जातकं उप्पलं वा पदुमं वा पुण्डरीकं वा भिसं वा मच्छं वा कच्छपं वा पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
९९. नावा नाम याय तरति। नावट्ठं नाम भण्डं नावाय निक्खित्तं होति। ‘‘नावट्ठं भण्डं अवहरिस्सामी’’ति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। नावं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। बन्धनं मोचेति, आपत्ति दुक्कटस्स। बन्धनं मोचेत्वा आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। उद्धं वा अधो वा तिरियं वा अन्तमसो केसग्गमत्तम्पि सङ्कामेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
१००. यानं नाम वय्हं रथो सकटं सन्दमानिका। यानट्ठं नाम भण्डं याने निक्खित्तं होति। यानट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। यानं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
१०१. भारो नाम सीसभारो खन्धभारो कटिभारो ओलम्बको। सीसे भारं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। खन्धं ओरोपेति, आपत्ति पाराजिकस्स। खन्धे भारं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। कटिं ओरोपेति, आपत्ति पाराजिकस्स। कटिया भारं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। हत्थेन गण्हाति, आपत्ति पाराजिकस्स। हत्थे भारं थेय्यचित्तो भूमियं निक्खिपति, आपत्ति पाराजिकस्स। थेय्यचित्तो भूमितो गण्हाति, आपत्ति पाराजिकस्स।
१०२. आरामो नाम पुप्फारामो फलारामो। आरामट्ठं नाम भण्डं आरामे चतूहि ठानेहि निक्खित्तं होति – भूमट्ठं थलट्ठं, आकासट्ठं, वेहासट्ठं। आरामट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। तत्थ जातकं मूलं वा तचं वा पत्तं वा पुप्फं वा फलं वा पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। आरामं अभियुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। सामिकस्स विमतिं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। सामिको न मय्हं भविस्सतीति धुरं निक्खिपति, आपत्ति पाराजिकस्स। धम्मं चरन्तो सामिकं पराजेति, आपत्ति पाराजिकस्स। धम्मं चरन्तो परज्जति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
१०३. विहारट्ठं नाम भण्डं विहारे चतूहि ठानेहि निक्खित्तं होति – भूमट्ठं, थलट्ठं, आकासट्ठं, वेहासट्ठं। विहारट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। विहारं अभियुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। सामिकस्स विमतिं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। सामिको न मय्हं भविस्सतीति धुरं निक्खिपति, आपत्ति पाराजिकस्स। धम्मं चरन्तो सामिकं पराजेति, आपत्ति पाराजिकस्स। धम्मं चरन्तो परज्जति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
१०४. खेत्तं नाम यत्थ पुब्बण्णं वा अपरण्णं वा जायति। खेत्तट्ठं नाम भण्डं खेत्ते चतूहि ठानेहि निक्खित्तं होति – भूमट्ठं, थलट्ठं, आकासट्ठं, वेहासट्ठं। खेत्तट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति, दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। तत्थ जातकं पुब्बण्णं वा अपरण्णं वा पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। खेत्तं अभियुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। सामिकस्स विमतिं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। सामिको न मय्हं भविस्सतीति धुरं निक्खिपति, आपत्ति पाराजिकस्स। धम्मं चरन्तो सामिकं पराजेति, आपत्ति पाराजिकस्स। धम्मं चरन्तो परज्जति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। खिलं वा रज्जुं वा वतिं वा मरियादं वा सङ्कामेति, आपत्ति दुक्कटस्स। एकं पयोगं अनागते, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। तस्मिं पयोगे आगते, आपत्ति पाराजिकस्स।
१०५. वत्थु नाम आरामवत्थु विहारवत्थु। वत्थुट्ठं नाम भण्डं वत्थुस्मिं चतूहि ठानेहि निक्खित्तं होति – भूमट्ठं, थलट्ठं, आकासट्ठं, वेहासट्ठं। वत्थुट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। वत्थुं अभियुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। सामिकस्स विमतिं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। सामिको न मय्हं भविस्सतीति धुरं निक्खिपति, आपत्ति पाराजिकस्स। धम्मं चरन्तो सामिकं पराजेति, आपत्ति पाराजिकस्स। धम्मं चरन्तो परज्जति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। खीलं वा रज्जुं वा वतिं वा पाकारं वा सङ्कामेति, आपत्ति दुक्कटस्स। एकं पयोगं अनागते आपत्ति थुल्लच्चयस्स। तस्मिं पयोगे आगते आपत्ति पाराजिकस्स।
१०६. गामट्ठं नाम भण्डं गामे चतूहि ठानेहि निक्खित्तं होति – भूमट्ठं, थलट्ठं, आकासट्ठं, वेहासट्ठं। गामट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
१०७. अरञ्ञं नाम यं मनुस्सानं परिग्गहितं होति, तं अरञ्ञं। अरञ्ञट्ठं नाम भण्डं अरञ्ञे चतूहि ठानेहि निक्खित्तं होति – भूमट्ठं, थलट्ठं, आकासट्ठं, वेहासट्ठं। अरञ्ञट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। तत्थ जातकं कट्ठं वा लतं वा तिणं वा पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
१०८. उदकं नाम भाजनगतं वा होति पोक्खरणिया वा तळाके वा। थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स । अत्तनो भाजनं पवेसेत्वा पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं उदकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। अत्तनो भाजनगतं करोति, आपत्ति पाराजिकस्स। मरियादं भिन्दति, आपत्ति दुक्कटस्स। मरियादं भिन्दित्वा पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं उदकं निक्खामेति, आपत्ति पाराजिकस्स। अतिरेकमासकं वा ऊनपञ्चमासकं वा अग्घनकं उदकं निक्खामेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मासकं वा ऊनमासकं वा अग्घनकं उदकं निक्खामेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
१०९. दन्तपोणं नाम छिन्नं वा अच्छिन्नं वा। पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
११०. वनप्पति नाम यो मनुस्सानं परिग्गहितो होति रुक्खो परिभोगो। थेय्यचित्तो छिन्दति, पहारे पहारे आपत्ति दुक्कटस्स। एकं पहारं अनागते, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। तस्मिं पहारे आगते, आपत्ति पाराजिकस्स।
१११. हरणकं नाम अञ्ञस्स हरणकं भण्डं। थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। सहभण्डहारकं पदसा नेस्सामीति पठमं पादं सङ्कामेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। दुतियं पादं सङ्कामेति, आपत्ति पाराजिकस्स। पतितं भण्डं गहेस्सामीति पातापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। पतितं भण्डं पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
११२. उपनिधि नाम उपनिक्खित्तं भण्डं। देहि मे भण्डन्ति वुच्चमानो नाहं गण्हामीति भणति, आपत्ति दुक्कटस्स। सामिकस्स विमतिं उप्पादेति , आपत्ति थुल्लच्चयस्स । सामिको न मय्हं दस्सतीति धुरं निक्खिपति, आपत्ति पाराजिकस्स। धम्मं चरन्तो सामिकं पराजेति, आपत्ति पाराजिकस्स। धम्मं चरन्तो परज्जति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
११३. सुङ्कघातं नाम रञ्ञा ठपितं होति पब्बतखण्डे वा नदीतित्थे वा गामद्वारे वा – ‘अत्र पविट्ठस्स सुङ्कं गण्हन्तू’ति। तत्र पविसित्वा राजग्गं राजग्घं (सी॰ स्या॰) भण्डं पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। पठमं पादं सुङ्कघातं अतिक्कामेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। दुतियं पादं अतिक्कामेति, आपत्ति पाराजिकस्स। अन्तोसुङ्कघाते ठितो बहिसुङ्कघातं पातेति, आपत्ति पाराजिकस्स। सुङ्कं परिहरति, आपत्ति दुक्कटस्स।
११४. पाणो नाम मनुस्सपाणो वुच्चति। थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। पदसा नेस्सामीति पठमं पादं सङ्कामेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। दुतियं पादं सङ्कामेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
अपदं नाम अहि मच्छा। पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
११५. द्विपदं नाम मनुस्सा, पक्खजाता। थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। पदसा नेस्सामीति पठमं पादं सङ्कामेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। दुतियं पादं सङ्कामेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
११६. चतुप्पदं नाम – हत्थी अस्सा ओट्ठा गोणा गद्रभा पसुका। थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। पदसा नेस्सामीति पठमं पादं सङ्कामेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। दुतियं पादं सङ्कामेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ततियं पादं सङ्कामेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। चतुत्थं पादं सङ्कामेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
११७. बहुप्पदं नाम – विच्छिका सतपदी उच्चालिङ्गपाणका। पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। पदसा नेस्सामीति सङ्कामेति, पदे पदे आपत्ति थुल्लच्चयस्स। पच्छिमं पादं सङ्कामेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
११८. ओचरको नाम भण्डं ओचरित्वा आचिक्खति – ‘‘इत्थन्नामं भण्डं अवहरा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो तं भण्डं अवहरति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स।
ओणिरक्खो नाम आहटं भण्डं गोपेन्तो पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
संविदावहारो नाम सम्बहुला संविदहित्वा एको भण्डं अवहरति, आपत्ति सब्बेसं पाराजिकस्स।
११९. सङ्केतकम्मं नाम सङ्केतं करोति – ‘‘पुरेभत्तं वा पच्छाभत्तं वा रत्तिं वा दिवा वा तेन सङ्केतेन तं भण्डं अवहरा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तेन सङ्केतेन तं भण्डं अवहरति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स। तं सङ्केतं पुरे वा पच्छा वा तं भण्डं अवहरति, मूलट्ठस्स अनापत्ति। अवहारकस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
१२०. निमित्तकम्मं नाम निमित्तं करोति। अक्खिं वा निखणिस्सामि भमुकं वा उक्खिपिस्सामि सीसं वा उक्खिपिस्सामि, तेन निमित्तेन तं भण्डं अवहराति, आपत्ति दुक्कटस्स। तेन निमित्तेन तं भण्डं अवहरति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स। तं निमित्तं पुरे वा पच्छा वा तं भण्डं अवहरति, मूलट्ठस्स अनापत्ति। अवहारकस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
१२१. भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं भण्डं अवहरा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो तं मञ्ञमानो तं अवहरति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं भण्डं अवहरा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो तं मञ्ञमानो अञ्ञं अवहरति, मूलट्ठस्स अनापत्ति। अवहारकस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं भण्डं अवहरा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो अञ्ञं मञ्ञमानो तं अवहरति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं भण्डं अवहरा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो अञ्ञं मञ्ञमानो अञ्ञं अवहरति, मूलट्ठस्स अनापत्ति। अवहारकस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामस्स पावद – ‘इत्थन्नामो इत्थन्नामस्स पावदतु – इत्थन्नामो इत्थन्नामं भण्डं अवहरतू’’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो इतरस्स आरोचेति, आपत्ति दुक्कटस्स। अवहारको पटिग्गण्हाति, मूलट्ठस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स। सो तं भण्डं अवहरति, आपत्ति सब्बेसं पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामस्स पावद – ‘इत्थन्नामो इत्थन्नामस्स पावदतु – इत्थन्नामो इत्थन्नामं भण्डं अवहरतू’’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो अञ्ञं आणापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। अवहारको पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो तं भण्डं अवहरति, मूलट्ठस्स अनापत्ति। आणापकस्स च अवहारकस्स च आपत्ति पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं भण्डं अवहरा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो गन्त्वा पुन पच्चागच्छति – ‘‘नाहं सक्कोमि तं भण्डं अवहरितु’’न्ति। सो पुन आणापेति – ‘‘यदा सक्कोसि तदा तं भण्डं अवहरा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो तं भण्डं अवहरति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं भण्डं अवहरा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो आणापेत्वा विप्पटिसारी न सावेति – ‘‘मा अवहरी’’ति। सो तं भण्डं अवहरति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं भण्डं अवहरा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो आणापेत्वा विप्पटिसारी सावेति – ‘‘मा अवहरी’’ति। सो ‘‘आणत्तो अहं तया’’ति, तं भण्डं अवहरति, मूलट्ठस्स अनापत्ति। अवहारकस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं भण्डं अवहरा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो आणापेत्वा विप्पटिसारी सावेति – ‘‘मा अवहरी’’ति। सो ‘‘साधू’’ति सुट्ठूति (क॰)? ओरमति, उभिन्नं अनापत्ति।
१२२. पञ्चहि आकारेहि अदिन्नं आदियन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – परपरिग्गहितञ्च होति, परपरिग्गहितसञ्ञी च, गरुको च होति परिक्खारो, पञ्चमासको वा अतिरेकपञ्चमासको वा, थेय्यचित्तञ्च पच्चुपट्ठितं होति। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
१२३. पञ्चहि आकारेहि अदिन्नं आदियन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स – परपरिग्गहितञ्च होति, परपरिग्गहितसञ्ञी च, लहुको च होति परिक्खारो, अतिरेकमासको वा ऊनपञ्चमासको वा, थेय्यचित्तञ्च पच्चुपट्ठितं होति। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। ठाना चावेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
१२४. पञ्चहि आकारेहि अदिन्नं आदियन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स। परपरिग्गहितञ्च होति, परपरिग्गहितसञ्ञी च, लहुको च होति परिक्खारो, मासको वा ऊनमासको वा, थेय्यचित्तञ्च पच्चुपट्ठितं होति। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। ठाना चावेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
१२५. छहि आकारेहि अदिन्नं आदियन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स। न च सकसञ्ञी, न च विस्सासग्गाही, न च तावकालिकं, गरुको च होति परिक्खारो, पञ्चमासको वा अतिरेकपञ्चमासको वा, थेय्यचित्तञ्च पच्चुपट्ठितं होति। आमसति, आपत्ति दुक्कटस। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
१२६. छहि आकारेहि अदिन्नं आदियन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स। न च सकसञ्ञी, न च विस्सासग्गाही, न च तावकालिकं, लहुको च होति परिक्खारो अतिरेकमासको वा ऊनपञ्चमासको वा, थेय्यचित्तञ्च पच्चुपट्ठितं होति। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। ठाना चावेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
१२७. छहि आकारेहि अदिन्नं आदियन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स। न च सकसञ्ञी, न च विस्सासग्गाही, न च तावकालिकं, लहुको च होति परिक्खारो, मासको वा ऊनमासको वा, थेय्यचित्तञ्च पच्चुपट्ठितं होति। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। ठाना चावेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
१२८. पञ्चहि आकारेहि अदिन्नं आदियन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स। न च परपरिग्गहितं होति, परपरिग्गहितसञ्ञी च, गरुको च होति परिक्खारो, पञ्चमासको वा अतिरेकपञ्चमासको वा, थेय्यचित्तञ्च पच्चुपट्ठितं होति। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। ठाना चावेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
१२९. पञ्चहि आकारेहि अदिन्नं आदियन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स। न च परपरिग्गहितं होति, परपरिग्गहितसञ्ञी च, लहुको च होति परिक्खारो, अतिरेकमासको वा ऊनपञ्चमासको वा, थेय्यचित्तञ्च पच्चुपट्ठितं होति। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। ठाना चावेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
१३०. पञ्चहि आकारेहि अदिन्नं आदियन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स। न च परपरिग्गहितं होति, परपरिग्गहितसञ्ञी च, लहुको च होति परिक्खारो, मासको वा ऊनमासको वा, थेय्यचित्तञ्च पच्चुपट्ठितं होति। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। ठाना चावेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
१३१. अनापत्ति ससञ्ञिस्स, विस्सासग्गाहे, तावकालिके, पेतपरिग्गहे, तिरच्छानगतपरिग्गहे, पंसुकूलसञ्ञिस्स, उम्मत्तकस्स, (खित्तचित्तस्स वेदनाट्टस्स) (खित्तचित्तस्स वेदनाट्टस्स) कत्थचि नत्थि आदिकम्मिकस्साति।
अदिन्नादानम्हि पठमभाणवारो निट्ठितो।
विनीतवत्थुउद्दानगाथा
रजकेहि पञ्च अक्खाता, चतुरो अत्थरणेहि च।
अन्धकारेन वे पञ्च, पञ्च हारणकेन च॥
निरुत्तिया पञ्च अक्खाता, वातेहि अपरे दुवे।
असम्भिन्ने कुसापातो, जन्तग्गेन जन्ताघरेन (स्या॰) सहा दस॥
विघासेहि पञ्च अक्खाता, पञ्च चेव अमूलका।
दुब्भिक्खे कुरमंसञ्च कूरमंसञ्च (स्या॰), पूवसक्खलिमोदका॥
छपरिक्खारथविका , भिसिवंसा न निक्खमे।
खादनीयञ्च विस्सासं, ससञ्ञायपरे दुवे॥
सत्त नावहरामाति, सत्त चेव अवाहरुं।
सङ्घस्स अवहरुं सत्त, पुप्फेहि अपरे दुवे॥
तयो च वुत्तवादिनो, मणि तीणि अतिक्कमे।
सूकरा च मिगा मच्छा, यानञ्चापि पवत्तयि॥
दुवे पेसी दुवे दारू, पंसुकूलं दुवे दका।
अनुपुब्बविधानेन , तदञ्ञो न परिपूरयि॥
सावत्थिया चतुरो मुट्ठी, द्वे विघासा दुवे तिणा।
सङ्घस्स भाजयुं सत्त, सत्त चेव अस्सामिका॥
दारुदका मत्तिका द्वे तिणानि।
सङ्घस्स सत्त अवहासि सेय्यं।
सस्सामिकं न चापि नीहरेय्य।
हरेय्य सस्सामिकं तावकालिकं॥
चम्पा राजगहे चेव, वेसालिया च अज्जुको।
बाराणसी च कोसम्बी, सागला दळ्हिकेन चाति॥
विनीतवत्थु
१३२. तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू रजकत्थरणं गन्त्वा रजकभण्डिकं अवहरिंसु। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं। कच्चि नु खो मयं पाराजिकं आपत्तिं आपन्ना’’ति । भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘आपत्तिं तुम्हे, भिक्खवे, आपन्ना पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु रजकत्थरणं गन्त्वा महग्घं दुस्सं पस्सित्वा थेय्यचित्तं उप्पादेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं, कच्चि नु खो अहं पाराजिकं आपत्तिं आपन्नो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, चित्तुप्पादे’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु रजकत्थरणं गन्त्वा महग्घं दुस्सं पस्सित्वा थेय्यचित्तो आमसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु रजकत्थरणं गन्त्वा महग्घं दुस्सं पस्सित्वा थेय्यचित्तो फन्दापेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु रजकत्थरणं गन्त्वा महग्घं दुस्सं पस्सित्वा थेय्यचित्तो ठाना चावेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१३३. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो पिण्डचारिको भिक्खु महग्घं उत्तरत्थरणं पस्सित्वा थेय्यचित्तं उप्पादेसि…पे॰… थेय्यचित्तो आमसि…पे॰… थेय्यचित्तो फन्दापेसि…पे॰… थेय्यचित्तो ठाना चावेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१३४. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु दिवा भण्डं पस्सित्वा निमित्तं अकासि – ‘रत्तिं अवहरिस्सामी’ति। सो तं मञ्ञमानो तं अवहरि…पे॰… तं मञ्ञमानो अञ्ञं अवहरि…पे॰… अञ्ञं मञ्ञमानो तं अवहरि…पे॰… अञ्ञं मञ्ञमानो अञ्ञं अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति ।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु दिवा भण्डं पस्सित्वा निमित्तं अकासि – ‘‘रत्तिं अवहरिस्सामी’’ति। सो तं मञ्ञमानो अत्तनो भण्डं अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञस्स भण्डं हरन्तो सीसे भारं थेय्यचित्तो आमसि…पे॰… थेय्यचित्तो फन्दापेसि…पे॰… थेय्यचित्तो खन्धं ओरोपेसि…पे॰… खन्धे भारं थेय्यचित्तो आमसि…पे॰… थेय्यचित्तो फन्दापेसि…पे॰… थेय्यचित्तो कटिं ओरोपेसि…पे॰… कटिया भारं थेय्यचित्तो आमसि…पे॰… थेय्यचित्तो फन्दापेसि…पे॰… थेय्यचित्तो हत्थेन अग्गहेसि…पे॰… हत्थे भारं थेय्यचित्तो भूमियं निक्खिपि…पे॰… थेय्यचित्तो भूमितो अग्गहेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१३५. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अज्झोकासे चीवरं पत्थरित्वा विहारं पाविसि। अञ्ञतरो भिक्खु – ‘मायिदं चीवरं नस्सी’ति, पटिसामेसि। सो निक्खमित्वा तं भिक्खुं पुच्छि – ‘‘आवुसो, मय्हं चीवरं केन अवहट’’न्ति ? सो एवमाह – ‘‘मया अवहट’’न्ति। ‘‘सो तं आदियि, अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰…। भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘निरुत्तिपथो अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, निरुत्तिपथे’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पीठे चीवरं निक्खिपित्वा। पीठे निसीदनं निक्खिपित्वा… हेट्ठापीठे पत्तं निक्खिपित्वा विहारं पाविसि। अञ्ञतरो भिक्खु – ‘‘मायं पत्तो नस्सी’’ति पटिसामेसि। सो निक्खमित्वा तं भिक्खुं पुच्छि – ‘‘आवुसो, मय्हं पत्तो केन अवहटो’’ति? सो एवमाह – ‘‘मया अवहटो’’ति। ‘‘सो तं आदियि, अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, निरुत्तिपथे’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा भिक्खुनी वतिया चीवरं पत्थरित्वा विहारं पाविसि। अञ्ञतरा भिक्खुनी – ‘मायिदं चीवरं नस्सी’ति पटिसामेसि। सा निक्खमित्वा तं भिक्खुनिं पुच्छि – ‘‘अय्ये, मय्हं चीवरं केन अवहट’’न्ति? सा एवमाह – ‘‘मया अवहट’’न्ति। ‘‘सा तं आदियि, अस्समणीसि त्व’’न्ति। तस्सा कुक्कुच्चं अहोसि। अथ खो सा भिक्खुनी भिक्खुनीनं एतमत्थं आरोचेसि। भिक्खुनियो भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसुं। भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, निरुत्तिपथे’’ति।
१३६. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु वातमण्डलिकाय उक्खित्तं साटकं पस्सित्वा सामिकानं दस्सामीति, अग्गहेसि। सामिका तं भिक्खुं चोदेसुं – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं भिक्खू’’ति? ‘‘अथेय्यचित्तो अहं, भगवा’’ति। अनापत्ति, भिक्खु, अथेय्यचित्तस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु वातमण्डलिकाय उक्खित्तं वेठनं पस्सित्वा ‘पुरे सामिका पस्सन्ती’ति थेय्यचित्तो अग्गहेसि। सामिका तं भिक्खुं चोदेसुं – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१३७. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सुसानं गन्त्वा अभिन्ने सरीरे पंसुकूलं अग्गहेसि। तस्मिञ्च सरीरे पेतो अधिवत्थो होति । अथ खो सो पेतो तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘मा, भन्ते, मय्हं साटकं अग्गहेसी’’ति। सो भिक्खु अनादियन्तो अगमासि । अथ खो तं सरीरं उट्ठहित्वा तस्स भिक्खुनो पिट्ठितो पिट्ठितो अनुबन्धि। अथ खो सो भिक्खु विहारं पविसित्वा द्वारं थकेसि। अथ खो तं सरीरं तत्थेव परिपति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। न च, भिक्खवे, अभिन्ने सरीरे पंसुकूलं गहेतब्बं। सो गण्हेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
१३८. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सङ्घस्स चीवरे भाजीयमाने थेय्यचित्तो कुसं सङ्कामेत्वा चीवरं अग्गहेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१३९. तेन खो पन समयेन आयस्मा आनन्दो जन्ताघरे अञ्ञतरस्स भिक्खुनो अन्तरवासकं अत्तनो मञ्ञमानो निवासेसि। अथ खो सो भिक्खु आयस्मन्तं आनन्दं एतदवोच – ‘‘किस्स मे त्वं, आवुसो आनन्द, अन्तरवासकं निवासेसी’’ति? ‘‘सकसञ्ञी अहं, आवुसो’’ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, सकसञ्ञिस्सा’’ति।
१४०. तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्ता सीहविघासं पस्सित्वा पचापेत्वा परिभुञ्जिंसु। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, सीहविघासे’’ति।
तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्ता ब्यग्घविघासं पस्सित्वा… दीपिविघासं पस्सित्वा… तरच्छविघासं पस्सित्वा… कोकविघासं पस्सित्वा पचापेत्वा परिभुञ्जिंसु। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, तिरच्छानगतपरिग्गहे’’ति।
१४१. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सङ्घस्स ओदने भाजीयमाने – ‘अपरस्स भागं देही’ति अमूलकं अग्गहेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति सम्पजानमुसावादे पाचित्तियस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सङ्घस्स खादनीये भाजियमाने… सङ्घस्स पूवे भाजियमाने… सङ्घस्स उच्छुम्हि भाजियमाने… सङ्घस्स तिम्बरूसके भाजियमाने – ‘अपरस्स भागं देही’ति अमूलकं अग्गहेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰…। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति सम्पजानमुसावादे पाचित्तियस्सा’’ति।
१४२. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु दुब्भिक्खे ओदनीयघरं पविसित्वा पत्तपूरं ओदनं थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु दुब्भिक्खे सूनघरं सूनाघरं (सी॰ स्या) पविसित्वा पत्तपूरं मंसं थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु दुब्भिक्खे पूवघरं पविसित्वा पत्तपूरं पूवं थेय्यचित्तो अवहरि…पे॰… पत्तपूरा सक्खलियो थेय्यचित्तो अवहरि…पे॰… पत्तपूरे मोदके थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१४३. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु दिवा परिक्खारं पस्सित्वा निमित्तं अकासि – ‘‘रत्तिं अवहरिस्सामी’’ति। सो तं मञ्ञमानो तं अवहरि…पे॰… तं मञ्ञमानो अञ्ञं अवहरि…पे॰… अञ्ञं मञ्ञमानो तं अवहरि…पे॰… अञ्ञं मञ्ञमानो अञ्ञं अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु दिवा परिक्खारं पस्सित्वा निमित्तं अकासि – ‘‘रत्तिं अवहरिस्सामी’’ति। सो तं मञ्ञमानो अत्तनो परिक्खारं अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
१४४. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पीठे थविकं पस्सित्वा – ‘‘इतो गण्हन्तो पाराजिको भविस्सामी’’ति सह पीठकेन सङ्कामेत्वा अग्गहेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सङ्घस्स भिसिं थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१४५. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु चीवरवंसे चीवरं थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु विहारे चीवरं अवहरित्वा – ‘‘इतो निक्खमन्तो पाराजिको भविस्सामी’’ति विहारा न निक्खमि…पे॰… भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘निक्खमि निक्खमेय्य (सी॰ स्या॰) वा सो, भिक्खवे, मोघपुरिसो न वा निक्खमि निक्खमेय्य (सी॰ स्या॰), आपत्ति पाराजिकस्सा’’ति।
१४६. तेन खो पन समयेन द्वे भिक्खू सहायका होन्ति। एको भिक्खु गामं पिण्डाय पाविसि। दुतियो भिक्खु सङ्घस्स खादनीये भाजीयमाने सहायकस्स भागं गहेत्वा तस्स विस्ससन्तो परिभुञ्जि। सो जानित्वा तं चोदेसि – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किं चित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘विस्सासग्गाहो अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, विस्सासग्गाहे’’ति।
१४७. तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू चीवरकम्मं करोन्ति। सङ्घस्स खादनीये भाजीयमाने सब्बेसं पटिविसा आहरित्वा उपनिक्खित्ता होन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरस्स भिक्खुनो पटिविसं अत्तनो मञ्ञमानो परिभुञ्जि। सो जानित्वा तं चोदेसि – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘सकसञ्ञी अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सकसञ्ञिस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू चीवरकम्मं करोन्ति। सङ्घस्स खादनीये भाजियमाने अञ्ञतरस्स भिक्खुनो पत्तेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो पटिविसो आहरित्वा उपनिक्खित्तो होति। पत्तसामिको भिक्खु अत्तनो मञ्ञमानो परिभुञ्जि। सो जानित्वा तं चोदेसि – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सकसञ्ञिस्सा’’ति।
१४८. तेन खो पन समयेन अम्बचोरका अम्बं पातेत्वा भण्डिकं आदाय अगमंसु। सामिका ते चोरके अनुबन्धिंसु। चोरका सामिके पस्सित्वा भण्डिकं पातेत्वा पलायिंसु। भिक्खू पंसुकूलसञ्ञिनो पटिग्गहापेत्वा परिभुञ्जिंसु। सामिका ते भिक्खू चोदेसुं – ‘‘अस्समणात्थ तुम्हे’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘किंचित्ता तुम्हे, भिक्खवे’’ति? ‘‘पंसुकूलसञ्ञिनो मयं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पंसुकूलसञ्ञिस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन जम्बुचोरका… लबुजचोरका… पनसचोरका… तालपक्कचोरका… उच्छुचोरका… तिम्बरूसकचोरका तिम्बरूसके उच्चिनित्वा भण्डिकं आदाय अगमंसु। सामिका ते चोरके अनुबन्धिंसु। चोरका सामिके पस्सित्वा भण्डिकं पातेत्वा पलायिंसु। भिक्खू पंसुकूलसञ्ञिनो पटिग्गहापेत्वा परिभुञ्जिंसु। सामिका ते भिक्खू चोदेसुं – ‘‘अस्समणात्थ तुम्हे’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पंसुकूलसञ्ञिस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अम्बचोरका अम्बं पातेत्वा भण्डिकं आदाय अगमंसु। सामिका ते चोरके अनुबन्धिंसु। चोरका सामिके पस्सित्वा भण्डिकं पातेत्वा पलायिंसु। भिक्खू – ‘पुरे सामिका पस्सन्ती’ति, थेय्यचित्ता परिभुञ्जिंसु। सामिका ते भिक्खू चोदेसुं – ‘‘अस्समणात्थ तुम्हे’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं तुम्हे, भिक्खवे, आपन्ना पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन जम्बुचोरका… लबुजचोरका… पनसचोरका… तालपक्कचोरका… उच्छुचोरका… तिम्बरूसकचोरका तिम्बरूसके उच्चिनित्वा भण्डिकं आदाय अगमंसु। सामिका ते चोरके अनुबन्धिंसु। चोरका सामिके पस्सित्वा भण्डिकं पातेत्वा पलायिंसु। भिक्खू – ‘पुरे सामिका पस्सन्ती’ति, थेय्यचित्ता परिभुञ्जिंसु। सामिका ते भिक्खू चोदेसुं – ‘‘अस्समणात्थ तुम्हे’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं तुम्हे, भिक्खवे, आपन्ना पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सङ्घस्स अम्बं थेय्यचित्तो अवहरि… सङ्घस्स जम्बुं… सङ्घस्स लबुजं… सङ्घस्स पनसं… सङ्घस्स तालपक्कं… सङ्घस्स उच्छुं… सङ्घस्स तिम्बरूसकं थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१४९. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पुप्फारामं गन्त्वा ओचितं पुप्फं पञ्चमासग्घनकं थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पुप्फारामं गन्त्वा पुप्फं ओचिनित्वा पञ्चमासग्घनकं थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१५०. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गामकं गच्छन्तो अञ्ञतरं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘आवुसो, तुय्हं उपट्ठाककुलं वुत्तो वज्जेमी’’ति। सो गन्त्वा एकं साटकं आहरापेत्वा अत्तना परिभुञ्जि। सो जानित्वा तं चोदेसि – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। न च, भिक्खवे, वुत्तो वज्जेमीति वत्तब्बो। यो वदेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गामकं गच्छति। अञ्ञतरो भिक्खु तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘आवुसो, मय्हं उपट्ठाककुलं वुत्तो वज्जेही’’ति। सो गन्त्वा युगसाटकं आहरापेत्वा एकं अत्तना परिभुञ्जि, एकं तस्स भिक्खुनो अदासि। सो जानित्वा तं चोदेसि – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। न च, भिक्खवे, वुत्तो वज्जेहीति वत्तब्बो। यो वदेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गामकं गच्छन्तो अञ्ञतरं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘आवुसो, तुय्हं उपट्ठाककुलं वुत्तो वज्जेमी’’ति। सोपि एवमाह – ‘‘वुत्तो वज्जेही’’ति। सो गन्त्वा आळ्हकं सप्पिं तुलं गुळं दोणं तण्डुलं आहरापेत्वा अत्तना परिभुञ्जि। सो जानित्वा तं चोदेसि – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। न च, भिक्खवे, वुत्तो वज्जेमीति वत्तब्बो, न च वुत्तो वज्जेहीति वत्तब्बो। यो वदेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
१५१. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो पुरिसो महग्घं मणिं आदाय अञ्ञतरेन भिक्खुना सद्धिं अद्धानमग्गप्पटिपन्नो होति। अथ खो सो पुरिसो सुङ्कट्ठानं पस्सित्वा तस्स भिक्खुनो अजानन्तस्स थविकाय मणिं पक्खिपित्वा सुङ्कट्ठानं अतिक्कमित्वा अग्गहेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, जानामी’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अजानन्तस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो पुरिसो महग्घं मणिं आदाय अञ्ञतरेन भिक्खुना सद्धिं अद्धानमग्गप्पटिपन्नो होति। अथ खो सो पुरिसो सुङ्कट्ठानं पस्सित्वा गिलानालयं करित्वा अत्तनो भण्डिकं तस्स भिक्खुनो अदासि। अथ खो सो पुरिसो सुङ्कट्ठानं अतिक्कमित्वा तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘आहर मे, भन्ते, भण्डिकं; नाहं अकल्लको’’ति। ‘‘किस्स पन त्वं, आवुसो, एवरूपं अकासी’’ति? अथ खो सो पुरिसो तस्स भिक्खुनो एतमत्थं आरोचेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, जानामी’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अजानन्तस्सा’’ति।
१५२. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सत्थेन सद्धिं अद्धानमग्गप्पटिपन्नो होति। अञ्ञतरो पुरिसो तं भिक्खुं आमिसेन उपलापेत्वा सुङ्कट्ठानं पस्सित्वा महग्घं मणिं तस्स भिक्खुनो अदासि – ‘‘इमं, भन्ते, मणिं सुङ्कट्ठानं अतिक्कामेही’’ति। अथ खो सो भिक्खु तं मणिं सुङ्कट्ठानं अतिक्कामेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१५३. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पासे बन्धं सूकरं कारुञ्ञेन मुञ्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘कारुञ्ञाधिप्पायो अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, कारुञ्ञाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पासे बन्धं सूकरं – ‘‘पुरे सामिका पस्सन्ती’’ति, थेय्यचित्तो मुञ्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पासे बन्धं मिगं कारुञ्ञेन मुञ्चि… पासे बन्धं मिगं – ‘‘पुरे सामिका पस्सन्ती’’ति, थेय्यचित्तो मुञ्चि … कुमिने बन्धे मच्छे कारुञ्ञेन मुञ्चि… कुमिने बन्धे मच्छे – ‘‘पुरे सामिका पस्सन्ती’’ति थेय्यचित्तो मुञ्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु याने भण्डं पस्सित्वा – ‘‘इतो गण्हन्तो पाराजिको भविस्सामी’’ति, अतिक्कमित्वा पवट्टेत्वा पवत्तेत्वा (क॰) अग्गहेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं , भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु कुललेन उक्खित्तं मंसपेसिं – ‘‘सामिकानं दस्सामी’’ति अग्गहेसि। सामिका तं भिक्खुं चोदेसुं – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अथेय्यचित्तस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु कुललेन उक्खित्तं मंसपेसिं – ‘‘पुरे सामिका पस्सन्ती’’ति, थेय्यचित्तो अग्गहेसि। सामिका तं भिक्खुं चोदेसुं – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१५४. तेन खो पन समयेन मनुस्सा उळुम्पं बन्धित्वा अचिरवतिया नदिया ओसारेन्ति। बन्धने छिन्ने कट्ठानि विप्पकिण्णानि अगमंसु। भिक्खू पंसुकूलसञ्ञिनो उत्तारेसुं। सामिका ते भिक्खू चोदेसुं – ‘‘अस्समणात्थ तुम्हे’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पंसुकूलसञ्ञिस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन मनुस्सा उळुम्पं बन्धित्वा अचिरवतिया नदिया ओसारेन्ति। बन्धने छिन्ने कट्ठानि विप्पकिण्णानि अगमंसु। भिक्खू – ‘‘पुरे सामिका पस्सन्ती’’ति, थेय्यचित्ता उत्तारेसुं। सामिका ते भिक्खू चोदेसुं – ‘‘अस्समणात्थ तुम्हे’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं तुम्हे, भिक्खवे, आपन्ना पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो गोपालको रुक्खे साटकं आलग्गेत्वा उच्चारं अगमासि। अञ्ञतरो भिक्खु पंसुकूलसञ्ञी अग्गहेसि । अथ खो सो गोपालको तं भिक्खुं चोदेसि – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पंसुकूलसञ्ञिस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो नदिं तरन्तस्स रजकानं हत्थतो मुत्तं साटकं पादे लग्गं होति। सो भिक्खु – ‘‘सामिकानं दस्सामी’’ति अग्गहेसि। सामिका तं भिक्खुं चोदेसुं – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अथेय्यचित्तस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो नदिं तरन्तस्स रजकानं हत्थतो मुत्तं साटकं पादे लग्गं होति । सो भिक्खु – ‘‘पुरे सामिका पस्सन्ती’’ति, थेय्यचित्तो अग्गहेसि। सामिका तं भिक्खुं चोदेसुं – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१५५. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सप्पिकुम्भिं पस्सित्वा थोकं थोकं परिभुञ्जि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू संविदहित्वा अगमंसु – ‘‘भण्डं अवहरिस्सामा’’ति। एको भण्डं अवहरि। ते एवमाहंसु – ‘‘न मयं पाराजिका। यो अवहटो सो पाराजिको’’ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं… ‘‘आपत्तिं तुम्हे, भिक्खवे, आपन्ना पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू संविदहित्वा भण्डं अवहरित्वा भाजेसुं । तेहि भाजीयमाने एकमेकस्स पटिविसो न पञ्चमासको पूरि। ते एवमाहंसु – ‘‘न मयं पाराजिका’’ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘आपत्तिं तुम्हे, भिक्खवे, आपन्ना पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सावत्थियं दुब्भिक्खे आपणिकस्स तण्डुलमुट्ठिं थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सावत्थियं दुब्भिक्खे आपणिकस्स मुग्गमुट्ठिं… मासमुट्ठिं… तिलमुट्ठिं थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन सावत्थियं अन्धवने चोरका गाविं हन्त्वा मंसं खादित्वा सेसकं पटिसामेत्वा अगमंसु। भिक्खू पंसुकूलसञ्ञिनो पटिग्गहापेत्वा परिभुञ्जिंसु। चोरका ते भिक्खू चोदेसुं – ‘‘अस्समणात्थ तुम्हे’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पंसुकूलसञ्ञिस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन सावत्थियं अन्धवने चोरका सूकरं हन्त्वा मंसं खादित्वा सेसकं पटिसामेत्वा अगमंसु। भिक्खू पंसुकूलसञ्ञिनो पटिग्गहापेत्वा परिभुञ्जिंसु। चोरका ते भिक्खू चोदेसुं – ‘‘अस्समणात्थ तुम्हे’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पंसुकूलसञ्ञिस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु तिणक्खेत्तं गन्त्वा लूतं तिणं पञ्चमासग्घनकं थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि …पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु तिणक्खेत्तं गन्त्वा तिणं लायित्वा पञ्चमासग्घनकं थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१५६. तेन खो पन समयेन आगन्तुका भिक्खू सङ्घस्स अम्बं भाजापेत्वा परिभुञ्जिंसु। आवासिका भिक्खू ते भिक्खू चोदेसुं – ‘‘अस्समणात्थ तुम्हे’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘किंचित्ता तुम्हे, भिक्खवे’’ति? ‘‘परिभोगत्थाय परिभोगत्था (सी॰) मयं भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, परिभोगत्थाया’’ति।
तेन खो पन समयेन आगन्तुका भिक्खू सङ्घस्स जम्बुं… सङ्घस्स लबुजं… सङ्घस्स पनसं… सङ्घस्स तालपक्कं… सङ्घस्स उच्छुं… सङ्घस्स तिम्बरूसकं भाजापेत्वा परिभुञ्जिंसु। आवासिका भिक्खू ते भिक्खू चोदेसुं – ‘‘अस्समणात्थ, तुम्हे’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, परिभोगत्थाया’’ति।
तेन खो पन समयेन अम्बपालका भिक्खूनं अम्बफलं देन्ति। भिक्खू – ‘‘गोपेतुं इमे इस्सरा, नयिमे दातु’’न्ति, कुक्कुच्चायन्ता न पटिग्गण्हन्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, गोपकस्स दाने’’ति।
तेन खो पन समयेन जम्बुपालका… लबुजपालका… पनसपालका… तालपक्कपालका… उच्छुपालका… तिम्बरूसकपालका भिक्खूनं तिम्बरूसकं देन्ति। भिक्खू – ‘‘गोपेतुं इमे इस्सरा, नयिमे दातु’’न्ति, कुक्कुच्चायन्ता न पटिग्गण्हन्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, गोपकस्स दाने’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सङ्घस्स दारुं तावकालिकं हरित्वा अत्तनो विहारस्स कुट्टं उपत्थम्भेसि। भिक्खू तं भिक्खुं चोदेसुं – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि। भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘तावकालिको अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, तावकालिके’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सङ्घस्स उदकं थेय्यचित्तो अवहरि… सङ्घस्स मत्तिकं थेय्यचित्तो अवहरि… सङ्घस्स पुञ्जकितं तिणं थेय्यचित्तो अवहरि… तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सङ्घस्स पुञ्जकितं तिणं थेय्यचित्तो झापेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सङ्घस्स मञ्चं थेय्यचित्तो अवहरि… तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सङ्घस्स पीठं… सङ्घस्स भिसिं… सङ्घस्स बिब्बोहनं बिम्बोहनं (सी॰ स्या॰) … सङ्घस्स कवाटं… सङ्घस्स आलोकसन्धिं… सङ्घस्स गोपानसिं थेय्यचित्तो अवहरि… तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१५७. चूळव॰ ३२४ तेन खो पन समयेन भिक्खू अञ्ञतरस्स उपासकस्स विहारपरिभोगं सेनासनं अञ्ञत्र परिभुञ्जन्ति। अथ खो सो उपासको उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘कथञ्हि नाम भदन्ता अञ्ञत्र परिभोगं अञ्ञत्र परिभुञ्जिस्सन्ती’’ति! भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘न, भिक्खवे, अञ्ञत्र परिभोगो अञ्ञत्र परिभुञ्जितब्बो। यो परिभुञ्जेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
चूळव॰ ३२४ तेन खो पन समयेन भिक्खू उपोसथग्गम्पि सन्निसज्जम्पि हरितुं कुक्कुच्चायन्ता छमायं निसीदन्ति। गत्तानिपि चीवरानिपि पंसुकितानि होन्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, तावकालिकं हरितु’’न्ति।
तेन खो पन समयेन चम्पायं थुल्लनन्दाय भिक्खुनिया अन्तेवासिनी भिक्खुनी थुल्लनन्दाय भिक्खुनिया उपट्ठाककुलं गन्त्वा – ‘‘अय्या इच्छति तेकटुलयागुं पातु’’न्ति, पचापेत्वा हरित्वा अत्तना परिभुञ्जि। सा जानित्वा तं चोदेसि – ‘‘अस्समणीसि त्व’’न्ति। तस्सा कुक्कुच्चं अहोसि। अथ खो सा भिक्खुनी भिक्खुनीनं एतमत्थं आरोचेसि। भिक्खुनियो भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसुं। भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स; आपत्ति सम्पजानमुसावादे पाचित्तियस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन राजगहे थुल्लनन्दाय भिक्खुनिया अन्तेवासिनी भिक्खुनी थुल्लनन्दाय भिक्खुनिया उपट्ठाककुलं गन्त्वा – ‘‘अय्या इच्छति मधुगोळकं खादितु’’न्ति, पचापेत्वा हरित्वा अत्तना परिभुञ्जि। सा जानित्वा तं चोदेसि – ‘‘अस्समणीसि त्व’’न्ति। तस्सा कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स; आपत्ति सम्पजानमुसावादे पाचित्तियस्सा’’ति।
१५८. तेन खो पन समयेन वेसालियं आयस्मतो अज्जुकस्स उपट्ठाकस्स गहपतिनो द्वे दारका होन्ति – पुत्तो च भागिनेय्यो च। अथ खो सो गहपति आयस्मन्तं अज्जुकं एतदवोच – ‘‘इमं, भन्ते, ओकासं यो इमेसं द्विन्नं दारकानं सद्धो होति पसन्नो तस्स आचिक्खेय्यासी’’ति आचिक्खेय्यासीति सो कालमकासि (स्या॰)। तेन खो पन समयेन तस्स गहपतिनो भागिनेय्यो सद्धो होति पसन्नो। अथ खो आयस्मा अज्जुको तं ओकासं तस्स दारकस्स आचिक्खि। सो तेन सापतेय्येन कुटुम्बञ्च सण्ठपेसि दानञ्च पट्ठपेसि। अथ खो तस्स गहपतिनो पुत्तो आयस्मन्तं आनन्दं एतदवोच – ‘‘को नु खो, भन्ते आनन्द, पितुनो दायज्जो – पुत्तो वा भागिनेय्यो वा’’ति? ‘‘पुत्तो खो, आवुसो, पितुनो दायज्जो’’ति। ‘‘अयं, भन्ते, अय्यो अज्जुको अम्हाकं सापतेय्यं अम्हाकं मेथुनकस्स आचिक्खी’’ति। ‘‘अस्समणो, आवुसो, आयस्मा अज्जुको’’ति। अथ खो आयस्मा अज्जुको आयस्मन्तं आनन्दं एतदवोच – ‘‘देहि मे, आवुसो आनन्द, विनिच्छय’’न्ति। तेन खो पन समयेन आयस्मा उपालि आयस्मतो अज्जुकस्स पक्खो होति। अथ खो आयस्मा उपालि आयस्मन्तं आनन्दं एतदवोच – ‘‘यो नु खो, आवुसो आनन्द, सामिकेन ‘इमं ओकासं इत्थन्नामस्स आचिक्खेय्यासी’ति वुत्तो तस्स आचिक्खति, किं सो आपज्जती’’ति? ‘‘न, भन्ते, किञ्चि आपज्जति, अन्तमसो दुक्कटमत्तम्पी’’ति। ‘‘अयं, आवुसो, आयस्मा अज्जुको सामिकेन – ‘इमं ओकासं इत्थन्नामस्स आचिक्खा’ति वुत्तो तस्स आचिक्खति; अनापत्ति, आवुसो, आयस्मतो अज्जुकस्सा’’ति।
१५९. तेन खो पन समयेन बाराणसियं आयस्मतो पिलिन्दवच्छस्स उपट्ठाककुलं चोरेहि उपद्दुतं होति। द्वे च दारका नीता होन्ति। अथ खो आयस्मा पिलिन्दवच्छो ते दारके इद्धिया आनेत्वा पासादे ठपेसि। मनुस्सा ते दारके पस्सित्वा – ‘‘अय्यस्सायं पिलिन्दवच्छस्स इद्धानुभावो’’ति, आयस्मन्ते पिलिन्दवच्छे अभिप्पसीदिंसु। भिक्खू उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा पिलिन्दवच्छो चोरेहि नीते दारके आनेस्सती’’ति! भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे इद्धिमतो (सी॰), इद्धिमन्तस्स (स्या॰), इद्धिमस्स इद्धिविसये’’ति।
१६०. तेन खो पन समयेन द्वे भिक्खू सहायका होन्ति – पण्डुको च कपिलो च। एको गामके विहरति, एको कोसम्बियं। अथ खो तस्स भिक्खुनो गामका कोसम्बिं गच्छन्तस्स अन्तरामग्गे नदिं तरन्तस्स सूकरिकानं हत्थतो मुत्ता मेदवट्टि पादे लग्गा होति। सो भिक्खु – ‘‘सामिकानं दस्सामी’’ति अग्गहेसि। सामिका तं भिक्खुं चोदेसुं – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तं उत्तिण्णं गोपालिका अञ्ञतरा गोपालिका (सी॰ स्या॰) पस्सित्वा एतदवोच – ‘‘एहि, भन्ते, मेथुनं धम्मं पटिसेवा’’ति। सो – ‘‘पकतियापाहं अस्समणो’’ति तस्सा मेथुनं धम्मं पटिसेवित्वा कोसम्बिं गन्त्वा भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। भिक्खू भगवतो एतमत्थं ओरोचेसुं। ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, अदिन्नादाने पाराजिकस्स; आपत्ति मेथुनधम्मसमायोगे पाराजिकस्सा’’ति।
१६१. तेन खो पन समयेन सागलायं आयस्मतो दळ्हिकस्स सद्धिविहारिको भिक्खु अनभिरतिया पीळितो आपणिकस्स वेठनं अवहरित्वा आयस्मन्तं दळ्हिकं एतदवोच – ‘‘अस्समणो अहं, भन्ते, विब्भमिस्सामी’’ति। ‘‘किं तया, आवुसो, कत’’न्ति? सो तमत्थं आरोचेसि। आहरापेत्वा अग्घापेसि। तं अग्घापेन्तं न पञ्चमासके अग्घति । ‘‘अनापत्ति, आवुसो, पाराजिकस्सा’’ति। धम्मकथं अकासि। सो भिक्खु अभिरमतीति अभिरमीति (सी॰ स्या॰)।
दुतियपाराजिकं समत्तं।
३. ततियपाराजिकं
१६२. इदं वत्थु सं॰ नि॰ ५.९८५ तेन समयेन बुद्धो भगवा वेसालियं विहरति महावने कूटागारसालायं। तेन खो पन समयेन भगवा भिक्खूनं अनेकपरियायेन असुभकथं कथेति, असुभाय वण्णं भासति, असुभभावनाय वण्णं भासति, आदिस्स आदिस्स असुभसमापत्तिया वण्णं भासति। अथ खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘इच्छामहं, भिक्खवे, अद्धमासं पटिसल्लीयितुं। नम्हि केनचि उपसङ्कमितब्बो, अञ्ञत्र एकेन पिण्डपातनीहारकेना’’ति। ‘‘एवं, भन्ते’’ति, खो ते भिक्खू भगवतो पटिस्सुणित्वा नास्सुध कोचि भगवन्तं उपसङ्कमति, अञ्ञत्र एकेन पिण्डपातनीहारकेन। भिक्खू – ‘‘भगवा खो अनेकपरियायेन असुभकथं कथेति, असुभाय वण्णं भासति, असुभभावनाय वण्णं भासति, आदिस्स आदिस्स असुभसमापत्तिया वण्णं भासती’’ति (ते) ( ) (?) एवमुपरिपि ईदिसेसु ठानेसु अनेकाकारवोकारं असुभभावनानुयोगमनुयुत्ता विहरन्ति। ते सकेन कायेन अट्टीयन्ति हरायन्ति जिगुच्छन्ति। सेय्यथापि नाम इत्थी वा पुरिसो वा दहरो युवा मण्डनकजातिको सीसंन्हातो अहिकुणपेन वा कुक्कुरकुणपेन वा मनुस्सकुणपेन वा कण्ठे आसत्तेन अट्टीयेय्य हरायेय्य जिगुच्छेय्य, एवमेव ते भिक्खू सकेन कायेन अट्टीयन्ता हरायन्ता जिगुच्छन्ता अत्तनापि अत्तानं जीविता वोरोपेन्ति, अञ्ञमञ्ञम्पि जीविता वोरोपेन्ति, मिगलण्डिकम्पि समणकुत्तकं उपसङ्कमित्वा एवं वदन्ति – ‘‘साधु नो, आवुसो, जीविता वोरोपेहि । इदं ते पत्तचीवरं भविस्सती’’ति। अथ खो मिगलण्डिको समणकुत्तको पत्तचीवरेहि भटो सम्बहुले भिक्खू जीविता वोरोपेत्वा लोहितकं लोहितगतं (क॰) असिं आदाय येन वग्गमुदा नदी तेनुपसङ्कमि।
१६३. अथ खो मिगलण्डिकस्स समणकुत्तकस्स लोहितकं तं असिं धोवन्तस्स अहुदेव कुक्कुच्चं अहु विप्पटिसारो – ‘‘अलाभा वत मे, न वत मे लाभा; दुल्लद्धं वत मे, न वत मे सुलद्धं । बहुं वत मया अपुञ्ञं पसुतं, योहं भिक्खू सीलवन्ते कल्याणधम्मे जीविता वोरोपेसि’’न्ति। अथ खो अञ्ञतरा मारकायिका देवता अभिज्जमाने उदके आगन्त्वा मिगलण्डिकं समणकुत्तकं एतदवोच – ‘‘साधु साधु सप्पुरिस, लाभा ते सप्पुरिस, सुलद्धं ते सप्पुरिस। बहुं तया सप्पुरिस पुञ्ञं पसुतं, यं त्वं अतिण्णे तारेसी’’ति। अथ खो मिगलण्डिको समणकुत्तको – ‘‘लाभा किर मे, सुलद्धं किर मे, बहुं किर मया पुञ्ञं पसुतं, अतिण्णो किराहं तारेमी’’ति तिण्हं असिं आदाय विहारेन विहारं परिवेणेन परिवेणं उपसङ्कमित्वा एवं वदेति – ‘‘को अतिण्णो, कं तारेमी’’ति? तत्थ ये ते भिक्खू अवीतरागा तेसं तस्मिं समये होतियेव भयं होति छम्भितत्तं होति लोमहंसो। ये पन ते भिक्खू वीतरागा तेसं तस्मिं समये न होति भयं न होति छम्भितत्तं न होति लोमहंसो। अथ खो मिगलण्डिको समणकुत्तको एकम्पि भिक्खुं एकाहेन जीविता वोरोपेसि, द्वेपि भिक्खू एकाहेन जीविता वोरोपेसि, तयोपि भिक्खू एकाहेन जीविता वोरोपेसि, चत्तारोपि भिक्खू एकाहेन जीविता वोरोपेसि, पञ्चपि भिक्खू एकाहेन जीविता वोरोपेसि, दसपि भिक्खू एकाहेन जीविता वोरोपेसि, वीसम्पि भिक्खू एकाहेन जीविता वोरोपेसि, तिंसम्पि भिक्खू एकाहेन जीविता वोरोपेसि, चत्तालीसम्पि भिक्खू एकाहेन जीविता वोरोपेसि, पञ्ञासम्पि भिक्खू एकाहेन जीविता वोरोपेसि, सट्ठिम्पि भिक्खू एकाहेन जीविता वोरोपेसि।
१६४. अथ खो भगवा तस्स अद्धमासस्स अच्चयेन पटिसल्लाना वुट्ठितो आयस्मन्तं आनन्दं आमन्तेसि – ‘‘किं नु खो, आनन्द, तनुभूतो विय भिक्खुसङ्घो’’ति? ‘‘तथा हि पन, भन्ते, भगवा भिक्खूनं अनेकपरियायेन असुभकथं कथेति, असुभाय वण्णं भासति, असुभभावनाय वण्णं भासति, आदिस्स आदिस्स असुभसमापत्तिया वण्णं भासति। ते च, भन्ते, भिक्खू – ‘भगवा खो अनेकपरियायेन असुभकथं कथेति, असुभाय वण्णं भासति, असुभभावनाय वण्णं भासति, आदिस्स आदिस्स असुभसमापत्तिया वण्णं भासती’ति, ते अनेकाकारवोकारं असुभभावनानुयोगमनुयुत्ता विहरन्ति। ते सकेन कायेन अट्टीयन्ति हरायन्ति जिगुच्छन्ति। सेय्यथापि नाम इत्थी वा पुरिसो वा दहरो युवा मण्डनकजातिको सीसंन्हातो अहिकुणपेन वा कुक्कुरकुणपेन वा मनुस्सकुणपेन वा कण्ठे आसत्तेन अट्टीयेय्य हरायेय्य जिगुच्छेय्य, एवमेव ते भिक्खू सकेन कायेन अट्टीयन्ता हरायन्ता जिगुच्छन्ता अत्तनापि अत्तानं जीविता वोरोपेन्ति, अञ्ञमञ्ञम्पि जीविता वोरोपेन्ति, मिगलण्डिकम्पि समणकुत्तकं उपसङ्कमित्वा एवं वदन्ति – ‘साधु नो, आवुसो, जीविता वोरोपेहि। इदं ते पत्तचीवरं भविस्सती’ति। अथ खो, भन्ते, मिगलण्डिको समणकुत्तको पत्तचीवरेहि भटो एकम्पि भिक्खुं एकाहेन जीविता वोरोपेसि…पे॰… सट्ठिम्पि भिक्खू एकाहेन जीविता वोरोपेसि। साधु, भन्ते, भगवा अञ्ञं परियायं आचिक्खतु यथायं भिक्खुसङ्घो अञ्ञाय सण्ठहेय्या’’ति। ‘‘तेनहानन्द, यावतिका भिक्खू वेसालिं उपनिस्साय विहरन्ति ते सब्बे उपट्ठानसालायं सन्निपातेही’’ति । ‘‘एवं, भन्ते’’ति, खो आयस्मा आनन्दो भगवतो पटिस्सुणित्वा यावतिका भिक्खू वेसालिं उपनिस्साय विहरन्ति ते सब्बे उपट्ठानसालायं सन्निपातेत्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं एतदवोच – ‘‘सन्निपतितो, भन्ते भिक्खुसङ्घो; यस्स दानि, भन्ते, भगवा कालं मञ्ञती’’ति।
१६५. अथ खो भगवा येन उपट्ठानसाला तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि। निसज्ज खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अयम्पि खो, भिक्खवे, आनापानस्सतिसमाधि भावितो बहुलीकतो सन्तो चेव पणीतो च असेचनको च सुखो च विहारो उप्पन्नुप्पन्ने च पापके अकुसले धम्मे ठानसो अन्तरधापेति वूपसमेति। सेय्यथापि, भिक्खवे, गिम्हानं पच्छिमे मासे उहतं ऊहतं (क॰) रजोजल्लं तमेनं महा अकालमेघो ठानसो अन्तरधापेति वूपसमेति, एवमेव खो, भिक्खवे, आनापानस्सतिसमाधि भावितो बहुलीकतो सन्तो चेव पणीतो च असेचनको च सुखो च विहारो उप्पन्नुप्पन्ने च पापके अकुसले धम्मे ठानसो अन्तरधापेति वूपसमेति। कथं भावितो च, भिक्खवे, आनापानस्सतिसमाधि कथं बहुलीकतो सन्तो चेव पणीतो च असेचनको च सुखो च विहारो उप्पन्नुप्पन्ने च पापके अकुसले धम्मे ठानसो अन्तरधापेति वूपसमेति? इध, भिक्खवे, भिक्खु अरञ्ञगतो वा रुक्खमूलगतो वा सुञ्ञागारगतो वा निसीदति पल्लङ्कं आभुजित्वा उजुं कायं पणिधाय परिमुखं सतिं उपट्ठपेत्वा। सो सतोव अस्ससति सतो पस्ससति। दीघं वा अस्ससन्तो दीघं अस्ससामीति पजानाति, दीघं वा पस्ससन्तो दीघं पस्ससामीति पजानाति। रस्सं वा अस्ससन्तो रस्सं अस्ससामीति पजानाति, रस्सं वा पस्ससन्तो रस्सं पस्ससामीति पजानाति। सब्बकायप्पटिसंवेदी अस्ससिस्सामीति सिक्खति। सब्बकायप्पटिसंवेदी पस्ससिस्सामीति सिक्खति। पस्सम्भयं कायसङ्खारं अस्ससिस्सामीति सिक्खति। पस्सम्भयं कायसङ्खारं पस्ससिस्सामीति सिक्खति। पीतिप्पटिसंवेदी अस्ससिस्सामीति सिक्खति। पीतिप्पटिसंवेदी पस्ससिस्सामीति सिक्खति। सुखप्पटिसंवेदी अस्ससिस्सामीति सिक्खति। सुखप्पटिसंवेदी पस्ससिस्सामीति सिक्खति। चित्तसङ्खारप्पटिसंवेदी अस्ससिस्सामीति सिक्खति। चित्तसङ्खारप्पटिसंवेदी पस्ससिस्सामीति सिक्खति। पस्सम्भयं चित्तसङ्खारं अस्ससिस्सामीति सिक्खति। पस्सम्भयं चित्तसङ्खारं पस्ससिस्सामीति सिक्खति। चित्तप्पटिसंवेदी अस्ससिस्सामीति सिक्खति। चित्तप्पटिसंवेदी पस्ससिस्सामीति सिक्खति। अभिप्पमोदयं चित्तं…पे॰… समादहं चित्तं…पे॰… विमोचयं चित्तं…पे॰… अनिच्चानुपस्सी…पे॰… विरागानुपस्सी…पे॰… निरोधानुपस्सी…पे॰… पटिनिस्सग्गानुपस्सी अस्ससिस्सामीति सिक्खति। पटिनिस्सग्गानुपस्सी पस्ससिस्सामीति सिक्खति। एवं भावितो खो, भिक्खवे, आनापानस्सतिसमाधि एवं बहुलीकतो सन्तो चेव पणीतो च असेचनको च सुखो च विहारो उप्पन्नुप्पन्ने च पापके अकुसले धम्मे ठानसो अन्तरधापेति वूपसमेती’’ति।
१६६. अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा भिक्खू पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर, भिक्खवे, भिक्खू अत्तनापि अत्तानं जीविता वोरोपेन्ति, अञ्ञमञ्ञम्पि जीविता वोरोपेन्ति मिगलण्डिकम्पि समणकुत्तकं उपसङ्कमित्वा एवं वदन्ति – ‘साधु नो, आवुसो , जीविता वोरोपेहि, इदं ते पत्तचीवरं भविस्सती’’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा – ‘‘अननुच्छविकं, भिक्खवे, तेसं भिक्खूनं अननुलोमिकं अप्पटिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम ते, भिक्खवे, भिक्खू अत्तनापि अत्तानं जीविता वोरोपेस्सन्ति, अञ्ञमञ्ञम्पि जीविता वोरोपेस्सन्ति, मिगलण्डिकम्पि समणकुत्तकं उपसङ्कमित्वा एवं वक्खन्ति – ‘साधु नो, आवुसो, जीविता वोरोपेहि, इदं ते पत्तचीवरं भविस्सती’ति। नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१६७. ‘‘यो पन भिक्खु सञ्चिच्च मनुस्सविग्गहं जीविता वोरोपेय्य सत्थहारकं वास्स परियेसेय्य, अयम्पि पाराजिको होति असंवासो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
१६८. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो उपासको गिलानो होति। तस्स पजापति अभिरूपा होति दस्सनीया पासादिका। छब्बग्गिया भिक्खू तस्सा इत्थिया पटिबद्धचित्ता होन्ति। अथ खो छब्बग्गियानं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘सचे खो सो, आवुसो , उपासको जीविस्सति न मयं तं इत्थिं लभिस्साम। हन्द मयं, आवुसो, तस्स उपासकस्स मरणवण्णं संवण्णेमा’’ति। अथ खो छब्बग्गिया भिक्खू येन सो उपासको तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा तं उपासकं एतदवोचुं – ‘‘त्वं खोसि, उपासक, कतकल्याणो कतकुसलो कतभीरुत्ताणो अकतपापो अकतलुद्दो अकतकिब्बिसो। कतं तया कल्याणं, अकतं तया पापं । किं तुय्हिमिना पापकेन दुज्जीवितेन! मतं ते जीविता सेय्यो। इतो त्वं कालङ्कतो कायस्स भेदा परं मरणा सुगतिं सग्गं लोकं उपपज्जिस्ससि। तत्थ दिब्बेहि पञ्चहि कामगुणेहि समप्पितो समङ्गीभूतो परिचारेस्ससी’’ति।
१६९. अथ खो सो उपासको – ‘‘सच्चं खो अय्या आहंसु। अहञ्हि कतकल्याणो कतकुसलो कतभीरुत्ताणो अकतपापो अकतलुद्दो अकतकिब्बिसो। कतं मया कल्याणं, अकतं मया पापं । किं मय्हिमिना पापकेन दुज्जीवितेन! मतं मे जीविता सेय्यो। इतो अहं कालङ्कतो कायस्स भेदा परं मरणा सुगतिं सग्गं लोकं उपपज्जिस्सामि। तत्थ दिब्बेहि पञ्चहि कामगुणेहि समप्पितो समङ्गीभूतो परिचारेस्सामी’’ति, सो असप्पायानि चेव भोजनानि भुञ्जि असप्पायानि च खादनीयानि खादि असप्पायानि च सायनीयानि सायि असप्पायानि च पानानि पिवि। तस्स असप्पायानि चेव भोजनानि भुञ्जतो असप्पायानि च खादनीयानि खादतो असप्पायानि च सायनीयानि सायतो असप्पायानि च पानानि पिवतो खरो आबाधो उप्पज्जि। सो तेनेव आबाधेन कालमकासि। तस्स पजापति उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘अलज्जिनो इमे समणा सक्यपुत्तिया दुस्सीला मुसावादिनो। इमे हि नाम धम्मचारिनो समचारिनो ब्रह्मचारिनो सच्चवादिनो सीलवन्तो कल्याणधम्मा पटिजानिस्सन्ति! नत्थि इमेसं सामञ्ञं नत्थि इमेसं ब्रह्मञ्ञं, नट्ठं इमेसं सामञ्ञं नट्ठं इमेसं ब्रह्मञ्ञं, कुतो इमेसं सामञ्ञं कुतो इमेसं ब्रह्मञ्ञं, अपगता इमे सामञ्ञा अपगता इमे ब्रह्मञ्ञा। इमे मे सामिकस्स मरणवण्णं संवण्णेसुं। इमेहि मे सामिको मारितो’’ति। अञ्ञेपि मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘अलज्जिनो इमे समणा सक्यपुत्तिया दुस्सीला मुसावादिनो। इमे हि नाम धम्मचारिनो समचारिनो ब्रह्मचारिनो सच्चवादिनो सीलवन्तो कल्याणधम्मा पटिजानिस्सन्ति! नत्थि इमेसं सामञ्ञं नत्थि इमेसं ब्रह्मञ्ञं, नट्ठं इमेसं सामञ्ञं नट्ठं इमेसं ब्रह्मञ्ञं, कुतो इमेसं सामञ्ञं कुतो इमेसं ब्रह्मञ्ञं, अपगता इमे सामञ्ञा अपगता इमे ब्रह्मञ्ञा। इमे उपासकस्स मरणवण्णं संवण्णेसुं। इमेहि उपासको मारितो’’ति। अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू उपासकस्स मरणवण्णं संवण्णिस्सन्ती’’ति!
१७०. अथ खो ते भिक्खू छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, उपासकस्स मरणवण्णं संवण्णेथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा – ‘‘अननुच्छविकं, मोघपुरिसा, अननुलोमिकं अप्पटिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, उपासकस्स मरणवण्णं संवण्णिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१७१. ‘‘यो पन भिक्खु सञ्चिच्च मनुस्सविग्गहं जीविता वोरोपेय्य सत्थहारकं वास्स परियेसेय्य मरणवण्णं वा संवण्णेय्य मरणाय वा समादपेय्य – ‘अम्भो पुरिस, किं तुय्हिमिना पापकेन दुज्जीवितेन, मतं ते जीविता सेय्यो’ति, इति चित्तमनो चित्तसङ्कप्पो अनेकपरियायेन मरणवण्णं वा संवण्णेय्य, मरणाय वा समादपेय्य, अयम्पि पाराजिको होति असंवासो’’ति।
१७२. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
सञ्चिच्चाति जानन्तो सञ्जानन्तो चेच्च अभिवितरित्वा वीतिक्कमो।
मनुस्सविग्गहो नाम यं मातुकुच्छिस्मिं पठमं चित्तं उप्पन्नं पठमं विञ्ञाणं पातुभूतं, याव मरणकाला एत्थन्तरे एसो मनुस्सविग्गहो नाम।
जीविता वोरोपेय्याति जीवितिन्द्रियं उपच्छिन्दति उपरोधेति सन्ततिं विकोपेति।
सत्थहारकं वास्स परियेसेय्याति असिं वा सत्तिं वा भेण्डिं वा भेन्दिं वा (क॰) लगुळं वा सूलंवा लगुळंवा (स्या॰) पासाणं वा सत्थं वा विसं वा रज्जुं वा।
मरणवण्णं वा संवण्णेय्याति जीविते आदीनवं दस्सेति, मरणे वण्णं भणति।
मरणाय वा समादपेय्याति सत्थं वा आहर, विसं वा खाद, रज्जुया वा उब्बन्धित्वा कालङ्करोहीति।
अम्भो पुरिसाति आलपनाधिवचनमेतं।
किं तुय्हिमिना पापकेन दुज्जीवितेनाति पापकं नाम जीवितं अड्ढानं जीवितं उपादाय दलिद्दानं जीवितं पापकं लामकं, सधनानं जीवितं उपादाय अधनानं जीवितं पापकं, देवानं जीवितं उपादाय मनुस्सानं जीवितं पापकं ।
दुज्जीवितं नाम हत्थच्छिन्नस्स पादच्छिन्नस्स हत्थपादच्छिन्नस्स कण्णच्छिन्नस्स नासच्छिन्नस्स कण्णनासच्छिन्नस्स, इमिना च पापकेन इमिना च दुज्जीवितेन मतं ते जीविता सेय्योति।
इति चित्तमनोति यं चित्तं तं मनो, यं मनो तं चित्तं।
चित्तसङ्कप्पोति मरणसञ्ञी मरणचेतनो मरणाधिप्पायो।
अनेकपरियायेनाति उच्चावचेहि आकारेहि।
मरणवण्णं वा संवण्णेय्याति जीविते आदीनवं दस्सेति, मरणे वण्णं भणति – ‘‘इतो त्वं कालङ्कतो कायस्स भेदा परं मरणा सुगतिं सग्गं लोकं उपपज्जिस्ससि, तत्थ दिब्बेहि पञ्चहि कामगुणेहि समप्पितो समङ्गीभूतो परिचारेस्ससी’’ति।
मरणाय वा समादपेय्याति सत्थं वा आहर, विसं वा खाद, रज्जुया वा उब्बन्धित्वा कालङ्करोहि, सोब्भे वा नरके वा पपाते वा पपताति।
अयम्पीति पुरिमे उपादाय वुच्चति।
पाराजिको होतीति सेय्यथापि नाम पुथुसिला द्विधा भिन्ना द्वेधा भिन्ना (स्या॰) अप्पटिसन्धिका होति, एवमेव भिक्खु सञ्चिच्च मनुस्सविग्गहं जीविता वोरोपेत्वा अस्समणो होति असक्यपुत्तियो। तेन वुच्चति – ‘पाराजिको होती’ति।
असंवासोति संवासो नाम एककम्मं एकुद्देसो समसिक्खता – एसो संवासो नाम। सो तेन सद्धिं नत्थि, तेन वुच्चति असंवासोति।
१७३. सामं, अधिट्ठाय, दूतेन, दूतपरंपराय, विसक्कियेन दूतेन, गतपच्चागतेन दूतेन, अरहो रहोसञ्ञी, रहो अरहोसञ्ञी, अरहो अरहोसञ्ञी, रहो रहोसञ्ञी कायेन संवण्णेति, वाचाय संवण्णेति, कायेन वाचाय संवण्णेति, दूतेन संवण्णेति, लेखाय संवण्णेति, ओपातं अपस्सेनं, उपनिक्खिपनं, भेसज्जं, रूपूपहारो, सद्दूपहारो, गन्धूपहारो, रसूपहारो, फोट्ठब्बूपहारो, धम्मूपहारो, आचिक्खना, अनुसासनी, सङ्केतकम्मं, निमित्तकम्मन्ति।
१७४. सामन्ति सयं हनति कायेन वा कायपटिबद्धेन वा निस्सग्गियेन वा।
अधिट्ठायाति अधिट्ठहित्वा आणापेति – ‘‘एवं विज्झ, एवं पहर, एवं घातेही’’ति।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं जीविता वोरोपेही’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो तं मञ्ञमानो तं जीविता वोरोपेति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं जीविता वोरोपेही’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो तं मञ्ञमानो अञ्ञं जीविता वोरोपेत्ति, मूलट्ठस्स अनापत्ति। वधकस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं जीविता वोरोपेही’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो अञ्ञं मञ्ञमानो तं जीविता वोरोपेति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं जीविता वोरोपेही’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो अञ्ञं मञ्ञमानो अञ्ञं जीविता वोरोपेति; मूलट्ठस्स अनापत्ति, वधकस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामस्स पावद – ‘इत्थन्नामो इत्थन्नामस्स पावदतु – इत्थन्नामो इत्थन्नामं जीविता वोरोपेतू’’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो इतरस्स आरोचेति, आपत्ति दुक्कटस्स। वधको पटिग्गण्हाति, मूलट्ठस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स। सो तं जीविता वोरोपेति, आपत्ति सब्बेसं पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामस्स पावद – ‘इत्थन्नामो इत्थन्नामस्स पावदतु – इत्थन्नामो इत्थन्नामं जीविता वोरोपेतू’’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो अञ्ञं आणापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। वधको पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो तं जीविता वोरोपेति, मूलट्ठस्स अनापत्ति; आणापकस्स च वधकस्स च आपत्ति पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं जीविता वोरोपेही’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो गन्त्वा पुन पच्चागच्छति – ‘‘नाहं सक्कोमि तं जीविता वोरोपेतु’’न्ति। सो पुन आणापेति – ‘‘यदा सक्कोसि तदा तं जीविता वोरोपेही’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो तं जीविता वोरोपेति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं जीविता वोरोपेही’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो आणापेत्वा विप्पटिसारी न सावेति – ‘‘मा घातेही’’ति। सो तं जीविता वोरोपेति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं जीविता वोरोपेही’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो आणापेत्वा विप्पटिसारी सावेति – ‘‘मा घातेही’’ति। सो – ‘‘आणत्तो अहं तया’’ति तं जीविता वोरोपेति, मूलट्ठस्स अनापत्ति। वधकस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं जीविता वोरोपेही’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो आणापेत्वा विप्पटिसारी सावेति – ‘‘मा घातेही’’ति। सो साधूति ओरमति, उभिन्नं अनापत्ति।
१७५. अरहो रहोसञ्ञी उल्लपति – ‘‘अहो इत्थन्नामो हतो अस्सा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। रहो अरहोसञ्ञी उल्लपति – ‘‘अहो इत्थन्नामो हतो अस्सा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। अरहो अरहोसञ्ञी उल्लपति – ‘‘अहो इत्थन्नामो हतो अस्सा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स । रहो रहोसञ्ञी उल्लपति – ‘‘अहो इत्थन्नामो हतो अस्सा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स।
कायेन संवण्णेति नाम कायेन विकारं करोति – ‘‘यो एवं मरति सो धनं वा लभति यसं वा लभति सग्गं वा गच्छती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। ताय संवण्णनाय मरिस्सामीति दुक्खं वेदनं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
वाचाय संवण्णेति नाम वाचाय भणति – ‘‘यो एवं मरति सो धनं वा लभति यसं वा लभति सग्गं वा गच्छती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। ताय संवण्णनाय मरिस्सामीति दुक्खं वेदनं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
कायेन वाचाय संवण्णेति नाम कायेन च विकारं करोति, वाचाय च भणति – ‘‘यो एवं मरति सो धनं वा लभति यसं वा लभति सग्गं वा गच्छती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। ताय संवण्णनाय मरिस्सामीति दुक्खं वेदनं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
दूतेन संवण्णेति नाम दूतस्स सासनं आरोचेति – ‘‘यो एवं मरति सो धनं वा लभति यसं वा लभति सग्गं वा गच्छती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। दूतस्स सासनं सुत्वा मरिस्सामीति दुक्खं वेदनं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
१७६. लेखाय संवण्णेति नाम लेखं छिन्दति – ‘‘यो एवं मरति सो धनं वा लभति यसं वा लभति सग्गं वा गच्छती’’ति, अक्खरक्खराय आपत्ति दुक्कटस्स। लेखं पस्सित्वा मरिस्सामीति दुक्खं वेदनं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
ओपातं नाम मनुस्सं उद्दिस्स ओपातं खनति – ‘‘पपतित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। पपतिते दुक्खा वेदना उप्पज्जति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स। अनोदिस्स ओपातं खनति – ‘‘यो कोचि पपतित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। मनुस्सो तस्मिं पपतति, आपत्ति दुक्कटस्स। पपतिते दुक्खा वेदना उप्पज्जति , आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स। यक्खो वा पेतो वा तिरच्छानगतमनुस्सविग्गहो वा तस्मिं पपतति, आपत्ति दुक्कटस्स। पपतिते दुक्खा वेदना उप्पज्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। मरति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। तिरच्छानगतो तस्मिं पपतति, आपत्ति दुक्कटस्स। पपतिते दुक्खा वेदना उप्पज्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। मरति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
१७७. अपस्सेनं नाम अपस्सेने सत्थं वा ठपेति विसेन वा मक्खेति दुब्बलं वा करोति सोब्भे वा नरके वा पपाते वा ठपेति – ‘‘पपतित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सत्थेन वा विसेन वा पपतितेन वा दुक्खा वेदना उप्पज्जति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति , आपत्ति पाराजिकस्स।
उपनिक्खिपनं नाम असिं वा सत्तिं वा भेण्डिं वा लगुळं वा पासाणं वा सत्थं वा विसं वा रज्जुं वा उपनिक्खिपति – ‘‘इमिना मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। ‘‘तेन मरिस्सामी’’ति दुक्खं वेदनं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
भेसज्जं नाम सप्पिं वा नवनीतं वा तेलं वा मधुं वा फाणितं वा देति – ‘‘इमं सायित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तं सायिते दुक्खा वेदना उप्पज्जति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
१७८. रूपूपहारो नाम अमनापिकं रूपं उपसंहरति भयानकं भेरवं – ‘‘इमं पस्सित्वा उत्तसित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तं पस्सित्वा उत्तसति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स। मनापिकं रूपं उपसंहरति उपसंहरति पेमनीयं हदयङ्गमं (स्या॰) – ‘‘इमं पस्सित्वा अलाभकेन सुस्सित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तं पस्सित्वा अलाभकेन सुस्सति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
सद्दूपहारो नाम अमनापिकं सद्दं उपसंहरति भयानकं भेरवं – ‘‘इमं सुत्वा उत्तसित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तं सुत्वा उत्तसति , आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स। मनापिकं सद्दं उपसंहरति पेमनीयं हदयङ्गमं – ‘‘इमं सुत्वा अलाभकेन सुस्सित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तं सुत्वा अलाभकेन सुस्सति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति , आपत्ति पाराजिकस्स।
गन्धूपहारो नाम अमनापिकं गन्धं उपसंहरति जेगुच्छं पाटिकुल्यं पटिकूलं (?) – ‘‘इमं घायित्वा जेगुच्छता पाटिकुल्यता मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तं घायिते जेगुच्छता पाटिकुल्यता दुक्खा वेदना उप्पज्जति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स। मनापिकं गन्धं उपसंहरति – ‘‘इमं घायित्वा अलाभकेन सुस्सित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तं घायित्वा अलाभकेन सुस्सति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
रसूपहारो नाम अमनापिकं रसं उपसंहरति जेगुच्छं पाटिकुल्यं पटिकूलं (?) – ‘‘इमं सायित्वा जेगुच्छता पाटिकुल्यता मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तं सायिते जेगुच्छता पाटिकुल्यता दुक्खा वेदना उप्पज्जति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स। मनापिकं रसं उपसंहरति – ‘‘इमं सायित्वा अलाभकेन सुस्सित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तं सायित्वा अलाभकेन सुस्सति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
फोट्ठब्बूपहारो नाम अमनापिकं फोट्ठब्बं उपसंहरति दुक्खसम्फस्सं खरसम्फस्सं – ‘‘इमिना फुट्ठो मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तेन फुट्ठस्स दुक्खा वेदना उप्पज्जति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स। मनापिकं फोट्ठब्बं उपसंहरति सुखसम्फस्सं मुदुसम्फस्सं – ‘‘इमिना फुट्ठो अलाभकेन सुस्सित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तेन फुट्ठो अलाभकेन सुस्सति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
धम्मूपहारो नाम नेरयिकस्स निरयकथं कथेति – ‘‘इमं सुत्वा उत्तसित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तं सुत्वा उत्तसति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स। कल्याणकम्मस्स सग्गकथं कथेति – ‘‘इमं सुत्वा अधिमुत्तो मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तं सुत्वा अधिमुत्तो मरिस्सामीति दुक्खं वेदनं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
१७९. आचिक्खना नाम पुट्ठो भणति – ‘‘एवं मरस्सु। यो एवं मरति सो धनं वा लभति यसं वा लभति सग्गं वा गच्छती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। ताय आचिक्खनाय मरिस्सामीति दुक्खं वेदनं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
अनुसासनी नाम अपुट्ठो भणति – ‘‘एवं मरस्सु। यो एवं मरति सो धनं वा लभति यसं वा लभति सग्गं वा गच्छती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। ताय अनुसासनिया मरिस्सामीति दुक्खं वेदनं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
सङ्केतकम्मं नाम सङ्केतं करोति पुरेभत्तं वा पच्छाभत्तं वा रत्तिं वा दिवा वा – ‘‘तेन सङ्केतेन तं जीविता वोरोपेही’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तेन सङ्केतेन तं जीविता वोरोपेति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स। तं सङ्केतं पुरे वा पच्छा वा तं जीविता वोरोपेति, मूलट्ठस्स अनापत्ति, वधकस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
निमित्तकम्मं नाम निमित्तं करोति – ‘‘अक्खिं वा निखणिस्सामि भमुकं वा उक्खिपिस्सामि सीसं वा उक्खिपिस्सामि, तेन निमित्तेन तं जीविता वोरोपेही’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तेन निमित्तेन तं जीविता वोरोपेति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स। तं निमित्तं पुरे वा पच्छा वा तं जीविता वोरोपेति, मूलट्ठस्स अनापत्ति, वधकस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च अजानन्तस्स नमरणाधिप्पायस्स उम्मत्तकस्स उम्मत्तकस्स खित्तचित्तस्स वेदनाट्टस्स (स्या॰) आदिकम्मिकस्साति।
मनुस्सविग्गहपाराजिकम्हि पठमभाणवारो निट्ठितो।
विनीतवत्थुउद्दानगाथा
संवण्णना निसीदन्तो, मुसलोदुक्खलेन च।
वुड्ढपब्बजिताभिसन्नो, अग्गवीमंसनाविसं॥
तयो च वत्थुकम्मेहि, इट्ठकाहिपरे तयो।
वासी गोपानसी चेव, अट्टकोतरणं पति॥
सेदं नत्थुञ्च सम्बाहो, न्हापनब्भञ्जनेन च।
उट्ठापेन्तो निपातेन्तो, अन्नपानेन मारणं॥
जारगब्भो सपत्ती च, माता पुत्तं उभो वधि।
उभो न मिय्यरे मद्दा, तापं वञ्झा विजायिनी॥
पतोदं निग्गहे यक्खो, वाळयक्खञ्च पाहिणि।
तं मञ्ञमानो पहरि, सग्गञ्च निरयं भणे॥
आळविया तयो रुक्खा, दायेहि अपरे तयो।
मा किलमेसि न तुय्हं, तक्कं सोवीरकेन चाति॥
विनीतवत्थु
१८०. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तस्स भिक्खू कारुञ्ञेन मरणवण्णं संवण्णेसुं। सो भिक्खु कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं, कच्चि नु खो मयं पाराजिकं आपत्तिं आपन्ना’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘आपत्तिं तुम्हे, भिक्खवे, आपन्ना पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो पिण्डचारिको भिक्खु पीठके पिलोतिकाय पटिच्छन्नं दारकं निसीदन्तो ओत्थरित्वा मारेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं, कच्चि नु खो अहं पाराजिकं आपत्तिं आपन्नो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। न च, भिक्खवे, अप्पटिवेक्खित्वा आसने निसीदितब्बं; यो निसीदेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु भत्तग्गे अन्तरघरे आसनं पञ्ञपेन्तो मुसले उस्सिते एकं मुसलं अग्गहेसि। दुतियो मुसलो परिपतित्वा अञ्ञतरस्स दारकस्स मत्थके अवत्थासि। सो कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘असञ्चिच्च अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, असञ्चिच्चा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु भत्तग्गे अन्तरघरे आसनं पञ्ञपेन्तो उदुक्खलभण्डिकं अक्कमित्वा पवट्टेसि। अञ्ञतरं दारकं ओत्थरित्वा मारेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, असञ्चिच्चा’’ति।
तेन खो पन समयेन पितापुत्ता भिक्खूसु पब्बजिता होन्ति। काले आरोचिते पुत्तो पितरं एतदवोच – ‘‘गच्छ, भन्ते, सङ्घो तं पतिमानेती’’ति पिट्ठियं गहेत्वा पणामेसि। सो पपतित्वा कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, मरणाधिप्पायो’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन पितापुत्ता भिक्खूसु पब्बजिता होन्ति। काले आरोचिते पुत्तो पितरं एतदवोच – ‘‘गच्छ, भन्ते, सङ्घो तं पतिमानेती’’ति मरणाधिप्पायो पिट्ठियं गहेत्वा पणामेसि। सो पपतित्वा कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन पितापुत्ता भिक्खूसु पब्बजिता होन्ति। काले आरोचिते पुत्तो पितरं एतदवोच – ‘‘गच्छ, भन्ते, सङ्घो तं पतिमानेती’’ति मरणाधिप्पायो पिट्ठियं गहेत्वा पणामेसि। सो पपतित्वा न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स ; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
१८१. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो भुञ्जन्तस्स मंसं कण्ठे विलग्गं होति। अञ्ञतरो भिक्खु तस्स भिक्खुनो गीवायं पहारं अदासि। सलोहितं मंसं पति। सो भिक्खु कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो भुञ्जन्तस्स मंसं कण्ठे विलग्गं होति। अञ्ञतरो भिक्खु मरणाधिप्पायो तस्स भिक्खुनो गीवायं पहारं अदासि। सलोहितं मंसं पति। सो भिक्खु कालमकासि । तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो भुञ्जन्तस्स मंसं कण्ठे विलग्गं होति। अञ्ञतरो भिक्खु मरणाधिप्पायो तस्स भिक्खुनो गीवायं पहारं अदासि। सलोहितं मंसं पति। सो भिक्खु न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो पिण्डचारिको भिक्खु विसगतं पिण्डपातं लभित्वा पटिक्कमनं हरित्वा भिक्खूनं अग्गकारिकं अदासि। ते भिक्खू कालमकंसु। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, जानामी’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अजानन्तस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु वीमंसाधिप्पायो अञ्ञतरस्स भिक्खुनो विसं अदासि। सो भिक्खु कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘वीमंसाधिप्पायो अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
१८२. तेन खो पन समयेन आळवका आळविका (स्या॰) भिक्खू विहारवत्थुं करोन्ति । अञ्ञतरो भिक्खु हेट्ठा हुत्वा सिलं उच्चारेसि। उपरिमेन भिक्खुना दुग्गहिता सिला हेट्ठिमस्स भिक्खुनो मत्थके अवत्थासि। सो भिक्खु कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, असञ्चिच्चा’’ति।
तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू विहारवत्थुं करोन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु हेट्ठा हुत्वा सिलं उच्चारेसि। उपरिमो भिक्खु मरणाधिप्पायो हेट्ठिमस्स भिक्खुनो मत्थके सिलं मुञ्चि। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू विहारस्स कुट्टं उट्ठापेन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु हेट्ठा हुत्वा इट्ठकं उच्चारेसि। उपरिमेन भिक्खुना दुग्गहिता इट्ठका हेट्ठिमस्स भिक्खुनो मत्थके अवत्थासि। सो भिक्खु कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापति, भिक्खु, असञ्चिच्चा’’ति।
तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू विहारस्स कुट्टं उट्ठापेन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु हेट्ठा हुत्वा इट्ठकं उच्चारेसि। उपरिमो भिक्खु मरणाधिप्पायो हेट्ठिमस्स भिक्खुनो मत्थके इट्ठकं मुञ्चि। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
१८३. तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू नवकम्मं करोन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु हेट्ठा हुत्वा वासिं उच्चारेसि। उपरिमेन भिक्खुना दुग्गहिता वासी हेट्ठिमस्स भिक्खुनो मत्थके अवत्थासि। सो भिक्खु कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, असञ्चिच्चा’’ति।
तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू नवकम्मं करोन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु हेट्ठा हुत्वा वासिं उच्चारेसि। उपरिमो भिक्खु मरणाधिप्पायो हेट्ठिमस्स भिक्खुनो मत्थके वासिं मुञ्चि। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू नवकम्मं करोन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु हेट्ठा हुत्वा गोपानसिं उच्चारेसि। उपरिमेन भिक्खुना दुग्गहिता गोपानसी हेट्ठिमस्स भिक्खुनो मत्थके अवत्थासि। सो भिक्खु कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, असञ्चिच्चा’’ति।
तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू नवकम्मं करोन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु हेट्ठा हुत्वा गोपानसिं उच्चारेसि। उपरिमो भिक्खु मरणाधिप्पायो हेट्ठिमस्स भिक्खुनो मत्थके गोपानसिं मुञ्चि। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू नवकम्मं करोन्ता अट्टकं बन्धन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘आवुसो, अत्रट्ठितो बन्धाही’’ति। सो तत्रट्ठितो बन्धन्तो परिपतित्वा कालमकासि । तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, मरणाधिप्पायो’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू नवकम्मं करोन्ता अट्टकं बन्धन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु मरणाधिप्पायो अञ्ञतरं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘आवुसो, अत्रट्ठितो बन्धाही’’ति। सो तत्रट्ठितो बन्धन्तो परिपतित्वा कालमकासि…पे॰… परिपतित्वा न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु विहारं छादेत्वा ओतरति। अञ्ञतरो भिक्खु तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘आवुसो, इतो ओतराही’’ति। सो तेन ओतरन्तो परिपतित्वा कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु विहारं छादेत्वा ओतरति । अञ्ञतरो भिक्खु मरणाधिप्पायो तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘आवुसो, इतो ओतराही’’ति। सो तेन ओतरन्तो परिपतित्वा कालमकासि…पे॰… परिपतित्वा न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अनभिरतिया पीळितो गिज्झकूटं पब्बतं अभिरुहित्वा पपाते पपतन्तो अञ्ञतरं विलीवकारं ओत्थरित्वा मारेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। न च, भिक्खवे, अत्तानं पातेतब्बं। यो पातेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू गिज्झकूटं पब्बतं अभिरुहित्वा दवाय सिलं पविज्झिंसु। सा अञ्ञतरं गोपालकं ओत्थरित्वा मारेसि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि …पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स। न च, भिक्खवे, दवाय सिला पविज्झितब्बा। यो पविज्झेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
१८४. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू सेदेसुं। सो भिक्खु कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति । तं भिक्खू मरणाधिप्पाया सेदेसुं। सो भिक्खु कालमकासि।…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो सीसाभितापो होति। तस्स भिक्खू नत्थुं अदंसु। सो भिक्खु कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो सीसाभितापो होति। तस्स भिक्खू मरणाधिप्पाया नत्थुं अदंसु। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू सम्बाहेसुं। सो भिक्खु कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू मरणाधिप्पाया सम्बाहेसुं। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खु न्हापेसुं। सो भिक्खु कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू मरणाधिप्पाया न्हापेसुं। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू तेलेन अब्भञ्जिंसु। सो भिक्खु कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू मरणाधिप्पाया तेलेन अब्भञ्जिंसु। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
१८५. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू उट्ठापेसुं। सो भिक्खु कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू मरणाधिप्पाया उट्ठापेसुं। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति ।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू निपातेसुं। सो भिक्खु कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू मरणाधिप्पाया निपातेसुं। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तस्स भिक्खू अन्नं अदंसु। सो भिक्खु कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तस्स भिक्खू मरणाधिप्पाया अन्नं अदंसु। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तस्स भिक्खु पानं अदंसु। सो भिक्खु कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तस्स भिक्खू मरणाधिप्पाया पानं अदंसु। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे , पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
१८६. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी पवुत्थपतिका जारेन गब्भिनी होति। सा कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘इङ्घाय्य गब्भपातनं जानाही’’ति। ‘‘सुट्ठु, भगिनी’’ति तस्सा गब्भपातनं अदासि। दारको कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स पुरिसस्स द्वे पजापतियो होन्ति – एका वञ्झा, एका विजायिनी। वञ्झा इत्थी कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘सचे सा, भन्ते, विजायिस्सति सब्बस्स कुटुम्बस्स इस्सरा भविस्सति। इङ्घाय्य, तस्सा गब्भपातनं जानाही’’ति ।‘‘सुट्ठु, भगिनी’’ति तस्सा गब्भपातनं अदासि। दारको कालमकासि, माता न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स पुरिसस्स द्वे पजापतियो होन्ति – एका वञ्झा, एका विजायिनी। वञ्झा इत्थी कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘सचे सा, भन्ते, विजायिस्सति सब्बस्स कुटुम्बस्स इस्सरा भविस्सति। इङ्घाय्य, तस्सा गब्भपातनं जानाही’’ति। ‘‘सुट्ठु, भगिनी’’ति तस्सा गब्भपातनं अदासि। माता कालमकासि, दारको न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स ; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स पुरिसस्स द्वे पजापतियो होन्ति – एका वञ्झा , एका विजायिनी। वञ्झा इत्थी कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘सचे सा, भन्ते, विजायिस्सति सब्बस्स कुटुम्बस्स इस्सरा भविस्सति। इङ्घाय्य, तस्सा गब्भपातनं जानाही’’ति। ‘‘सुट्ठु, भगिनी’’ति तस्सा गब्भपातनं अदासि। उभो कालमकंसु…पे॰… उभो न कालमकंसु। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
१८७. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा गब्भिनी इत्थी कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘इङ्घाय्य, गब्भपातनं जानाही’’ति। ‘‘तेन हि, भगिनि, मद्दस्सू’’ति। सा मद्दापेत्वा गब्भं पातेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा गब्भिनी इत्थी कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘इङ्घाय्य, गब्भपातनं जानाही’’ति। ‘‘तेन हि, भगिनि, तापेही’’ति। सा तापेत्वा गब्भं पातेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा वञ्झा इत्थी कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘इङ्घाय्य, भेसज्जं जानाहि येनाहं विजायेय्य’’न्ति। ‘‘सुट्ठु, भगिनी’’ति तस्सा भेसज्जं अदासि । सा कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा विजायिनी इत्थी कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘इङ्घाय्य, भेसज्जं जानाहि येनाहं न विजायेय्य’’न्ति। ‘‘सुट्ठु, भगिनी’’ति तस्सा भेसज्जं अदासि। सा कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति , भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू सत्तरसवग्गियं भिक्खुं अङ्गुलिपतोदकेन हासेसुं। सो भिक्खु उत्तन्तो अनस्सासको कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्सा’’ति पाराजिकस्स, आपत्ति पाचित्तियस्साति (स्या॰)।
तेन खो पन समयेन सत्तरसवग्गिया भिक्खू छब्बग्गियं भिक्खुं कम्मं करिस्सामाति ओत्थरित्वा मारेसुं। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भूतवेज्जको भिक्खु यक्खं जीविता वोरोपेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरं भिक्खुं वाळयक्खविहारं पाहेसि। तं यक्खा जीविता वोरोपेसुं। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु मरणाधिप्पायो अञ्ञतरं भिक्खुं वाळयक्खविहारं पाहेसि। तं यक्खा जीविता वोरोपेसुं…पे॰… तं यक्खा जीविता न वोरोपेसुं। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति ।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरं भिक्खुं वाळकन्तारं पाहेसि । तं वाळा जीविता वोरोपेसुं। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु मरणाधिप्पायो अञ्ञतरं भिक्खुं वाळकन्तारं पाहेसि। तं वाळा जीविता वोरोपेसुं…पे॰… तं वाळा जीविता न वोरोपेसुं। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरं भिक्खुं चोरकन्तारं पाहेसि। तं चोरा जीविता वोरोपेसुं। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु मरणाधिप्पायो अञ्ञतरं भिक्खुं चोरकन्तारं पाहेसि। तं चोरा जीविता वोरोपेसुं…पे॰… तं चोरा जीविता न वोरोपेसुं। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
१८८. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु तं मञ्ञमानो तं जीविता वोरोपेसि…पे॰… तं मञ्ञमानो अञ्ञं जीविता वोरोपेसि…पे॰… अञ्ञं मञ्ञमानो तं जीविता वोरोपेसि…पे॰… अञ्ञं मञ्ञमानो अञ्ञं जीविता वोरोपेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अमनुस्सेन गहितो होति। अञ्ञतरो भिक्खु तस्स भिक्खुनो पहारं अदासि। सो भिक्खु कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु , नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अमनुस्सेन गहितो होति। अञ्ञतरो भिक्खु मरणाधिप्पायो तस्स भिक्खुनो पहारं अदासि। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु कल्याणकम्मस्स सग्गकथं कथेसि। सो अधिमुत्तो कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु मरणाधिप्पायो कल्याणकम्मस्स सग्गकथं कथेसि। सो अधिमुत्तो कालमकासि…पे॰… सो अधिमुत्तो न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु नेरयिकस्स निरयकथं कथेसि। सो उत्तसित्वा कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु मरणाधिप्पायो नेरयिकस्स निरयकथं कथेसि। सो उत्तसित्वा कालमकासि…पे॰… सो उत्तसित्वा न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
१८९. तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू नवकम्मं करोन्ता रुक्खं छिन्दन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘आवुसो, अत्रट्ठितो छिन्दाही’’ति। तं तत्रट्ठितं छिन्दन्तं रुक्खो ओत्थरित्वा मारेसि । तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू नवकम्मं करोन्ता रुक्खं छिन्दन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु मरणाधिप्पायो अञ्ञतरं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘आवुसो, अत्रट्ठितो छिन्दाही’’ति। तं तत्रट्ठितं छिन्दन्तं रुक्खो ओत्थरित्वा मारेसि…पे॰… रुक्खो ओत्थरित्वा न मारेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
१९०. तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू दायं आलिम्पेसुं आळिम्पेसुं (स्या॰ क॰); मनुस्सा दड्ढा कालमकंसु। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू मरणाधिप्पाया दायं आलिम्पेसुं। मनुस्सा दड्ढा कालमकंसु…पे॰… मनुस्सा दड्ढा न कालमकंसु। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
१९१. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु आघातनं गन्त्वा चोरघातं एतदवोच – ‘‘आवुसो, मायिमं किलमेसि। एकेन पहारेन जीविता वोरोपेही’’ति। ‘‘सुट्ठु, भन्ते’’ति एकेन पहारेन जीविता वोरोपेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु आघातनं गन्त्वा चोरघातं एतदवोच – ‘‘आवुसो, मायिमं किलमेसि । एकेन पहारेन जीविता वोरोपेही’’ति। सो – ‘‘नाहं तुय्हं वचनं करिस्सामी’’ति तं जीविता वोरोपेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
१९२. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो पुरिसो ञातिघरे हत्थपादच्छिन्नो ञातकेहि सम्परिकिण्णो होति। अञ्ञतरो भिक्खु ते मनुस्से एतदवोच – ‘‘आवुसो, इच्छथ इमस्स मरण’’न्ति? ‘‘आम, भन्ते, इच्छामा’’ति। ‘‘तेन हि तक्कं पायेथा’’ति। ते तं तक्कं पायेसुं। सो कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो पुरिसो कुलघरे हत्थपादच्छिन्नो ञातकेहि सम्परिकिण्णो होति। अञ्ञतरा भिक्खुनी ते मनुस्से एतदवोच – ‘‘आवुसो, इच्छथ इमस्स मरण’’न्ति? ‘‘आमय्ये, इच्छामा’’ति। ‘‘तेन हि लोणसोवीरकं पायेथा’’ति। ते तं लोणसोवीरकं पायेसुं। सो कालमकासि। तस्सा कुक्कुच्चं अहोसि। अथ खो सा भिक्खुनी भिक्खुनीनं एतमत्थं आरोचेसि। भिक्खुनियो भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसुं। भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘आपत्तिं सा, भिक्खवे, भिक्खुनी आपन्ना पाराजिक’’न्ति।
ततियपाराजिकं समत्तं।
४. चतुत्थपाराजिकं
१९३. इदं वत्थु पाचि॰ ६७ तेन समयेन बुद्धो भगवा वेसालियं विहरति महावने कूटागारसालायं। तेन खो पन समयेन सम्बहुला सन्दिट्ठा सम्भत्ता भिक्खू वग्गुमुदाय नदिया तीरे वस्सं उपगच्छिंसु। तेन खो पन समयेन वज्जी दुब्भिक्खा होति द्वीहितिका सेतट्ठिका सलाकावुत्ता, न सुकरा उञ्छेन पग्गहेन यापेतुं। अथ खो तेसं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘एतरहि खो वज्जी दुब्भिक्खा द्वीहितिका सेतट्ठिका सलाकावुत्ता, न सुकरा उञ्छेन पग्गहेन यापेतुं। केन नु खो मयं उपायेन समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना फासुकं वस्सं वसेय्याम, न च पिण्डकेन किलमेय्यामा’’ति? एकच्चे एवमाहंसु – ‘‘हन्द मयं, आवुसो, गिहीनं कम्मन्तं अधिट्ठेम, एवं ते अम्हाकं दातुं मञ्ञिस्सन्ति। एवं मयं समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना फासुकं वस्सं वसिस्साम, न च पिण्डकेन किलमिस्सामा’’ति। एकच्चे एवमाहंसु – ‘‘अलं, आवुसो, किं गिहीनं कम्मन्तं अधिट्ठितेन! हन्द मयं , आवुसो, गिहीनं दूतेय्यं हराम, एवं ते अम्हाकं दातुं मञ्ञिस्सन्ति। एवं मयं समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना फासुकं वस्सं वसिस्साम, न च पिण्डकेन किलमिस्सामा’’ति। एकच्चे एवमाहंसु – ‘‘अलं, आवुसो, किं गिहीनं कम्मन्तं अधिट्ठितेन! किं गिहीनं दूतेय्यं हटेन! हन्द मयं, आवुसो, गिहीनं अञ्ञमञ्ञस्स उत्तरिमनुस्सधम्मस्स वण्णं भासिस्साम – ‘असुको भिक्खु पठमस्स झानस्स लाभी, असुको भिक्खु दुतियस्स झानस्स लाभी, असुको भिक्खु ततियस्स झानस्स लाभी, असुको भिक्खु चतुत्थस्स झानस्स लाभी, असुको भिक्खु सोतापन्नो, असुको भिक्खु सकदागामी, असुको भिक्खु अनागामी, असुको भिक्खु अरहा, असुको भिक्खु तेविज्जो, असुको भिक्खु छळभिञ्ञो’ति। एवं ते अम्हाकं दातुं मञ्ञिस्सन्ति। एवं मयं समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना फासुकं वस्सं वसिस्साम, न च पिण्डकेन किलमिस्सामा’’ति। ‘‘एसोयेव खो, आवुसो, सेय्यो यो अम्हाकं गिहीनं अञ्ञमञ्ञस्स उत्तरिमनुस्सधम्मस्स वण्णो भासितो’’ति।
१९४. अथ खो ते भिक्खू गिहीनं अञ्ञमञ्ञस्स उत्तरिमनुस्सधम्मस्स वण्णं भासिंसु – ‘‘असुको भिक्खु पठमस्स झानस्स लाभी…पे॰… असुको भिक्खु छळभिञ्ञो’’ति। अथ खो ते मनुस्सा – ‘‘लाभा वत नो, सुलद्धं वत नो, येसं वत नो एवरूपा भिक्खू वस्सं उपगता; न वत नो इतो पुब्बे एवरूपा भिक्खू वस्सं उपगता यथयिमे भिक्खू सीलवन्तो कल्याणधम्मा’’ति, ते न तादिसानि भोजनानि अत्तना परिभुञ्जन्ति मातापितूनं देन्ति पुत्तदारस्स देन्ति दासकम्मकरपोरिसस्स देन्ति मित्तामच्चानं देन्ति ञातिसालोहितानं देन्ति, यादिसानि भिक्खूनं देन्ति। ते न तादिसानि खादनीयानि सायनीयानि पानानि अत्तना खादन्ति सायन्ति पिवन्ति मातापितूनं देन्ति पुत्तदारस्स देन्ति दासकम्मकरपोरिसस्स देन्ति मित्तामच्चानं देन्ति ञातिसालोहितानं देन्ति, यादिसानि भिक्खूनं देन्ति। अथ खो ते भिक्खू वण्णवा अहेसुं पीणिन्द्रिया पसन्नमुखवण्णा विप्पसन्नछविवण्णा।
आचिण्णं खो पनेतं वस्संवुट्ठानं भिक्खूनं भगवन्तं दस्सनाय उपसङ्कमितुं। अथ खो ते भिक्खू वस्संवुट्ठा तेमासच्चयेन सेनासनं संसामेत्वा पत्तचीवरं आदाय येन वेसाली तेन पक्कमिंसु। अनुपुब्बेन येन वेसाली महावनं कूटागारसाला येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिंसु।
तेन खो पन समयेन दिसासु वस्संवुट्ठा भिक्खू किसा होन्ति लूखा दुब्बण्णा उप्पण्डुप्पण्डुकजाता धमनिसन्थतगत्ता; वग्गुमुदातीरिया पन भिक्खू वण्णवा होन्ति पीणिन्द्रिया पसन्नमुखवण्णा विप्पसन्नछविवण्णा। आचिण्णं खो पनेतं बुद्धानं भगवन्तानं आगन्तुकेहि भिक्खूहि सद्धिं पटिसम्मोदितुं। अथ खो भगवा वग्गुमुदातीरिये भिक्खू एतदवोच – ‘‘कच्चि, भिक्खवे, खमनीयं कच्चि यापनीयं कच्चि समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना फासुकं वस्सं वसित्थ न च पिण्डकेन किलमित्था’’ति? ‘‘खमनीयं, भगवा, यापनीयं, भगवा। समग्गा च मयं, भन्ते, सम्मोदमाना अविवदमाना फासुकं वस्सं वसिम्हा, न च पिण्डकेन किलमिम्हा’’ति। जानन्तापि तथागता पुच्छन्ति, जानन्तापि न पुच्छन्ति…पे॰… द्वीहाकारेहि बुद्धा भगवन्तो भिक्खू पटिपुच्छन्ति – धम्मं वा देसेस्साम, सावकानं वा सिक्खापदं पञ्ञापेस्सामाति। अथ खो भगवा वग्गुमुदातीरिये भिक्खू एतदवोच – ‘‘यथा कथं पन तुम्हे, भिक्खवे, समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना फासुकं वस्सं वसित्थ न च पिण्डकेन किलमित्था’’ति? अथ खो ते भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं – ‘‘कच्चि पन वो, भिक्खवे, भूत’’न्ति? ‘‘अभूतं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा – ‘‘अननुच्छविकं, मोघपुरिसा, अननुलोमिकं अप्पतिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, उदरस्स कारणा गिहीनं अञ्ञमञ्ञस्स उत्तरिमनुस्सधम्मस्स वण्णं भासिस्सथ! वरं तुम्हेहि, मोघपुरिसा, तिण्हेन गोविकन्तनेन गोविकत्तनेन (सी॰ क॰) कुच्छिं परिकन्तो, न त्वेव उदरस्स कारणा गिहीनं अञ्ञमञ्ञस्स उत्तरिमनुस्सधम्मस्स वण्णो भासितो! तं किस्स हेतु? ततो निदानञ्हि, मोघपुरिसा, मरणं वा निगच्छेय्य मरणमत्तं वा दुक्खं, न त्वेव तप्पच्चया कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जेय। इतो निदानञ्च खो, मोघपुरिसा, कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जेय्य। नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय’’…पे॰… विगरहित्वा धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि –
१९५. ‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, महाचोरा सन्तो संविज्जमाना लोकस्मिं। कतमे पञ्च? इध, भिक्खवे, एकच्चस्स महाचोरस्स एवं होति – ‘कुदास्सु नामाहं सतेन वा सहस्सेन वा परिवुतो गामनिगमराजधानीसु आहिण्डिस्सामि हनन्तो घातेन्तो छिन्दन्तो छेदापेन्तो पचन्तो पाचेन्तो’ति! सो अपरेन समयेन सतेन वा सहस्सेन वा परिवुतो गामनिगमराजधानीसु आहिण्डति हनन्तो घातेन्तो छिन्दन्तो छेदापेन्तो पचन्तो पाचेन्तो। एवमेव खो, भिक्खवे, इधेकच्चस्स पापभिक्खुनो एवं होति – ‘कुदास्सु नामाहं सतेन वा सहस्सेन वा परिवुतो गामनिगमराजधानीसु चारिकं चरिस्सामि सक्कतो गरुकतो मानितो पूजितो अपचितो गहट्ठानञ्चेव पब्बजितानञ्च, लाभी चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारान’न्ति ! सो अपरेन समयेन सतेन वा सहस्सेन वा परिवुतो गामनिगमराजधानीसु चारिकं चरति सक्कतो गरुकतो मानितो पूजितो अपचितो गहट्ठानञ्चेव पब्बजितानञ्च, लाभी चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारानं। अयं, भिक्खवे, पठमो महाचोरो सन्तो संविज्जमानो लोकस्मिं।
‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, इधेकच्चो पापभिक्खु तथागतप्पवेदितं धम्मविनयं परियापुणित्वा अत्तनो दहति। अयं, भिक्खवे, दुतियो महाचोरो सन्तो संविज्जमानो लोकस्मिं।
‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, इधेकच्चो पापभिक्खु सुद्धं ब्रह्मचारिं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरन्तं अमूलकेन अब्रह्मचरियेन अनुद्धंसेति। अयं, भिक्खवे, ततियो महाचोरो सन्तो संविज्जमानो लोकस्मिं।
‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, इधेकच्चो पापभिक्खु यानि तानि सङ्घस्स गरुभण्डानि गरुपरिक्खारानि, सेय्यथिदं – आरामो आरामवत्थु विहारो विहारवत्थु मञ्चो पीठं भिसि बिम्बोहनं बिम्बोहनं (सी॰ स्या॰) लोहकुम्भी लोहभाणकं लोहवारको लोहकटाहं वासी परसु फरसु (सी॰ स्या॰) कुठारी कुदालो निखादनं वल्लि वेळु मुञ्जं पब्बजं तिणं मत्तिका दारुभण्डं मत्तिकाभण्डं, तेहि गिहीं सङ्गण्हाति उपलापेति। अयं, भिक्खवे, चतुत्थो महाचोरो सन्तो संविज्जमानो लोकस्मिं।
‘‘सदेवके, भिक्खवे, लोके समारके सब्रह्मके सस्समणब्राह्मणिया पजाय सदेवमनुस्साय अयं अग्गो महाचोरो यो असन्तं अभूतं उत्तरिमनुस्सधम्मं उल्लपति। तं किस्स हेतु? थेय्याय वो, भिक्खवे, रट्ठपिण्डो भुत्तो’’ति।
सं॰ नि॰ १.३५ अञ्ञथा सन्तमत्तानं, अञ्ञथा यो पवेदये।
निकच्च कितवस्सेव, भुत्तं थेय्येन तस्स तं॥
ध॰ प॰ ३०७ धम्मपदेपि कासावकण्ठा बहवो, पापधम्मा असञ्ञता।
पापा पापेहि कम्मेहि, निरयं ते उपपज्जरे॥
ध॰ प॰ ३०७ धम्मपदेपि सेय्यो अयोगुळो भुत्तो, तत्तो अग्गिसिखूपमो।
यञ्चे भुञ्जेय्य दुस्सीलो, रट्ठपिण्डं असञ्ञतोति॥
अथ खो भगवा ते वग्गुमुदातीरिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा दुब्भरताय दुप्पोसताय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु अनभिजानं उत्तरिमनुस्सधम्मं अत्तुपनायिकं अलमरियञाणदस्सनं समुदाचरेय्य – ‘इति जानामि इति पस्सामी’ति, ततो अपरेन समयेन समनुग्गाहीयमानो वा असमनुग्गाहीयमानो वा आपन्नो विसुद्धापेक्खो एवं वदेय्य – ‘अजानमेवं, आवुसो, अवचं जानामि , अपस्सं पस्सामि। तुच्छं मुसा विलपि’न्ति, अयम्पि पाराजिको होति असंवासो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
१९६. तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू अदिट्ठे दिट्ठसञ्ञिनो अपत्ते पत्तसञ्ञिनो अनधिगते अधिगतसञ्ञिनो असच्छिकते सच्छिकतसञ्ञिनो अधिमानेन अञ्ञं ब्याकरिंसु। तेसं अपरेन समयेन रागायपि चित्तं नमति दोसायपि चित्तं नमति मोहायपि चित्तं नमति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं। मयञ्चम्ह अदिट्ठे दिट्ठसञ्ञिनो अपत्ते पत्तसञ्ञिनो अनधिगते अधिगतसञ्ञिनो असच्छिकते सच्छिकतसञ्ञिनो, अधिमानेन अञ्ञं ब्याकरिम्हा। कच्चि नु खो मयं पाराजिकं आपत्तिं आपन्ना’’ति? ते आयस्मतो आनन्दस्स एतमत्थं आरोचेसुं। आयस्मा आनन्दो भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘होन्ति ये ते, आनन्द होन्ति येवानन्द (स्या॰), होन्ति ते आनन्द (सी॰), भिक्खू अदिट्ठे दिट्ठसञ्ञिनो अपत्ते पत्तसञ्ञिनो अनधिगते अधिगतसञ्ञिनो असच्छिकते सच्छिकतसञ्ञिनो अधिमानेन अञ्ञं ब्याकरोन्ति। तञ्च खो एतं अब्बोहारिक’’न्ति।
‘‘एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१९७. ‘‘यो पन भिक्खु अनभिजानं उत्तरिमनुस्सधम्मं अत्तुपनायिकं अलमरियञाणदस्सनं समुदाचरेय्य – ‘इति जानामि इति पस्सामी’ति, ततो अपरेन समयेन समनुग्गाहीयमानो वा असमनुग्गाहीयमानो वा आपन्नो विसुद्धापेक्खो एवं वदेय्य – ‘अजानमेवं, आवुसो, अवचं जानामि, अपस्सं पस्सामि। तुच्छं मुसा विलपि’न्ति, अञ्ञत्र अधिमाना, अयम्पि पाराजिको होति असंवासो’’ति।
१९८. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
अनभिजानन्ति असन्तं अभूतं असंविज्जमानं अजानन्तो अपस्सन्तो अत्तनि कुसलं धम्मं – अत्थि मे कुसलो धम्मोति।
पाचि॰ ७० उत्तरिमनुस्सधम्मो नाम झानं विमोक्खो विमोक्खं (सी॰ स्या॰) समाधि समापत्ति ञाणदस्सनं मग्गभावना फलसच्छिकिरिया किलेसप्पहानं विनीवरणता चित्तस्स सुञ्ञागारे अभिरति।
अत्तुपनायिकन्ति ते वा कुसले धम्मे अत्तनि उपनेति अत्तानं वा तेसु कुसलेसु धम्मेसु उपनेति।
ञाणन्ति तिस्सो विज्जा। दस्सनन्ति यं ञाणं तं दस्सनं। यं दस्सनं तं ञाणं।
समुदाचरेय्याति आरोचेय्य इत्थिया वा पुरिसस्स वा गहट्ठस्स वा पब्बजितस्स वा।
इति जानामि इति पस्सामीति जानामहं एते धम्मे, पस्सामहं एते धम्मे अत्थि च एते धम्मा मयि, अहञ्च एतेसु धम्मेसु सन्दिस्सामीति।
ततो अपरेन समयेनाति यस्मिं खणे समुदाचिण्णं होति तं खणं तं लयं तं मुहुत्तं वीतिवत्ते।
समनुग्गाहीयमानोति यं वत्थु पटिञ्ञातं होति तस्मिं वत्थुस्मिं समनुग्गाहीयमानो – ‘‘किन्ते अधिगतं, किन्ति ते अधिगतं, कदा ते अधिगतं, कत्थ ते अधिगतं, कतमे ते किलेसा पहीना, कतमेसं त्वं धम्मानं लाभी’’ति।
असमनुग्गाहीयमानोति न केनचि वुच्चमानो।
आपन्नोति पापिच्छो इच्छापकतो असन्तं अभूतं उत्तरिमनुस्सधम्मं उल्लपित्वा पाराजिकं आपत्तिं आपन्नो होति।
विसुद्धापेक्खोति गिही वा होतुकामो उपासको वा होतुकामो आरामिको वा होतुकामो सामणेरो वा होतुकामो।
अजानमेवं , आवुसो, अवचं – जानामि, अपस्सं पस्सामीति नाहं एते धम्मे जानामि, नाहं एते धम्मे पस्सामि, नत्थि च एते धम्मा मयि, न चाहं एतेसु धम्मेसु सन्दिस्सामीति।
तुच्छं मुसा विलपिन्ति तुच्छकं मया भणितं, मुसा मया भणितं, अभूतं मया भणितं, अजानन्तेन मया भणितं।
अञ्ञत्र अधिमानाति ठपेत्वा अधिमानं।
अयम्पीति पुरिमे उपादाय वुच्चति।
पाराजिको होतीति सेय्यथापि नाम तालो मत्थकच्छिन्नो अभब्बो पुन विरूळ्हिया, एवमेव भिक्खु पापिच्छो इच्छापकतो असन्तं अभूतं उत्तरिमनुस्सधम्मं उल्लपित्वा अस्समणो होति असक्यपुत्तियो। तेन वुच्चति – ‘‘पाराजिको होती’’ति।
असंवासोति संवासो नाम एककम्मं एकुद्देसो समसिक्खता – एसो संवासो नाम। सो तेन सद्धिं नत्थि। तेन वुच्चति – ‘‘असंवासो’’ति।
१९९. उत्तरिमनुस्सधम्मो नाम झानं विमोक्खो समाधि समापत्ति ञाणदस्सनं मग्गभावना फलसच्छिकिरिया किलेसप्पहानं विनीवरणता चित्तस्स सुञ्ञागारे अभिरति।
पाचि॰ ७० झानन्ति पठमं झानं दुतियं झानं ततियं झानं चतुत्थं झानं।
पाचि॰ ७० विमोक्खोति सुञ्ञतो विमोक्खो अनिमित्तो विमोक्खो अप्पणिहितो विमोक्खो।
पाचि॰ ७० समाधीति सुञ्ञतो समाधि अनिमित्तो समाधि अप्पणिहितो समाधि।
पाचि॰ ७० समापत्तीति सुञ्ञता समापत्ति अनिमित्ता समापत्ति अप्पणिहिता समापत्ति।
पाचि॰ ७० ञाणदस्सनन्ति तिस्सो विज्जा।
पाचि॰ ७० मग्गभावनाति चत्तारो सतिपट्ठाना, चत्तारो सम्मप्पधाना, चत्तारो इद्धिपादा, पञ्चिन्द्रियानि, पञ्च बलानि, सत्त बोज्झङ्गा, अरियो अट्ठङ्गिको मग्गो।
पाचि॰ ७० फलसच्छिकिरियाति सोतापत्तिफलस्स सच्छिकिरिया, सकदागामिफलस्स सच्छिकिरिया, अनागामिफलस्स सच्छिकिरिया, अरहत्तस्स अरहत्तफलस्स (स्या॰) सच्छिकिरिया।
पाचि॰ ७० किलेसप्पहानन्ति रागस्स पहानं दोसस्स पहानं मोहस्स पहानं।
पाचि॰ ७० विनीवरणता चित्तस्साति रागा चित्तं विनीवरणता, दोसा चित्तं विनीवरणता, मोहा चित्तं विनीवरणता।
पाचि॰ ७० सुञ्ञागारे अभिरतीति पठमेन झानेन सुञ्ञागारे अभिरति, दुतियेन झानेन सुञ्ञागारे अभिरति, ततियेन झानेन सुञ्ञागारे अभिरति, चतुत्थेन झानेन सुञ्ञागारे अभिरति।
२००. तीहाकारेहि पठमं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स, पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति।
चतूहाकारेहि पठमं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं।
पञ्चहाकारेहि पठमं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं विनिधाय खन्तिं।
छहाकारेहि पठमं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं।
सत्तहाकारेहि पठमं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
२०१. तीहाकारेहि पठमं झानं समापज्जामीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति।
चतूहाकारेहि पठमं झानं समापज्जामीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं।
पञ्चहाकारेहि पठमं झानं समापज्जामीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं।
छहाकारेहि पठमं झानं समापज्जामीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं।
सत्तहाकारेहि पठमं झानं समापज्जामीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
२०२. तीहाकारेहि पठमं झानं समापन्नोति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति।
चतूहाकारेहि पठमं झानं समापन्नोति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं।
पञ्चहाकारेहि पठमं झानं समापन्नोति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं।
छहाकारेहि पठमं झानं समापन्नोति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं।
सत्तहाकारेहि पठमं झानं समापन्नोति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
२०३. तीहाकारेहि पठमस्स झानस्स लाभीम्हीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति।
चतूहाकारेहि पठमस्स झानस्स लाभीम्हीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं।
पञ्चहाकारेहि पठमस्स झानस्स लाभीम्हीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति , भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं।
छहाकारेहि पठमस्स झानस्स लाभीम्हीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं।
सत्तहाकारेहि पठमस्स झानस्स लाभीम्हीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
२०४. तीहाकारेहि पठमस्स झानस्स वसीम्हीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति।
चतूहाकारेहि पठमस्स झानस्स वसीम्हीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं।
पञ्चहाकारेहि पठमस्स झानस्स वसीम्हीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं।
छहाकारेहि पठमस्स झानस्स वसीम्हीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं।
सत्तहाकारेहि पठमस्स झानस्स वसीम्हीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
२०५. तीहाकारेहि पठमं झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति।
चतूहाकारेहि पठमं झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं।
पञ्चहाकारेहि पठमं झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं।
छहाकारेहि पठमं झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं।
सत्तहाकारेहि पठमं झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
यथा इदं पठमं झानं वित्थारितं तं सब्बम्पि वित्थारेतब्बं।
२०६. तीहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि दुतियं झानं…पे॰… ततियं झानं…पे॰… चतुत्थं झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… चतुत्थस्स झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… चतुत्थं झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स। पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
२०७. तीहाकारेहि सुञ्ञतं विमोक्खं… अनिमित्तं विमोक्खं… अप्पणिहितं विमोक्खं… समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… अप्पणिहितस्स विमोक्खस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… अप्पणिहितो विमोक्खो सच्छिकतो मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰…।
तीहाकारेहि सुञ्ञतं समाधिं… अनिमित्तं समाधिं… अप्पणिहितं समाधिं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… अप्पणिहितस्स समाधिस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… अप्पणिहितो समाधि सच्छिकतो मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि सुञ्ञतं समापत्तिं… अनिमित्तं समापत्तिं… अप्पणिहितं समापत्तिं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… अप्पणिहिताय समापत्तिया लाभीम्हि… वसीम्हि… अप्पणिहिता समापत्ति सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि तिस्सो विज्जा समापज्जिं… समापज्जामि समापन्नो… तिस्सन्नं विज्जानं लाभीम्हि… वसीम्हि… तिस्सो विज्जा सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि चत्तारो सतिपट्ठाने… चत्तारो सम्मप्पधाने… चत्तारो इद्धिपादे समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… चतुन्नं इद्धिपादानं लाभीम्हि… वसीम्हि… चत्तारो इद्धिपादा सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि पञ्चिन्द्रियानि… पञ्च बलानि समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो … पञ्चन्नं बलानं लाभीम्हि… वसीम्हि… पञ्चबलानि सच्छिकतानि मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि सत्त बोज्झङ्गे समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… सत्तन्नं बोज्झङ्गानं लाभीम्हि… वसीम्हि… सत्त बोज्झङ्गा सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि अरियं अट्ठङ्गिकं मग्गं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… अरियस्स अट्ठङ्गिकस्स मग्गस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… अरियो अट्ठङ्गिको मग्गो सच्छिकतो मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि सोतापत्तिफलं… सकदागामिफलं… अनागामिफलं… अरहत्तं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… अरहत्तस्स लाभीम्हि वसीम्हि अरहत्तं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स ।
तीहाकारेहि रागो मे चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितोति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि दोसो मे चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितोति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि मोहो मे चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितोति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि रागा मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि दोसा मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि …पे॰… सत्तहाकारेहि मोहा मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
सुद्धिकं निट्ठितं।
२०८. तीहाकारेहि पठमञ्च झानं दुतियञ्च झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स दुतियस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं दुतियञ्च झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰…।
तीहाकारेहि पठमञ्च झानं ततियञ्च झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स ततियस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं ततियञ्च झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि पठमञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स चतुत्थस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि पठमञ्च झानं सुञ्ञतञ्च विमोक्खं… पठमञ्च झानं अनिमित्तञ्च विमोक्खं… पठमञ्च झानं अप्पणिहितञ्च विमोक्खं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स अप्पणिहितस्स च विमोक्खस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं अप्पणिहितो च विमोक्खो सच्छिकतो मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि पठमञ्च झानं सुञ्ञतञ्च समाधिं… पठमञ्च झानं अनिमित्तञ्च समाधिं… पठमञ्च झानं अप्पणिहितञ्च समाधिं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो पठमस्स च झानस्स अप्पणिहितस्स च समाधिस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं अप्पणिहितो च समाधि सच्छिकतो मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि पठमञ्च झानं सुञ्ञतञ्च समापत्तिं… पठमञ्च झानं अनिमित्तञ्च समापत्तिं… पठमञ्च झानं अप्पणिहितञ्च समापत्तिं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो पठमस्स च झानस्स अप्पणिहिताय च समापत्तिया लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं अप्पणिहिता च समापत्ति सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि पठमञ्च झानं तिस्सो च विज्जा समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स तिस्सन्नञ्च विज्जानं लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं तिस्सो च विज्जा सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि पठमञ्च झानं चत्तारो च सतिपट्ठाने… पठमञ्च झानं चत्तारो च सम्मप्पधाने… पठमञ्च झानं चत्तारो च इद्धिपादे समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स चतुन्नञ्च इद्धिपादानं लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं चत्तारो च इद्धिपादा सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि पठमञ्च झानं पञ्च च इन्द्रियानि… पठमञ्च झानं पञ्च च बलानि समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स पञ्चन्नञ्च बलानं लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं पञ्च च बलानि सच्छिकतानि मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
२०९. तीहाकारेहि पठमञ्च झानं सत्त च बोज्झङ्गे समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स सत्तन्नञ्च बोज्झङ्गानं लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं सत्त च बोज्झङ्गा सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि पठमञ्च झानं अरियञ्च अट्ठङ्गिकं मग्गं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स अरियस्स च अट्ठङ्गिकस्स मग्गस्स लाभीम्हि वसीम्हि… पठमञ्च झानं अरियो च अट्ठङ्गिको मग्गो सच्छिकतो मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि पठमञ्च झानं सोतापत्तिफलञ्च… पठमञ्च झानं सकदागामिफलञ्च… पठमञ्च झानं अनागामिफलञ्च… पठमञ्च झानं अरहत्तञ्च समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स अरहत्तस्स च लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं अरहत्तञ्च सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि पठमञ्च झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं सच्छिकतं मया, रागो च मे चत्तो… दोसो च मे चत्तो… मोहो च मे चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितोति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि पठमञ्च झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं सच्छिकतं मया, रागा च मे चित्तं विनीवरणं… दोसा च मे चित्तं विनीवरणं… मोहा च मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स। पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
खण्डचक्कं निट्ठितं।
२१०. तीहाकारेहि दुतियञ्च झानं ततियञ्च झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… दुतियस्स च झानस्स ततियस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… दुतियञ्च झानं ततियञ्च झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि दुतियञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… दुतियस्स च झानस्स चतुत्थस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… दुतियञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि दुतियञ्च झानं सुञ्ञतञ्च विमोक्खं… अनिमित्तञ्च विमोक्खं… अप्पणिहितञ्च विमोक्खं… सुञ्ञतञ्च समाधिं… अनिमित्तञ्च समाधिं… अप्पणिहितञ्च समाधिं… सुञ्ञतञ्च समापत्तिं… अनिमित्तञ्च समापत्तिं… अप्पणिहितञ्च समापत्तिं… तिस्सो च विज्जा… चत्तारो च सतिपट्ठाने… चत्तारो च सम्मप्पधाने… चत्तारो च इद्धिपादे… पञ्च च इन्द्रियानि… पञ्च च बलानि… सत्त च बोज्झङ्गे… अरियञ्च अट्ठङ्गिकं मग्गं… सोतापत्तिफलञ्च… सकदागामिफलञ्च… अनागामिफलञ्च… अरहत्तञ्च समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… दुतियस्स च झानस्स अरहत्तस्स च लाभीम्हि… वसीम्हि… दुतियञ्च झानं अरहत्तञ्च सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि दुतियञ्च झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… दुतियस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… दुतियञ्च झानं सच्छिकतं मया, रागो च मे चत्तो… दोसो च मे चत्तो… मोहो च मे चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितो। रागा च मे चित्तं विनीवरणं… दोसा च मे चित्तं विनीवरणं… मोहा च मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि …पे॰… सत्तहाकारेहि दुतियञ्च झानं पठमञ्च झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… दुतियस्स च झानस्स पठमस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… दुतियञ्च झानं पठमञ्च झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… विनिधाय भावं।
बद्धचक्कं।
एवं एकेकं मूलं कातुन बद्धचक्कं परिवत्तकं कत्तब्बं।
इदं संखित्तं।
२११. तीहाकारेहि ततियञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं…पे॰… ततियञ्च झानं अरहत्तञ्च समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… ततियस्स च झानस्स अरहत्तस्स च लाभीम्हि… वसीम्हि… ततियञ्च झानं अरहत्तञ्च सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि ततियञ्च झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… ततियस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… ततियञ्च झानं सच्छिकतं मया, रागो च मे चत्तो… दोसो च मे चत्तो… मोहो च मे चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितो। रागा च मे चित्तं विनीवरणं… दोसा च मे चित्तं विनीवरणं… मोहा च मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि ततियञ्च झानं पठमञ्च झानं… ततियञ्च झानं दुतियञ्च झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… ततियस्स च झानस्स दुतियस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… ततियञ्च झानं दुतियञ्च झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं पठमञ्च झानं…पे॰… दुतियञ्च झानं… ततियञ्च झानं… चतुत्थञ्च झानं समापज्जिं समापज्जामि… समापन्नो… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं चतुत्थस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं चतुत्थञ्च झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
२१२. तीहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं सुञ्ञतञ्च विमोक्खं… अनिमित्तञ्च विमोक्खं… अप्पणिहितञ्च विमोक्खं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं अप्पणिहितस्स च विमोक्खस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं अप्पणिहितो च विमोक्खो सच्छिकतो मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं सुञ्ञतञ्च समाधिं… अनिमित्तञ्च समाधिं… अप्पणिहितञ्च समाधिं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं अप्पणिहितस्स च समाधिस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं अप्पणिहितो च समाधि सच्छिकतो मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं सुञ्ञतञ्च समापत्तिं… अनिमित्तञ्च समापत्तिं… अप्पणिहितञ्च समापत्तिं समापज्जिं समापज्जामि… समापन्नो… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं अप्पणिहिताय च समापत्तिया लाभीम्हि… वसीम्हि… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं अप्पणिहिता च समापत्ति सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं तिस्सो च विज्जा समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… ‘मोहा च मे चित्तं विनीवरणं तिस्सन्नञ्च विज्जानं लाभीम्हि… वसीम्हि… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं तिस्सो च विज्जा सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं चत्तारो च सतिपट्ठाने… चत्तारो च सम्मप्पधाने… चत्तारो च इद्धिपादे समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं चतुन्नञ्च इद्धिपादानं लाभीम्हि… वसीम्हि… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं चत्तारो च इद्धिपादा सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
२१३. तीहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं पञ्च च इन्द्रियानि… पञ्च च बलानि समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं पञ्चन्नञ्च बलानं लाभीम्हि… वसीम्हि… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं पञ्च च बलानि सच्छिकतानि मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं सत्त च बोज्झङ्गे समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं सत्तन्नञ्च बोज्झङ्गानं लाभीम्हि … वसीम्हि… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं सत्त च बोज्झङ्गा सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं अरियञ्च अट्ठङ्गिकं मग्गं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं अरियस्स च अट्ठङ्गिकस्स मग्गस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं अरियो च अट्ठङ्गिको मग्गो सच्छिकतो मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं सोतापत्तिफलञ्च… सकदागामिफलञ्च… अनागामिफलञ्च… अरहत्तञ्च समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं अरहत्तस्स च लाभीम्हि… वसीम्हि… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं अरहत्तञ्च सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं, रागो च मे चत्तो… दोसो च मे चत्तो… मोहो च मे चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितोति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं रागा च मे चित्तं विनीवरणं… दोसा च मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
एकमूलकं निट्ठितं। एकमूलकं सङ्खित्तं निट्ठितं (स्या॰)
यथा एकमूलकं वित्थारितं एवमेव दुमूलकादिपि वित्थारेतब्बं।
इदं सब्बमूलकं
२१४. तीहाकारेहि …पे॰… सत्तहाकारेहि पठमञ्च झानं दुतियञ्च झानं ततियञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं सुञ्ञतञ्च विमोक्खं अनिमित्तञ्च विमोक्खं अप्पणिहितञ्च विमोक्खं सुञ्ञतञ्च समाधिं अनिमित्तञ्च समाधिं अप्पणिहितञ्च समाधिं सुञ्ञतञ्च समापत्तिं अनिमित्तञ्च समापत्तिं अप्पणिहितञ्च समापत्तिं तिस्सो च विज्जा चत्तारो च सतिपट्ठाने चत्तारो च सम्मप्पधाने चत्तारो च इद्धिपादे पञ्च च इन्द्रियानि पञ्च च बलानि सत्त च बोज्झङ्गे अरियञ्च अट्ठङ्गिकं मग्गं सोतापत्तिफलञ्च सकदागामिफलञ्च अनागामिफलञ्च अरहत्तञ्च समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो…पे॰… रागो च मे चत्तो, दोसो च मे चत्तो, मोहो च मे चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितो। रागा च मे चित्तं विनीवरणं, दोसा च मे चित्तं विनीवरणं, मोहा च मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स। पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
सब्बमूलकं निट्ठितं।
सुद्धिकवारकथा निट्ठिता।
२१५. तीहाकारेहि पठमं झानं समापज्जिन्ति वत्तुकामो दुतियं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
तीहाकारेहि पठमं झानं समापज्जिन्ति वत्तुकामो ततियं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
तीहाकारेहि पठमं झानं समापज्जिन्ति वत्तुकामो चतुत्थं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
तीहाकारेहि …पे॰… सत्तहाकारेहि पठमं झानं समापज्जिन्ति वत्तुकामो सुञ्ञतं विमोक्खं… अनिमित्तं विमोक्खं… अप्पणिहितं विमोक्खं… सुञ्ञतं समाधिं… अनिमित्तं समाधिं… अप्पणिहितं समाधिं… सुञ्ञतं समापत्तिं… अनिमित्तं समापत्तिं… अप्पणिहितं समापत्तिं… तिस्सो विज्जा… चत्तारो सतिपट्ठाने… चत्तारो सम्मप्पधाने… चत्तारो इद्धिपादे… पञ्चिन्द्रियानि… पञ्च बलानि… सत्त बोज्झङ्गे… अरियं अट्ठङ्गिकं मग्गं… सोतापत्तिफलं… सकदागामिफलं… अनागामिफलं… अरहत्तं समापज्जिं…पे॰… रागो मे चत्तो… दोसो मे चत्तो… मोहो मे चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितो। रागा मे चित्तं विनीवरणं… दोसा मे चित्तं विनीवरणं… मोहा मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स। पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
वत्थुविसारकस्स एकमूलकस्स खण्डचक्कं निट्ठितं।
२१६. तीहाकारेहि दुतियं झानं समापज्जिन्ति वत्तुकामो ततियं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
तीहाकारेहि दुतियं झानं समापज्जिन्ति वत्तुकामो चतुत्थं झानं समापज्जिन्ति…पे॰… मोहा च मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
तीहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि दुतियं झानं समापज्जिन्ति वत्तुकामो पठमं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स ; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… विनिधाय भावं।
वत्थुविसारकस्स एकमूलकस्स बद्धचक्कं।
मूलं संखित्तं।
२१७. तीहाकारेहि मोहा मे चित्तं विनीवरणन्ति वत्तुकामो पठमं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
तीहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि मोहा मे चित्तं विनीवरणन्ति वत्तुकामो दोसा मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… विनिधाय भावं।
वत्थुविसारकस्स एकमूलकं निट्ठितं।
यथा एकमूलकं वित्थारितं एवमेव दुमूलकादिपि वित्थारेतब्बं।
इदं सब्बमूलकं
२१८. तीहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि पठमञ्च झानं दुतियञ्च झानं ततियञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं सुञ्ञतञ्च विमोक्खं अनिमित्तञ्च विमोक्खं अप्पणिहितञ्च विमोक्खं सुञ्ञतञ्च समाधिं अनिमित्तञ्च समाधिं अप्पणिहितञ्च समाधिं सुञ्ञतञ्च समापत्तिं अनिमित्तञ्च समापत्तिं अप्पणिहितञ्च समापत्तिं तिस्सो च विज्जा चत्तारो च सतिपट्ठाने चत्तारो च सम्मप्पधाने चत्तारो च इद्धिपादे पञ्च च इन्द्रियानि पञ्च च बलानि सत्त च बोज्झङ्गे अरियञ्च अट्ठङ्गिकं मग्गं सोतापत्तिफलञ्च सकदागामिफलञ्च अनागामिफलञ्च अरहत्तञ्च समापज्जिं…पे॰… रागो च मे चत्तो… दोसो च मे चत्तो… मोहो च मे चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितो। रागा च मे चित्तं विनीवरणं… दोसा च मे चित्तं विनीवरणन्ति वत्तुकामो मोहा मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स। [ ] एत्थन्तरे पाठा स्यामपोत्थके नत्थि
२१९. तीहाकारेहि दुतियञ्च झानं ततियञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं सुञ्ञतञ्च विमोक्खं अनिमित्तञ्च विमोक्खं अप्पणिहितञ्च विमोक्खं सुञ्ञतञ्च समाधिं अनिमित्तञ्च समाधिं अप्पणिहितञ्च समाधिं सुञ्ञतञ्च समापत्तिं अनिमित्तञ्च समापत्तिं अप्पणिहितञ्च समापत्तिं तिस्सो च विज्जा चत्तारो च सतिपट्ठाने चत्तारो च सम्मप्पधाने चत्तारो च इद्धिपादे पञ्च च इन्द्रियानि पञ्च च बलानि सत्त च बोज्झङ्गे अरियञ्च अट्ठङ्गिकं मग्गं सोतापत्तिफलञ्च सकदागामिफलञ्च अनागामिफलञ्च अरहत्तञ्च समापज्जिं…पे॰… रागो च मे चत्तो… दोसो च मे चत्तो… मोहो च मे चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितो। रागा च मे चित्तं विनीवरणं… दोसा च मे चित्तं विनीवरणं… मोहा च मे चित्तं विनीवरणन्ति वत्तुकामो पठमं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
तीहाकारेहि ततियञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं…पे॰… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं पठमञ्च झानं समापज्जिन्ति वत्तुकामो दुतियं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
तीहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं पठमञ्च झानं दुतियञ्च झानं ततियञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं…पे॰… रागा च मे चित्तं विनीवरणन्ति वत्तुकामो दोसा मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स ; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स। पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
वत्थुविसारकस्स सब्बमूलकं निट्ठितं।
वत्थुविसारकस्स चक्कपेय्यालं निट्ठितं।
वत्थुकामवारकथा निट्ठिता।
२२०. तीहाकारेहि यो ते विहारे वसि सो भिक्खु पठमं झानं समापज्जि… समापज्जति… समापन्नो… सो भिक्खु पठमस्स झानस्स लाभी… वसी… तेन भिक्खुना पठमं झानं सच्छिकतन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स।
चतूहाकारेहि … पञ्चहाकारेहि… छहाकारेहि… सत्तहाकारेहि यो ते विहारे वसि सो भिक्खु पठमं झानं समापज्जि… समापज्जति… समापन्नो… सो भिक्खु पठमस्स झानस्स लाभी… वसी… तेन भिक्खुना पठमं झानं सच्छिकतन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स। पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
तीहाकारेहि यो ते विहारे वसि सो भिक्खु दुतियं झानं… ततियं झानं… चतुत्थं झानं… सुञ्ञतं विमोक्खं… अनिमित्तं विमोक्खं… अप्पणिहितं विमोक्खं… सुञ्ञतं समाधिं… अनिमित्तं समाधिं… अप्पणिहितं समाधिं… सुञ्ञतं समापत्तिं… अनिमित्तं समापत्तिं… अप्पणिहितं समापत्तिं… तिस्सो विज्जा… चत्तारो सतिपट्ठाने… चत्तारो सम्मप्पधाने… चत्तारो इद्धिपादे… पञ्च इन्द्रियानि… पञ्च बलानि… सत्त बोज्झङ्गे… अरियं अट्ठङ्गिकं मग्गं… सोतापत्तिफलं… सकदागामिफलं… अनागामिफलं… अरहत्तं समापज्जि… समापज्जति… समापन्नो… सो भिक्खु अरहत्तस्स लाभी… वसी… तेन भिक्खुना अरहत्तं सच्छिकतन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स।
तीहाकारेहि यो ते विहारे वसि, तस्स भिक्खुनो रागो चत्तो… दोसो चत्तो… मोहो चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितोति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स।
तीहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि यो ते विहारे वसि, तस्स भिक्खुनो रागा चित्तं विनीवरणं… दोसा चित्तं विनीवरणं… मोहा चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
तीहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि यो ते विहारे वसि सो भिक्खु सुञ्ञागारे पठमं झानं… दुतियं झानं… ततियं झानं… चतुत्थं झानं समापज्जि … समापज्जति… समापन्नो… सो भिक्खु सुञ्ञागारे चतुत्थस्स झानस्स लाभी… वसी… तेन भिक्खुना सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं सच्छिकतन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स। पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति भणितस्स होति, मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
यथा इदं वित्थारितं एवमेव सेसानिपि वित्थारेतब्बानि।
२२१. तीहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि यो ते चीवरं परिभुञ्जि… यो ते पिण्डपातं परिभुञ्जि… यो ते सेनासनं परिभुञ्जि… यो ते गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारं परिभुञ्जि सो भिक्खु सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं समापज्जि… समापज्जति… समापन्नो… सो भिक्खु सुञ्ञागारे चतुत्थस्स झानस्स लाभी… वसी… तेन भिक्खुना सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं सच्छिकतन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… विनिधाय भावं।
तीहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि येन ते विहारो परिभुत्तो… येन ते चीवरं परिभुत्तं… येन ते पिण्डपातो परिभुत्तो… येन ते सेनासनं परिभुत्तं… येन ते गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारो परिभुत्तो… सो भिक्खु सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं समापज्जि… समापज्जति… समापन्नो… सो भिक्खु सुञ्ञागारे चतुत्थस्स झानस्स लाभी… वसी… तेन भिक्खुना सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं सच्छिकतन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… विनिधाय भावं।
तीहाकारेहि …पे॰… सत्तहाकारेहि यं त्वं आगम्म विहारं अदासि… चीवरं अदासि… पिण्डपातं अदासि… सेनासनं अदासि… गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारं अदासि सो भिक्खु सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं समापज्जि… समापज्जति… समापन्नो… सो भिक्खु सुञ्ञागारे चतुत्थस्स झानस्स लाभी… वसी… तेन भिक्खुना सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं सच्छिकतन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स। पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति , भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
पेय्यालपन्नरसकं निट्ठितं।
पच्चयप्पटिसंयुत्तवारकथा निट्ठिता।
उत्तरिमनुस्सधम्मचक्कपेय्यालं निट्ठितं।
२२२. अनापत्ति अधिमानेन, अनुल्लपनाधिप्पायस्स, उम्मत्तकस्स, खित्तचित्तस्स, वेदनाट्टस्स, आदिकम्मिकस्साति।
विनीतवत्थुउद्दानगाथा
अधिमाने अधिमानेन (पी॰) अरञ्ञम्हि, पिण्डोपज्झारियापथो।
संयोजना रहोधम्मा, विहारो पच्चुपट्ठितो॥
न दुक्करं वीरियमथोपि मच्चुनो।
भायावुसो विप्पटिसारि सम्मा।
विरियेन योगेन आराधनाय।
अथ वेदनाय अधिवासना दुवे॥
ब्राह्मणे पञ्च वत्थूनि, अञ्ञं ब्याकरणा तयो।
अगारावरणा कामा, रति चापि अपक्कमि॥
अट्ठि पेसि उभो गावघातका।
पिण्डो साकुणिको निच्छवि ओरब्भि।
असि च सूकरिको सत्ति मागवि।
उसु च कारणिको सूचि सारथि॥
यो च सिब्बीयति सूचको हि सो।
अण्डभारि अहु गामकूटको।
कूपे निमुग्गो हि सो पारदारिको।
गूथखादी अहु दुट्ठब्राह्मणो॥
निच्छवित्थी अतिचारिनी अहु।
मङ्गुलित्थी अहु इक्खणित्थिका।
ओकिलिनी हि सपत्तङ्गारोकिरि।
सीसच्छिन्नो अहु चोरघातको॥
भिक्खु भिक्खुनी सिक्खमाना।
सामणेरो अथ सामणेरिका।
कस्सपस्स विनयस्मिं पब्बजं।
पापकम्ममकरिंसु तावदे॥
तपोदा राजगहे युद्धं, नागानोगाहनेन च।
सोभितो अरहं भिक्खु, पञ्चकप्पसतं सरेति॥
विनीतवत्थु
२२३. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अधिमानेन अञ्ञं ब्याकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं। कच्चि नु खो अहं पाराजिकं आपत्तिं आपन्नो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अधिमानेना’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पणिधाय अरञ्ञे विहरति – ‘‘एवं मं जनो सम्भावेस्सती’’ति। तं जनो सम्भावेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। न च, भिक्खवे, पणिधाय अरञ्ञे वत्थब्बं। यो वसेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पणिधाय पिण्डाय चरति – ‘‘एवं मं जनो सम्भावेस्सती’’ति। तं जनो सम्भावेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। न च, भिक्खवे, पणिधाय पिण्डाय चरितब्बं। यो चरेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘ये, आवुसो, अम्हाकं उपज्झायस्स सद्धिविहारिका सब्बेव अरहन्तो’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘उल्लपनाधिप्पायो अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘ये, आवुसो, अम्हाकं उपज्झायस्स अन्तेवासिका सब्बेव महिद्धिका महानुभावा’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘उल्लपनाधिप्पायो अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पणिधाय चङ्कमति… पणिधाय तिट्ठति… पणिधाय निसीदति… पणिधाय सेय्यं कप्पेति – ‘‘एवं मं जनो सम्भावेस्सती’’ति। तं जनो सम्भावेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। न च, भिक्खवे, पणिधाय सेय्या कप्पेतब्बा। यो कप्पेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरस्स भिक्खुनो उत्तरिमनुस्सधम्मं उल्लपति। सोपि एवमाह – ‘‘मय्हम्पि, आवुसो, संयोजना पहीना’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
२२४. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु रहोगतो उत्तरिमनुस्सधम्मं उल्लपति। परचित्तविदू भिक्खु तं भिक्खुं अपसादेसि – ‘‘मा, आवुसो, एवरूपं अभणि। नत्थेसो तुय्ह’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु रहोगतो उत्तरिमनुस्सधम्मं उल्लपति। देवता तं भिक्खुं अपसादेसि – ‘‘मा, भन्ते, एवरूपं अभणि। नत्थेसो तुय्ह’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरं उपासकं एतदवोच – ‘‘यो, आवुसो , तुय्हं विहारे वसति सो भिक्खु अरहा’’ति । सो च तस्स विहारे वसति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘उल्लपनाधिप्पायो अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरं उपासकं एतदवोच – ‘‘यं त्वं, आवुसो, उपट्ठेसि चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारेन सो भिक्खु अरहा’’ति। सो च तं उपट्ठेति चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारेन। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘उल्लपनाधिप्पायो अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
२२५. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘अत्थायस्मतो उत्तरिमनुस्सधम्मो’’ति? ‘‘नावुसो, दुक्करं अञ्ञं ब्याकातु’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘ये खो ते भगवतो सावका ते एवं वदेय्युं। अहञ्चम्हि न भगवतो सावको। कच्चि नु खो अहं पाराजिकं आपत्तिं आपन्नो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘अनुल्लपनाधिप्पायो अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति ।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘अत्थायस्मतो उत्तरिमनुस्सधम्मो’’ति? ‘‘आराधनीयो खो, आवुसो, धम्मो आरद्धवीरियेना’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘मा खो, आवुसो, भायी’’ति। नाहं, आवुसो, मच्चुनो भायामी’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘मा खो, आवुसो, भायी’’ति। ‘‘यो नूनावुसो, विप्पटिसारी अस्स सो भायेय्या’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘अत्थायस्मतो उत्तरिमनुस्सधम्मो’’ति? ‘‘आराधनीयो खो, आवुसो, धम्मो सम्मापयुत्तेना’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘अत्थायस्मतो उत्तरिमनुस्सधम्मो’’ति? ‘‘आराधनीयो खो, आवुसो, धम्मो आरद्धवीरियेना’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘अत्थायस्मतो उत्तरिमनुस्सधम्मो’’ति? ‘‘आराधनीयो खो, आवुसो, धम्मो युत्तयोगेना’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘कच्चावुसो, खमनीयं, कच्चि यापनीय’’न्ति? ‘‘नावुसो, सक्का येन वा तेन वा अधिवासेतु’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘कच्चावुसो खमनीयं, कच्चि यापनीय’’न्ति? ‘‘नावुसो, सक्का पुथुज्जनेन अधिवासेतु’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘उल्लपनाधिप्पायो अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
२२६. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो ब्राह्मणो भिक्खू निमन्तेत्वा एतदवोच – ‘‘आयन्तु, भोन्तो अरहन्तो’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘मयञ्चम्ह न अरहन्तो अनरहन्तो (सी॰)। अयञ्च ब्राह्मणो अम्हे अरहन्तवादेन समुदाचरति। कथं नु खो अम्हेहि पटिपज्जितब्ब’’न्ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पसादभञ्ञे’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो ब्राह्मणो भिक्खू निमन्तेत्वा एतदवोच – ‘‘निसीदन्तु, भोन्तो अरहन्तो’’ति… ‘‘भुञ्जन्तु, भोन्तो अरहन्तो’’ति… ‘‘तप्पेन्तु, भोन्तो अरहन्तो’’ति… ‘‘गच्छन्तु, भोन्तो अरहन्तो’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘मयञ्चम्ह न अरहन्तो । अयञ्च ब्राह्मणो अम्हे अरहन्तवादेन समुदाचरति। कथं नु खो अम्हेहि पटिपज्जितब्ब’’न्ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पसादभञ्ञे’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरस्स भिक्खुनो उत्तरिमनुस्सधम्मं उल्लपति। सोपि एवमाह – ‘‘मय्हम्पि, आवुसो, आसवा पहीना’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरस्स भिक्खुनो उत्तरिमनुस्सधम्मं उल्लपति। सोपि एवमाह – ‘‘मय्हम्पि, आवुसो, एते धम्मा संविज्जन्ती’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरस्स भिक्खुनो उत्तरिमनुस्सधम्मं उल्लपति। सोपि एवमाह – ‘‘अहम्पावुसो, तेसु धम्मेसु सन्दिस्सामी’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं , भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरं भिक्खुं ञातका एतदवोचुं – ‘‘एहि, भन्ते, अगारं अज्झावसा’’ति। ‘‘अभब्बो खो, आवुसो, मादिसो अगारं अज्झावसितु’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति।
२२७. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरं भिक्खुं ञातका एतदवोचुं – ‘‘एहि, भन्ते, कामे परिभुञ्जा’’ति। ‘‘आवटा मे, आवुसो, कामा’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरं भिक्खुं ञातका एतदवोचुं – ‘‘अभिरमसि, भन्ते’’ति? ‘‘अभिरतो अहं, आवुसो, परमाय अभिरतिया’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि। ‘‘ये खो ते भगवतो सावका ते एवं वदेय्युं! अहञ्चम्हि न भगवतो सावको। कच्चि नु खो अहं पाराजिकं आपत्तिं आपन्नो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘अनुल्लपनाधिप्पायो अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू कतिकं कत्वा अञ्ञतरस्मिं आवासे वस्सं उपगच्छिंसु – ‘‘यो इमम्हा आवासा पठमं पक्कमिस्सति तं मयं अरहाति जानिस्सामा’’ति। अञ्ञतरो भिक्खु – ‘‘मं अरहाति जानन्तू’’ति, तम्हा आवासा पठमं पक्कामि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
२२८. इमानि वत्थुनि सं॰ नि॰ २.२०२ आगतानि तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे। तेन खो पन समयेन आयस्मा च लक्खणो आयस्मा च महामोग्गल्लानो गिज्झकूटे पब्बते विहरन्ति। अथ खो आयस्मा महामोग्गल्लानो पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरं आदाय येनायस्मा लक्खणो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं लक्खणं एतदवोच – ‘‘आयामावुसो लक्खण, राजगहं पिण्डाय पविसिस्सामा’’ति। ‘‘एवमावुसो’’ति खो आयस्मा लक्खणो आयस्मतो महामोग्गल्लानस्स पच्चस्सोसि। अथ खो आयस्मा महामोग्गल्लानो गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अञ्ञतरस्मिं पदेसे सितं पात्वाकासि। अथ खो आयस्मा लक्खणो आयस्मन्तं महामोग्गल्लानं एतदवोच – ‘‘को नु खो, आवुसो मोग्गल्लान, हेतु को पच्चयो सितस्स पातुकम्माया’’ति? ‘‘अकालो खो, आवुसो लक्खण, एतस्स पञ्हस्स पञ्हस्स ब्याकरणाय (स्या॰)। भगवतो मं सन्तिके एतं पञ्हं पुच्छाति। अथ खो आयस्मा च लक्खणो आयस्मा च महामोग्गल्लानो राजगहे पिण्डाय चरित्वा पच्छाभत्तं पिण्डपातपटिक्कन्ता येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिंसु। एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा लक्खणो आयस्मन्तं महामोग्गल्लानं एतदवोच – ‘‘इधायस्मा महामोग्गल्लानो गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अञ्ञतरस्मिं पदेसे सितं पात्वाकासि। को नु खो, आवुसो मोग्गल्लान, हेतु को पच्चयो सितस्स पातुकम्माया’’ति? ‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं अट्ठिकसङ्खलिकं वेहासं गच्छन्तिं। तमेनं गिज्झापि काकापि कुललापि अनुपतित्वा अनुपतित्वा फासुळन्तरिकाहि वितुडेन्ति वितुदेन्ति वितच्छेन्ति विराजेन्ति (स्या॰)। सा सुदं अट्टस्सरं करोति। तस्स मय्हं, आवुसो, एतदहोसि – ‘अच्छरियं वत भो, अब्भुतं वत भो, एवरूपोपि नाम सत्तो भविस्सति! एवरूपोपि नाम यक्खो भविस्सति! एवरूपोपि नाम अत्तभावप्पटिलाभो भविस्सती’’’ति! भिक्खू उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘उत्तरिमनुस्सधम्मं आयस्मा महामोग्गल्लानो उल्लपती’’ति। अथ खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘चक्खुभूता वत, भिक्खवे, सावका विहरन्ति। ञाणभूता वत, भिक्खवे, सावका विहरन्ति। यत्र हि नाम सावको एवरूपं ञस्सति वा दक्खति वा सक्खिं वा करिस्सति। पुब्बेव मे सो, भिक्खवे, सत्तो दिट्ठो अहोसि। अपि चाहं न ब्याकासिं। अहञ्चेतं ब्याकरेय्यं परे च मे न सद्दहेय्युं। ये मे न सद्दहेय्युं तेसं तं अस्स दीघरत्तं अहिताय दुक्खाय। एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे गोघातको अहोसि। सो तस्स कम्मस्स विपाकेन बहूनि वस्सानि बहूनि वस्ससतानि बहूनि वस्ससहस्सानि बहूनि वस्ससतसहस्सानि निरये पच्चित्वा तस्सेव कम्मस्स विपाकावसेसेन एवरूपं अत्तभावप्पटिलाभं पटिसंवेदेति। सच्चं, भिक्खवे, मोग्गल्लानो आह। अनापत्ति, भिक्खवे, मोग्गल्लानस्सा’’ति।
२२९. ‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं मंसपेसिं वेहासं गच्छन्तिं। तमेनं गिज्झापि काकापि कुललापि अनुपतित्वा अनुपतित्वा वितच्छेन्ति विभज्जेन्ति वितुदेन्ति वितच्छेन्ति विराजेन्ति (स्या॰)। सा सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे गोघातको अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं मंसपिण्डं वेहासं गच्छन्तं। तमेनं गिज्झापि काकापि कुललापि अनुपतित्वा अनुपतित्वा वितच्छेन्ति विभज्जेन्ति। सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे साकुणिको अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं निच्छविं पुरिसं वेहासं गच्छन्तं। तमेनं गिज्झापि काकापि कुललापि अनुपतित्वा अनुपतित्वा वितच्छेन्ति विभज्जेन्ति। सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे ओरब्भिको अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं असिलोमं पुरिसं वेहासं गच्छन्तं । तस्स ते असी उप्पतित्वा उप्पतित्वा तस्सेव काये निपतन्ति। सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे सूकरिको अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं सत्तिलोमं पुरिसं वेहासं गच्छन्तं। तस्स ता सत्तियो उप्पतित्वा उप्पतित्वा तस्सेव काये निपतन्ति। सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे मागविको अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं उसुलोमं पुरिसं वेहासं गच्छन्तं। तस्स ते उसू उप्पतित्वा उप्पतित्वा तस्सेव काये निपतन्ति। सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे कारणिको अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं सूचिलोमं पुरिसं वेहासं गच्छन्तं। तस्स ता सूचियो उप्पतित्वा उप्पतित्वा तस्सेव काये निपतन्ति। सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे सारथिको अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं सूचिलोमं पुरिसं वेहासं गच्छन्तं। तस्स ता सूचियो सीसे पविसित्वा मुखतो निक्खमन्ति; मुखे पविसित्वा उरतो निक्खमन्ति; उरे पविसित्वा उदरतो निक्खमन्ति; उदरे पविसित्वा ऊरूहि निक्खमन्ति; ऊरूसु पविसित्वा जङ्घाहि निक्खमन्ति; जङ्घासु पविसित्वा पादेहि निक्खमन्ति। सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे सूचको अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं कुम्भण्डं पुरिसं वेहासं गच्छन्तं। सो गच्छन्तोपि तेव अण्डे खन्धे आरोपेत्वा गच्छति, निसीदन्तोपि तेस्वेव अण्डेसु निसीदति। तमेनं गिज्झापि काकापि कुललापि अनुपतित्वा अनुपतित्वा वितच्छेन्ति विभज्जेन्ति। सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे गामकूटो अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं पुरिसं गूथकूपे ससीसकं निमुग्गं…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे पारदारिको अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं , आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं पुरिसं गूथकूपे ससीसकं निमुग्गं उभोहि हत्थेहि गूथं खादन्तं…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे दुट्ठब्राह्मणो अहोसि। सो कस्सपस्स सम्मासम्बुद्धस्स पावचने भिक्खुसङ्घं भत्तेन निमन्तेत्वा दोणियो दोणियो (इतिपि) गूथस्स पूरापेत्वा कालं आरोचापेत्वा एतदवोच – ‘अतो इतो (स्या॰) अहो (इतिपि), भोन्तो, यावदत्थं भुञ्जन्तु चेव हरन्तु चा’’’ति…पे॰…।
२३०. ‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं निच्छविं इत्थिं वेहासं गच्छन्तिं। तमेनं गिज्झापि काकापि कुललापि अनुपतित्वा अनुपतित्वा वितच्छेन्ति विभज्जेन्ति। सा सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसा, भिक्खवे, इत्थी इमस्मिंयेव राजगहे अतिचारिनी अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं इत्थिं दुग्गन्धं मङ्गुलिं वेहासं गच्छन्तिं। तमेनं गिज्झापि काकापि कुललापि अनुपतित्वा अनुपतित्वा वितच्छेन्ति विभज्जेन्ति। सा सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसा, भिक्खवे, इत्थी इमस्मिंयेव राजगहे इक्खणिका अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं इत्थिं उप्पक्कं ओकिलिनिं ओकिरिनिं वेहासं गच्छन्तिं। सा सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसा, भिक्खवे , इत्थी कालिङ्गस्स रञ्ञो अग्गमहेसी अहोसि। सा इस्सापकता सपत्तिं अङ्गारकटाहेन ओकिरि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं असीसकं कबन्धं वेहासं गच्छन्तं। तस्स उरे अक्खीनि चेव होन्ति मुखञ्च। तमेनं गिज्झापि काकापि कुललापि अनुपतित्वा अनुपतित्वा वितच्छेन्ति विभज्जेन्ति। सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे हारिको नाम चोरघातको अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं , आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं भिक्खुं वेहासं गच्छन्तं। तस्स सङ्घाटिपि आदित्ता सम्पज्जलिता सजोतिभूता, पत्तोपि आदित्तो सम्पज्जलितो सजोतिभूतो, कायबन्धनम्पि आदित्तं सम्पज्जलितं सजोतिभूतं, कायोपि आदित्तो सम्पज्जलितो सजोतिभूतो। सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसो, भिक्खवे, भिक्खु कस्सपस्स सम्मासम्बुद्धस्स पावचने पापभिक्खु अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं भिक्खुनिं… अद्दसं सिक्खमानं… अद्दसं सामणेरं… अद्दसं सामणेरिं वेहासं गच्छन्तिं। तस्सा सङ्घाटिपि आदित्ता सम्पज्जलिता सजोतिभूता, पत्तोपि आदित्तो सम्पज्जलितो सजोतिभूतो, कायबन्धनम्पि आदित्तं सम्पज्जलितं सजोतिभूतं, कायोपि आदित्तो सम्पज्जलितो सजोतिभूतो। सा सुदं अट्टस्सरं करोति। तस्स मय्हं, आवुसो, एतदहोसि – ‘अच्छरियं वत भो, अब्भुतं वत भो, एवरूपोपि नाम सत्तो भविस्सति! एवरूपोपि नाम यक्खो भविस्सति! एवरूपोपि नाम अत्तभावप्पटिलाभो भविस्सती’’’ति! भिक्खू उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘उत्तरिमनुस्सधम्मं आयस्मा महामोग्गल्लानो उल्लपती’’ति।
अथ खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘चक्खुभूता वत, भिक्खवे, सावका विहरन्ति। ञाणभूता वत , भिक्खवे, सावका विहरन्ति। यत्र हि नाम सावको एवरूपं ञस्सति वा दक्खति वा सक्खिं वा करिस्सति! पुब्बेव मे सा, भिक्खवे, सामणेरी दिट्ठा अहोसि। अपि चाहं न ब्याकासिं। अहञ्चेतं ब्याकरेय्यं परे च मे न सद्दहेय्युं। ये मे न सद्दहेय्युं तेसं तं अस्स दीघरत्तं अहिताय दुक्खाय। एसा, भिक्खवे, सामणेरी कस्सपस्स सम्मासम्बुद्धस्स पावचने पापसामणेरी अहोसि। सा तस्स कम्मस्स विपाकेन बहूनि वस्सानि बहूनि वस्ससतानि बहूनि वस्ससहस्सानि बहूनि वस्ससतसहस्सानि निरये पच्चित्वा तस्सेव कम्मस्स विपाकावसेसेन एवरूपं अत्तभावप्पटिलाभं पटिसंवेदेति। सच्चं, भिक्खवे, मोग्गल्लानो आह। अनापत्ति, भिक्खवे, मोग्गल्लानस्सा’’ति।
२३१. अथ खो आयस्मा महामोग्गल्लानो भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘यतायं, आवुसो, तपोदा सन्दति सो दहो अच्छोदको सीतोदको सातोदको सेतको सुप्पतित्थो रमणीयो पहूतमच्छकच्छपो चक्कमत्तानि च पदुमानि पुप्फन्ती’’ति। भिक्खू उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा महामोग्गल्लानो एवं वक्खति – ‘यतायं, आवुसो , तपोदा सन्दति सो दहो अच्छोदको सीतोदको सातोदको सेतको सुप्पतित्थो रमणीयो पहूतमच्छकच्छपो चक्कमत्तानि च पदुमानि पुप्फन्ती’ति। अथ च पनायं तपोदा कुथिता सन्दति। उत्तरिमनुस्सधम्मं आयस्मा महामोग्गल्लानो उल्लपती’’ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘यतायं, भिक्खवे, तपोदा सन्दति सो दहो अच्छोदको सीतोदको सातोदको सेतको सुप्पतित्थो रमणीयो पहूतमच्छकच्छपो चक्कमत्तानि च पदुमानि पुप्फन्ति। अपि चायं, भिक्खवे, तपोदा द्विन्नं महानिरयानं अन्तरिकाय आगच्छति। तेनायं तपोदा कुथिता सन्दति। सच्चं, भिक्खवे, मोग्गल्लानो आह। अनापत्ति, भिक्खवे, मोग्गल्लानस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो लिच्छवीहि सद्धिं सङ्गामेन्तो पभग्गो अहोसि। अथ राजा पच्छा सेनं सङ्कड्ढित्वा लिच्छवयो पराजेसि। सङ्गामे च नन्दि चरति – ‘‘रञ्ञा लिच्छवी पभग्गा’’ति। अथ खो आयस्मा महामोग्गल्लानो भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘राजा, आवुसो, लिच्छवीहि पभग्गो’’ति। भिक्खू उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा महामोग्गल्लानो एवं वक्खति – ‘राजा , आवुसो, लिच्छवीहि पभग्गो’ति! सङ्गामे च नन्दिं चरति – ‘रञ्ञा लिच्छवी पभग्गा’ति! उत्तरिमनुस्सधम्मं आयस्मा महामोग्गल्लानो उल्लपती’’ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘पठमं, भिक्खवे, राजा लिच्छवीहि पभग्गो। अथ राजा पच्छा सेनं सङ्कड्ढित्वा लिच्छवयो पराजेसि। सच्चं, भिक्खवे, मोग्गल्लानो आह। अनापत्ति, भिक्खवे, मोग्गल्लानस्सा’’ति।
२३२. अथ खो आयस्मा महामोग्गल्लानो भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘इधाहं, आवुसो, सप्पिनिकाय नदिया तीरे आनेञ्जं समाधिं समापन्नो नागानं ओगय्ह उत्तरन्तानं कोञ्चं करोन्तानं सद्दं अस्सोसि’’न्ति। भिक्खू उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा महामोग्गल्लानो आनेञ्जं समाधिं समापन्नो सद्दं सोस्सति! उत्तरिमनुस्सधम्मं आयस्मा महामोग्गल्लानो उल्लपती’’ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अत्थेसो, भिक्खवे, समाधि सो च खो अपरिसुद्धो। सच्चं, भिक्खवे, मोग्गल्लानो आह। अनापत्ति, भिक्खवे, मोग्गल्लानस्सा’’ति।
अथ खो आयस्मा सोभितो भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अहं, आवुसो, पञ्च कप्पसतानि अनुस्सरामी’’ति। भिक्खू उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा सोभितो एवं वक्खति – ‘अहं, आवुसो , पञ्च कप्पसतानि अनुस्सरामी’ति! उत्तरिमनुस्सधम्मं आयस्मा सोभितो उल्लपती’’ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अत्थेसा, भिक्खवे, सोभितस्स। सा च खो एकायेव जाति। सच्चं, भिक्खवे, सोभितो आह। अनापत्ति, भिक्खवे, सोभितस्साति।
चतुत्थपाराजिकं समत्तं।
२३३. उद्दिट्ठा खो आयस्मन्तो चत्तारो पाराजिका धम्मा, येसं भिक्खु अञ्ञतरं वा अञ्ञतरं वा आपज्जित्वा न लभति भिक्खूहि सद्धिं संवासं, यथा पुरे तथा पच्छा, पाराजिको होति असंवासो। तत्थायस्मन्ते पुच्छामि – ‘‘कच्चित्थ परिसुद्धा’’? दुतियम्पि पुच्छामि – ‘‘कच्चित्थ परिसुद्धा’’? ततियम्पि पुच्छामि – ‘‘कच्चित्थ परिसुद्धा’’? परिसुद्धेत्थायस्मन्तो, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामीति।
पाराजिकं निट्ठितं।
तस्सुद्दानं –
मेथुनादिन्नादानञ्च, मनुस्सविग्गहुत्तरि।
पाराजिकानि चत्तारि, छेज्जवत्थू असंसयाति॥
पाराजिककण्डं निट्ठितं।
[[Category:Pali]]
j4rsybsrfqp0bars09vkr34pd3js112
1346134
1346113
2026-07-19T08:25:19Z
ङघिञ
963689
1346134
wikitext
text/x-wiki
<center>'''॥ नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स॥'''
<div style="background-color:lavender;"><h1><big>विनयपिटके</big></h1></div>
<div style="background-color:lightyellow;"><h2>पाराजिकपाळि</h2></div>
<h3>वेरञ्जकण्डं</h3></center>
१. तेन समयेन बुद्धो भगवा वेरञ्जायं विहरति नळेरुपुचिमन्दमूले महता भिक्खुसङ्घेन सद्धिं पञ्चमत्तेहि भिक्खुसतेहि। अस्सोसि खो वेरञ्जो ब्राह्मणो – ‘‘समणो खलु, भो, गोतमो सक्यपुत्तो सक्यकुला पब्बजितो वेरञ्जायं विहरति नळेरुपुचिमन्दमूले महता भिक्खुसङ्घेन सद्धिं पञ्चमत्तेहि भिक्खुसतेहि। तं खो पन भवन्तं गोतमं एवं कल्याणो कित्तिसद्दो अब्भुग्गतो – ‘इतिपि सो भगवा अरहं सम्मासम्बुद्धो विज्जाचरणसम्पन्नो सुगतो लोकविदू अनुत्तरो पुरिसदम्मसारथि सत्था देवमनुस्सानं बुद्धो भगवा भगवाति (स्या॰), दी॰ नि॰ १.१५७, अब्भुग्गताकारेन पन समेति। सो इमं लोकं सदेवकं समारकं सब्रह्मकं सस्समणब्राह्मणिं पजं सदेवमनुस्सं सयं अभिञ्ञा सच्छिकत्वा पवेदेति। सो धम्मं देसेति आदिकल्याणं मज्झेकल्याणं परियोसानकल्याणं सात्थं सब्यञ्जनं; केवलपरिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं पकासेति; साधु खो पन तथारूपानं अरहतं दस्सनं होती’’’ति।
२. इतो परं याव पारा॰ १५-१६ पदक्खिणं कत्वा पक्कामीति पाठो अ॰ नि॰ ८.११ अथ खो वेरञ्जो ब्राह्मणो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवता सद्धिं सम्मोदि। सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो वेरञ्जो ब्राह्मणो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘सुतं मेतं, भो गोतम – ‘न समणो गोतमो ब्राह्मणे जिण्णे वुड्ढे महल्लके अद्धगते वयोअनुप्पत्ते अभिवादेति वा पच्चुट्ठेति वा आसनेन वा निमन्तेती’ति। तयिदं, भो गोतम, तथेव? न हि भवं गोतमो ब्राह्मणे जिण्णे वुड्ढे महल्लके अद्धगते वयोअनुप्पत्ते अभिवादेति वा पच्चुट्ठेति वा आसनेन वा निमन्तेति? तयिदं, भो गोतम, न सम्पन्नमेवा’’ति।
‘‘नाहं तं, ब्राह्मण, पस्सामि सदेवके लोके समारके सब्रह्मके सस्समणब्राह्मणिया पजाय सदेवमनुस्साय यमहं अभिवादेय्यं वा पच्चुट्ठेय्यं वा आसनेन वा निमन्तेय्यं। यञ्हि, ब्राह्मण, तथागतो अभिवादेय्य वा पच्चुट्ठेय्य वा आसनेन वा निमन्तेय्य, मुद्धापि तस्स विपतेय्या’’ति।
३. ‘‘अरसरूपो भवं गोतमो’’ति? ‘‘अत्थि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘अरसरूपो समणो गोतमो’ति। ये ते, ब्राह्मण, रूपरसा सद्दरसा गन्धरसा रसरसा फोट्ठब्बरसा ते तथागतस्स पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावंकता अनभावकता (सी॰) अनभावंगता (स्या॰) आयतिं अनुप्पादधम्मा। अयं खो, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘अरसरूपो समणो गोतमो’ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसी’’ति।
४. ‘‘निब्भोगो भवं गोतमो’’ति? ‘‘अत्थि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘निब्भोगो समणो गोतमो’ति। ये ते, ब्राह्मण, रूपभोगा सद्दभोगा गन्धभोगा रसभोगा फोट्ठब्बभोगा ते तथागतस्स पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावंकता आयतिं अनुप्पादधम्मा। अयं खो, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘निब्भोगो समणो गोतमो’ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसी’’ति।
५. ‘‘अकिरियवादो भवं गोतमो’’ति? ‘‘अत्थि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘अकिरियवादो समणो गोतमो’ति। अहञ्हि, ब्राह्मण, अकिरियं वदामि कायदुच्चरितस्स वचीदुच्चरितस्स मनोदुच्चरितस्स। अनेकविहितानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं अकिरियं वदामि। अयं खो, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘अकिरियवादो समणो गोतमो’ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसी’’ति।
६. ‘‘उच्छेदवादो भवं गोतमो’’ति? ‘‘अत्थि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘उच्छेदवादो समणो गोतमो’ति। अहञ्हि, ब्राह्मण, उच्छेदं वदामि रागस्स दोसस्स मोहस्स। अनेकविहितानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं उच्छेदं वदामि। अयं खो, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘उच्छेदवादो समणो गोतमो’ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसी’’ति।
७. ‘‘जेगुच्छी भवं गोतमो’’ति? ‘‘अत्थि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘जेगुच्छी समणो गोतमो’ति। अहञ्हि, ब्राह्मण, जिगुच्छामि कायदुच्चरितेन वचीदुच्चरितेन मनोदुच्चरितेन। अनेकविहितानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं समापत्तिया जिगुच्छामि। अयं खो, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘जेगुच्छी समणो गोतमो’ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसी’’ति।
८. ‘‘वेनयिको भवं गोतमो’’ति? ‘‘अत्थि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘वेनयिको समणो गोतमो’ति। अहञ्हि, ब्राह्मण, विनयाय धम्मं देसेमि रागस्स दोसस्स मोहस्स। अनेकविहितानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं विनयाय धम्मं देसेमि। अयं खो, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘वेनयिको समणो गोतमो’ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसी’’ति।
९. ‘‘तपस्सी भवं गोतमो’’ति? ‘‘अत्थि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘तपस्सी समणो गोतमो’ति । तपनीयाहं, ब्राह्मण, पापके अकुसले धम्मे वदामि, कायदुच्चरितं वचीदुच्चरितं मनोदुच्चरितं। यस्स खो, ब्राह्मण , तपनीया पापका अकुसला धम्मा पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावंकता आयतिं अनुप्पादधम्मा तमहं तपस्सीति वदामि। तथागतस्स खो, ब्राह्मण, तपनीया पापका अकुसला धम्मा पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावंकता आयतिं अनुप्पादधम्मा। अयं खो, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘तपस्सी समणो गोतमो’ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसी’’ति।
१०. ‘‘अपगब्भो भवं गोतमो’’ति? ‘‘अत्थि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘अपगब्भो समणो गोतमो’ति। यस्स खो, ब्राह्मण, आयतिं गब्भसेय्या पुनब्भवाभिनिब्बत्ति पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावंकता आयतिं अनुप्पादधम्मा तमहं अपगब्भोति वदामि। तथागतस्स खो, ब्राह्मण, आयतिं गब्भसेय्या पुनब्भवाभिनिब्बत्ति पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावंकता आयतिं अनुप्पादधम्मा। अयं खो, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘अपगब्भो समणो गोतमो’ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसि’’।
११. ‘‘सेय्यथापि, ब्राह्मण, कुक्कुटिया अण्डानि अट्ठ वा दस वा द्वादस वा। तानस्सु कुक्कुटिया सम्मा अधिसयितानि सम्मा परिसेदितानि सम्मा परिभावितानि। यो नु खो तेसं कुक्कुटच्छापकानं पठमतरं पादनखसिखाय वा मुखतुण्डकेन वा अण्डकोसं पदालेत्वा सोत्थिना अभिनिब्भिज्जेय्य, किन्ति स्वास्स वचनीयो – ‘‘जेट्ठो वा कनिट्ठो वा’’ति? ‘‘जेट्ठोतिस्स, भो गोतम, वचनीयो। सो हि नेसं जेट्ठो होती’’ति। ‘‘एवमेव खो अहं, ब्राह्मण, अविज्जागताय पजाय अण्डभूताय परियोनद्धाय अविज्जण्डकोसं पदालेत्वा एकोव लोके अनुत्तरं सम्मासम्बोधिं अभिसम्बुद्धो। स्वाहं, ब्राह्मण, जेट्ठो सेट्ठो लोकस्स’’।
‘‘आरद्धं खो पन मे, ब्राह्मण, वीरियं विरियं (सी॰ स्या॰) अहोसि असल्लीनं, उपट्ठिता सति असम्मुट्ठा अप्पमुट्ठा (सी॰ स्या॰), पस्सद्धो कायो असारद्धो, समाहितं चित्तं एकग्गं। सो खो अहं, ब्राह्मण, विविच्चेव कामेहि विविच्च अकुसलेहि धम्मेहि सवितक्कं सविचारं विवेकजं पीतिसुखं पठमं झानं उपसम्पज्ज विहासिं। वितक्कविचारानं वूपसमा अज्झत्तं सम्पसादनं चेतसो एकोदिभावं अवितक्कं अविचारं समाधिजं पीतिसुखं दुतियं झानं उपसम्पज्ज विहासिं। पीतिया च विरागा उपेक्खको च विहासिं सतो च सम्पजानो, सुखञ्च कायेन पटिसंवेदेसिं , यं तं अरिया आचिक्खन्ति – ‘उपेक्खको सतिमा सुखविहारी’ति ततियं झानं उपसम्पज्ज विहासिं। सुखस्स च पहाना दुक्खस्स च पहाना पुब्बेव सोमनस्सदोमनस्सानं अत्थङ्गमा अदुक्खमसुखं उपेक्खासतिपारिसुद्धिं चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहासिं।
१२. ‘‘सो एवं समाहिते चित्ते परिसुद्धे परियोदाते अनङ्गणे विगतूपक्किलेसे मुदुभूते कम्मनिये ठिते आनेञ्जप्पत्ते पुब्बेनिवासानुस्सतिञाणाय चित्तं अभिनिन्नामेसिं। सो अनेकविहितं पुब्बेनिवासं अनुस्सरामि , सेय्यथिदं – एकम्पि जातिं द्वेपि जातियो तिस्सोपि जातियो चतस्सोपि जातियो पञ्चपि जातियो दसपि जातियो वीसम्पि जातियो तिंसम्पि जातियो चत्तालीसम्पि जातियो पञ्ञासम्पि जातियो जातिसतम्पि, जातिसहस्सम्पि जातिसतसहस्सम्पि, अनेकेपि संवट्टकप्पे अनेकेपि विवट्टकप्पे अनेकेपि संवट्टविवट्टकप्पे – ‘अमुत्रासिं एवंनामो एवंगोत्तो एवंवण्णो एवमाहारो एवंसुखदुक्खप्पटिसंवेदी एवमायुपरियन्तो; सो ततो चुतो अमुत्र उदपादिं; तत्रापासिं एवंनामो एवंगोत्तो एवंवण्णो एवमाहारो एवंसुखदुक्खप्पटिसंवेदी एवमायुपरियन्तो; सो ततो चुतो इधूपपन्नोति। इति साकारं सउद्देसं अनेकविहितं पुब्बेनिवासं अनुस्सरामि। अयं खो मे, ब्राह्मण, रत्तिया पठमे यामे पठमा विज्जा अधिगता, अविज्जा विहता, विज्जा उप्पन्ना, तमो विहतो, आलोको उप्पन्नो – यथा तं अप्पमत्तस्स आतापिनो पहितत्तस्स विहरतो। अयं खो मे, ब्राह्मण, पठमाभिनिब्भिदा अहोसि कुक्कुटच्छापकस्सेव अण्डकोसम्हा।
१३. ‘‘सो एवं समाहिते चित्ते परिसुद्धे परियोदाते अनङ्गणे विगतूपक्किलेसे मुदुभूते कम्मनिये ठिते आनेञ्जप्पत्ते सत्तानं चुतूपपातञाणाय चित्तं अभिनिन्नामेसिं । सो दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन अतिक्कन्तमानुस्सकेन (क॰) सत्ते पस्सामि चवमाने उपपज्जमाने हीने पणीते सुवण्णे दुब्बण्णे। सुगते दुग्गते यथाकम्मूपगे सत्ते पजानामि – ‘इमे वत भोन्तो सत्ता कायदुच्चरितेन समन्नागता वचीदुच्चरितेन समन्नागता मनोदुच्चरितेन समन्नागता अरियानं उपवादका मिच्छादिट्ठिका मिच्छादिट्ठिकम्मसमादाना; ते कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपन्ना। इमे वा पन भोन्तो सत्ता कायसुचरितेन समन्नागता वचीसुचरितेन समन्नागता मनोसुचरितेन समन्नागता अरियानं अनुपवादका सम्मादिट्ठिका सम्मादिट्ठिकम्मसमादाना; ते कायस्स भेदा परं मरणा सुगतिं सग्गं लोकं उपपन्ना’ति। इति दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन सत्ते पस्सामि चवमाने उपपज्जमाने हीने पणीते सुवण्णे दुब्बण्णे। सुगते दुग्गते यथाकम्मूपगे सत्ते पजानामि। अयं खो मे, ब्राह्मण, रत्तिया मज्झिमे यामे दुतिया विज्जा अधिगता, अविज्जा विहता, विज्जा उप्पन्ना, तमो विहतो, आलोको उप्पन्नो – यथा तं अप्पमत्तस्स आतापिनो पहितत्तस्स विहरतो। अयं खो मे, ब्राह्मण, दुतियाभिनिब्भिदा अहोसि कुक्कुटच्छापकस्सेव अण्डकोसम्हा।
१४. ‘‘सो एवं समाहिते चित्ते परिसुद्धे परियोदाते अनङ्गणे विगतूपक्किलेसे मुदुभूते कम्मनिये ठिते आनेञ्जप्पत्ते आसवानं खयञाणाय चित्तं अभिनिन्नामेसिं। सो ‘इदं दुक्ख’न्ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं, ‘अयं दुक्खसमुदयो’ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं, ‘अयं दुक्खनिरोधो’ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं, ‘अयं दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा’ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं; ‘इमे आसवा’ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं, ‘अयं आसवसमुदयो’ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं, ‘अयं आसवनिरोधो’ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं, ‘अयं आसवनिरोधगामिनी पटिपदा’ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं। तस्स मे एवं जानतो एवं पस्सतो कामासवापि चित्तं विमुच्चित्थ भवासवापि चित्तं विमुच्चित्थ अविज्जासवापि चित्तं विमुच्चित्थ। विमुत्तस्मिं विमुत्तमिति ञाणं अहोसि। ‘खीणा जाति, वुसितं ब्रह्मचरियं, कतं करणीयं, नापरं इत्थत्ताया’ति अब्भञ्ञासिं। अयं खो मे, ब्राह्मण, रत्तिया पच्छिमे यामे ततिया विज्जा अधिगता, अविज्जा विहता, विज्जा उप्पन्ना, तमो विहतो, आलोको उप्पन्नो – यथा तं अप्पमत्तस्स आतापिनो पहितत्तस्स विहरतो। अयं खो मे, ब्राह्मण, ततियाभिनिब्भिदा अहोसि – कुक्कुटच्छापकस्सेव अण्डकोसम्हा’’ति।
१५. एवं वुत्ते, वेरञ्जो ब्राह्मणो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘जेट्ठो भवं गोतमो, सेट्ठो भवं गोतमो! अभिक्कन्तं, भो गोतम, अभिक्कन्तं, भो गोतम!! सेय्यथापि, भो गोतम, निक्कुज्जितं वा उक्कुज्जेय्य, पटिच्छन्नं वा विवरेय्य, मूळ्हस्स वा मग्गं आचिक्खेय्य, अन्धकारे वा तेलपज्जोतं धारेय्य – चक्खुमन्तो रूपानि दक्खन्तीति, एवमेवं भोता गोतमेन अनेकपरियायेन धम्मो पकासितो । एसाहं भवन्तं गोतमं सरणं गच्छामि धम्मञ्च भिक्खुसङ्घञ्च। उपासकं मं भवं गोतमो धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेतं सरणं गतं। अधिवासेतु च मे भवं गोतमो वेरञ्जायं वस्सावासं सद्धिं भिक्खुसङ्घेना’’ति। अधिवासेसि भगवा तुण्हीभावेन। अथ खो वेरञ्जो ब्राह्मणो भगवतो अधिवासनं विदित्वा उट्ठायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि।
१६. तेन खो पन समयेन वेरञ्जा दुब्भिक्खा होति द्वीहितिका सेतट्ठिका सलाकावुत्ता न सुकरा उञ्छेन पग्गहेन यापेतुं। तेन खो पन समयेन उत्तरापथका उत्तराहका (सी॰) अस्सवाणिजा अस्सवणिजा (क॰) पञ्चमत्तेहि अस्ससतेहि वेरञ्जं वस्सावासं उपगता होन्ति। तेहि अस्समण्डलिकासु भिक्खूनं पत्थपत्थपुलकं पत्थपत्थमूलकं (क॰) पञ्ञत्तं होति। भिक्खू पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय वेरञ्जं पिण्डाय पविसित्वा पिण्डं अलभमाना अस्समण्डलिकासु पिण्डाय चरित्वा पत्थपत्थपुलकं आरामं आहरित्वा उदुक्खले कोट्टेत्वा कोट्टेत्वा परिभुञ्जन्ति। आयस्मा पनानन्दो पत्थपुलकं सिलायं पिसित्वा भगवतो उपनामेति। तं भगवा परिभुञ्जति।
अस्सोसि खो भगवा उदुक्खलसद्दं। जानन्तापि तथागता पुच्छन्ति, जानन्तापि न पुच्छन्ति; कालं विदित्वा पुच्छन्ति, कालं विदित्वा न पुच्छन्ति; अत्थसंहितं तथागता पुच्छन्ति, नो अनत्थसंहितं। अनत्थसंहिते सेतुघातो तथागतानं। द्वीहि आकारेहि बुद्धा भगवन्तो भिक्खू पटिपुच्छन्ति – धम्मं वा देसेस्साम, सावकानं वा सिक्खापदं पञ्ञपेस्सामाति पञ्ञापेस्सामाति (सी॰ स्या॰)। अथ खो भगवा आयस्मन्तं आनन्दं आमन्तेसि – ‘‘किं नु खो सो, आनन्द, उदुक्खलसद्दो’’ति? अथ खो आयस्मा आनन्दो भगवतो एतमत्थं आरोचेसि । ‘‘साधु साधु, आनन्द! तुम्हेहि, आनन्द सप्पुरिसेहि विजितं। पच्छिमा जनता सालिमंसोदनं अतिमञ्ञिस्सती’’ति।
१७. अथ खो आयस्मा महामोग्गल्लानो महामोग्गलानो (क॰) येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा महामोग्गल्लानो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘एतरहि, भन्ते, वेरञ्जा दुब्भिक्खा द्वीहितिका सेतट्ठिका सलाकावुत्ता। न सुकरा उञ्छेन पग्गहेन यापेतुं। इमिस्सा, भन्ते, महापथविया हेट्ठिमतलं सम्पन्नं – सेय्यथापि खुद्दमधुं अनीलकं एवमस्सादं। साधाहं, भन्ते, पथविं परिवत्तेय्यं। भिक्खू पप्पटकोजं परिभुञ्जिस्सन्ती’’ति। ‘‘ये पन ते, मोग्गल्लान, पथविनिस्सिता पाणा ते कथं करिस्ससी’’ति? ‘‘एकाहं, भन्ते, पाणिं अभिनिम्मिनिस्सामि – सेय्यथापि महापथवी। ये पथविनिस्सिता पाणा ते तत्थ सङ्कामेस्सामि। एकेन हत्थेन पथविं परिवत्तेस्सामी’’ति। ‘‘अलं, मोग्गल्लान, मा ते रुच्चि पथविं परिवत्तेतुं। विपल्लासम्पि सत्ता पटिलभेय्यु’’न्ति। ‘‘साधु, भन्ते, सब्बो भिक्खुसङ्घो उत्तरकुरुं पिण्डाय गच्छेय्या’’ति। ‘‘अलं, मोग्गल्लान, मा ते रुच्चि सब्बस्स भिक्खुसङ्घस्स उत्तरकुरुं पिण्डाय गमन’’न्ति।
१८. अथ खो आयस्मतो सारिपुत्तस्स रहोगतस्स पटिसल्लीनस्स एवं चेतसो परिवितक्को उदपादि – ‘‘कतमेसानं खो बुद्धानं भगवन्तानं ब्रह्मचरियं न चिरट्ठितिकं अहोसि; कतमेसानं बुद्धानं भगवन्तानं ब्रह्मचरियं चिरट्ठितिकं अहोसी’’ति? अथ खो आयस्मा सारिपुत्तो सायन्हसमयं सायण्हसमयं (सी॰) पटिसल्लाना वुट्ठितो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा सारिपुत्तो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘इध मय्हं, भन्ते, रहोगतस्स पटिसल्लीनस्स एवं चेतसो परिवितक्को उदपादि – ‘कतमेसानं खो बुद्धानं भगवन्तानं ब्रह्मचरियं न चिरट्ठितिकं अहोसि, कतमेसानं बुद्धानं भगवन्तानं ब्रह्मचरियं चिरट्ठितिकं अहोसी’ति। ‘कतमेसानं नु खो, भन्ते, बुद्धानं भगवन्तानं ब्रह्मचरियं न चिरट्ठितिकं अहोसि, कतमेसानं बुद्धानं भगवन्तानं ब्रह्मचरियं चिरट्ठितिकं अहोसी’’’ति?
‘‘भगवतो च, सारिपुत्त, विपस्सिस्स भगवतो च सिखिस्स भगवतो च वेस्सभुस्स ब्रह्मचरियं न चिरट्ठितिकं अहोसि। भगवतो च, सारिपुत्त, ककुसन्धस्स भगवतो च कोणागमनस्स भगवतो च कस्सपस्स ब्रह्मचरियं चिरट्ठितिकं अहोसी’’ति।
१९. ‘‘को नु खो , भन्ते, हेतु को पच्चयो, येन भगवतो च विपस्सिस्स भगवतो च सिखिस्स भगवतो च वेस्सभुस्स ब्रह्मचरियं न चिरट्ठितिकं अहोसी’’ति? ‘‘भगवा च, सारिपुत्त, विपस्सी भगवा च सिखी भगवा च वेस्सभू किलासुनो अहेसुं सावकानं वित्थारेन धम्मं देसेतुं। अप्पकञ्च नेसं अहोसि सुत्तं गेय्यं वेय्याकरणं गाथा उदानं इतिवुत्तकं जातकं अब्भुतधम्मं वेदल्लं। अपञ्ञत्तं सावकानं सिक्खापदं। अनुद्दिट्ठं पातिमोक्खं। तेसं बुद्धानं भगवन्तानं अन्तरधानेन बुद्धानुबुद्धानं सावकानं अन्तरधानेन ये ते पच्छिमा सावका नानानामा नानागोत्ता नानाजच्चा नानाकुला पब्बजिता ते तं ब्रह्मचरियं खिप्पञ्ञेव अन्तरधापेसुं। सेय्यथापि, सारिपुत्त, नानापुप्फानि फलके निक्खित्तानि सुत्तेन असङ्गहितानि तानि वातो विकिरति विधमति विद्धंसेति। तं किस्स हेतु? यथा तं सुत्तेन असङ्गहितत्ता। एवमेव खो, सारिपुत्त, तेसं बुद्धानं भगवन्तानं अन्तरधानेन बुद्धानुबुद्धानं सावकानं अन्तरधानेन ये ते पच्छिमा सावका नानानामा नानागोत्ता नानाजच्चा नानाकुला पब्बजिता ते तं ब्रह्मचरियं खिप्पञ्ञेव अन्तरधापेसुं।
‘‘अकिलासुनो च ते भगवन्तो अहेसुं सावके चेतसा चेतो परिच्च ओवदितुं। भूतपुब्बं, सारिपुत्त, वेस्सभू भगवा अरहं सम्मासम्बुद्धो अञ्ञतरस्मिं भिंसनके भीसनके (क॰) वनसण्डे सहस्सं भिक्खुसङ्घं चेतसा चेतो परिच्च ओवदति अनुसासति – ‘एवं वितक्केथ, मा एवं वितक्कयित्थ; एवं मनसिकरोथ, मा एवं मनसाकत्थ मनसाकरित्थ (क॰); इदं पजहथ, इदं उपसम्पज्ज विहरथा’ति। अथ खो, सारिपुत्त, तस्स भिक्खुसहस्सस्स वेस्सभुना भगवता अरहता सम्मासम्बुद्धेन एवं ओवदियमानानं एवं अनुसासियमानानं अनुपादाय आसवेहि चित्तानि विमुच्चिंसु। तत्र सुदं, सारिपुत्त, भिंसनकस्स वनसण्डस्स भिंसनकतस्मिं होति – यो कोचि अवीतरागो तं वनसण्डं पविसति, येभुय्येन लोमानि हंसन्ति। अयं खो, सारिपुत्त, हेतु अयं पच्चयो येन भगवतो च विपस्सिस्स भगवतो च सिखिस्स भगवतो च वेस्सभुस्स ब्रह्मचरियं न चिरट्ठितिकं अहोसी’’ति।
२०. ‘‘को पन, भन्ते, हेतु को पच्चयो येन भगवतो च ककुसन्धस्स भगवतो च कोणागमनस्स भगवतो च कस्सपस्स ब्रह्मचरियं चिरट्ठितिकं अहोसी’’ति? ‘‘भगवा च, सारिपुत्त, ककुसन्धो भगवा च कोणागमनो भगवा च कस्सपो अकिलासुनो अहेसुं सावकानं वित्थारेन धम्मं देसेतुं। बहुञ्च नेसं अहोसि सुत्तं गेय्यं वेय्याकरणं गाथा उदानं इतिवुत्तकं जातकं अब्भुतधम्मं वेदल्लं, पञ्ञत्तं सावकानं सिक्खापदं, उद्दिट्ठं पातिमोक्खं। तेसं बुद्धानं भगवन्तानं अन्तरधानेन बुद्धानुबुद्धानं सावकानं अन्तरधानेन ये ते पच्छिमा सावका नानानामा नानागोत्ता नानाजच्चा नानाकुला पब्बजिता ते तं ब्रह्मचरियं चिरं दीघमद्धानं ठपेसुं। सेय्यथापि, सारिपुत्त, नानापुप्फानि फलके निक्खित्तानि सुत्तेन सुसङ्गहितानि तानि वातो न विकिरति न विधमति न विद्धंसेति। तं किस्स हेतु? यथा तं सुत्तेन सुसङ्गहितत्ता। एवमेव खो, सारिपुत्त, तेसं बुद्धानं भगवन्तानं अन्तरधानेन बुद्धानुबुद्धानं सावकानं अन्तरधानेन ये ते पच्छिमा सावका नानानामा नानागोत्ता नानाजच्चा नानाकुला पब्बजिता ते तं ब्रह्मचरियं चिरं दीघमद्धानं ठपेसुं। अयं खो, सारिपुत्त, हेतु अयं पच्चयो येन भगवतो च ककुसन्धस्स भगवतो च कोणागमनस्स भगवतो च कस्सपस्स ब्रह्मचरियं चिरट्ठितिकं अहोसी’’ति।
२१. अथ खो आयस्मा सारिपुत्तो उट्ठायासना एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा येन भगवा तेनञ्जलिं पणामेत्वा भगवन्तं एतदवोच – ‘‘एतस्स, भगवा, कालो! एतस्स, सुगत, कालो! यं भगवा सावकानं सिक्खापदं पञ्ञपेय्य पञ्ञापेय्य (सी॰ स्या॰), उद्दिसेय्य पातिमोक्खं, यथयिदं ब्रह्मचरियं अद्धनियं अस्स चिरट्ठितिक’’न्ति। ‘‘आगमेहि त्वं, सारिपुत्त ! आगमेहि त्वं, सारिपुत्त! तथागतोव तत्थ कालं जानिस्सति। न ताव, सारिपुत्त, सत्था सावकानं सिक्खापदं पञ्ञपेति उद्दिसति न उद्दिसति (सी॰) पातिमोक्खं याव न इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति। यतो च खो, सारिपुत्त, इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति, अथ सत्था सावकानं सिक्खापदं पञ्ञपेति उद्दिस्सति पातिमोक्खं तेसंयेव आसवट्ठानीयानं धम्मानं पटिघाताय। न ताव, सारिपुत्त, इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति याव न सङ्घो रत्तञ्ञुमहत्तं पत्तो होति। यतो च खो, सारिपुत्त, सङ्घो रत्तञ्ञुमहत्तं पत्तो होति अथ इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति, अथ, सत्था सावकानं सिक्खापदं पञ्ञपेति उद्दिसति पातिमोक्खं तेसंयेव आसवट्ठानीयानं धम्मानं पटिघाताय। न ताव, सारिपुत्त, इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति, याव न सङ्घो वेपुल्लमहत्तं पत्तो होति। यतो च खो, सारिपुत्त, सङ्घो वेपुल्लमहत्तं पत्तो होति, अथ इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति, अथ सत्था सावकानं सिक्खापदं पञ्ञपेति उद्दिसति पातिमोक्खं तेसंयेव आसवट्ठानीयानं धम्मानं पटिघाताय। न ताव, सारिपुत्त, इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति, याव न सङ्घो लाभग्गमहत्तं पत्तो होति। यतो च खो, सारिपुत्त, सङ्घो लाभग्गमहत्तं पत्तो होति, अथ इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति, अथ सत्था सावकानं सिक्खापदं पञ्ञपेति उद्दिसति पातिमोक्खं तेसंयेव आसवट्ठानीयानं धम्मानं पटिघाताय। न ताव, सारिपुत्त, इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति, याव न सङ्घो बाहुसच्चमहत्तं पत्तो होति। यतो च खो, सारिपुत्त, सङ्घो बाहुसच्चमहत्तं पत्तो होति, अथ इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति, अथ सत्था सावकानं सिक्खापदं पञ्ञपेति उद्दिसति पातिमोक्खं तेसंयेव आसवट्ठानीयानं धम्मानं पटिघाताय। निरब्बुदो हि, सारिपुत्त, भिक्खुसङ्घो निरादीनवो अपगतकाळको सुद्धो सारे पतिट्ठितो। इमेसञ्हि, सारिपुत्त, पञ्चन्नं भिक्खुसतानं यो पच्छिमको भिक्खु सो सोतापन्नो अविनिपातधम्मो नियतो सम्बोधिपरायणो’’ति।
२२. अथ खो भगवा आयस्मन्तं आनन्दं आमन्तेसि – ‘‘आचिण्णं खो पनेतं, आनन्द, तथागतानं येहि निमन्तिता वस्सं वसन्ति, न ते अनपलोकेत्वा जनपदचारिकं पक्कमन्ति। आयामानन्द, वेरञ्जं ब्राह्मणं अपलोकेस्सामा’’ति। ‘‘एवं भन्ते’’ति खो आयस्मा आनन्दो भगवतो पच्चस्सोसि। अथ खो भगवा निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय आयस्मता आनन्देन पच्छासमणेन येन वेरञ्जस्स ब्राह्मणस्स निवेसनं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि। अथ खो वेरञ्जो ब्राह्मणो येन भगवा तेनुपसङ्कमि ; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नं खो वेरञ्जं ब्राह्मणं भगवा एतदवोच – ‘‘निमन्तितम्ह तया, ब्राह्मण , वस्संवुट्ठा वस्संवुत्था (सी॰ स्या॰ क॰), अपलोकेम तं, इच्छाम मयं जनपदचारिकं पक्कमितु’’न्ति। ‘‘सच्चं, भो गोतम, निमन्तितत्थ मया वस्संवुट्ठा; अपि च, यो देय्यधम्मो सो न दिन्नो। तञ्च खो नो असन्तं, नोपि अदातुकम्यता, तं कुतेत्थ लब्भा बहुकिच्चा घरावासा बहुकरणीया। अधिवासेतु मे भवं गोतमो स्वातनाय भत्तं सद्धिं भिक्खुसङ्घेना’’ति। अधिवासेसि भगवा तुण्हीभावेन। अथ खो भगवा वेरञ्जं ब्राह्मणं धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा उट्ठायासना पक्कामि। अथ खो वेरञ्जो ब्राह्मणो तस्सा रत्तिया अच्चयेन सके निवेसने पणीतं खादनीयं भोजनीयं पटियादापेत्वा भगवतो कालं आरोचापेसि – ‘‘कालो, भो गोतम, निट्ठितं भत्त’’न्ति।
२३. अथ खो भगवा पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय येन वेरञ्जस्स ब्राह्मणस्स निवेसनं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि सद्धिं भिक्खुसङ्घेन। अथ खो वेरञ्जो ब्राह्मणो बुद्धप्पमुखं भिक्खुसङ्घं पणीतेन खादनीयेन भोजनीयेन सहत्था सन्तप्पेत्वा सम्पवारेत्वा भगवन्तं भुत्ताविं ओनीतपत्तपाणिं ओणीतपत्तपाणिं (क॰) तिचीवरेन अच्छादेसि, एकमेकञ्च भिक्खुं एकमेकेन दुस्सयुगेन अच्छादेसि। अथ खो भगवा वेरञ्जं ब्राह्मणं धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा उट्ठायासना पक्कामि। अथ खो भगवा वेरञ्जायं यथाभिरन्तं विहरित्वा अनुपगम्म सोरेय्यं सङ्कस्सं कण्णकुज्जं येन पयागपतिट्ठानं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पयागपतिट्ठाने गङ्गं नदिं उत्तरित्वा येन बाराणसी तदवसरि। अथ खो भगवा बाराणसियं यथाभिरन्तं विहरित्वा येन वेसाली तेन चारिकं पक्कामि। अनुपुब्बेन चारिकं चरमानो येन वेसाली तदवसरि। तत्र सुदं भगवा वेसालियं विहरति महावने कूटागारसालायन्ति।
वेरञ्जभाणवारो निट्ठितो।
<h3><center>पाराजिककण्डं</center></h3>
१. पठमपाराजिकं
सुदिन्नभाणवारो
२४. तेन खो पन समयेन वेसालिया अविदूरे कलन्दगामो नाम अत्थि कलन्दगामो नाम होति (सी॰), कलन्दगामो होति (स्या॰)। तत्थ सुदिन्नो नाम कलन्दपुत्तो सेट्ठिपुत्तो होति। अथ खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो सम्बहुलेहि सम्पहूलेहि (सी॰) सहायकेहि सद्धिं वेसालिं अगमासि केनचिदेव करणीयेन । तेन खो पन समयेन भगवा महतिया परिसाय परिवुतो धम्मं देसेन्तो निसिन्नो होति। अद्दस खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो भगवन्तं महतिया परिसाय परिवुतं धम्मं देसेन्तं निसिन्नं। दिस्वानस्स एतदहोसि – ‘‘यंनूनाहम्पि धम्मं सुणेय्य’’न्ति। अथ खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो येन सा परिसा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नस्स खो सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स एतदहोसि – ‘‘यथा यथा खो अहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, नयिदं सुकरं अगारं अज्झावसता एकन्तपरिपुण्णं एकन्तपरिसुद्धं सङ्खलिखितं ब्रह्मचरियं चरितुं; यंनूनाहं केसमस्सुं ओहारेत्वा कासायानि वत्थानि अच्छादेत्वा अगारस्मा अनगारियं पब्बजेय्य’’न्ति। अथ खो सा परिसा भगवता धम्मिया कथाय सन्दस्सिता समादपिता समुत्तेजिता सम्पहंसिता उट्ठायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि।
२५. अथ खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो अचिरवुट्ठिताय परिसाय येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘यथा यथाहं, भन्ते, भगवता धम्मं देसितं आजानामि , नयिदं सुकरं अगारं अज्झावसता एकन्तपरिपुण्णं एकन्तपरिसुद्धं सङ्खलिखितं ब्रह्मचरियं चरितुं; इच्छामहं, भन्ते, केसमस्सुं ओहारेत्वा कासायानि वत्थानि अच्छादेत्वा अगारस्मा अनगारियं पब्बजितुं। पब्बाजेतु मं भगवा’’ति। ‘‘अनुञ्ञातोसि पन त्वं, सुद्दिन्न, मातापितूहि अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति? ‘‘न खो अहं, भन्ते, अनुञ्ञातो मातापितूहि अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति। ‘‘न खो, सुदिन्न, तथागता अननुञ्ञातं मातापितूहि पुत्तं पब्बाजेन्ती’’ति। ‘‘सोहं, भन्ते, तथा करिस्सामि यथा मं मातापितरो अनुजानिस्सन्ति अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति।
२६. अथ खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो वेसालियं तं करणीयं तीरेत्वा येन कलन्दगामो येन मातापितरो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा मातापितरो एतदवोच – ‘‘अम्मताता, यथा यथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, नयिदं सुकरं अगारं अज्झावसता एकन्तपरिपुण्णं एकन्तपरिसुद्धं सङ्खलिखितं ब्रह्मचरियं चरितुं; इच्छामहं केसमस्सुं ओहारेत्वा कासायानि वत्थानि अच्छादेत्वा अगारस्मा अनगारियं पब्बजितुं। अनुजानाथ मं अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति। एवं वुत्ते सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स मातापितरो सुदिन्नं कलन्दपुत्तं एतदवोचुं – ‘‘त्वं खोसि, तात सुदिन्न, अम्हाकं एकपुत्तको पियो मनापो सुखेधितो सुखपरिहतो। न त्वं, तात सुदिन्न, किञ्चि दुक्खस्स जानासि। मरणेनपि मयं ते अकामका विना भविस्साम, किं पन मयं तं जीवन्तं अनुजानिस्साम अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति। दुतियम्पि खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो मातापितरो एतदवोच – ‘‘अम्मताता, यथा यथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, नयिदं सुकरं अगारं अज्झावसता एकन्तपरिपुण्णं एकन्तपरिसुद्धं सङ्खलिखितं ब्रह्मचरियं चरितुं; इच्छामहं केसमस्सुं ओहारेत्वा कासायानि वत्थानि अच्छादेत्वा अगारस्मा अनगारियं पब्बजितुं। अनुजानाथ मं अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति। दुतियम्पि खो सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स मातापितरो सुदिन्नं कलन्दपुत्तं एतदवोचुं – ‘‘त्वं खोसि, तात सुदिन्न, अम्हाकं एकपुत्तको पियो मनापो सुखेधितो सुखपरिहतो। न त्वं, तात सुदिन्न, किञ्चि दुक्खस्स जानासि। मरणेनपि मयं ते अकामका विना भविस्साम, किं पन मयं तं जीवन्तं अनुजानिस्साम अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति! ततियम्पि खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो मातापितरो एतदवोच – ‘‘अम्मताता , यथा यथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, नयिदं सुकरं अगारं अज्झावसता एकन्तपरिपुण्णं एकन्तपरिसुद्धं सङ्खलिखितं ब्रह्मचरियं चरितुं; इच्छामहं केसमस्सुं ओहारेत्वा कासायानि वत्थानि अच्छादेत्वा अगारस्मा अनगारियं पब्बजितुं । अनुजानाथ मं अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति। ततियम्पि खो सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स मातापितरो सुदिन्नं कलन्दपुत्तं एतदवोचुं – ‘‘त्वं खोसि, तात सुदिन्न, अम्हाकं एकपुत्तको पियो मनापो सुखेधितो सुखपरिहतो। न त्वं, तात सुदिन्न, किञ्चि दुक्खस्स जानासि। मरणेनपि मयं ते अकामका विना भविस्साम, किं पन मयं तं जीवन्तं अनुजानिस्साम अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति!
२७. अथ खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो – ‘‘न मं मातापितरो अनुजानन्ति अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति, तत्थेव अनन्तरहिताय भूमिया निपज्जि – इधेव मे मरणं भविस्सति पब्बज्जा वाति। अथ खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो एकम्पि भत्तं न भुञ्जि, द्वेपि भत्तानि न भुञ्जि, तीणिपि भत्तानि न भुञ्जि, चत्तारिपि भत्तानि न भुञ्जि, पञ्चपि भत्तानि न भुञ्जि, छपि भत्तानि न भुञ्जि, सत्तपि भत्तानि न भुञ्जि।
२८. अथ खो सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स मातापितरो सुदिन्नं कलन्दपुत्तं एतदवोचुं – ‘‘त्वं खोसि, तात सुदिन्न, अम्हाकं एकपुत्तको पियो मनापो सुखेधितो सुखपरिहतो। न त्वं, तात सुदिन्न, किञ्चि दुक्खस्स जानासि। मरणेनपि मयं ते अकामका विना भविस्साम, किं पन मयं तं जीवन्तं अनुजानिस्साम अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाय? उट्ठेहि, तात सुदिन्न, भुञ्ज च पिव च परिचारेहि च, भुञ्जन्तो पिवन्तो परिचारेन्तो कामे परिभुञ्जन्तो पुञ्ञानि करोन्तो अभिरमस्सु। न तं मयं अनुजानाम अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति। एवं वुत्ते सुदिन्नो कलन्दपुत्तो तुण्ही अहोसि। दुतियम्पि खो…पे॰… ततियम्पि खो सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स मातापितरो सुदिन्नं कलन्दपुत्तं एतदवोचुं – ‘‘त्वं खोसि, तात सुदिन्न, अम्हाकं एकपुत्तको पियो मनापो सुखेधितो सुखपरिहतो। न त्वं, तात सुदिन्न, किञ्चि दुक्खस्स जानासि। मरणेनपि मयं ते अकामका विना भविस्साम, किं पन मयं तं जीवन्तं अनुजानिस्साम अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाय! उट्ठेहि, तात सुदिन्न, भुञ्ज च पिव च परिचारेहि च, भुञ्जन्तो पिवन्तो परिचारेन्तो कामे परिभुञ्जन्तो पुञ्ञानि करोन्तो अभिरमस्सु। न तं मयं अनुजानाम अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति। ततियम्पि खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो तुण्ही अहोसि।
अथ खो सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स सहायका येन सुदिन्नो कलन्दपुत्तो तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा सुदिन्नं कलन्दपुत्तं एतदवोचुं – ‘‘त्वं खोसि, सम्म सुदिन्न, मातापितूनं एकपुत्तको पियो मनापो सुखेधितो सुखपरिहतो। न त्वं, सम्म सुदिन्न, किञ्चि दुक्खस्स जानासि। मरणेनपि ते मातापितरो अकामका विना भविस्सन्ति, किं पन तं जीवन्तं अनुजानिस्सन्ति अगारस्मा अनगारियं पब्बजाय! उट्ठेहि, सम्म सुदिन्न, भुञ्ज च पिव च परिचारेहि च, भुञ्जन्तो पिवन्तो परिचारेन्तो कामे परिभुञ्जन्तो पुञ्ञानि करोन्तो अभिरमस्सु, न तं मातापितरो अनुजानिस्सन्ति अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति। एवं वुत्ते, सुदिन्नो कलन्दपुत्तो तुण्ही अहोसि। दुतियम्पि खो…पे॰… ततियम्पि खो सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स सहायका सुदिन्नं कलन्दपुत्तं एतदवोचुं – ‘‘त्वं खोसि, सम्म सुदिन्न…पे॰… ततियम्पि खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो तुण्ही अहोसि।
२९. अथ खो सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स सहायका येन सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स मातापितरो तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स मातापितरो एतदवोचुं – ‘‘अम्मताता, एसो सुदिन्नो अनन्तरहिताय भूमिया निपन्नो – ‘इधेव मे मरणं भविस्सति पब्बज्जा वा’ति। सचे तुम्हे सुदिन्नं नानुजानिस्सथ अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाय, तत्थेव मरणं आगमिस्सति। सचे पन तुम्हे सुदिन्नं अनुजानिस्सथ अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाय, पब्बजितम्पि नं दक्खिस्सथ। सचे सुदिन्नो नाभिरमिस्सति अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाय, का तस्स अञ्ञा गति भविस्सति, इधेव पच्चागमिस्सति। अनुजानाथ सुदिन्नं अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति। ‘‘अनुजानाम , ताता, सुदिन्नं अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति। अथ खो सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स सहायका येन सुदिन्नो कलन्दपुत्तो तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा सुदिन्नं कलन्दपुत्तं एतदवोचुं – ‘‘उट्ठेहि, सम्म सुदिन्न, अनुञ्ञातोसि मातापितूहि अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति।
३०. अथ खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो – ‘‘अनुञ्ञातोम्हि किर मातापितूहि अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति, हट्ठो उदग्गो पाणिना गत्तानि परिपुञ्छन्तो वुट्ठासि। अथ खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो कतिपाहं बलं गाहेत्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसन्नो खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘अनुञ्ञातो अनुञ्ञातोम्हि (सी॰ स्या॰) अहं, भन्ते, मातापितूहि अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाय। पब्बाजेतु मं भगवा’’ति । अलत्थ खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो भगवतो सन्तिके पब्बज्जं, अलत्थ उपसम्पदं। अचिरूपसम्पन्नो च पनायस्मा सुदिन्नो एवरूपे धुतगुणे समादाय वत्तति, आरञ्ञिको होति पिण्डपातिको पंसुकूलिको सपदानचारिको, अञ्ञतरं वज्जिगामं उपनिस्साय विहरति।
तेन खो पन समयेन वज्जी दुब्भिक्खा होति द्वीहितिका सेतट्ठिका सलाकावुत्ता, न सुकरा उञ्छेन पग्गहेन यापेतुं। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स एतदहोसि – ‘‘एतरहि खो वज्जी दुब्भिक्खा द्वीहितिका सेतट्ठिका सलाकावुत्ता, न सुकरा उञ्छेन पग्गहेन यापेतुं। बहू खो पन मे वेसालियं ञाती अड्ढा महद्धना महाभोगा पहूतजातरूपरजता पहूतवित्तूपकरणा पहूतधनधञ्ञा। यंनूनाहं ञाती उपनिस्साय विहरेय्यं! ञाती मं ञातकापि मं (स्या॰) निस्साय दानानि दस्सन्ति पुञ्ञानि करिस्सन्ति, भिक्खू च लाभं लच्छन्ति, अहञ्च पिण्डकेन न किलमिस्सामी’’ति। अथ खो आयस्मा सुदिन्नो सेनासनं संसामेत्वा पत्तचीवरमादाय येन वेसाली तेन पक्कामि। अनुपुब्बेन येन वेसाली तदवसरि। तत्र सुदं आयस्मा सुदिन्नो वेसालियं विहरति महावने कूटागारसालायं। अस्सोसुं खो आयस्मतो सुदिन्नस्स ञातका – ‘‘सुदिन्नो किर कलन्दपुत्तो वेसालिं अनुप्पत्तो’’ति। ते आयस्मतो सुदिन्नस्स सट्ठिमत्ते थालिपाके भत्ताभिहारं अभिहरिंसु। अथ खो आयस्मा सुदिन्नो ते सट्ठिमत्ते थालिपाके भिक्खूनं विस्सज्जेत्वा पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय कलन्दगामं पिण्डाय पाविसि। कलन्दगामे सपदानं पिण्डाय चरमानो येन सकपितु निवेसनं तेनुपसङ्कमि।
३१. तेन खो पन समयेन आयस्मतो सुदिन्नस्स ञातिदासी आभिदोसिकं कुम्मासं छड्डेतुकामा छट्टेतुकामा (क॰) होति। अथ खो आयस्मा सुदिन्नो तं ञातिदासिं एतदवोच – ‘‘सचे तं, भगिनि, छड्डनीयधम्मं , इध मे पत्ते आकिरा’’ति। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स ञातिदासी तं आभिदोसिकं कुम्मासं आयस्मतो सुदिन्नस्स पत्ते आकिरन्ती हत्थानञ्च पादानञ्च सरस्स च निमित्तं अग्गहेसि। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स ञातिदासी येनायस्मतो सुदिन्नस्स माता तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मतो सुदिन्नस्स मातरं एतदवोच – ‘‘यग्घेय्ये, जानेय्यासि, अय्यपुत्तो सुदिन्नो अनुप्पत्तो’’ति। ‘‘सचे, जे, त्वं सच्चं भणसि, अदासिं तं करोमी’’ति।
३२. तेन खो पन समयेन आयस्मा सुदिन्नो तं आभिदोसिकं कुम्मासं अञ्ञतरं कुट्टमूलं कुड्डमूलं (सी॰ स्या॰) निस्साय परिभुञ्जति। पितापि खो आयस्मतो सुदिन्नस्स कम्मन्ता आगच्छन्तो अद्दस आयस्मन्तं सुदिन्नं तं आभिदोसिकं कुम्मासं अञ्ञतरं कुट्टमूलं निस्साय परिभुञ्जन्तं । दिस्वान येनायस्मा सुदिन्नो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं सुदिन्नं एतदवोच – ‘‘अत्थि नाम, तात सुदिन्न, आभिदोसिकं कुम्मासं परिभुञ्जिस्ससि! ननु नाम, तात सुदिन्न, सकं गेहं गन्तब्ब’’न्ति? ‘‘अगमिम्ह अगमम्हा (क॰) खो ते गहपति, गेहं। ततोयं आभिदोसिको कुम्मासो’’ति। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पिता आयस्मतो सुदिन्नस्स बाहायं गहेत्वा आयस्मन्तं सुदिन्नं एतदवोच – ‘‘एहि, तात सुदिन्न, घरं गमिस्सामा’’ति। अथ खो आयस्मा सुदिन्नो येन सकपितु निवेसनं तेनुपसङ्कमि ; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पिता आयस्मन्तं सुदिन्नं एतदवोच – ‘‘भुञ्ज, तात सुदिन्ना’’ति। ‘‘अलं, गहपति, कतं मे अज्ज भत्तकिच्च’’न्ति। ‘‘अधिवासेहि, तात सुदिन्न, स्वातनाय भत्त’’न्ति। अधिवासेसि खो आयस्मा सुदिन्नो तुण्हीभावेन। अथ खो आयस्मा सुदिन्नो उट्ठायासना पक्कामि।
३३. अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स माता तस्सा रत्तिया अच्चयेन हरितेन गोमयेन पथविं ओपुञ्जापेत्वा ओपुच्छापेत्वा (सी॰ स्या॰) द्वे पुञ्जे कारापेसि – एकं हिरञ्ञस्स, एकं सुवण्णस्स। ताव महन्ता पुञ्जा अहेसुं, ओरतो ठितो पुरिसो पारतो ठितं पुरिसं न पस्सति; पारतो ठितो पुरिसो ओरतो ठितं पुरिसं न पस्सति। ते पुञ्जे किलञ्जेहि पटिच्छादापेत्वा मज्झे आसनं पञ्ञापेत्वा तिरोकरणीयं परिक्खिपित्वा आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिकं आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, वधु, येन अलङ्कारेन अलङ्कता पुत्तस्स मे सुदिन्नस्स पिया अहोसि मनापा तेन अलङ्कारेन अलङ्करा’’ति। ‘‘एवं, अय्ये’’ति, खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिका आयस्मतो सुदिन्नस्स मातुया पच्चस्सोसि।
३४. अथ खो आयस्मा सुदिन्नो पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय येन सकपितु निवेसनं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पिता येनायस्मा सुदिन्नो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा ते पुञ्जे विवरापेत्वा आयस्मन्तं सुदिन्नं एतदवोच – ‘‘इदं ते, तात सुदिन्न, मातु मत्तिकं इत्थिकाय इत्थिधनं, अञ्ञं पेत्तिकं अञ्ञं पितामहं। लब्भा, तात सुदिन्न, हीनायावत्तित्वा भोगा च भुञ्जितुं पुञ्ञानि च कातुं। एहि त्वं, तात सुदिन्न, हीनायावत्तित्वा भोगे च भुञ्जस्सु पुञ्ञानि च करोही’’ति । ‘‘तात, न उस्सहामि न विसहामि, अभिरतो अहं ब्रह्मचरियं चरामी’’ति। दुतियम्पि खो…पे॰… ततियम्पि खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पिता आयस्मन्तं सुदिन्नं एतदवोच – ‘‘इदं ते, तात सुदिन्न, मातु मत्तिकं, इत्थिकाय इत्थिधनं, अञ्ञं पेत्तिकं , अञ्ञं पितामहं। लब्भा, तात सुदिन्न, हीनायावत्तित्वा भोगा च भुञ्जितुं पुञ्ञानि च कातुं। एहि त्वं, तात सुदिन्न, हीनायावत्तित्वा भोगे च भुञ्जस्सु पुञ्ञानि च करोही’’ति। ‘‘वदेय्याम खो तं, गहपति, सचे त्वं नातिकड्ढेय्यासी’’ति। ‘‘वदेहि, तात सुदिन्ना’’ति। तेन हि त्वं, गहपति, महन्ते महन्ते साणिपसिब्बके कारापेत्वा हिरञ्ञसुवण्णस्स पूरापेत्वा सकटेहि निब्बाहापेत्वा मज्झे गङ्गाय सोते ओपातेहि ओसादेहि (सी॰ स्या॰)। तं किस्स हेतु? यञ्हि ते, गहपति, भविस्सति ततोनिदानं भयं वा छम्भितत्तं वा लोमहंसो वा आरक्खो वा सो ते न भविस्सती’’ति। एवं वुत्ते, आयस्मतो सुदिन्नस्स पिता अनत्तमनो अहोसि – ‘‘कथञ्हि नाम पुत्तो सुदिन्नो एवं वक्खती’’ति!
३५. अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पिता आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिकं आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, वधु, त्वं पिया च मनापा च त्वम्पि याच (सी॰)। अप्पेव नाम पुत्तो सुदिन्नो तुय्हम्पि वचनं करेय्या’’ति! अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिका आयस्मतो सुदिन्नस्स पादेसु गहेत्वा आयस्मन्तं सुदिन्नं एतदवोच – ‘‘कीदिसा नाम ता, अय्यपुत्त, अच्छरायो यासं त्वं हेतु ब्रह्मचरियं चरसी’’ति? ‘‘न खो अहं, भगिनि, अच्छरानं हेतु ब्रह्मचरियं चरामी’’ति। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिका – ‘‘अज्जतग्गे मं अय्यपुत्तो सुदिन्नो भगिनिवादेन समुदाचरती’’ति, तत्थेव मुच्छिता पपता।
अथ खो आयस्मा सुदिन्नो पितरं एतदवोच – ‘‘सचे, गहपति, भोजनं दातब्बं देथ, मा नो विहेठयित्था’’ति। ‘‘भुञ्ज, तात सुदिन्ना’’ति। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स माता च पिता च आयस्मन्तं सुदिन्नं पणीतेन खादनीयेन भोजनीयेन सहत्था सन्तप्पेसुं सम्पवारेसुं। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स माता आयस्मन्तं सुदिन्नं भुत्ताविं ओनीतपत्तपाणिं एतदवोच – ‘‘इदं, तात सुदिन्न, कुलं अड्ढं महद्धनं महाभोगं पहूतजातरूपरजतं पहूतवित्तूपकरणं पहूतधनधञ्ञं। लब्भा, तात सुदिन्न, हीनायावत्तित्वा भोगा च भुञ्जितुं पुञ्ञानि च कातुं। एहि त्वं, तात सुदिन्न, हीनायावत्तित्वा भोगे च भुञ्जस्सु पुञ्ञानि च करोही’’ति। ‘‘अम्म, न उस्सहामि न विसहामि , अभिरतो अहं ब्रह्मचरियं चरामी’’ति। दुतियम्पि खो…पे॰… ततियम्पि खो आयस्मतो सुदिन्नस्स माता आयस्मन्तं सुदिन्नं एतदवोच – ‘‘इदं, तात सुदिन्न, कुलं अड्ढं महद्धनं महाभोगं पहूतजातरूपरजतं पहूतवित्तूपकरणं पहूतधनधञ्ञं पहूतधनधञ्ञं (प॰ चरामीति) इतिपाठो सब्बत्थ नत्थि, ऊनो मञ्ञे। तेन हि, तात सुदिन्न, बीजकम्पि देहि – मा नो अपुत्तकं सापतेय्यं लिच्छवयो अतिहरापेसु’’न्ति। ‘‘एतं खो मे, अम्म, सक्का कातु’’न्ति। ‘‘कहं पन, तात सुदिन्न, एतरहि विहरसी’’ति? ‘‘महावने, अम्मा’’ति। अथ खो आयस्मा सुदिन्नो उट्ठायासना पक्कामि।
३६. अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स माता आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिकं आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, वधु, यदा उतुनी होसि, पुप्फं ते उप्पन्नं होति, अथ मे आरोचेय्यासी’’ति। ‘‘एवं अय्ये’’ति खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिका आयस्मतो सुदिन्नस्स मातुया पच्चस्सोसि। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिका नचिरस्सेव उतुनी अहोसि, पुप्फंसा उप्पज्जि। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिका आयस्मतो सुदिन्नस्स मातरं एतदवोच – ‘‘उतुनीम्हि, अय्ये, पुप्फं मे उप्पन्न’’न्ति। ‘‘तेन हि, वधु, येन अलङ्कारेन अलङ्कता पुत्तस्स सुदिन्नस्स पिया अहोसि मनापा तेन अलङ्कारेन अलङ्करा’’ति। ‘‘एवं अय्ये’’ति खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिका आयस्मतो सुदिन्नस्स मातुया पच्चस्सोसि। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स माता आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिकं आदाय येन महावनं येनायस्मा सुदिन्नो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं सुदिन्नं एतदवोच – ‘‘इदं, तात सुदिन्न, कुलं अड्ढं महद्धनं महाभोगं पहूतजातरूपरजतं पहूतवित्तूपकरणं पहूतधनधञ्ञं। लब्भा, तात सुदिन्न, हीनायावत्तित्वा भोगा च भुञ्जितुं पुञ्ञानि च कातुं। एहि त्वं, तात सुदिन्न, हीनायावत्तित्वा भोगे च भुञ्जस्सु पुञ्ञानि च करोही’’ति। ‘‘अम्म, न उस्सहामि न विसहामि, अभिरतो अहं ब्रह्मचरियं चरामी’’ति। दुतियम्पि खो…पे॰… ततियम्पि खो आयस्मतो सुदिन्नस्स माता आयस्मन्तं सुदिन्नं एतदवोच – ‘‘इदं, तात सुदिन्न, कुलं अड्ढं महद्धनं महाभोगं पहूतजातरूपरजतं पहूतवित्तूपकरणं पहूतधनधञ्ञं। तेन हि, तात सुदिन्न, बीजकम्पि देहि – मा नो अपुत्तकं सापतेय्यं लिच्छवयो अतिहरापेसु’’न्ति। ‘‘एतं खो मे, अम्म, सक्का कातु’’न्ति, पुराणदुतियिकाय बाहायं गहेत्वा महावनं अज्झोगाहेत्वा अपञ्ञत्ते सिक्खापदे अनादीनवदस्सो पुराणदुतियिकाय तिक्खत्तुं मेथुनं धम्मं अभिविञ्ञापेसि। सा तेन गब्भं गण्हि। भुम्मा देवा सद्दमनुस्सावेसुं – ‘‘निरब्बुदो वत, भो, भिक्खुसङ्घो निरादीनवो; सुदिन्नेन कलन्दपुत्तेन अब्बुदं उप्पादितं, आदीनवो उप्पादितो’’ति। भुम्मानं देवानं सद्दं सुत्वा चातुमहाराजिका चातुम्महाराजिका (सी॰ स्या॰) देवा सद्दमनुस्सावेसुं…पे॰… तावतिंसा देवा… यामा देवा … तुसिता देवा… निम्मानरती देवा… परनिम्मितवसवत्ती देवा… ब्रह्मकायिका देवा सद्दमनुस्सावेसुं – ‘‘निरब्बुदो वत, भो, भिक्खुसङ्घो निरादीनवो; सुदिन्नेन कलन्दपुत्तेन अब्बुदं उप्पादितं, आदीनवो उप्पादितो’’ति। इतिह तेन खणेन तेन मुहुत्तेन याव ब्रह्मलोका सद्दो अब्भुग्गच्छि।
अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिका तस्स गब्भस्स परिपाकमन्वाय पुत्तं विजायि। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स सहायका तस्स दारकस्स ‘बीजको’ति नामं अकंसु। आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिकाय बीजकमाताति नामं अकंसु। आयस्मतो सुदिन्नस्स बीजकपिताति नामं अकंसु। ते अपरेन समयेन उभो अगारस्मा अनगारियं पब्बजित्वा अरहत्तं सच्छाकंसु।
३७. अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स अहुदेव कुक्कुच्चं, अहु विप्पटिसारो – ‘‘अलाभा वत मे, न वत मे लाभा! दुल्लद्धं वत मे, न वत मे सुलद्धं! योहं एवं स्वाक्खाते धम्मविनये पब्बजित्वा नासक्खिं यावजीवं परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरितु’’न्ति। सो तेनेव कुक्कुच्चेन तेन विप्पटिसारेन किसो अहोसि लूखो दुब्बण्णो उप्पण्डुप्पण्डुकजातो धमनिसन्थतगत्तो अन्तोमनो लीनमनो दुक्खी दुम्मनो विप्पटिसारी पज्झायि।
३८. अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स सहायका भिक्खू आयस्मन्तं सुदिन्नं एतदवोचुं – ‘‘पुब्बे खो त्वं, आवुसो सुदिन्न, वण्णवा अहोसि पीणिन्द्रियो पसन्नमुखवण्णो विप्पसन्नछविवण्णो; सो दानि त्वं एतरहि किसो लूखो दुब्बण्णो उप्पण्डुप्पण्डुकजातो धमनिसन्थतगत्तो अन्तोमनो लीनमनो दुक्खी दुम्मनो विप्पटिसारी पज्झायसि। कच्चि नो त्वं, आवुसो सुदिन्न, अनभिरतो ब्रह्मचरियं चरसी’’ति? ‘‘न खो अहं, आवुसो, अनभिरतो ब्रह्मचरियं चरामि। अत्थि मे पापकम्मं कतं; पुराणदुतियिकाय मेथुनो धम्मो पटिसेवितो; तस्स मय्हं, आवुसो, अहुदेव कुक्कुच्चं अहु विप्पटिसारो – ‘अलाभा वत मे, न वत मे लाभा; दुल्लद्धं वत मे, न वत मे सुलद्धं; योहं एवं स्वाक्खाते धम्मविनये पब्बजित्वा नासक्खिं यावजीवं परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरितु’’न्ति। ‘‘अलञ्हि ते, आवुसो सुदिन्न, कुक्कुच्चाय अलं विप्पटिसाराय यं त्वं एवं स्वाक्खाते धम्मविनये पब्बजित्वा न सक्खिस्ससि यावजीवं परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरितुं। ननु, आवुसो, भगवता अनेकपरियायेन विरागाय धम्मो देसितो, नो सरागाय; विसंयोगाय धम्मो देसितो, नो संयोगाय; अनुपादानाय धम्मो देसितो, नो सउपादानाय। तत्थ नाम त्वं, आवुसो, भगवता विरागाय धम्मे देसिते सरागाय चेतेस्ससि, विसंयोगाय धम्मे देसिते संयोगाय चेतेस्ससि, अनुपादानाय धम्मे देसिते सउपादानाय चेतेस्ससि! ननु, आवुसो, भगवता अनेकपरियायेन रागविरागाय धम्मो देसितो, मदनिम्मदनाय पिपासविनयाय आलयसमुग्घाताय वट्टुपच्छेदाय तण्हाक्खयाय विरागाय निरोधाय निब्बानाय धम्मो देसितो! ननु, आवुसो, भगवता अनेकपरियायेन कामानं पहानं अक्खातं, कामसञ्ञानं परिञ्ञा अक्खाता, कामपिपासानं पटिविनयो अक्खातो, कामवितक्कानं समुग्घातो अक्खातो, कामपरिळाहानं वूपसमो अक्खातो! नेतं, आवुसो, अप्पसन्नानं वा पसादाय, पसन्नानं वा भिय्योभावाय। अथ ख्वेतं, आवुसो, अप्पसन्नानञ्चेव अप्पसादाय पसन्नानञ्च एकच्चानं अञ्ञथत्ताया’’ति।
३९. अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं सुदिन्नं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा आयस्मन्तं सुदिन्नं पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर त्वं, सुदिन्न, पुराणदुतियिकाय मेथुनं धम्मं पटिसेवी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा – ‘‘अननुच्छविकं अननुच्छवियं (सी॰), मोघपुरिस, अननुलोमिकं अप्पटिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, एवं स्वाक्खाते धम्मविनये पब्बजित्वा न सक्खिस्ससि यावजीवं परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरितुं! ननु मया, मोघपुरिस, अनेकपरियायेन विरागाय धम्मो देसितो, नो सरागाय; विसंयोगाय धम्मो देसितो, नो संयोगाय; अनुपादानाय धम्मो देसितो, नो सउपादानाय! तत्थ नाम त्वं, मोघपुरिस, मया विरागाय धम्मे देसिते सरागाय चेतेस्ससि , विसंयोगाय धम्मे देसिते संयोगाय चेतेस्ससि, अनुपादानाय धम्मे देसिते सउपादानाय चेतेस्ससि! ननु मया, मोघपुरिस, अनेकपरियायेन रागविरागाय धम्मो देसितो! मदनिम्मदनाय पिपासविनयाय आलयसमुग्घाताय वट्टुपच्छेदाय तण्हाक्खयाय विरागाय निरोधाय निब्बानाय धम्मो देसितो! ननु मया, मोघपुरिस, अनेकपरियायेन कामानं पहानं अक्खातं, कामसञ्ञानं परिञ्ञा अक्खाता, कामपिपासानं पटिविनयो अक्खातो, कामवितक्कानं समुग्घातो अक्खातो, कामपरिळाहानं वूपसमो अक्खातो! वरं ते, मोघपुरिस, आसिविसस्स आसीविसस्स (सी॰ स्या॰) घोरविसस्स मुखे अङ्गजातं पक्खित्तं, न त्वेव मातुगामस्स अङ्गजाते अङ्गजातं पक्खित्तं। वरं ते, मोघपुरिस, कण्हसप्पस्स मुखे अङ्गजातं पक्खित्तं, न त्वेव मातुगामस्स अङ्गजाते अङ्गजातं पक्खित्तं। वरं ते, मोघपुरिस, अङ्गारकासुया आदित्ताय सम्पज्जलिताय सजोतिभूताय अङ्गजातं पक्खित्तं, न त्वेव मातुगामस्स अङ्गजाते अङ्गजातं पक्खित्तं। तं किस्स हेतु? ततोनिदानञ्हि, मोघपुरिस, मरणं वा निगच्छेय्य मरणमत्तं वा दुक्खं, न त्वेव तप्पच्चया कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जेय्य। इतोनिदानञ्च खो, मोघपुरिस, कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जेय्य। तत्थ नाम त्वं, मोघपुरिस, यं त्वं असद्धम्मं गामधम्मं वसलधम्मं दुट्ठुल्लं ओदकन्तिकं रहस्सं द्वयंद्वयसमापत्तिं समापज्जिस्ससि, बहूनं खो त्वं, मोघपुरिस, अकुसलानं धम्मानं आदिकत्ता पुब्बङ्गमो। नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय, पसन्नानं वा भिय्योभावाय; अथ ख्वेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानञ्चेव अप्पसादाय, पसन्नानञ्च एकच्चानं अञ्ञथत्ताया’’ति।
अथ खो भगवा आयस्मन्तं सुदिन्नं अनेकपरियायेन विगरहित्वा दुब्भरताय दुप्पोसताय महिच्छताय असन्तुट्ठिताय असन्तुट्ठताय (स्या॰) सङ्गणिकाय कोसज्जस्स अवण्णं भासित्वा अनेकपरियायेन सुभरताय सुपोसताय अप्पिच्छस्स सन्तुट्ठस्स सल्लेखस्स धुतस्स पासादिकस्स अपचयस्स वीरियारम्भस्स वीरियारब्भस्स (क॰) वण्णं भासित्वा भिक्खूनं तदनुच्छविकं तदनुलोमिकं धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, भिक्खवे, भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञपेस्सामि पञ्ञापेस्सामि (सी॰ स्या॰) दस अत्थवसे पटिच्च – सङ्घसुट्ठुताय, सङ्घफासुताय, दुम्मङ्कूनं पुग्गलानं निग्गहाय, पेसलानं भिक्खूनं फासुविहाराय, दिट्ठधम्मिकानं आसवानं संवराय, सम्परायिकानं आसवानं पटिघाताय, अप्पसन्नानं पसादाय, पसन्नानं भिय्योभावाय, सद्धम्मट्ठितिया, विनयानुग्गहाय। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु मेथुनं धम्मं पटिसेवेय्य, पाराजिको होति असंवासो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
सुदिन्नभाणवारो निट्ठितो।
मक्कटीवत्थु
४०. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु वेसालियं महावने मक्कटिं आमिसेन उपलापेत्वा तस्सा मेथुनं धम्मं पटिसेवति। अथ खो सो भिक्खु पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरं आदाय वेसालिं पिण्डाय पाविसि। तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू सेनासनचारिकं आहिण्डन्ता येन तस्स भिक्खुनो विहारो तेनुपसङ्कमिंसु। अद्दस खो सा मक्कटी ते भिक्खू दूरतोव आगच्छन्ते। दिस्वान येन ते भिक्खू तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तेसं भिक्खूनं पुरतो कटिम्पि चालेसि छेप्पम्पि चालेसि, कटिम्पि ओड्डि, निमित्तम्पि अकासि। अथ खो तेसं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘निस्संसयं खो सो भिक्खु इमिस्सा मक्कटिया मेथुनं धम्मं पटिसेवती’’ति। एकमन्तं निलीयिंसु। अथ खो सो भिक्खु वेसालियं पिण्डाय चरित्वा पिण्डपातं आदाय पटिक्कमि।
४१. अथ खो सा मक्कटी येन सो भिक्खु तेनुपसङ्कमि। अथ खो सो भिक्खु तं पिण्डपातं एकदेसं भुञ्जित्वा एकदेसं तस्सा मक्कटिया अदासि। अथ खो सा मक्कटी तं पिण्डपातं भुञ्जित्वा तस्स भिक्खुनो कटिं ओड्डि। अथ खो सो भिक्खु तस्सा मक्कटिया मेथुनं धम्मं पटिसेवति। अथ खो ते भिक्खू तं भिक्खुं एतदवोचुं – ‘‘ननु, आवुसो, भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं; किस्स त्वं, आवुसो, मक्कटिया मेथुनं धम्मं पटिसेवसी’’ति? ‘‘सच्चं, आवुसो, भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं; तञ्च खो मनुस्सित्थिया , नो तिरच्छानगताया’’ति। ‘‘ननु, आवुसो, तथेव तं होति। अननुच्छविकं, आवुसो, अननुलोमिकं अप्पटिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम त्वं, आवुसो, एवं स्वाक्खाते धम्मविनये पब्बजित्वा न सक्खिस्ससि यावजीवं परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरितुं! ननु, आवुसो, भगवता अनेकपरियायेन विरागाय धम्मो देसितो, नो सरागाय…पे॰… कामपरिळाहानं वूपसमो अक्खातो! नेतं, आवुसो, अप्पसन्नानं वा पसादाय पसन्नानं वा भिय्योभावाय। अथ ख्वेतं, आवुसो, अप्पसन्नानञ्चेव अप्पसादाय, पसन्नानञ्च एकच्चानं अञ्ञथत्ताया’’ति। अथ खो ते भिक्खू तं भिक्खुं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं अरोचेसुं।
४२. अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा तं भिक्खुं पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर त्वं, भिक्खु, मक्कटिया मेथुनं धम्मं पटिसेवी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा – ‘‘अननुच्छविकं, मोघपुरिस, अननुलोमिकं अप्पतिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, एवं स्वाक्खाते धम्मविनये पब्बजित्वा न सक्खिस्ससि यावजीवं परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरितुं! ननु मया, मोघपुरिस, अनेकपरियायेन विरागाय धम्मो देसितो, नो सरागाय …पे॰… कामपरिळाहानं वूपसमो अक्खातो! वरं ते, मोघपुरिस, आसीविसस्स घोरविसस्स मुखे अङ्गजातं पक्खित्तं, न त्वेव मक्कटिया अङ्गजाते अङ्गजातं पक्खित्तं। वरं ते, मोघपुरिस, कण्हसप्पस्स मुखे अङ्गजातं पक्खित्तं, न त्वेव मक्कटिया अङ्गजाते अङ्गजातं पक्खित्तं। वरं ते, मोघपुरिस, अङ्गारकासुया आदित्ताय सम्पज्जलिताय सजोतिभूताय अङ्गजातं पक्खित्तं, न त्वेव मक्कटिया अङ्गजाते अङ्गजातं पक्खित्तं। तं किस्स हेतु? ततोनिदानञ्हि, मोघपुरिस, मरणं वा निगच्छेय्य मरणमत्तं वा दुक्खं; न त्वेव तप्पच्चया कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जेय्य। इतोनिदानञ्च खो, मोघपुरिस, कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जेय्य। तत्थ नाम त्वं, मोघपुरिस, यं त्वं असद्धम्मं गामधम्मं वसलधम्मं दुट्ठुल्लं ओदकन्तिकं रहस्सं द्वयंद्वयसमापत्तिं समापज्जिस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु मेथुनं धम्मं पटिसेवेय्य अन्तमसो तिरच्छानगतायपि, पाराजिको होति असंवासो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
मक्कटीवत्थु निट्ठितं।
सन्थतभाणवारो
४३. तेन खो पन समयेन सम्बहुला वेसालिका वज्जिपुत्तका भिक्खू यावदत्थं भुञ्जिंसु, यावदत्थं सुपिंसु, यावदत्थं न्हायिंसु। यावदत्थं भुञ्जित्वा यावदत्थं सुपित्वा यावदत्थं न्हायित्वा अयोनिसो मनसि करित्वा सिक्खं अपच्चक्खाय दुब्बल्यं अनाविकत्वा मेथुनं धम्मं पटिसेविंसु। ते अपरेन समयेन ञातिब्यसनेनपि फुट्ठा भोगब्यसनेनपि फुट्ठा रोगब्यसनेनपि फुट्ठा आयस्मन्तं आनन्दं उपसङ्कमित्वा एवं वदन्ति – ‘‘न मयं, भन्ते आनन्द, बुद्धगरहिनो न धम्मगरहिनो न सङ्घगरहिनो; अत्तगरहिनो मयं, भन्ते आनन्द, अनञ्ञगरहिनो। मयमेवम्हा अलक्खिका मयं अप्पपुञ्ञा, ये मयं एवं स्वाक्खाते धम्मविनये पब्बजित्वा नासक्खिम्हा यावजीवं परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरितुं। इदानि चेपि इदानिपि चे (स्या॰) मयं, भन्ते आनन्द, लभेय्याम भगवतो सन्तिके पब्बज्जं लभेय्याम उपसम्पदं, इदानिपि मयं विपस्सका कुसलानं धम्मानं पुब्बरत्तापररत्तं बोधिपक्खिकानं धम्मानं भावनानुयोगमनुयुत्ता विहरेय्याम। साधु, भन्ते आनन्द, भगवतो एतमत्थं आरोचेही’’ति। ‘‘एवमावुसो’’ति खो आयस्मा आनन्दो वेसालिकानं वज्जिपुत्तकानं पटिस्सुणित्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसि।
‘‘अट्ठानमेतं, आनन्द, अनवकासो यं तथागतो वज्जीनं वा वज्जिपुत्तकानं वा कारणा सावकानं पाराजिकं सिक्खापदं पञ्ञत्तं समूहनेय्या’’ति।
अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘यो, भिक्खवे यो पन भिक्खवे भिक्खु (सी॰) यो खो भिक्खवे भिक्खु (स्या॰), सिक्खं अपच्चक्खाय दुब्बल्यं अनाविकत्वा मेथुनं धम्मं पटिसेवति सो आगतो न उपसम्पादेतब्बो ; यो च खो, भिक्खवे यो च खो भिक्खवे भिक्खु (सी॰ स्या॰), सिक्खं पच्चक्खाय दुब्बल्यं आविकत्वा मेथुनं धम्मं पटिसेवति सो आगतो उपसम्पादेतब्बो। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४४. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खूनं सिक्खासाजीवसमापन्नो सिक्खं अपच्चक्खाय दुब्बल्यं अनाविकत्वा मेथुनं धम्मं पटिसेवेय्य अन्तमसो तिरच्छानगतायपि, पाराजिको होति असंवासो’’ति।
४५. यो पनाति यो यादिसो यथायुत्तो यथाजच्चो यथानामो यथागोत्तो यथासीलो यथाविहारी यथागोचरो थेरो वा नवो वा मज्झिमो वा। एसो वुच्चति ‘यो पना’ति।
विभ॰ ५१०, झानविभङ्गेपि भिक्खूति भिक्खकोति भिक्खु, भिक्खाचरियं अज्झुपगतोति भिक्खु, भिन्नपटधरोति भिक्खु, समञ्ञाय भिक्खु, पटिञ्ञाय भिक्खु, एहि भिक्खूति भिक्खु, तीहि सरणगमनेहि उपसम्पन्नोति भिक्खु, भद्रो भिक्खु, सारो भिक्खु, सेखो भिक्खु, असेखो भिक्खु, समग्गेन सङ्घेन ञत्तिचतुत्थेन कम्मेन अकुप्पेन ठानारहेन उपसम्पन्नोति भिक्खु। तत्र य्वायं भिक्खु समग्गेन सङ्घेन ञत्तिचतुत्थेन कम्मेन अकुप्पेन ठानारहेन उपसम्पन्नो, अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
दी॰ नि॰ ३.३०५ सिक्खाति तिस्सो सिक्खा – अधिसीलसिक्खा, अधिचित्तसिक्खा, अधिपञ्ञासिक्खा । तत्र यायं अधिसीलसिक्खा, अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेता सिक्खाति।
साजीवं नाम यं भगवता पञ्ञत्तं सिक्खापदं, एतं साजीवं नाम। तस्मिं सिक्खति, तेन वुच्चति साजीवसमापन्नोति।
सिक्खं अपच्चक्खाय दुब्बल्यं अनाविकत्वाति अत्थि, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च अपच्चक्खाता; अत्थि, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च पच्चक्खाता।
‘‘कथञ्च, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च अपच्चक्खाता। इध, भिक्खवे, भिक्खु उक्कण्ठितो अनभिरतो सामञ्ञा चवितुकामो भिक्खुभावं अट्टीयमानो हरायमानो जिगुच्छमानो गिहिभावं पत्थयमानो उपासकभावं पत्थयमानो आरामिकभावं पत्थयमानो सामणेरभावं पत्थयमानो तित्थियभावं पत्थयमानो तित्थियसावकभावं पत्थयमानो अस्समणभावं पत्थयमानो असक्यपुत्तियभावं पत्थयमानो – ‘यंनूनाहं बुद्धं पच्चक्खेय्य’न्ति वदति विञ्ञापेति। एवम्पि, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च अपच्चक्खाता।
‘‘अथ वा पन उक्कण्ठितो अनभिरतो सामञ्ञा चवितुकामो भिक्खुभावं अट्टीयमानो हरायमानो जिगुच्छमानो गिहिभावं पत्थयमानो…पे॰… असक्यपुत्तियभावं पत्थयमानो – ‘यंनूनाहं धम्मं पच्चक्खेय्य’न्ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… यंनूनाहं सङ्घं… यंनूनाहं सिक्खं… यंनूनाहं विनयं… यंनूनाहं पातिमोक्खं… यंनूनाहं उद्देसं… यंनूनाहं उपज्झायं… यंनूनाहं आचरियं… यंनूनाहं सद्धिविहारिकं… यंनूनाहं अन्तेवासिकं… यंनूनाहं समानुपज्झायकं… यंनूनाहं समानाचरियकं यंनूनाहं सब्रह्मचारिं पच्चक्खेय्य’न्ति वदति विञ्ञापेति। ‘यंनूनाहं गिही अस्स’न्ति वदति विञ्ञापेति। ‘यंनूनाहं उपासको अस्स’न्ति… ‘यंनूनाहं आरामिको अस्स’न्ति… ‘यंनूनाहं सामणेरो अस्स’न्ति… ‘यंनूनाहं तित्थियो अस्स’न्ति… ‘यंनूनाहं तित्थियसावको अस्स’न्ति… ‘यंनूनाहं अस्समणो अस्स’न्ति… ‘यंनूनाहं असक्यपुत्तियो अस्स’न्ति वदति विञ्ञापेति। एवम्पि, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च अपच्चक्खाता।
४६. ‘‘अथ वा पन उक्कण्ठितो अनभिरतो सामञ्ञा चवितुकामो भिक्खुभावं अट्टीयमानो हरायमानो जिगुच्छमानो गिहिभावं पत्थयमानो…पे॰… असक्यपुत्तियभावं पत्थयमानो – ‘यदि पनाहं बुद्धं पच्चक्खेय्य’न्ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… ‘यदि पनाहं असक्यपुत्तियो अस्स’न्ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… ‘अपाहं बुद्धं पच्चक्खेय्य’न्ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… ‘अपाहं असक्यपुत्तियो अस्स’न्ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… ‘हन्दाहं बुद्धं पच्चक्खेय्य’न्ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… ‘हन्दाहं असक्यपुत्तियो अस्स’न्ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… ‘होति मे बुद्धं पच्चक्खेय्य’न्ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… ‘होति मे असक्यपुत्तियो अस्स’न्ति वदति विञ्ञापेति। एवम्पि, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च अपच्चक्खाता।
४७. ‘‘अथ वा पन उक्कण्ठितो अनभिरतो सामञ्ञा चवितुकामो भिक्खुभावं अट्टीयमानो हरायमानो जिगुच्छमानो गिहिभावं पत्थयमानो…पे॰… असक्यपुत्तियभावं पत्थयमानो ‘मातरं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘पितरं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘भातरं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘भगिनिं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘पुत्तं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘धीतरं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘पजापतिं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘ञातके सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘मित्ते सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘गामं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘निगमं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘खेत्तं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘वत्थुं सरामि’ति वदति विञ्ञापेति… ‘हिरञ्ञं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘सुवण्णं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘सिप्पं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘पुब्बे हसितं लपितं कीळितं समनुस्सरामी’ति वदति विञ्ञापेति। एवम्पि, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च अपच्चक्खाता।
४८. ‘‘अथ वा पन उक्कण्ठितो अनभिरतो सामञ्ञा चवितुकामो भिक्खुभावं अट्टीयमानो हरायमानो जिगुच्छमानो गिहिभावं पत्थयमानो…पे॰… असक्यपुत्तियभावं पत्थयमानो – ‘माता मे अत्थि, सा मया पोसेतब्बा’ति वदति विञ्ञापेति… ‘पिता मे अत्थि, सो मया पोसेतब्बो’ति वदति विञ्ञापेति… ‘भाता मे अत्थि, सो मया पोसेतब्बो’ति वदति विञ्ञापेति… ‘भगिनी मे अत्थि, सा मया पोसेतब्बा’ति वदति विञ्ञापेति… ‘पुत्तो मे अत्थि, सो मया पोसेतब्बो’ति वदति विञ्ञापेति… ‘धीता मे अत्थि, सा मया पोसेतब्बा’ति वदति विञ्ञापेति… ‘पजापति मे अत्थि, सा मया पोसेतब्बा’ति वदति विञ्ञापेति … ‘ञातका मे अत्थि, ते मया पोसेतब्बा’ति वदति विञ्ञापेति… ‘मित्ता मे अत्थि, ते मया पोसेतब्बा’ति वदति विञ्ञापेति। एवम्पि, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च अपच्चक्खाता।
४९. ‘‘अथ वा पन उक्कण्ठितो अनभिरतो सामञ्ञा चवितुकामो भिक्खुभावं अट्टीयमानो हरायमानो जिगुच्छमानो गिहिभावं पत्थयमानो…पे॰… असक्यपुत्तियभावं पत्थयमानो – ‘माता मे अत्थि, सा मं पोसेस्सती’ति वदति विञ्ञापेति… ‘पिता मे अत्थि, सो मं पोसेस्सती’ति वदति विञ्ञापेति… ‘भाता मे अत्थि, सो मं पोसेस्सती’ति वदति विञ्ञापेति… ‘भगिनी मे अत्थि, सा मं पोसेस्सती’ति वदति विञ्ञापेति… ‘पुत्तो मे अत्थि, सो मं पोसेस्सती’ति वदति विञ्ञापेति… ‘धीता मे अत्थि, सा मं पोसेस्सती’ति वदति विञ्ञापेति… ‘पजापति मे अत्थि, सा मं पोसेस्सती’ति वदति विञ्ञापेति… ‘ञातका मे अत्थि, ते मं पोसेस्सन्ती’ति वदति विञ्ञापेति… ‘मित्ता मे अत्थि, ते मं पोसेस्सन्ती’ति वदति विञ्ञापेति… ‘गामो मे अत्थि, तेनाहं जीविस्सामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘निगमो मे अत्थि, तेनाहं जीविस्सामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘खेत्तं मे अत्थि, तेनाहं जीविस्सामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘वत्थु मे अत्थि, तेनाहं जीविस्सामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘हिरञ्ञं मे अत्थि, तेनाहं जीविस्सामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘सुवण्णं मे अत्थि, तेनाहं जीविस्सामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘सिप्पं मे अत्थि, तेनाहं जीविस्सामी’ति वदति विञ्ञापेति। एवम्पि, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च अपच्चक्खाता।
५०. ‘‘अथ वा पन उक्कण्ठितो अनभिरतो सामञ्ञा चवितुकामो भिक्खुभावं अट्टीयमानो हरायमानो जिगुच्छमानो गिहिभावं पत्थयमानो…पे॰… असक्यपुत्तियभावं पत्थयमानो ‘दुक्कर’न्ति वदति विञ्ञापेति… ‘न सुकर’न्ति वदति विञ्ञापेति… ‘दुच्चर’न्ति वदति विञ्ञापेति… ‘न सुचर’न्ति वदति विञ्ञापेति… ‘न उस्सहामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘न विसहामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘न रमामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘नाभिरमामी’ति वदति विञ्ञापेति। एवम्पि खो, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च अपच्चक्खाता।
५१. ‘‘कथञ्च , भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च पच्चक्खाता? इध , भिक्खवे, भिक्खु उक्कण्ठितो अनभिरतो सामञ्ञा चवितुकामो भिक्खुभावं अट्टीयमानो हरायमानो जिगुच्छमानो गिहिभावं पत्थयमानो…पे॰… असक्यपुत्तियभावं पत्थयमानो – ‘बुद्धं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति। एवम्पि, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च पच्चक्खाता।
‘‘अथ वा पन उक्कण्ठितो अनभिरतो सामञ्ञा चवितुकामो भिक्खुभावं अट्टीयमानो हरायमानो जिगुच्छमानो गिहिभावं पत्थयमानो…पे॰… असक्यपुत्तियभावं पत्थयमानो – ‘धम्मं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘सङ्घं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘सिक्खं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘विनयं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘पातिमोक्खं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘उद्देसं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘उपज्झायं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘आचरियं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘सद्धिविहारिकं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘अन्तेवासिकं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘समानुपज्झायकं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘समानाचरियकं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘सब्रह्मचारिं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘गिहीति मं धारेही’ति वदति विञ्ञापेति… ‘उपासकोति मं धारेही’ति वदति विञ्ञापेति… ‘आरामिकोति मं धारेही’ति वदति विञ्ञापेति… ‘सामणेरोति मं धारेही’ति वदति विञ्ञापेति… ‘तित्थियोति मं धारेही’ति वदति विञ्ञापेति… ‘तित्थियसावकोति मं धारेही’ति वदति विञ्ञापेति… ‘अस्समणोति मं धारेही’ति वदति विञ्ञापेति… ‘असक्यपुत्तियोति मं धारेही’ति वदति विञ्ञापेति। एवम्पि, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च पच्चक्खाता।
५२. ‘‘अथ वा पन उक्कण्ठितो अनभिरतो सामञ्ञा चवितुकामो भिक्खुभावं अट्टीयमानो हरायमानो जिगुच्छमानो गिहिभावं पत्थयमानो…पे॰… असक्यपुत्तियभावं पत्थयमानो – ‘अलं मे बुद्धेना’ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… ‘अलं मे सब्रह्मचारीही’ति वदति विञ्ञापेति। एवम्पि…पे॰… अथ वा पन…पे॰… ‘किं नु मे बुद्धेना’ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… ‘किं नु मे सब्रह्मचारीही’ति वदति विञ्ञापेति… ‘न ममत्थो बुद्धेना’ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… ‘न ममत्थो सब्रह्मचारीही’ति वदति विञ्ञापेति… ‘सुमुत्ताहं बुद्धेना’ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… ‘सुमुत्ताहं सब्रह्मचारीही’ति वदति विञ्ञापेति। एवम्पि, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च पच्चक्खाता।
५३. ‘‘यानि वा पनञ्ञानिपि अत्थि बुद्धवेवचनानि वा धम्मवेवचनानि वा सङ्घवेवचनानि वा सिक्खावेवचनानि वा विनयवेवचनानि वा पातिमोक्खवेवचनानि वा उद्देसवेवचनानि वा उपज्झायवेवचनानि वा आचरियवेवचनानि वा सद्धिविहारिकवेवचनानि वा अन्तेवासिकवेवचनानि वा समानुपज्झायकवेवचनानि वा समानाचरियकवेवचनानि वा सब्रह्मचारिवेवचनानि वा गिहिवेवचनानि वा उपासकवेवचनानि वा आरामिकवेवचनानि वा सामणेरवेवचनानि वा तित्थियवेवचनानि वा तित्थियसावकवेवचनानि वा अस्समणवेवचनानि वा असक्यपुत्तियवेवचनानि वा, तेहि आकारेहि तेहि लिङ्गेहि तेहि निमित्तेहि वदति विञ्ञापेति। एवं खो, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च पच्चक्खाता।
५४. ‘‘कथञ्च, भिक्खवे, अपच्चक्खाता होति सिक्खा? इध, भिक्खवे, येहि आकारेहि येहि लिङ्गेहि येहि निमित्तेहि सिक्खा पच्चक्खाता होति तेहि आकारेहि तेहि लिङ्गेहि तेहि निमित्तेहि उम्मत्तको सिक्खं पच्चक्खाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। उम्मत्तकस्स सन्तिके सिक्खं पच्चक्खाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। खित्तचित्तो सिक्खं पच्चक्खाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। खित्तचित्तस्स सन्तिके सिक्खं पच्चक्खाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। वेदनाट्टो सिक्खं पच्चक्खाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। वेदनाट्टस्स सन्तिके सिक्खं पच्चक्खाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। देवताय सन्तिके सिक्खं पच्चक्खाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। तिरच्छानगतस्स सन्तिके सिक्खं पच्चक्खाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। अरियकेन मिलक्खस्स मिलक्खकस्स (सी॰ स्या॰) मिलक्खुस्स (क॰) सन्तिके सिक्खं पच्चक्खाति, सो च न पटिविजानाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। मिलक्खकेन अरियकस्स सन्तिके सिक्खं पच्चक्खाति, सो च न पटिविजानाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। अरियकेन अरियस्स सन्तिके सिक्खं पच्चक्खाति, सो च न पटिविजानाति , अपच्चक्खाता होति सिक्खा। मिलक्खकेन मिलक्खस्स सन्तिके सिक्खं पच्चक्खाति, सो च न पटिविजानाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। दवाय सिक्खं पच्चक्खाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। रवाय सिक्खं पच्चक्खाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। असावेतुकामो सावेति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। सावेतुकामो न सावेति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। अविञ्ञुस्स सावेति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। विञ्ञुस्स न सावेति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। सब्बसो वा पन न सावेति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। एवं खो, भिक्खवे, अपच्चक्खाता होति सिक्खा’’।
५५. महानि॰ ४९, ५०, ५१ मेथुनधम्मो नाम यो सो असद्धम्मो गामधम्मो वसलधम्मो दुट्ठुल्लं ओदकन्तिकं रहस्सं द्वयंद्वयसमापत्ति, एसो मेथुनधम्मो नाम।
पटिसेवति नाम यो निमित्तेन निमित्तं अङ्गजातेन अङ्गजातं अन्तमसो तिलफलमत्तम्पि पवेसेति, एसो पटिसेवति नाम।
अन्तमसो तिरच्छानगतायपीति तिरच्छानगतित्थियापि मेथुनं धम्मं पटिसेवित्वा अस्समणो होति असक्यपुत्तियो, पगेव मनुस्सित्थिया। तेन वुच्चति – ‘अन्तमसो तिरच्छानगतायपी’ति।
पाराजिको होतीति सेय्यथापि नाम पुरिसो सीसच्छिन्नो अभब्बो तेन सरीरबन्धनेन जीवितुं, एवमेव भिक्खु मेथुनं धम्मं पटिसेवित्वा अस्समणो होति असक्यपुत्तियो। तेन वुच्चति – ‘पाराजिको होती’ति।
असंवासोति संवासो नाम एककम्मं एकुद्देसो समसिक्खता – एसो संवासो नाम। सो तेन सद्धिं नत्थि। तेन वुच्चति – ‘असंवासो’ति।
५६. तिस्सो इत्थियो – मनुस्सित्थी, अमनुस्सित्थी, तिरच्छानगतित्थी। तयो उभतोब्यञ्जनका – मनुस्सुभतोब्यञ्जनको, अमनुस्सुभतोब्यञ्जनको, तिरच्छानगतुभतोब्यञ्जनको। तयो पण्डका – मनुस्सपण्डको, अमनुस्सपण्डको , तिरच्छानगतपण्डको। तयो पुरिसा – मनुस्सपुरिसो, अमनुस्सपुरिसो, तिरच्छानगतपुरिसो।
मनुस्सित्थिया तयो मग्गे मेथुनं धम्मं पटिसेवन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – वच्चमग्गे, पस्सावमग्गे, मुखे। अमनुस्सित्थिया…पे॰… तिरच्छानगतित्थिया तयो मग्गे मेथुनं धम्मं पटिसेवन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – वच्चमग्गे, पस्सावमग्गे, मुखे। मनुस्सुभतोब्यञ्जनकस्स… अमनुस्सुभतोब्यञ्जनकस्स… तिरच्छानगतुभतोब्यञ्जनकस्स तयो मग्गे मेथुनं धम्मं पटिसेवन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – वच्चमग्गे, पस्सावमग्गे, मुखे। मनुस्सपण्डकस्स द्वे मग्गे मेथुनं धम्मं पटिसेवन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – वच्चमग्गे, मुखे। अमनुस्सपण्डकस्स… तिरच्छानगतपण्डकस्स… मनुस्सपुरिसस्स… अमनुस्सपुरिसस्स… तिरच्छानगतपुरिसस्स द्वे मग्गे मेथुनं धम्मं पटिसेवन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – वच्चमग्गे, मुखे।
५७. भिक्खुस्स सेवनचित्तं उपट्ठिते मनुस्सित्थिया वच्चमग्गं अङ्गजातं पवेसेन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स। भिक्खुस्स सेवनचित्तं उपट्ठिते मनुस्सित्थिया पस्सावमग्गं… मुखं अङ्गजातं पवेसेन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स। भिक्खुस्स सेवनचित्तं उपट्ठिते अमनुस्सित्थिया… तिरच्छानगतित्थिया… मनुस्सुभतोब्यञ्जनकस्स… अमनुस्सुभतोब्यञ्जनकस्स… तिरच्छानगतुभतोब्यञ्जनकस्स… वच्चमग्गं पस्सावमग्गं मुखं अङ्गजातं पवेसेन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स। भिक्खुस्स सेवनचित्तं उपट्ठिते मनुस्सपण्डकस्स वच्चमग्गं मुखं अङ्गजातं पवेसेन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स। भिक्खुस्स सेवनचित्तं उपट्ठिते अमनुस्सपण्डकस्स… तिरच्छानगतपण्डकस्स… मनुस्सपुरिसस्स… अमनुस्सपुरिसस्स… तिरच्छानगतपुरिसस्स वच्चमग्गं मुखं अङ्गजातं पवेसेन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
५८. भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सित्थिं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति पविसनं सादयति (क॰), पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स। भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सित्थिं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं न सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स। भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सित्थिं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं न सादियति, पविट्ठं न सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स। भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सित्थिं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं न सादियति, पविट्ठं न सादियति, ठितं न सादियति, उद्धरणं सादियति आपत्ति पाराजिकस्स। भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सित्थिं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं न सादियति, पविट्ठं न सादियति, ठितं न सादियति, उद्धरणं न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सित्थिं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा पस्सावमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
५९. भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सित्थिं जागरन्तिं… सुत्तं… मत्तं… उम्मत्तं… पमत्तं… मतं अक्खायितं… मतं येभुय्येन अक्खायितं…पे॰… आपत्ति पाराजिकस्स। मतं येभुय्येन खायितं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… पस्सावमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका अमनुस्सित्थिं… तिरच्छानगतित्थिं… मनुस्सुभतोब्यञ्जनकं… अमनुस्सुभतोब्यञ्जनकं… तिरच्छानगतुभतोब्यञ्जनकं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… पस्सावमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका तिरच्छानगतुभतोब्यञ्जनकं जागरन्तं… सुत्तं… मत्तं… उम्मत्तं… पमत्तं… मतं अक्खायितं… मतं येभुय्येन अक्खायितं…पे॰… आपत्ति पाराजिकस्स। मतं येभुय्येन खायितं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… पस्सावमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति , पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सपण्डकं… अमनुस्सपण्डकं… तिरच्छानगतपण्डकं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका तिरच्छानगतपण्डकं जागरन्तं… सुत्तं… मत्तं… उम्मत्तं… पमत्तं… मतं अक्खायितं … मतं येभुय्येन अक्खायितं…पे॰… आपत्ति पाराजिकस्स। मतं येभुय्येन खायितं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
६०. भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सपुरिसं… अमनुस्सपुरिसं… तिरच्छानगतपुरिसं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका तिरच्छानगतपुरिसं जागरन्तं… सुत्तं… मत्तं… उम्मत्तं… पमत्तं… मतं अक्खायितं… मतं येभुय्येन अक्खायितं…पे॰… आपत्ति पाराजिकस्स। मतं येभुय्येन खायितं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
६१. भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सित्थिं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… पस्सावमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति सन्थताय असन्थतस्स, असन्थताय सन्थतस्स, सन्थताय सन्थतस्स, असन्थताय असन्थतस्स। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति ।
भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सित्थिं जागरन्तिं… सुत्तं… मत्तं… उम्मत्तं… पमत्तं… मतं अक्खायितं… मतं येभुय्येन अक्खायितं…पे॰… आपत्ति पाराजिकस्स। मतं येभुय्येन खायितं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… पस्सावमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति, सन्थताय असन्थतस्स, असन्थताय सन्थतस्स, सन्थताय सन्थतस्स, असन्थताय असन्थतस्स। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका अमनुस्सित्थिं… तिरच्छानगतित्थिं… मनुस्सुभतोब्यञ्जनकं… अमनस्सुभतोब्यञ्जनकं … तिरच्छानगतुभतोब्यञ्जनकं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… पस्सावमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति सन्थतस्स असन्थतस्स, असन्थतस्स सन्थतस्स, सन्थतस्स सन्थतस्स, असन्थतस्स असन्थतस्स। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका तिरच्छानगतुभतोब्यञ्जनकं जागरन्तं… सुत्तं… मत्तं… उम्मत्तं… पमत्तं… मतं अक्खायितं… मतं येभुय्येन अक्खायितं…पे॰… आपत्ति पाराजिकस्स। मतं येभुय्येन खायितं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… पस्सावमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति, सन्थतस्स असन्थतस्स, असन्थतस्स सन्थतस्स, सन्थतस्स सन्थतस्स, असन्थतस्स असन्थतस्स। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति , उद्धरणं सादियति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
६२. भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सपण्डकं… अमनुस्सपण्डकं… तिरच्छानगतपण्डकं… मनुस्सपुरिसं… अमनुस्सपुरिसं… तिरच्छानगतपुरिसं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति सन्थतस्स असन्थतस्स, असन्थतस्स सन्थतस्स, सन्थतस्स सन्थतस्स, असन्थतस्स असन्थतस्स। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका तिरच्छानगतपुरिसं जागरन्तं… सुत्तं… मत्तं… उम्मत्तं… पमत्तं… मतं अक्खायितं… मतं येभुय्येन अक्खायितं…पे॰… आपत्ति पाराजिकस्स। मतं येभुय्येन खायितं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति, सन्थतस्स असन्थतस्स, असन्थतस्स सन्थतस्स, सन्थतस्स सन्थतस्स, असन्थतस्स असन्थतस्स। सो च पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति , आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
६३. भिक्खुपच्चत्थिका भिक्खुं मनुस्सित्थिया सन्तिके आनेत्वा अङ्गजातेन वच्चमग्गं… पस्सावमग्गं… मुखं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति , ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका भिक्खुं मनुस्सित्थिया जागरन्तिया… सुत्ताय… मत्ताय… उम्मत्ताय… पमत्ताय … मताय अक्खायिताय… मताय येभुय्येन अक्खायिताय…पे॰… आपत्ति पाराजिकस्स। मताय येभुय्येन खायिताय सन्तिके आनेत्वा अङ्गजातेन वच्चमग्गं… पस्सावमग्गं… मुखं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका भिक्खुं अमनुस्सित्थिया… तिरच्छानगतित्थिया… मनुस्सुभतोब्यञ्जनकस्स… अमनुस्सुभतोब्यञ्जनकस्स… तिरच्छानगतुभतोब्यञ्जनकस्स… मनुस्सपण्डकस्स… अमनुस्सपण्डकस्स… तिरच्छानगतपण्डकस्स… मनुस्सपुरिसस्स… अमनुस्सपुरिसस्स… तिरच्छानगतपुरिसस्स सन्तिके आनेत्वा अङ्गजातेन वच्चमग्गं… मुखं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका भिक्खुं तिरच्छानगतपुरिसस्स जागरन्तस्स… सुत्तस्स… मत्तस्स… उम्मत्तस्स… पमत्तस्स… मतस्स अक्खायितस्स… मतस्स येभुय्येन अक्खायितस्स…पे॰… आपत्ति पाराजिकस्स। मतस्स येभुय्येन खायितस्स सन्तिके आनेत्वा अङ्गजातेन वच्चमग्गं… मुखं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
६४. भिक्खुपच्चत्थिका भिक्खुं मनुस्सित्थिया सन्तिके आनेत्वा अङ्गजातेन वच्चमग्गं… पस्सावमग्गं… मुखं अभिनिसीदेन्ति सन्थतस्स असन्थताय, असन्थतस्स सन्थताय, सन्थतस्स सन्थताय, असन्थतस्स असन्थताय। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका भिक्खुं मनुस्सित्थिया जागरन्तिया… सुत्ताय… मत्ताय… उम्मत्ताय… पमत्ताय… मताय अक्खायिताय… मताय येभुय्येन अक्खायिताय…पे॰… आपत्ति पाराजिकस्स। मताय येभुय्येन खायिताय सन्तिके आनेत्वा अङ्गजातेन वच्चमग्गं… पस्सावमग्गं… मुखं अभिनिसीदेन्ति सन्थतस्स असन्थताय, असन्थतस्स सन्थताय, सन्थतस्स सन्थताय, असन्थतस्स असन्थताय। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका भिक्खुं अमनुस्सित्थिया… तिरच्छानगतित्थिया… मनुस्सुभतोब्यञ्जनकस्स… अमनुस्सुभतोब्यञ्जनकस्स… तिरच्छानगतुभतोब्यञ्जनकस्स… मनुस्सपण्डकस्स… अमनुस्सपण्डकस्स… तिरच्छानगतपण्डकस्स… मनुस्सपुरिसस्स… अमनुस्सपुरिसस्स… तिरच्छानगतपुरिसस्स सन्तिके आनेत्वा अङ्गजातेन वच्चमग्गं… मुखं अभिनिसीदेन्ति सन्थतस्स असन्थतस्स, असन्थतस्स सन्थतस्स, सन्थतस्स सन्थतस्स, असन्थतस्स असन्थतस्स। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
६५. भिक्खुपच्चत्थिका भिक्खुं तिरच्छानगतपुरिसस्स जागरन्तस्स… सुत्तस्स… मत्तस्स… उम्मत्तस्स… पमत्तस्स… मतस्स अक्खायितस्स… मतस्स येभुय्येन अक्खायितस्स…पे॰… आपत्ति पाराजिकस्स। मतस्स येभुय्येन खायितस्स सन्तिके आनेत्वा अङ्गजातेन वच्चमग्गं… मुखं अभिनिसीदेन्ति सन्थतस्स असन्थतस्स, असन्थतस्स सन्थतस्स, सन्थतस्स सन्थतस्स, असन्थतस्स असन्थतस्स। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
यथा भिक्खुपच्चत्थिका वित्थारिता, एवं वित्थारेतब्बा।
राजपच्चत्थिका… चोरपच्चत्थिका… धुत्तपच्चत्थिका… उप्पळगन्धपच्चत्थिका। संखित्तं।
६६. मग्गेन मग्गं पवेसेति, आपत्ति पाराजिकस्स। मग्गेन अमग्गं पवेसेति, आपत्ति पाराजिकस्स। अमग्गेन मग्गं पवेसेति, आपत्ति पाराजिकस्स। अमग्गेन अमग्गं पवेसेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
भिक्खु सुत्तभिक्खुम्हि विप्पटिपज्जति; पटिबुद्धो सादियति, उभो नासेतब्बा। पटिबुद्धो न सादियति, दूसको नासेतब्बो। भिक्खु सुत्तसामणेरम्हि विप्पटिपज्जति; पटिबुद्धो सादियति, उभो नासेतब्बा। पटिबुद्धो न सादियति, दूसको नासेतब्बो। सामणेरो सुत्तभिक्खुम्हि विप्पटिपज्जति; पटिबुद्धो सादियति, उभो नासेतब्बा। पटिबुद्धो न सादियति, दूसको नासेतब्बो। सामणेरो सुत्तसामणेरम्हि विप्पटिपज्जति; पटिबुद्धो सादियति, उभो नासेतब्बा । पटिबुद्धो न सादियति, दूसको नासेतब्बो।
अनापत्ति अजानन्तस्स, असादियन्तस्स, उम्मत्तकस्स, खित्तचित्तस्स, वेदनाट्टस्स, आदिकम्मिकस्साति।
सन्थतभाणवारो निट्ठितो।
विनीतवत्थुउद्दानगाथा
मक्कटी वज्जिपुत्ता च, गिही नग्गो च तित्थिया।
दारिकुप्पलवण्णा च, ब्यञ्जनेहिपरे दुवे॥
माता धीता भगिनी च, जाया च मुदु लम्बिना।
द्वे वणा लेपचित्तञ्च, दारुधीतलिकाय च॥
सुन्दरेन सह पञ्च, पञ्च सिवथिकट्ठिका।
नागी यक्खी च पेती च, पण्डकोपहतो छुपे॥
भद्दिये अरहं सुत्तो, सावत्थिया चतुरो परे।
वेसालिया तयो माला, सुपिने भारुकच्छको॥
सुपब्बा सद्धा भिक्खुनी, सिक्खमाना सामणेरी च।
वेसिया पण्डको गिही, अञ्ञमञ्ञं वुड्ढपब्बजितो मिगोति॥
विनीतवत्थु
६७. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु मक्कटिया मेथुनं धम्मं पटिसेवि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं, कच्चि नु खो अहं पाराजिकं आपत्तिं आपन्नो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन सम्बहुला वेसालिका वज्जिपुत्तका भिक्खू सिक्खं अपच्चक्खाय दुब्बल्यं अनाविकत्वा मेथुनं धम्मं पटिसेविंसु। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं, कच्चि नु खो मयं पाराजिकं आपत्तिं आपन्ना’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘आपत्तिं तुम्हे, भिक्खवे, आपन्ना पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु – ‘एवं मे अनापत्ति भविस्सती’ति, गिहिलिङ्गेन मेथुनं धम्मं पटिसेवि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं, कच्चि नु खो अहं पाराजिकं आपत्तिं आपन्नो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु – ‘एवं मे अनापत्ति भविस्सती’ति, नग्गो हुत्वा मेथुनं धम्मं पटिसेवि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु – ‘एवं मे अनापत्ति भविस्सती’ति, कुसचीरं निवासेत्वा… वाकचीरं निवासेत्वा… फलकचीरं निवासेत्वा… केसकम्बलं निवासेत्वा… वालकम्बलं निवासेत्वा… उलूकपक्खिकं निवासेत्वा… अजिनक्खिपं निवासेत्वा मेथुनं धम्मं पटिसेवि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो पिण्डचारिको भिक्खु पीठके निपन्नं दारिकं पस्सित्वा सारत्तो अङ्गुट्ठं अङ्गजातं पवेसेसि। सा कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति , भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति सङ्घादिसेसस्सा’’ति।
६८. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो माणवको उप्पलवण्णाय भिक्खुनिया पटिबद्धचित्तो होति। अथ खो सो माणवको उप्पलवण्णाय भिक्खुनिया गामं पिण्डाय पविट्ठाय कुटिकं पविसित्वा निलीनो अच्छि। उप्पलवण्णा भिक्खुनी पच्छाभत्तं पिण्डपातपटिक्कन्ता पादे पक्खालेत्वा कुटिकं पविसित्वा मञ्चके निसीदि। अथ खो सो माणवको उप्पलवण्णं भिक्खुनिं उग्गहेत्वा दूसेसि। उप्पलवण्णा भिक्खुनी भिक्खुनीनं एतमत्थं आरोचेसि। भिक्खुनियो भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसुं। भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, असादियन्तिया’’ति।
६९. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो इत्थिलिङ्गं पातुभूतं होति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, तंयेव उपज्झं तमेव उपसम्पदं तानियेव तानि (सी॰ स्या॰) वस्सानि भिक्खुनीहि सङ्गमितुं सङ्कमितुं (सी॰ स्या॰)। या आपत्तियो भिक्खूनं भिक्खुनीहि साधारणा ता आपत्तियो भिक्खुनीनं सन्तिके वुट्ठातुं। या आपत्तियो भिक्खूनं भिक्खुनीहि असाधारणा ताहि आपत्तीहि अनापत्ती’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरिस्सा भिक्खुनिया पुरिसलिङ्गं पातुभूतं होति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, तंयेव उपज्झं तमेव उपसम्पदं तानियेव तानि (सी॰ स्या॰) वस्सानि भिक्खूहि सङ्गमितुं सङ्कमितुं (सी॰ स्या॰)। या आपत्तियो भिक्खुनीनं भिक्खूहि साधारणा ता आपत्तियो भिक्खूनं सन्तिके वुट्ठातुं। या आपत्तियो भिक्खुनीनं भिक्खूहि असाधारणा ताहि आपत्तीहि अनापत्ती’’ति।
७०. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु – ‘एवं मे अनापत्ति भविस्सती’ति, मातुया मेथुनं धम्मं पटिसेवि… धीतुया मेथुनं धम्मं पटिसेवि… भगिनिया मेथुनं धम्मं पटिसेवि… तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पुराणदुतियिकाय मेथुनं धम्मं पटिसेवि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
७१. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु मुदुपिट्ठिको होति। सो अनभिरतिया पीळितो अत्तनो अङ्गजातं मुखेन अग्गहेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु लम्बी होति। सो अनभिरतिया पीळितो अत्तनो अङ्गजातं अत्तनो वच्चमग्गं पवेसेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु मतसरीरं पस्सि। तस्मिञ्च सरीरे अङ्गजातसामन्ता वणो होति। सो – ‘एवं मे अनापत्ति भविस्सती’ति, अङ्गजाते अङ्गजातं पवेसेत्वा वणेन नीहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु मतसरीरं पस्सि। तस्मिञ्च सरीरे अङ्गजातसामन्ता वणो होति। सो – ‘एवं मे अनापत्ति भविस्सती’ति, वणे अङ्गजातं पवेसेत्वा अङ्गजातेन नीहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सारत्तो लेपचित्तस्स निमित्तं अङ्गजातेन छुपि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सारत्तो दारुधीतलिकाय निमित्तं अङ्गजातेन छुपि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
७२. तेन खो पन समयेन सुन्दरो नाम भिक्खु राजगहा पब्बजितो रथिकाय रथियाय (क॰) गच्छति। अञ्ञतरा इत्थी – ‘मुहुत्तं इत्थी तं पस्सित्वा एतदवोच मुहुत्तं (स्या॰), भन्ते, आगमेहि, वन्दिस्सामी’ति सा वन्दन्ती अन्तरवासकं उक्खिपित्वा मुखेन अङ्गजातं अग्गहेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘सादियि त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, सादियि’’न्ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, असादियन्तस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी भिक्खुं पस्सित्वा एतदवोच – ‘‘एहि, भन्ते, मेथुनं धम्मं पटिसेवा’’ति। ‘‘अलं, भगिनि, नेतं कप्पती’’ति। ‘‘एहि, भन्ते, अहं वायमिस्सामि, त्वं मा वायमि, एवं ते अनापत्ति भविस्सती’’ति। सो भिक्खु तथा अकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी भिक्खुं पस्सित्वा एतदवोच – ‘‘एहि, भन्ते, मेथुनं धम्मं पटिसेवा’’ति। ‘‘अलं, भगिनि, नेतं कप्पती’’ति। ‘‘एहि भन्ते, त्वं वायम, अहं न वायमिस्सामि, एवं ते अनापत्ति भविस्सती’’ति। सो भिक्खु तथा अकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी भिक्खुं पस्सित्वा एतदवोच – ‘‘एहि, भन्ते, मेथुनं धम्मं पटिसेवा’’ति। ‘‘अलं, भगिनि, नेतं कप्पती’’ति। ‘‘एहि, भन्ते, अब्भन्तरं घट्टेत्वा बहि मोचेहि…पे॰… बहि घट्टेत्वा अब्भन्तरं मोचेहि, एवं ते अनापत्ति भविस्सती’’ति। सो भिक्खु तथा अकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
७३. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सिवथिकं गन्त्वा अक्खायितं सरीरं पस्सित्वा तस्मिं मेथुनं धम्मं पटिसेवि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सिवथिकं गन्त्वा येभुय्येन अक्खायितं सरीरं पस्सित्वा तस्मिं मेथुनं धम्मं पटिसेवि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सिवथिकं गन्त्वा येभुय्येन खायितं सरीरं पस्सित्वा तस्मिं मेथुनं धम्मं पटिसेवि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सिवथिकं गन्त्वा छिन्नसीसं पस्सित्वा वट्टकते मुखे छुपन्तं अङ्गजातं पवेसेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सिवथिकं गन्त्वा छिन्नसीसं पस्सित्वा वट्टकते मुखे अच्छुपन्तं अङ्गजातं पवेसेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरिस्सा इत्थिया पटिबद्धचित्तो होति। सा कालङ्कता कालकता (सी॰ स्या॰) सुसाने छड्डिता। अट्ठिकानि विप्पकिण्णानि होन्ति। अथ खो सो भिक्खु सिवथिकं गन्त्वा अट्ठिकानि सङ्कड्ढित्वा निमित्ते अङ्गजातं पटिपादेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु नागिया मेथुनं धम्मं पटिसेवि… यक्खिनिया मेथुनं धम्मं पटिसेवि… पेतिया मेथुनं धम्मं पटिसेवि … पण्डकस्स मेथुनं धम्मं पटिसेवि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु उपहतिन्द्रियो होति। सो – ‘नाहं वेदियामि वेदयामि (क॰) सुखं वा दुक्खं वा, अनापत्ति मे भविस्सती’ति, मेथुनं धम्मं पटिसेवि। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘वेदयि वा सो, भिक्खवे, मोघपुरिसो न वा वेदयि, आपत्ति पाराजिकस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु – ‘इत्थिया मेथुनं धम्मं पटिसेविस्सामी’ति, छुपितमत्ते विप्पटिसारी अहोसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति सङ्घादिसेसस्सा’’ति।
७४. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु भद्दिये जातियावने दिवाविहारगतो निपन्नो होति। तस्स अङ्गमङ्गानि वातूपत्थद्धानि होन्ति। अञ्ञतरा इत्थी पस्सित्वा अङ्गजाते अभिनिसीदित्वा यावदत्थं कत्वा पक्कामि। भिक्खू किलिन्नं पस्सित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘पञ्चहि , भिक्खवे, आकारेहि अङ्गजातं कम्मनियं होति – रागेन, वच्चेन, पस्सावेन, वातेन, उच्चालिङ्गपाणकदट्ठेन। इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहाकारेहि अङ्गजातं कम्मनियं होति । अट्ठानमेतं, भिक्खवे, अनवकासो यं तस्स भिक्खुनो रागेन अङ्गजातं कम्मनियं अस्स। अरहं सो, भिक्खवे, भिक्खु। अनापत्ति, भिक्खवे, तस्स भिक्खुनो’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सावत्थिया अन्धवने दिवाविहारगतो निपन्नो होति। अञ्ञतरा गोपालिका पस्सित्वा अङ्गजाते अभिनिसीदि। सो भिक्खु पवेसनं सादियि, पविट्ठं सादियि, ठितं सादियि, उद्धरणं सादियि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सावत्थिया अन्धवने दिवाविहारगतो निपन्नो होति। अञ्ञतरा अजपालिका पस्सित्वा… अञ्ञतरा कट्ठहारिका पस्सित्वा… अञ्ञतरा गोमयहारिका पस्सित्वा अङ्गजाते अभिनिसीदि। सो भिक्खु पवेसनं सादियि, पविट्ठं सादियि, ठितं सादियि, उद्धरणं सादियि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
७५. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु वेसालियं महावने दिवाविहारगतो निपन्नो होति। अञ्ञतरा इत्थी पस्सित्वा अङ्गजाते अभिनिसीदित्वा यावदत्थं कत्वा सामन्ता हसमाना ठिता होति । सो भिक्खु पटिबुज्झित्वा तं इत्थिं एतदवोच – ‘‘तुय्हिदं कम्म’’न्ति? ‘‘आम, मय्हं कम्म’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘सादियि त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, जानामी’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अजानन्तस्सा’’ति।
७६. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु वेसालियं महावने दिवाविहारगतो रुक्खं अपस्साय निपन्नो होति। अञ्ञतरा इत्थी पस्सित्वा अङ्गजाते अभिनिसीदि। सो भिक्खु सहसा वुट्ठासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘सादियि त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, सादियि’’न्ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, असादियन्तस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु वेसालियं महावने दिवाविहारगतो रुक्खं अपस्साय निपन्नो होति। अञ्ञतरा इत्थी पस्सित्वा अङ्गजाते अभिनिसीदि। सो भिक्खु अक्कमित्वा पवत्तेसि पवट्टेसि (सी॰ स्या॰)। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘सादियि त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, सादियि’’न्ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, असादियन्तस्सा’’ति।
७७. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु वेसालियं महावने कूटागारसालायं दिवाविहारगतो द्वारं विवरित्वा निपन्नो होति। तस्स अङ्गमङ्गानि वातूपत्थद्धानि होन्ति। तेन खो पन समयेन सम्बहुला इत्थियो गन्धञ्च मालञ्च आदाय आरामं आगमंसु विहारपेक्खिकायो। अथ खो ता इत्थियो तं भिक्खुं पस्सित्वा अङ्गजाते अभिनिसीदित्वा यावदत्थं कत्वा, पुरिसूसभो वतायन्ति वत्वा गन्धञ्च मालञ्च आरोपेत्वा पक्कमिंसु। भिक्खू किलिन्नं पस्सित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘पञ्चहि, भिक्खवे, आकारेहि अङ्गजातं कम्मनियं होति – रागेन, वच्चेन, पस्सावेन, वातेन, उच्चालिङ्गपाणकदट्ठेन। इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहाकारेहि अङ्गजातं कम्मनियं होति। अट्ठानमेतं, भिक्खवे, अनवकासो, यं तस्स भिक्खुनो रागेन अङ्गजातं कम्मनियं अस्स। अरहं सो, भिक्खवे, भिक्खु। अनापत्ति, भिक्खवे, तस्स भिक्खुनो। अनुजानामि, भिक्खवे, दिवा पटिसल्लीयन्तेन द्वारं संवरित्वा पटिसल्लीयितु’’न्ति।
७८. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भारुकच्छको भिक्खु सुपिनन्ते सुपिनन्तेन (सी॰ स्या॰) पुराणदुतियिकाय मेथुनं धम्मं पटिसेवित्वा – ‘अस्समणो अहं, विब्भमिस्सामी’ति, भारुकच्छं गच्छन्तो अन्तरामग्गे आयस्मन्तं उपालिं पस्सित्वा एतमत्थं आरोचेसि। आयस्मा उपालि एवमाह – ‘‘अनापत्ति, आवुसो, सुपिनन्तेना’’ति।
तेन खो पन समयेन राजगहे सुपब्बा नाम उपासिका मुधप्पसन्ना मुद्धप्पसन्ना (सी॰) होति। सा एवंदिट्ठिका होति – ‘‘या मेथुनं धम्मं देति सा अग्गदानं देती’’ति। सा भिक्खुं पस्सित्वा एतदवोच – ‘‘एहि, भन्ते, मेथुनं धम्मं पटिसेवा’’ति। ‘‘अलं, भगिनि, नेतं कप्पती’’ति। ‘‘एहि, भन्ते, ऊरुन्तरिकाय ऊरन्तरिकाय (सी॰) घट्टेहि, एवं ते अनापत्ति भविस्सती’’ति…पे॰… एहि, भन्ते, नाभियं घट्टेहि… एहि, भन्ते, उदरवट्टियं घट्टेहि… एहि, भन्ते, उपकच्छके घट्टेहि… एहि, भन्ते, गीवायं घट्टेहि… एहि, भन्ते, कण्णच्छिद्दे घट्टेहि… एहि, भन्ते, केसवट्टियं घट्टेहि… एहि, भन्ते, अङ्गुलन्तरिकाय घट्टेहि… ‘‘एहि, भन्ते, हत्थेन उपक्कमित्वा मोचेस्सामि, एवं ते अनापत्ति भविस्सती’’ति। सो भिक्खु तथा अकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति सङ्घादिसेसस्सा’’ति।
७९. तेन खो पन समयेन सावत्थियं सद्धा नाम उपासिका मुधप्पसन्ना होति। सा एवंदिट्ठिका होति – ‘‘या मेथुनं धम्मं देति सा अग्गदानं देती’’ति। सा भिक्खुं पस्सित्वा एतदवोच – ‘‘एहि, भन्ते, मेथुनं धम्मं पटिसेवा’’ति। ‘‘अलं, भगिनि, नेतं कप्पती’’ति। ‘‘एहि, भन्ते, ऊरुन्तरिकाय घट्टेहि…पे॰… एहि, भन्ते, हत्थेन उपक्कमित्वा मोचेस्सामि, एवं ते अनापत्ति भविस्सती’’ति। सो भिक्खु तथा अकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति सङ्घादिसेसस्सा’’ति।
८०. तेन खो पन समयेन वेसालियं लिच्छविकुमारका भिक्खुं गहेत्वा भिक्खुनिया विप्पटिपादेसुं… सिक्खमानाय विप्पटिपादेसुं… सामणेरिया विप्पटिपादेसुं। उभो सादियिंसु। उभो नासेतब्बा। उभो न सादियिंसु। उभिन्नं अनापत्ति।
८१. तेन खो पन समयेन वेसालियं लिच्छविकुमारका भिक्खुं गहेत्वा वेसिया विप्पटिपादेसुं… पण्डके विप्पटिपादेसुं… गिहिनिया विप्पटिपादेसुं। भिक्खु सादियि। भिक्खु नासेतब्बो। भिक्खु न सादियि। भिक्खुस्स अनापत्ति।
तेन खो पन समयेन वेसालियं लिच्छविकुमारका भिक्खू गहेत्वा अञ्ञमञ्ञं विप्पटिपादेसुं। उभो सादियिंसु। उभो नासेतब्बा। उभो न सादियिंसु। उभिन्नं अनापत्ति।
८२. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो वुड्ढपब्बजितो भिक्खु पुराणदुतियिकाय दस्सनं अगमासि। सा – ‘एहि, भन्ते, विब्भमा’ति अग्गहेसि। सो भिक्खु पटिक्कमन्तो उत्तानो परिपति। सा उब्भजित्वा उब्भुजित्वा (सी॰ स्या॰) अङ्गजाते अङ्गजातेन (सी॰) अभिनिसीदि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि …पे॰… ‘‘सादियि त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, सादियि’’न्ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, असादियन्तस्सा’’ति।
८३. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अरञ्ञे विहरति। मिगपोतको तस्स पस्सावट्ठानं आगन्त्वा पस्सावं पिवन्तो मुखेन अङ्गजातं अग्गहेसि। सो भिक्खु सादियि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
पठमपाराजिकं समत्तं।
२. दुतियपाराजिकं
८४. तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति गिज्झकूटे पब्बते। तेन खो पन समयेन सम्बहुला सन्दिट्ठा सम्भत्ता भिक्खू इसिगिलिपस्से तिणकुटियो करित्वा वस्सं उपगच्छिंसु। आयस्मापि धनियो कुम्भकारपुत्तो तिणकुटिकं करित्वा वस्सं उपगच्छि। अथ खो ते भिक्खू वस्संवुट्ठा तेमासच्चयेन तिणकुटियो भिन्दित्वा तिणञ्च कट्ठञ्च पटिसामेत्वा जनपदचारिकं पक्कमिंसु। आयस्मा पन धनियो कुम्भकारपुत्तो तत्थेव वस्सं वसि, तत्थ हेमन्तं, तत्थ गिम्हं। अथ खो आयस्मतो धनियस्स कुम्भकारपुत्तस्स गामं पिण्डाय पविट्ठस्स तिणहारियो कट्ठहारियो तिणकुटिकं भिन्दित्वा तिणञ्च कट्ठञ्च आदाय अगमंसु। दुतियम्पि खो आयस्मा धनियो कुम्भकारपुत्तो तिणञ्च कट्ठञ्च संकड्ढित्वा तिणकुटिकं अकासि। दुतियम्पि खो आयस्मतो धनियस्स कुम्भकारपुत्तस्स गामं पिण्डाय पविट्ठस्स तिणहारियो कट्ठहारियो तिणकुटिकं भिन्दित्वा तिणञ्च कट्ठञ्च आदाय अगमंसु। ततियम्पि खो आयस्मा धनियो कुम्भकारपुत्तो तिणञ्च कट्ठञ्च संकड्ढित्वा तिणकुटिकं अकासि। ततियम्पि खो आयस्मतो धनियस्स कुम्भकारपुत्तस्स गामं पिण्डाय पविट्ठस्स तिणहारियो कट्ठहारियो तिणकुटिकं भिन्दित्वा तिणञ्च कट्ठञ्च आदाय अगमंसु।
अथ खो आयस्मतो धनियस्स कुम्भकारपुत्तस्स एतदहोसि – ‘‘यावततियकं खो मे गामं पिण्डाय पविट्ठस्स तिणहारियो कट्ठहारियो तिणकुटिकं भिन्दित्वा तिणञ्च कट्ठञ्च आदाय अगमंसु। अहं खो पन सुसिक्खितो अनवयो सके आचरियके कुम्भकारकम्मे परियोदातसिप्पो । यंनूनाहं सामं चिक्खल्लं मद्दित्वा सब्बमत्तिकामयं कुटिकं करेय्य’’न्ति! अथ खो आयस्मा धनियो कुम्भकारपुत्तो सामं चिक्खल्लं मद्दित्वा सब्बमत्तिकामयं कुटिकं करित्वा तिणञ्च कट्ठञ्च गोमयञ्च संकड्ढित्वा तं कुटिकं पचि। सा अहोसि कुटिका अभिरूपा दस्सनीया पासादिका लोहितिका लोहितका (स्या॰), सेय्यथापि इन्दगोपको। सेय्यथापि नाम किङ्कणिकसद्दो किङ्किणिकसद्दो (सी॰ स्या॰) एवमेवं तस्सा कुटिकाय सद्दो अहोसि।
८५. अथ खो भगवा सम्बहुलेहि भिक्खूहि सद्धिं गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दस तं कुटिकं अभिरूपं दस्सनीयं पासादिकं लोहितिकं। दिस्वान भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘किं एतं, भिक्खवे, अभिरूपं दस्सनीयं पासादिकं लोहितिकं, सेय्यथापि इन्दगोपको’’ति? अथ खो ते भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। विगरहि बुद्धो भगवा – ‘‘अननुच्छविकं, भिक्खवे, तस्स मोघपुरिसस्स अननुलोमिकं अप्पतिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम सो, भिक्खवे, मोघपुरिसो सब्बमत्तिकामयं कुटिकं करिस्सति! न हि नाम, भिक्खवे, तस्स मोघपुरिसस्स पाणेसु अनुद्दया अनुकम्पा अविहेसा भविस्सति! गच्छथेतं, भिक्खवे, कुटिकं भिन्दथ। मा पच्छिमा जनता पाणेसु पातब्यतं आपज्जि। न च, भिक्खवे, सब्बमत्तिकामया कुटिका कातब्बा। यो करेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति। ‘‘एवं, भन्ते’’ति, खो ते भिक्खू भगवतो पटिस्सुणित्वा येन सा कुटिका तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा तं कुटिकं भिन्दिंसु। अथ खो आयस्मा धनियो कुम्भकारपुत्तो ते भिक्खू एतदवोच – ‘‘किस्स मे तुम्हे, आवुसो, कुटिकं भिन्दथा’’ति? ‘‘भगवा, आवुसो, भेदापेती’’ति। ‘‘भिन्दथावुसो, सचे धम्मस्सामी भेदापेती’’ति।
८६. अथ खो आयस्मतो धनियस्स कुम्भकारपुत्तस्स एतदहोसि – ‘‘यावततियकं खो मे गामं पिण्डाय पविट्ठस्स तिणहारियो कट्ठहारियो तिणकुटिकं भिन्दित्वा तिणञ्च कट्ठञ्च आदाय अगमंसु। यापि मया सब्बमत्तिकामया कुटिका कता सापि भगवता भेदापिता। अत्थि च मे दारुगहे गणको सन्दिट्ठो। यंनूनाहं दारुगहे गणकं दारूनि याचित्वा दारुकुटिकं करेय्य’’न्ति। अथ खो आयस्मा धनियो कुम्भकारपुत्तो येन दारुगहे गणको तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा दारुगहे गणकं एतदवोच – ‘‘यावततियकं खो मे, आवुसो, गामं पिण्डाय पविट्ठस्स तिणहारियो कट्ठहारियो तिणकुटिकं भिन्दित्वा तिणञ्च कट्ठञ्च आदाय अगमंसु। यापि मया सब्बमत्तिकामया कुटिका कता सापि भगवता भेदापिता । देहि मे, आवुसो, दारूनि। इच्छामि दारुकुटिकं दारुकुड्डिकं कुटिकं (सी॰) कातु’’न्ति। ‘‘नत्थि, भन्ते, तादिसानि दारूनि यानाहं अय्यस्स ददेय्यं। अत्थि , भन्ते, देवगहदारूनि नगरपटिसङ्खारिकानि आपदत्थाय निक्खित्तानि। सचे तानि दारूनि राजा दापेति हरापेथ, भन्ते’’ति। ‘‘दिन्नानि, आवुसो, रञ्ञा’’ति। अथ खो दारुगहे गणकस्स एतदहोसि – ‘‘इमे खो समणा सक्यपुत्तिया धम्मचारिनो समचारिनो सम्मचारिनो (क॰) ब्रह्मचारिनो सच्चवादिनो सीलवन्तो कल्याणधम्मा। राजापिमेसं अभिप्पसन्नो। नारहति अदिन्नं दिन्नन्ति वत्तु’’न्ति। अथ खो दारुगहे गणको आयस्मन्तं धनियं कुम्भकारपुत्तं एतदवोच – ‘‘हरापेथ, भन्ते’’ति। अथ खो आयस्मा धनियो कुम्भकारपुत्तो तानि दारूनि खण्डाखण्डिकं छेदापेत्वा सकटेहि निब्बाहापेत्वा दारुकुटिकं अकासि।
८७. अथ खो वस्सकारो ब्राह्मणो मगधमहामत्तो राजगहे कम्मन्ते अनुसञ्ञायमानो येन दारुगहे गणको तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा दारुगहे गणकं एतदवोच – ‘‘यानि तानि, भणे, देवगहदारूनि नगरपटिसङ्खारिकानि आपदत्थाय निक्खित्तानि कहं तानि दारूनी’’ति? ‘‘तानि, सामि, दारूनि देवेन अय्यस्स धनियस्स कुम्भकारपुत्तस्स दिन्नानी’’ति। अथ खो वस्सकारो ब्राह्मणो मगधमहामत्तो अनत्तमनो अहोसि – ‘‘कथञ्हि नाम देवो देवगहदारूनि नगरपटिसङ्खारिकानि आपदत्थाय निक्खित्तानि धनियस्स कुम्भकारपुत्तस्स दस्सती’’ति! अथ खो वस्सकारो ब्राह्मणो मगधमहामत्तो येन राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा राजानं मागधं सेनियं बिम्बिसारं एतदवोच – ‘‘सच्चं किर, देवेन सच्चं किर देव देवेन (सी॰) देवगहदारूनि नगरपटिसङ्खारिकानि आपदत्थाय निक्खित्तानि धनियस्स कुम्भकारपुत्तस्स दिन्नानी’’ति? ‘‘को एवमाहा’’ति? ‘‘दारुगहे गणको, देवा’’ति। ‘‘तेन हि, ब्राह्मण, दारुगहे गणकं आणापेही’’ति। अथ खो वस्सकारो ब्राह्मणो मगधमहामत्तो दारुगहे गणकं बन्धं बद्धं (सी॰) आणापेसि। अद्दस खो आयस्मा धनियो कुम्भकारपुत्तो दारुगहे गणकं बन्धं निय्यमानं। दिस्वान दारुगहे गणकं एतदवोच – ‘‘किस्स त्वं, आवुसो, बन्धो निय्यासी’’ति? ‘‘तेसं, भन्ते, दारूनं किच्चा’’ति। ‘‘गच्छावुसो, अहम्पि आगच्छामी’’ति। ‘‘एय्यासि, भन्ते, पुराहं हञ्ञामी’’ति।
८८. अथ खो आयस्मा धनियो कुम्भकारपुत्तो येन रञ्ञो मागधस्स सेनियस्स बिम्बिसारस्स निवेसनं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि। अथ खो राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो येनायस्मा धनियो कुम्भकारपुत्तो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं धनियं कुम्भकारपुत्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो आयस्मन्तं धनियं कुम्भकारपुत्तं एतदवोच – ‘‘सच्चं किर मया, भन्ते, देवगहदारूनि नगरपटिसङ्खारिकानि आपदत्थाय निक्खित्तानि अय्यस्स दिन्नानी’’ति? ‘‘एवं, महाराजा’’ति। ‘‘मयं खो, भन्ते, राजानो नाम बहुकिच्चा बहुकरणीया, दत्वापि न सरेय्याम; इङ्घ, भन्ते, सरापेही’’ति। ‘‘सरसि त्वं, महाराज, पठमाभिसित्तो एवरूपिं वाचं भासिता – ‘‘दिन्नञ्ञेव समणब्राह्मणानं तिणकट्ठोदकं परिभुञ्जन्तू’’ति। ‘‘सरामहं, भन्ते। सन्ति, भन्ते, समणब्राह्मणा लज्जिनो कुक्कुच्चका सिक्खाकामा। तेसं अप्पमत्तकेपि कुक्कुच्चं उप्पज्जति। तेसं मया सन्धाय भासितं, तञ्च खो अरञ्ञे अपरिग्गहितं। सो त्वं, भन्ते, तेन लेसेन दारूनि अदिन्नं हरितुं मञ्ञसि! कथञ्हि नाम मादिसो समणं वा ब्राह्मणं वा विजिते वसन्तं हनेय्य वा बन्धेय्य वा पब्बाजेय्य वा! गच्छ, भन्ते, लोमेन त्वं मुत्तोसि। मास्सु पुनपि एवरूपं अकासी’’ति। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘अलज्जिनो इमे समणा सक्यपुत्तिया दुस्सीला मुसावादिनो। इमे हि नाम धम्मचारिनो समचारिनो ब्राह्मचारिनो सच्चवादिनो सीलवन्तो कल्याणधम्मा पटिजानिस्सन्ति! नत्थि इमेसं सामञ्ञं, नत्थि इमेसं ब्रह्मञ्ञं। नट्ठं इमेसं सामञ्ञं, नट्ठं इमेसं ब्रह्मञ्ञं। कुतो इमेसं सामञ्ञं, कुतो इमेसं ब्रह्मञ्ञं! अपगता इमे सामञ्ञा, अपगता इमे ब्रह्मञ्ञा। राजानम्पि इमे वञ्चेन्ति, किं पनञ्ञे मनुस्से’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा सन्तुट्ठा लज्जिनो कुक्कुच्चका सिक्खाकामा ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा धनियो कुम्भकारपुत्तो रञ्ञो दारूनि अदिन्नं आदियिस्सती’’ति! अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं धनियं कुम्भकारपुत्तं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा आयस्मन्तं धनियं कुम्भकारपुत्तं पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर त्वं, धनिय, रञ्ञो दारूनि अदिन्नं आदियी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा – ‘‘अननुच्छविकं, मोघपुरिस, अननुलोमिकं अप्पतिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस , रञ्ञो दारूनि अदिन्नं आदियिस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय पसन्नानं वा भिय्योभावाय; अथख्वेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानञ्चेव अप्पसादाय पसन्नानञ्च एकच्चानं अञ्ञथत्ताया’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो पुराणवोहारिको महामत्तो भिक्खूसु पब्बजितो भगवतो अविदूरे निसिन्नो होति। अथ खो भगवा तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘कित्तकेन खो भिक्खु राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो चोरं गहेत्वा हनति वा बन्धति वा पब्बाजेति वा’’ति? ‘‘पादेन वा, भगवा, पादारहेन वा’’ति पादारहेनवा अतिरेकपादेनवाति (स्या॰)। तेन खो पन समयेन राजगहे पञ्चमासको पादो होति। अथ खो भगवा आयस्मन्तं धनियं कुम्भकारपुत्तं अनेकपरियायेन विगरहित्वा दुब्भरताय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
८९. ‘‘यो पन भिक्खु अदिन्नं थेय्यसङ्खातं आदियेय्य, यथारूपे अदिन्नादाने राजानो चोरं गहेत्वा हनेय्युं वा बन्धेय्युं वा पब्बाजेय्युं वा – ‘चोरोसि बालोसि मूळ्होसि थेनोसी’ति, तथारूपं भिक्खु अदिन्नं आदियमानो अयम्पि पाराजिको होति असंवासो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
९०. तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू रजकत्थरणं गन्त्वा रजकभण्डिकं अवहरित्वा आरामं हरित्वा भाजेसुं। भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘महापुञ्ञत्थ तुम्हे, आवुसो। बहुं तुम्हाकं चीवरं उप्पन्न’’न्ति। ‘‘कुतो आवुसो, अम्हाकं पुञ्ञं, इदानि मयं रजकत्थरणं गन्त्वा रजकभण्डिकं अवहरिम्हा’’ति। ‘‘ननु, आवुसो, भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं। किस्स तुम्हे, आवुसो, रजकभण्डिकं अवहरित्था’’ति ? ‘‘सच्चं, आवुसो, भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं। तञ्च खो गामे, नो अरञ्ञे’’ति। ‘‘ननु, आवुसो, तथेवेतं होति। अननुच्छविकं, आवुसो, अननुलोमिकं अप्पतिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम तुम्हे, आवुसो, रजकभण्डिकं अवहरिस्सथ! नेतं, आवुसो, अप्पसन्नानं वा पसादाय पसन्नानं वा भिय्योभावाय; अथख्वेतं, आवुसो, अप्पसन्नानञ्चेव अप्पसादाय पसन्नानञ्च एकच्चानं अञ्ञथत्ताया’’ति। अथ खो ते भिक्खू छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा छब्बग्गिये भिक्खू पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, रजकत्थरणं गन्त्वा रजकभण्डिकं अवहरित्था’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा – ‘‘अननुच्छविकं, मोघपुरिसा, अननुलोमिकं अप्पटिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, रजकभण्डिकं अवहरिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय पसन्नानं वा भिय्योभावाय; अथ ख्वेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानञ्चेव अप्पसादाय पसन्नानञ्च एकच्चानं अञ्ञथत्ताया’’ति। अथ खो भगवा छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा दुब्भरताय…पे॰… वीरियारम्भस्स वण्णं भासित्वा भिक्खूनं तदनुच्छविकं तदनुलोमिकं धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि…पे॰… ‘‘एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
९१. ‘‘यो पन भिक्खु गामा वा अरञ्ञा वा अदिन्नं थेय्यसङ्खातं आदियेय्य, यथारूपे अदिन्नादाने राजानो चोरं गहेत्वा हनेय्युं वा बन्धेय्युं वा पब्बाजेय्युं वा – ‘चोरोसि बालोसि मूळ्होसि थेनोसी’ति, तथारूपं भिक्खु अदिन्नं आदियमानो अयम्पि पाराजिको होति असंवासो’’ति।
९२. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
गामो नाम एककुटिकोपि गामो, द्विकुटिकोपि गामो, तिकुटिकोपि गामो, चतुकुटिकोपि गामो, समनुस्सोपि गामो, अमनुस्सोपि गामो, परिक्खित्तोपि गामो, अपरिक्खित्तोपि गामो, गोनिसादिनिविट्ठोपि गामो, योपि सत्थो अतिरेकचतुमासनिविट्ठो सोपि वुच्चति गामो।
गामूपचारो नाम परिक्खित्तस्स गामस्स इन्दखीले इन्दखिले (क॰) ठितस्स मज्झिमस्स पुरिसस्स लेड्डुपातो, अपरिक्खित्तस्स गामस्स घरूपचारे ठितस्स मज्झिमस्स पुरिसस्स लेड्डुपातो।
अरञ्ञं नाम ठपेत्वा गामञ्च गामूपचारञ्च अवसेसं अरञ्ञं नाम।
अदिन्नं नामं यं अदिन्नं अनिस्सट्ठं अपरिच्चत्तं रक्खितं गोपितं ममायितं परपरिग्गहितं। एतं अदिन्नं नाम।
थेय्यसङ्खातन्ति थेय्यचित्तो अवहरणचित्तो।
आदियेय्याति आदियेय्य हरेय्य अवहरेय्य इरियापथं विकोपेय्य ठाना चावेय्य सङ्केतं वीतिनामेय्य।
यथारूपं नाम पादं वा पादारहं वा अतिरेकपादं वा।
राजानो नाम पथब्याराजा पदेसराजा मण्डलिका अन्तरभोगिका अक्खदस्सा महामत्ता, ये वा पन छेज्जभेज्जं करोन्ता अनुसासन्ति। एते राजानो नाम।
चोरो नाम यो पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं अदिन्नं थेय्यसङ्खातं आदियति। एसो चोरो नाम।
हनेय्युं वाति हत्थेन वा पादेन वा कसाय वा वेत्तेन वा अड्ढदण्डकेन वा छेज्जाय वा हनेय्युं।
बन्धेय्युं वाति रज्जुबन्धनेन वा अन्दुबन्धनेन वा सङ्खलिकबन्धनेन वा घरबन्धनेन वा नगरबन्धनेन वा गामबन्धनेन वा निगमबन्धनेन वा बन्धेय्युं, पुरिसगुत्तिं वा करेय्युं।
पब्बाजेय्युं वाति गामा वा निगमा वा नगरा वा जनपदा वा जनपदपदेसा वा पब्बाजेय्युं।
चोरोसि बालोसि मूळ्होसि थेनोसीति परिभासो एसो।
तथारूपं नाम पादं वा पादारहं वा अतिरेकपादं वा।
आदियमानोति आदियमानो हरमानो अवहरमानो इरियापथं विकोपयमानो ठाना चावयमानो सङ्केतं वीतिनामयमानो।
अयम्पीति पुरिमं उपादाय वुच्चति।
पाराजिको होतीति सेय्यथापि नाम पण्डुपलासो बन्धना पवुत्तो हरितत्ताय (सी॰ स्या॰) अभब्बो हरितत्थाय हरितत्ताय (सी॰ स्या॰), एवमेव भिक्खु पादं वा पादारहं वा अतिरेकपादं वा अदिन्नं थेय्यसङ्खातं आदियित्वा अस्समणो होति असक्यपुत्तियो। तेन वुच्चति – ‘पाराजिको होती’ति।
असंवासोति संवासो नाम एककम्मं एकुद्देसो समसिक्खता। एसो संवासो नाम। सो तेन सद्धिं नत्थि। तेन वुच्चति – ‘असंवासो’ति।
९३. भूमट्ठं थलट्ठं आकासट्ठं वेहासट्ठं उदकट्ठं नावट्ठं यानट्ठं भारट्ठं आरामट्ठं विहारट्ठं खेत्तट्ठं वत्थुट्ठं गामट्ठं अरञ्ञट्ठं उदकं दन्तपोणं दन्तपोनं (सी॰ क॰) वनप्पति हरणकं उपनिधि सुङ्कघातं पाणो अपदं द्विपदं चतुप्पदं बहुप्पदं ओचरको ओणिरक्खो संविदावहारो सङ्केतकम्मं निमित्तकम्मन्ति।
९४. भूमट्ठं नाम भण्डं भूमियं निक्खित्तं होति निखातं पटिच्छन्नं। भूमट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति कुदालं वा पिटकं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। तत्थ जातकं कट्ठं वा लतं वा छिन्दति, आपत्ति दुक्कटस्स। तत्थ पंसुं खणति वा ब्यूहति वियूहति (स्या॰) वा उद्धरति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। कुम्भिं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। अत्तनो भाजनं पवेसेत्वा पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। अत्तनो भाजनगतं वा करोति मुट्ठिं वा छिन्दति, आपत्ति पाराजिकस्स। सुत्तारुळ्हं भण्डं पामङ्गं वा कण्ठसुत्तकं वा कटिसुत्तकं वा साटकं वा वेठनं वा थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। कोटियं गहेत्वा उच्चारेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। घंसन्तो नीहरति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। अन्तमसो केसग्गमत्तम्पि कुम्भिमुखा मोचेति, आपत्ति पाराजिकस्स। सप्पिं वा तेलं वा मधुं वा फाणितं वा पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो एकेन पयोगेन पिवति, आपत्ति पाराजिकस्स। तत्थेव भिन्दति वा छड्डेति वा झापेति वा अपरिभोगं वा करोति, आपत्ति दुक्कटस्स।
९५. थलट्ठं नाम भण्डं थले निक्खित्तं होति। थलट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
९६. आकासट्ठं नाम भण्डं आकासगतं होति। मोरो वा कपिञ्जरो वा तित्तिरो वा वट्टको वा, साटकं वा वेठनं वा हिरञ्ञं वा सुवण्णं वा छिज्जमानं पतति। आकासट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स । गमनं उपच्छिन्दति, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
९७. वेहासट्ठं नाम भण्डं वेहासगतं होति। मञ्चे वा पीठे वा चीवरवंसे वा चीवररज्जुया वा भित्तिखिले वा नागदन्ते वा रुक्खे वा लग्गितं होति, अन्तमसो पत्ताधारकेपि। वेहासट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
९८. उदकट्ठं नाम भण्डं उदके निक्खित्तं होति। उदकट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। निमुज्जति वा उम्मुज्जति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। तत्थ जातकं उप्पलं वा पदुमं वा पुण्डरीकं वा भिसं वा मच्छं वा कच्छपं वा पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
९९. नावा नाम याय तरति। नावट्ठं नाम भण्डं नावाय निक्खित्तं होति। ‘‘नावट्ठं भण्डं अवहरिस्सामी’’ति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। नावं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। बन्धनं मोचेति, आपत्ति दुक्कटस्स। बन्धनं मोचेत्वा आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। उद्धं वा अधो वा तिरियं वा अन्तमसो केसग्गमत्तम्पि सङ्कामेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
१००. यानं नाम वय्हं रथो सकटं सन्दमानिका। यानट्ठं नाम भण्डं याने निक्खित्तं होति। यानट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। यानं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
१०१. भारो नाम सीसभारो खन्धभारो कटिभारो ओलम्बको। सीसे भारं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। खन्धं ओरोपेति, आपत्ति पाराजिकस्स। खन्धे भारं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। कटिं ओरोपेति, आपत्ति पाराजिकस्स। कटिया भारं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। हत्थेन गण्हाति, आपत्ति पाराजिकस्स। हत्थे भारं थेय्यचित्तो भूमियं निक्खिपति, आपत्ति पाराजिकस्स। थेय्यचित्तो भूमितो गण्हाति, आपत्ति पाराजिकस्स।
१०२. आरामो नाम पुप्फारामो फलारामो। आरामट्ठं नाम भण्डं आरामे चतूहि ठानेहि निक्खित्तं होति – भूमट्ठं थलट्ठं, आकासट्ठं, वेहासट्ठं। आरामट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। तत्थ जातकं मूलं वा तचं वा पत्तं वा पुप्फं वा फलं वा पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। आरामं अभियुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। सामिकस्स विमतिं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। सामिको न मय्हं भविस्सतीति धुरं निक्खिपति, आपत्ति पाराजिकस्स। धम्मं चरन्तो सामिकं पराजेति, आपत्ति पाराजिकस्स। धम्मं चरन्तो परज्जति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
१०३. विहारट्ठं नाम भण्डं विहारे चतूहि ठानेहि निक्खित्तं होति – भूमट्ठं, थलट्ठं, आकासट्ठं, वेहासट्ठं। विहारट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। विहारं अभियुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। सामिकस्स विमतिं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। सामिको न मय्हं भविस्सतीति धुरं निक्खिपति, आपत्ति पाराजिकस्स। धम्मं चरन्तो सामिकं पराजेति, आपत्ति पाराजिकस्स। धम्मं चरन्तो परज्जति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
१०४. खेत्तं नाम यत्थ पुब्बण्णं वा अपरण्णं वा जायति। खेत्तट्ठं नाम भण्डं खेत्ते चतूहि ठानेहि निक्खित्तं होति – भूमट्ठं, थलट्ठं, आकासट्ठं, वेहासट्ठं। खेत्तट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति, दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। तत्थ जातकं पुब्बण्णं वा अपरण्णं वा पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। खेत्तं अभियुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। सामिकस्स विमतिं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। सामिको न मय्हं भविस्सतीति धुरं निक्खिपति, आपत्ति पाराजिकस्स। धम्मं चरन्तो सामिकं पराजेति, आपत्ति पाराजिकस्स। धम्मं चरन्तो परज्जति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। खिलं वा रज्जुं वा वतिं वा मरियादं वा सङ्कामेति, आपत्ति दुक्कटस्स। एकं पयोगं अनागते, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। तस्मिं पयोगे आगते, आपत्ति पाराजिकस्स।
१०५. वत्थु नाम आरामवत्थु विहारवत्थु। वत्थुट्ठं नाम भण्डं वत्थुस्मिं चतूहि ठानेहि निक्खित्तं होति – भूमट्ठं, थलट्ठं, आकासट्ठं, वेहासट्ठं। वत्थुट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। वत्थुं अभियुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। सामिकस्स विमतिं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। सामिको न मय्हं भविस्सतीति धुरं निक्खिपति, आपत्ति पाराजिकस्स। धम्मं चरन्तो सामिकं पराजेति, आपत्ति पाराजिकस्स। धम्मं चरन्तो परज्जति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। खीलं वा रज्जुं वा वतिं वा पाकारं वा सङ्कामेति, आपत्ति दुक्कटस्स। एकं पयोगं अनागते आपत्ति थुल्लच्चयस्स। तस्मिं पयोगे आगते आपत्ति पाराजिकस्स।
१०६. गामट्ठं नाम भण्डं गामे चतूहि ठानेहि निक्खित्तं होति – भूमट्ठं, थलट्ठं, आकासट्ठं, वेहासट्ठं। गामट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
१०७. अरञ्ञं नाम यं मनुस्सानं परिग्गहितं होति, तं अरञ्ञं। अरञ्ञट्ठं नाम भण्डं अरञ्ञे चतूहि ठानेहि निक्खित्तं होति – भूमट्ठं, थलट्ठं, आकासट्ठं, वेहासट्ठं। अरञ्ञट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। तत्थ जातकं कट्ठं वा लतं वा तिणं वा पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
१०८. उदकं नाम भाजनगतं वा होति पोक्खरणिया वा तळाके वा। थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स । अत्तनो भाजनं पवेसेत्वा पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं उदकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। अत्तनो भाजनगतं करोति, आपत्ति पाराजिकस्स। मरियादं भिन्दति, आपत्ति दुक्कटस्स। मरियादं भिन्दित्वा पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं उदकं निक्खामेति, आपत्ति पाराजिकस्स। अतिरेकमासकं वा ऊनपञ्चमासकं वा अग्घनकं उदकं निक्खामेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मासकं वा ऊनमासकं वा अग्घनकं उदकं निक्खामेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
१०९. दन्तपोणं नाम छिन्नं वा अच्छिन्नं वा। पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
११०. वनप्पति नाम यो मनुस्सानं परिग्गहितो होति रुक्खो परिभोगो। थेय्यचित्तो छिन्दति, पहारे पहारे आपत्ति दुक्कटस्स। एकं पहारं अनागते, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। तस्मिं पहारे आगते, आपत्ति पाराजिकस्स।
१११. हरणकं नाम अञ्ञस्स हरणकं भण्डं। थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। सहभण्डहारकं पदसा नेस्सामीति पठमं पादं सङ्कामेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। दुतियं पादं सङ्कामेति, आपत्ति पाराजिकस्स। पतितं भण्डं गहेस्सामीति पातापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। पतितं भण्डं पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
११२. उपनिधि नाम उपनिक्खित्तं भण्डं। देहि मे भण्डन्ति वुच्चमानो नाहं गण्हामीति भणति, आपत्ति दुक्कटस्स। सामिकस्स विमतिं उप्पादेति , आपत्ति थुल्लच्चयस्स । सामिको न मय्हं दस्सतीति धुरं निक्खिपति, आपत्ति पाराजिकस्स। धम्मं चरन्तो सामिकं पराजेति, आपत्ति पाराजिकस्स। धम्मं चरन्तो परज्जति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
११३. सुङ्कघातं नाम रञ्ञा ठपितं होति पब्बतखण्डे वा नदीतित्थे वा गामद्वारे वा – ‘अत्र पविट्ठस्स सुङ्कं गण्हन्तू’ति। तत्र पविसित्वा राजग्गं राजग्घं (सी॰ स्या॰) भण्डं पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। पठमं पादं सुङ्कघातं अतिक्कामेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। दुतियं पादं अतिक्कामेति, आपत्ति पाराजिकस्स। अन्तोसुङ्कघाते ठितो बहिसुङ्कघातं पातेति, आपत्ति पाराजिकस्स। सुङ्कं परिहरति, आपत्ति दुक्कटस्स।
११४. पाणो नाम मनुस्सपाणो वुच्चति। थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। पदसा नेस्सामीति पठमं पादं सङ्कामेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। दुतियं पादं सङ्कामेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
अपदं नाम अहि मच्छा। पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
११५. द्विपदं नाम मनुस्सा, पक्खजाता। थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। पदसा नेस्सामीति पठमं पादं सङ्कामेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। दुतियं पादं सङ्कामेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
११६. चतुप्पदं नाम – हत्थी अस्सा ओट्ठा गोणा गद्रभा पसुका। थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। पदसा नेस्सामीति पठमं पादं सङ्कामेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। दुतियं पादं सङ्कामेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ततियं पादं सङ्कामेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। चतुत्थं पादं सङ्कामेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
११७. बहुप्पदं नाम – विच्छिका सतपदी उच्चालिङ्गपाणका। पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। पदसा नेस्सामीति सङ्कामेति, पदे पदे आपत्ति थुल्लच्चयस्स। पच्छिमं पादं सङ्कामेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
११८. ओचरको नाम भण्डं ओचरित्वा आचिक्खति – ‘‘इत्थन्नामं भण्डं अवहरा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो तं भण्डं अवहरति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स।
ओणिरक्खो नाम आहटं भण्डं गोपेन्तो पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
संविदावहारो नाम सम्बहुला संविदहित्वा एको भण्डं अवहरति, आपत्ति सब्बेसं पाराजिकस्स।
११९. सङ्केतकम्मं नाम सङ्केतं करोति – ‘‘पुरेभत्तं वा पच्छाभत्तं वा रत्तिं वा दिवा वा तेन सङ्केतेन तं भण्डं अवहरा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तेन सङ्केतेन तं भण्डं अवहरति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स। तं सङ्केतं पुरे वा पच्छा वा तं भण्डं अवहरति, मूलट्ठस्स अनापत्ति। अवहारकस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
१२०. निमित्तकम्मं नाम निमित्तं करोति। अक्खिं वा निखणिस्सामि भमुकं वा उक्खिपिस्सामि सीसं वा उक्खिपिस्सामि, तेन निमित्तेन तं भण्डं अवहराति, आपत्ति दुक्कटस्स। तेन निमित्तेन तं भण्डं अवहरति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स। तं निमित्तं पुरे वा पच्छा वा तं भण्डं अवहरति, मूलट्ठस्स अनापत्ति। अवहारकस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
१२१. भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं भण्डं अवहरा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो तं मञ्ञमानो तं अवहरति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं भण्डं अवहरा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो तं मञ्ञमानो अञ्ञं अवहरति, मूलट्ठस्स अनापत्ति। अवहारकस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं भण्डं अवहरा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो अञ्ञं मञ्ञमानो तं अवहरति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं भण्डं अवहरा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो अञ्ञं मञ्ञमानो अञ्ञं अवहरति, मूलट्ठस्स अनापत्ति। अवहारकस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामस्स पावद – ‘इत्थन्नामो इत्थन्नामस्स पावदतु – इत्थन्नामो इत्थन्नामं भण्डं अवहरतू’’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो इतरस्स आरोचेति, आपत्ति दुक्कटस्स। अवहारको पटिग्गण्हाति, मूलट्ठस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स। सो तं भण्डं अवहरति, आपत्ति सब्बेसं पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामस्स पावद – ‘इत्थन्नामो इत्थन्नामस्स पावदतु – इत्थन्नामो इत्थन्नामं भण्डं अवहरतू’’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो अञ्ञं आणापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। अवहारको पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो तं भण्डं अवहरति, मूलट्ठस्स अनापत्ति। आणापकस्स च अवहारकस्स च आपत्ति पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं भण्डं अवहरा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो गन्त्वा पुन पच्चागच्छति – ‘‘नाहं सक्कोमि तं भण्डं अवहरितु’’न्ति। सो पुन आणापेति – ‘‘यदा सक्कोसि तदा तं भण्डं अवहरा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो तं भण्डं अवहरति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं भण्डं अवहरा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो आणापेत्वा विप्पटिसारी न सावेति – ‘‘मा अवहरी’’ति। सो तं भण्डं अवहरति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं भण्डं अवहरा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो आणापेत्वा विप्पटिसारी सावेति – ‘‘मा अवहरी’’ति। सो ‘‘आणत्तो अहं तया’’ति, तं भण्डं अवहरति, मूलट्ठस्स अनापत्ति। अवहारकस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं भण्डं अवहरा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो आणापेत्वा विप्पटिसारी सावेति – ‘‘मा अवहरी’’ति। सो ‘‘साधू’’ति सुट्ठूति (क॰)? ओरमति, उभिन्नं अनापत्ति।
१२२. पञ्चहि आकारेहि अदिन्नं आदियन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – परपरिग्गहितञ्च होति, परपरिग्गहितसञ्ञी च, गरुको च होति परिक्खारो, पञ्चमासको वा अतिरेकपञ्चमासको वा, थेय्यचित्तञ्च पच्चुपट्ठितं होति। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
१२३. पञ्चहि आकारेहि अदिन्नं आदियन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स – परपरिग्गहितञ्च होति, परपरिग्गहितसञ्ञी च, लहुको च होति परिक्खारो, अतिरेकमासको वा ऊनपञ्चमासको वा, थेय्यचित्तञ्च पच्चुपट्ठितं होति। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। ठाना चावेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
१२४. पञ्चहि आकारेहि अदिन्नं आदियन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स। परपरिग्गहितञ्च होति, परपरिग्गहितसञ्ञी च, लहुको च होति परिक्खारो, मासको वा ऊनमासको वा, थेय्यचित्तञ्च पच्चुपट्ठितं होति। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। ठाना चावेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
१२५. छहि आकारेहि अदिन्नं आदियन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स। न च सकसञ्ञी, न च विस्सासग्गाही, न च तावकालिकं, गरुको च होति परिक्खारो, पञ्चमासको वा अतिरेकपञ्चमासको वा, थेय्यचित्तञ्च पच्चुपट्ठितं होति। आमसति, आपत्ति दुक्कटस। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
१२६. छहि आकारेहि अदिन्नं आदियन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स। न च सकसञ्ञी, न च विस्सासग्गाही, न च तावकालिकं, लहुको च होति परिक्खारो अतिरेकमासको वा ऊनपञ्चमासको वा, थेय्यचित्तञ्च पच्चुपट्ठितं होति। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। ठाना चावेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
१२७. छहि आकारेहि अदिन्नं आदियन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स। न च सकसञ्ञी, न च विस्सासग्गाही, न च तावकालिकं, लहुको च होति परिक्खारो, मासको वा ऊनमासको वा, थेय्यचित्तञ्च पच्चुपट्ठितं होति। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। ठाना चावेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
१२८. पञ्चहि आकारेहि अदिन्नं आदियन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स। न च परपरिग्गहितं होति, परपरिग्गहितसञ्ञी च, गरुको च होति परिक्खारो, पञ्चमासको वा अतिरेकपञ्चमासको वा, थेय्यचित्तञ्च पच्चुपट्ठितं होति। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। ठाना चावेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
१२९. पञ्चहि आकारेहि अदिन्नं आदियन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स। न च परपरिग्गहितं होति, परपरिग्गहितसञ्ञी च, लहुको च होति परिक्खारो, अतिरेकमासको वा ऊनपञ्चमासको वा, थेय्यचित्तञ्च पच्चुपट्ठितं होति। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। ठाना चावेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
१३०. पञ्चहि आकारेहि अदिन्नं आदियन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स। न च परपरिग्गहितं होति, परपरिग्गहितसञ्ञी च, लहुको च होति परिक्खारो, मासको वा ऊनमासको वा, थेय्यचित्तञ्च पच्चुपट्ठितं होति। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। ठाना चावेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
१३१. अनापत्ति ससञ्ञिस्स, विस्सासग्गाहे, तावकालिके, पेतपरिग्गहे, तिरच्छानगतपरिग्गहे, पंसुकूलसञ्ञिस्स, उम्मत्तकस्स, (खित्तचित्तस्स वेदनाट्टस्स) (खित्तचित्तस्स वेदनाट्टस्स) कत्थचि नत्थि आदिकम्मिकस्साति।
अदिन्नादानम्हि पठमभाणवारो निट्ठितो।
विनीतवत्थुउद्दानगाथा
रजकेहि पञ्च अक्खाता, चतुरो अत्थरणेहि च।
अन्धकारेन वे पञ्च, पञ्च हारणकेन च॥
निरुत्तिया पञ्च अक्खाता, वातेहि अपरे दुवे।
असम्भिन्ने कुसापातो, जन्तग्गेन जन्ताघरेन (स्या॰) सहा दस॥
विघासेहि पञ्च अक्खाता, पञ्च चेव अमूलका।
दुब्भिक्खे कुरमंसञ्च कूरमंसञ्च (स्या॰), पूवसक्खलिमोदका॥
छपरिक्खारथविका , भिसिवंसा न निक्खमे।
खादनीयञ्च विस्सासं, ससञ्ञायपरे दुवे॥
सत्त नावहरामाति, सत्त चेव अवाहरुं।
सङ्घस्स अवहरुं सत्त, पुप्फेहि अपरे दुवे॥
तयो च वुत्तवादिनो, मणि तीणि अतिक्कमे।
सूकरा च मिगा मच्छा, यानञ्चापि पवत्तयि॥
दुवे पेसी दुवे दारू, पंसुकूलं दुवे दका।
अनुपुब्बविधानेन , तदञ्ञो न परिपूरयि॥
सावत्थिया चतुरो मुट्ठी, द्वे विघासा दुवे तिणा।
सङ्घस्स भाजयुं सत्त, सत्त चेव अस्सामिका॥
दारुदका मत्तिका द्वे तिणानि।
सङ्घस्स सत्त अवहासि सेय्यं।
सस्सामिकं न चापि नीहरेय्य।
हरेय्य सस्सामिकं तावकालिकं॥
चम्पा राजगहे चेव, वेसालिया च अज्जुको।
बाराणसी च कोसम्बी, सागला दळ्हिकेन चाति॥
विनीतवत्थु
१३२. तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू रजकत्थरणं गन्त्वा रजकभण्डिकं अवहरिंसु। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं। कच्चि नु खो मयं पाराजिकं आपत्तिं आपन्ना’’ति । भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘आपत्तिं तुम्हे, भिक्खवे, आपन्ना पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु रजकत्थरणं गन्त्वा महग्घं दुस्सं पस्सित्वा थेय्यचित्तं उप्पादेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं, कच्चि नु खो अहं पाराजिकं आपत्तिं आपन्नो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, चित्तुप्पादे’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु रजकत्थरणं गन्त्वा महग्घं दुस्सं पस्सित्वा थेय्यचित्तो आमसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु रजकत्थरणं गन्त्वा महग्घं दुस्सं पस्सित्वा थेय्यचित्तो फन्दापेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु रजकत्थरणं गन्त्वा महग्घं दुस्सं पस्सित्वा थेय्यचित्तो ठाना चावेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१३३. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो पिण्डचारिको भिक्खु महग्घं उत्तरत्थरणं पस्सित्वा थेय्यचित्तं उप्पादेसि…पे॰… थेय्यचित्तो आमसि…पे॰… थेय्यचित्तो फन्दापेसि…पे॰… थेय्यचित्तो ठाना चावेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१३४. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु दिवा भण्डं पस्सित्वा निमित्तं अकासि – ‘रत्तिं अवहरिस्सामी’ति। सो तं मञ्ञमानो तं अवहरि…पे॰… तं मञ्ञमानो अञ्ञं अवहरि…पे॰… अञ्ञं मञ्ञमानो तं अवहरि…पे॰… अञ्ञं मञ्ञमानो अञ्ञं अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति ।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु दिवा भण्डं पस्सित्वा निमित्तं अकासि – ‘‘रत्तिं अवहरिस्सामी’’ति। सो तं मञ्ञमानो अत्तनो भण्डं अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञस्स भण्डं हरन्तो सीसे भारं थेय्यचित्तो आमसि…पे॰… थेय्यचित्तो फन्दापेसि…पे॰… थेय्यचित्तो खन्धं ओरोपेसि…पे॰… खन्धे भारं थेय्यचित्तो आमसि…पे॰… थेय्यचित्तो फन्दापेसि…पे॰… थेय्यचित्तो कटिं ओरोपेसि…पे॰… कटिया भारं थेय्यचित्तो आमसि…पे॰… थेय्यचित्तो फन्दापेसि…पे॰… थेय्यचित्तो हत्थेन अग्गहेसि…पे॰… हत्थे भारं थेय्यचित्तो भूमियं निक्खिपि…पे॰… थेय्यचित्तो भूमितो अग्गहेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१३५. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अज्झोकासे चीवरं पत्थरित्वा विहारं पाविसि। अञ्ञतरो भिक्खु – ‘मायिदं चीवरं नस्सी’ति, पटिसामेसि। सो निक्खमित्वा तं भिक्खुं पुच्छि – ‘‘आवुसो, मय्हं चीवरं केन अवहट’’न्ति ? सो एवमाह – ‘‘मया अवहट’’न्ति। ‘‘सो तं आदियि, अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰…। भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘निरुत्तिपथो अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, निरुत्तिपथे’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पीठे चीवरं निक्खिपित्वा। पीठे निसीदनं निक्खिपित्वा… हेट्ठापीठे पत्तं निक्खिपित्वा विहारं पाविसि। अञ्ञतरो भिक्खु – ‘‘मायं पत्तो नस्सी’’ति पटिसामेसि। सो निक्खमित्वा तं भिक्खुं पुच्छि – ‘‘आवुसो, मय्हं पत्तो केन अवहटो’’ति? सो एवमाह – ‘‘मया अवहटो’’ति। ‘‘सो तं आदियि, अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, निरुत्तिपथे’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा भिक्खुनी वतिया चीवरं पत्थरित्वा विहारं पाविसि। अञ्ञतरा भिक्खुनी – ‘मायिदं चीवरं नस्सी’ति पटिसामेसि। सा निक्खमित्वा तं भिक्खुनिं पुच्छि – ‘‘अय्ये, मय्हं चीवरं केन अवहट’’न्ति? सा एवमाह – ‘‘मया अवहट’’न्ति। ‘‘सा तं आदियि, अस्समणीसि त्व’’न्ति। तस्सा कुक्कुच्चं अहोसि। अथ खो सा भिक्खुनी भिक्खुनीनं एतमत्थं आरोचेसि। भिक्खुनियो भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसुं। भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, निरुत्तिपथे’’ति।
१३६. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु वातमण्डलिकाय उक्खित्तं साटकं पस्सित्वा सामिकानं दस्सामीति, अग्गहेसि। सामिका तं भिक्खुं चोदेसुं – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं भिक्खू’’ति? ‘‘अथेय्यचित्तो अहं, भगवा’’ति। अनापत्ति, भिक्खु, अथेय्यचित्तस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु वातमण्डलिकाय उक्खित्तं वेठनं पस्सित्वा ‘पुरे सामिका पस्सन्ती’ति थेय्यचित्तो अग्गहेसि। सामिका तं भिक्खुं चोदेसुं – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१३७. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सुसानं गन्त्वा अभिन्ने सरीरे पंसुकूलं अग्गहेसि। तस्मिञ्च सरीरे पेतो अधिवत्थो होति । अथ खो सो पेतो तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘मा, भन्ते, मय्हं साटकं अग्गहेसी’’ति। सो भिक्खु अनादियन्तो अगमासि । अथ खो तं सरीरं उट्ठहित्वा तस्स भिक्खुनो पिट्ठितो पिट्ठितो अनुबन्धि। अथ खो सो भिक्खु विहारं पविसित्वा द्वारं थकेसि। अथ खो तं सरीरं तत्थेव परिपति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। न च, भिक्खवे, अभिन्ने सरीरे पंसुकूलं गहेतब्बं। सो गण्हेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
१३८. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सङ्घस्स चीवरे भाजीयमाने थेय्यचित्तो कुसं सङ्कामेत्वा चीवरं अग्गहेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१३९. तेन खो पन समयेन आयस्मा आनन्दो जन्ताघरे अञ्ञतरस्स भिक्खुनो अन्तरवासकं अत्तनो मञ्ञमानो निवासेसि। अथ खो सो भिक्खु आयस्मन्तं आनन्दं एतदवोच – ‘‘किस्स मे त्वं, आवुसो आनन्द, अन्तरवासकं निवासेसी’’ति? ‘‘सकसञ्ञी अहं, आवुसो’’ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, सकसञ्ञिस्सा’’ति।
१४०. तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्ता सीहविघासं पस्सित्वा पचापेत्वा परिभुञ्जिंसु। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, सीहविघासे’’ति।
तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्ता ब्यग्घविघासं पस्सित्वा… दीपिविघासं पस्सित्वा… तरच्छविघासं पस्सित्वा… कोकविघासं पस्सित्वा पचापेत्वा परिभुञ्जिंसु। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, तिरच्छानगतपरिग्गहे’’ति।
१४१. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सङ्घस्स ओदने भाजीयमाने – ‘अपरस्स भागं देही’ति अमूलकं अग्गहेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति सम्पजानमुसावादे पाचित्तियस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सङ्घस्स खादनीये भाजियमाने… सङ्घस्स पूवे भाजियमाने… सङ्घस्स उच्छुम्हि भाजियमाने… सङ्घस्स तिम्बरूसके भाजियमाने – ‘अपरस्स भागं देही’ति अमूलकं अग्गहेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰…। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति सम्पजानमुसावादे पाचित्तियस्सा’’ति।
१४२. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु दुब्भिक्खे ओदनीयघरं पविसित्वा पत्तपूरं ओदनं थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु दुब्भिक्खे सूनघरं सूनाघरं (सी॰ स्या) पविसित्वा पत्तपूरं मंसं थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु दुब्भिक्खे पूवघरं पविसित्वा पत्तपूरं पूवं थेय्यचित्तो अवहरि…पे॰… पत्तपूरा सक्खलियो थेय्यचित्तो अवहरि…पे॰… पत्तपूरे मोदके थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१४३. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु दिवा परिक्खारं पस्सित्वा निमित्तं अकासि – ‘‘रत्तिं अवहरिस्सामी’’ति। सो तं मञ्ञमानो तं अवहरि…पे॰… तं मञ्ञमानो अञ्ञं अवहरि…पे॰… अञ्ञं मञ्ञमानो तं अवहरि…पे॰… अञ्ञं मञ्ञमानो अञ्ञं अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु दिवा परिक्खारं पस्सित्वा निमित्तं अकासि – ‘‘रत्तिं अवहरिस्सामी’’ति। सो तं मञ्ञमानो अत्तनो परिक्खारं अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
१४४. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पीठे थविकं पस्सित्वा – ‘‘इतो गण्हन्तो पाराजिको भविस्सामी’’ति सह पीठकेन सङ्कामेत्वा अग्गहेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सङ्घस्स भिसिं थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१४५. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु चीवरवंसे चीवरं थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु विहारे चीवरं अवहरित्वा – ‘‘इतो निक्खमन्तो पाराजिको भविस्सामी’’ति विहारा न निक्खमि…पे॰… भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘निक्खमि निक्खमेय्य (सी॰ स्या॰) वा सो, भिक्खवे, मोघपुरिसो न वा निक्खमि निक्खमेय्य (सी॰ स्या॰), आपत्ति पाराजिकस्सा’’ति।
१४६. तेन खो पन समयेन द्वे भिक्खू सहायका होन्ति। एको भिक्खु गामं पिण्डाय पाविसि। दुतियो भिक्खु सङ्घस्स खादनीये भाजीयमाने सहायकस्स भागं गहेत्वा तस्स विस्ससन्तो परिभुञ्जि। सो जानित्वा तं चोदेसि – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किं चित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘विस्सासग्गाहो अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, विस्सासग्गाहे’’ति।
१४७. तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू चीवरकम्मं करोन्ति। सङ्घस्स खादनीये भाजीयमाने सब्बेसं पटिविसा आहरित्वा उपनिक्खित्ता होन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरस्स भिक्खुनो पटिविसं अत्तनो मञ्ञमानो परिभुञ्जि। सो जानित्वा तं चोदेसि – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘सकसञ्ञी अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सकसञ्ञिस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू चीवरकम्मं करोन्ति। सङ्घस्स खादनीये भाजियमाने अञ्ञतरस्स भिक्खुनो पत्तेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो पटिविसो आहरित्वा उपनिक्खित्तो होति। पत्तसामिको भिक्खु अत्तनो मञ्ञमानो परिभुञ्जि। सो जानित्वा तं चोदेसि – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सकसञ्ञिस्सा’’ति।
१४८. तेन खो पन समयेन अम्बचोरका अम्बं पातेत्वा भण्डिकं आदाय अगमंसु। सामिका ते चोरके अनुबन्धिंसु। चोरका सामिके पस्सित्वा भण्डिकं पातेत्वा पलायिंसु। भिक्खू पंसुकूलसञ्ञिनो पटिग्गहापेत्वा परिभुञ्जिंसु। सामिका ते भिक्खू चोदेसुं – ‘‘अस्समणात्थ तुम्हे’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘किंचित्ता तुम्हे, भिक्खवे’’ति? ‘‘पंसुकूलसञ्ञिनो मयं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पंसुकूलसञ्ञिस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन जम्बुचोरका… लबुजचोरका… पनसचोरका… तालपक्कचोरका… उच्छुचोरका… तिम्बरूसकचोरका तिम्बरूसके उच्चिनित्वा भण्डिकं आदाय अगमंसु। सामिका ते चोरके अनुबन्धिंसु। चोरका सामिके पस्सित्वा भण्डिकं पातेत्वा पलायिंसु। भिक्खू पंसुकूलसञ्ञिनो पटिग्गहापेत्वा परिभुञ्जिंसु। सामिका ते भिक्खू चोदेसुं – ‘‘अस्समणात्थ तुम्हे’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पंसुकूलसञ्ञिस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अम्बचोरका अम्बं पातेत्वा भण्डिकं आदाय अगमंसु। सामिका ते चोरके अनुबन्धिंसु। चोरका सामिके पस्सित्वा भण्डिकं पातेत्वा पलायिंसु। भिक्खू – ‘पुरे सामिका पस्सन्ती’ति, थेय्यचित्ता परिभुञ्जिंसु। सामिका ते भिक्खू चोदेसुं – ‘‘अस्समणात्थ तुम्हे’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं तुम्हे, भिक्खवे, आपन्ना पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन जम्बुचोरका… लबुजचोरका… पनसचोरका… तालपक्कचोरका… उच्छुचोरका… तिम्बरूसकचोरका तिम्बरूसके उच्चिनित्वा भण्डिकं आदाय अगमंसु। सामिका ते चोरके अनुबन्धिंसु। चोरका सामिके पस्सित्वा भण्डिकं पातेत्वा पलायिंसु। भिक्खू – ‘पुरे सामिका पस्सन्ती’ति, थेय्यचित्ता परिभुञ्जिंसु। सामिका ते भिक्खू चोदेसुं – ‘‘अस्समणात्थ तुम्हे’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं तुम्हे, भिक्खवे, आपन्ना पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सङ्घस्स अम्बं थेय्यचित्तो अवहरि… सङ्घस्स जम्बुं… सङ्घस्स लबुजं… सङ्घस्स पनसं… सङ्घस्स तालपक्कं… सङ्घस्स उच्छुं… सङ्घस्स तिम्बरूसकं थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१४९. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पुप्फारामं गन्त्वा ओचितं पुप्फं पञ्चमासग्घनकं थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पुप्फारामं गन्त्वा पुप्फं ओचिनित्वा पञ्चमासग्घनकं थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१५०. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गामकं गच्छन्तो अञ्ञतरं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘आवुसो, तुय्हं उपट्ठाककुलं वुत्तो वज्जेमी’’ति। सो गन्त्वा एकं साटकं आहरापेत्वा अत्तना परिभुञ्जि। सो जानित्वा तं चोदेसि – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। न च, भिक्खवे, वुत्तो वज्जेमीति वत्तब्बो। यो वदेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गामकं गच्छति। अञ्ञतरो भिक्खु तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘आवुसो, मय्हं उपट्ठाककुलं वुत्तो वज्जेही’’ति। सो गन्त्वा युगसाटकं आहरापेत्वा एकं अत्तना परिभुञ्जि, एकं तस्स भिक्खुनो अदासि। सो जानित्वा तं चोदेसि – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। न च, भिक्खवे, वुत्तो वज्जेहीति वत्तब्बो। यो वदेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गामकं गच्छन्तो अञ्ञतरं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘आवुसो, तुय्हं उपट्ठाककुलं वुत्तो वज्जेमी’’ति। सोपि एवमाह – ‘‘वुत्तो वज्जेही’’ति। सो गन्त्वा आळ्हकं सप्पिं तुलं गुळं दोणं तण्डुलं आहरापेत्वा अत्तना परिभुञ्जि। सो जानित्वा तं चोदेसि – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। न च, भिक्खवे, वुत्तो वज्जेमीति वत्तब्बो, न च वुत्तो वज्जेहीति वत्तब्बो। यो वदेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
१५१. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो पुरिसो महग्घं मणिं आदाय अञ्ञतरेन भिक्खुना सद्धिं अद्धानमग्गप्पटिपन्नो होति। अथ खो सो पुरिसो सुङ्कट्ठानं पस्सित्वा तस्स भिक्खुनो अजानन्तस्स थविकाय मणिं पक्खिपित्वा सुङ्कट्ठानं अतिक्कमित्वा अग्गहेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, जानामी’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अजानन्तस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो पुरिसो महग्घं मणिं आदाय अञ्ञतरेन भिक्खुना सद्धिं अद्धानमग्गप्पटिपन्नो होति। अथ खो सो पुरिसो सुङ्कट्ठानं पस्सित्वा गिलानालयं करित्वा अत्तनो भण्डिकं तस्स भिक्खुनो अदासि। अथ खो सो पुरिसो सुङ्कट्ठानं अतिक्कमित्वा तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘आहर मे, भन्ते, भण्डिकं; नाहं अकल्लको’’ति। ‘‘किस्स पन त्वं, आवुसो, एवरूपं अकासी’’ति? अथ खो सो पुरिसो तस्स भिक्खुनो एतमत्थं आरोचेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, जानामी’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अजानन्तस्सा’’ति।
१५२. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सत्थेन सद्धिं अद्धानमग्गप्पटिपन्नो होति। अञ्ञतरो पुरिसो तं भिक्खुं आमिसेन उपलापेत्वा सुङ्कट्ठानं पस्सित्वा महग्घं मणिं तस्स भिक्खुनो अदासि – ‘‘इमं, भन्ते, मणिं सुङ्कट्ठानं अतिक्कामेही’’ति। अथ खो सो भिक्खु तं मणिं सुङ्कट्ठानं अतिक्कामेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१५३. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पासे बन्धं सूकरं कारुञ्ञेन मुञ्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘कारुञ्ञाधिप्पायो अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, कारुञ्ञाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पासे बन्धं सूकरं – ‘‘पुरे सामिका पस्सन्ती’’ति, थेय्यचित्तो मुञ्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पासे बन्धं मिगं कारुञ्ञेन मुञ्चि… पासे बन्धं मिगं – ‘‘पुरे सामिका पस्सन्ती’’ति, थेय्यचित्तो मुञ्चि … कुमिने बन्धे मच्छे कारुञ्ञेन मुञ्चि… कुमिने बन्धे मच्छे – ‘‘पुरे सामिका पस्सन्ती’’ति थेय्यचित्तो मुञ्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु याने भण्डं पस्सित्वा – ‘‘इतो गण्हन्तो पाराजिको भविस्सामी’’ति, अतिक्कमित्वा पवट्टेत्वा पवत्तेत्वा (क॰) अग्गहेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं , भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु कुललेन उक्खित्तं मंसपेसिं – ‘‘सामिकानं दस्सामी’’ति अग्गहेसि। सामिका तं भिक्खुं चोदेसुं – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अथेय्यचित्तस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु कुललेन उक्खित्तं मंसपेसिं – ‘‘पुरे सामिका पस्सन्ती’’ति, थेय्यचित्तो अग्गहेसि। सामिका तं भिक्खुं चोदेसुं – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१५४. तेन खो पन समयेन मनुस्सा उळुम्पं बन्धित्वा अचिरवतिया नदिया ओसारेन्ति। बन्धने छिन्ने कट्ठानि विप्पकिण्णानि अगमंसु। भिक्खू पंसुकूलसञ्ञिनो उत्तारेसुं। सामिका ते भिक्खू चोदेसुं – ‘‘अस्समणात्थ तुम्हे’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पंसुकूलसञ्ञिस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन मनुस्सा उळुम्पं बन्धित्वा अचिरवतिया नदिया ओसारेन्ति। बन्धने छिन्ने कट्ठानि विप्पकिण्णानि अगमंसु। भिक्खू – ‘‘पुरे सामिका पस्सन्ती’’ति, थेय्यचित्ता उत्तारेसुं। सामिका ते भिक्खू चोदेसुं – ‘‘अस्समणात्थ तुम्हे’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं तुम्हे, भिक्खवे, आपन्ना पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो गोपालको रुक्खे साटकं आलग्गेत्वा उच्चारं अगमासि। अञ्ञतरो भिक्खु पंसुकूलसञ्ञी अग्गहेसि । अथ खो सो गोपालको तं भिक्खुं चोदेसि – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पंसुकूलसञ्ञिस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो नदिं तरन्तस्स रजकानं हत्थतो मुत्तं साटकं पादे लग्गं होति। सो भिक्खु – ‘‘सामिकानं दस्सामी’’ति अग्गहेसि। सामिका तं भिक्खुं चोदेसुं – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अथेय्यचित्तस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो नदिं तरन्तस्स रजकानं हत्थतो मुत्तं साटकं पादे लग्गं होति । सो भिक्खु – ‘‘पुरे सामिका पस्सन्ती’’ति, थेय्यचित्तो अग्गहेसि। सामिका तं भिक्खुं चोदेसुं – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१५५. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सप्पिकुम्भिं पस्सित्वा थोकं थोकं परिभुञ्जि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू संविदहित्वा अगमंसु – ‘‘भण्डं अवहरिस्सामा’’ति। एको भण्डं अवहरि। ते एवमाहंसु – ‘‘न मयं पाराजिका। यो अवहटो सो पाराजिको’’ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं… ‘‘आपत्तिं तुम्हे, भिक्खवे, आपन्ना पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू संविदहित्वा भण्डं अवहरित्वा भाजेसुं । तेहि भाजीयमाने एकमेकस्स पटिविसो न पञ्चमासको पूरि। ते एवमाहंसु – ‘‘न मयं पाराजिका’’ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘आपत्तिं तुम्हे, भिक्खवे, आपन्ना पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सावत्थियं दुब्भिक्खे आपणिकस्स तण्डुलमुट्ठिं थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सावत्थियं दुब्भिक्खे आपणिकस्स मुग्गमुट्ठिं… मासमुट्ठिं… तिलमुट्ठिं थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन सावत्थियं अन्धवने चोरका गाविं हन्त्वा मंसं खादित्वा सेसकं पटिसामेत्वा अगमंसु। भिक्खू पंसुकूलसञ्ञिनो पटिग्गहापेत्वा परिभुञ्जिंसु। चोरका ते भिक्खू चोदेसुं – ‘‘अस्समणात्थ तुम्हे’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पंसुकूलसञ्ञिस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन सावत्थियं अन्धवने चोरका सूकरं हन्त्वा मंसं खादित्वा सेसकं पटिसामेत्वा अगमंसु। भिक्खू पंसुकूलसञ्ञिनो पटिग्गहापेत्वा परिभुञ्जिंसु। चोरका ते भिक्खू चोदेसुं – ‘‘अस्समणात्थ तुम्हे’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पंसुकूलसञ्ञिस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु तिणक्खेत्तं गन्त्वा लूतं तिणं पञ्चमासग्घनकं थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि …पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु तिणक्खेत्तं गन्त्वा तिणं लायित्वा पञ्चमासग्घनकं थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१५६. तेन खो पन समयेन आगन्तुका भिक्खू सङ्घस्स अम्बं भाजापेत्वा परिभुञ्जिंसु। आवासिका भिक्खू ते भिक्खू चोदेसुं – ‘‘अस्समणात्थ तुम्हे’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘किंचित्ता तुम्हे, भिक्खवे’’ति? ‘‘परिभोगत्थाय परिभोगत्था (सी॰) मयं भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, परिभोगत्थाया’’ति।
तेन खो पन समयेन आगन्तुका भिक्खू सङ्घस्स जम्बुं… सङ्घस्स लबुजं… सङ्घस्स पनसं… सङ्घस्स तालपक्कं… सङ्घस्स उच्छुं… सङ्घस्स तिम्बरूसकं भाजापेत्वा परिभुञ्जिंसु। आवासिका भिक्खू ते भिक्खू चोदेसुं – ‘‘अस्समणात्थ, तुम्हे’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, परिभोगत्थाया’’ति।
तेन खो पन समयेन अम्बपालका भिक्खूनं अम्बफलं देन्ति। भिक्खू – ‘‘गोपेतुं इमे इस्सरा, नयिमे दातु’’न्ति, कुक्कुच्चायन्ता न पटिग्गण्हन्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, गोपकस्स दाने’’ति।
तेन खो पन समयेन जम्बुपालका… लबुजपालका… पनसपालका… तालपक्कपालका… उच्छुपालका… तिम्बरूसकपालका भिक्खूनं तिम्बरूसकं देन्ति। भिक्खू – ‘‘गोपेतुं इमे इस्सरा, नयिमे दातु’’न्ति, कुक्कुच्चायन्ता न पटिग्गण्हन्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, गोपकस्स दाने’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सङ्घस्स दारुं तावकालिकं हरित्वा अत्तनो विहारस्स कुट्टं उपत्थम्भेसि। भिक्खू तं भिक्खुं चोदेसुं – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि। भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘तावकालिको अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, तावकालिके’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सङ्घस्स उदकं थेय्यचित्तो अवहरि… सङ्घस्स मत्तिकं थेय्यचित्तो अवहरि… सङ्घस्स पुञ्जकितं तिणं थेय्यचित्तो अवहरि… तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सङ्घस्स पुञ्जकितं तिणं थेय्यचित्तो झापेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सङ्घस्स मञ्चं थेय्यचित्तो अवहरि… तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सङ्घस्स पीठं… सङ्घस्स भिसिं… सङ्घस्स बिब्बोहनं बिम्बोहनं (सी॰ स्या॰) … सङ्घस्स कवाटं… सङ्घस्स आलोकसन्धिं… सङ्घस्स गोपानसिं थेय्यचित्तो अवहरि… तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१५७. चूळव॰ ३२४ तेन खो पन समयेन भिक्खू अञ्ञतरस्स उपासकस्स विहारपरिभोगं सेनासनं अञ्ञत्र परिभुञ्जन्ति। अथ खो सो उपासको उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘कथञ्हि नाम भदन्ता अञ्ञत्र परिभोगं अञ्ञत्र परिभुञ्जिस्सन्ती’’ति! भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘न, भिक्खवे, अञ्ञत्र परिभोगो अञ्ञत्र परिभुञ्जितब्बो। यो परिभुञ्जेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
चूळव॰ ३२४ तेन खो पन समयेन भिक्खू उपोसथग्गम्पि सन्निसज्जम्पि हरितुं कुक्कुच्चायन्ता छमायं निसीदन्ति। गत्तानिपि चीवरानिपि पंसुकितानि होन्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, तावकालिकं हरितु’’न्ति।
तेन खो पन समयेन चम्पायं थुल्लनन्दाय भिक्खुनिया अन्तेवासिनी भिक्खुनी थुल्लनन्दाय भिक्खुनिया उपट्ठाककुलं गन्त्वा – ‘‘अय्या इच्छति तेकटुलयागुं पातु’’न्ति, पचापेत्वा हरित्वा अत्तना परिभुञ्जि। सा जानित्वा तं चोदेसि – ‘‘अस्समणीसि त्व’’न्ति। तस्सा कुक्कुच्चं अहोसि। अथ खो सा भिक्खुनी भिक्खुनीनं एतमत्थं आरोचेसि। भिक्खुनियो भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसुं। भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स; आपत्ति सम्पजानमुसावादे पाचित्तियस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन राजगहे थुल्लनन्दाय भिक्खुनिया अन्तेवासिनी भिक्खुनी थुल्लनन्दाय भिक्खुनिया उपट्ठाककुलं गन्त्वा – ‘‘अय्या इच्छति मधुगोळकं खादितु’’न्ति, पचापेत्वा हरित्वा अत्तना परिभुञ्जि। सा जानित्वा तं चोदेसि – ‘‘अस्समणीसि त्व’’न्ति। तस्सा कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स; आपत्ति सम्पजानमुसावादे पाचित्तियस्सा’’ति।
१५८. तेन खो पन समयेन वेसालियं आयस्मतो अज्जुकस्स उपट्ठाकस्स गहपतिनो द्वे दारका होन्ति – पुत्तो च भागिनेय्यो च। अथ खो सो गहपति आयस्मन्तं अज्जुकं एतदवोच – ‘‘इमं, भन्ते, ओकासं यो इमेसं द्विन्नं दारकानं सद्धो होति पसन्नो तस्स आचिक्खेय्यासी’’ति आचिक्खेय्यासीति सो कालमकासि (स्या॰)। तेन खो पन समयेन तस्स गहपतिनो भागिनेय्यो सद्धो होति पसन्नो। अथ खो आयस्मा अज्जुको तं ओकासं तस्स दारकस्स आचिक्खि। सो तेन सापतेय्येन कुटुम्बञ्च सण्ठपेसि दानञ्च पट्ठपेसि। अथ खो तस्स गहपतिनो पुत्तो आयस्मन्तं आनन्दं एतदवोच – ‘‘को नु खो, भन्ते आनन्द, पितुनो दायज्जो – पुत्तो वा भागिनेय्यो वा’’ति? ‘‘पुत्तो खो, आवुसो, पितुनो दायज्जो’’ति। ‘‘अयं, भन्ते, अय्यो अज्जुको अम्हाकं सापतेय्यं अम्हाकं मेथुनकस्स आचिक्खी’’ति। ‘‘अस्समणो, आवुसो, आयस्मा अज्जुको’’ति। अथ खो आयस्मा अज्जुको आयस्मन्तं आनन्दं एतदवोच – ‘‘देहि मे, आवुसो आनन्द, विनिच्छय’’न्ति। तेन खो पन समयेन आयस्मा उपालि आयस्मतो अज्जुकस्स पक्खो होति। अथ खो आयस्मा उपालि आयस्मन्तं आनन्दं एतदवोच – ‘‘यो नु खो, आवुसो आनन्द, सामिकेन ‘इमं ओकासं इत्थन्नामस्स आचिक्खेय्यासी’ति वुत्तो तस्स आचिक्खति, किं सो आपज्जती’’ति? ‘‘न, भन्ते, किञ्चि आपज्जति, अन्तमसो दुक्कटमत्तम्पी’’ति। ‘‘अयं, आवुसो, आयस्मा अज्जुको सामिकेन – ‘इमं ओकासं इत्थन्नामस्स आचिक्खा’ति वुत्तो तस्स आचिक्खति; अनापत्ति, आवुसो, आयस्मतो अज्जुकस्सा’’ति।
१५९. तेन खो पन समयेन बाराणसियं आयस्मतो पिलिन्दवच्छस्स उपट्ठाककुलं चोरेहि उपद्दुतं होति। द्वे च दारका नीता होन्ति। अथ खो आयस्मा पिलिन्दवच्छो ते दारके इद्धिया आनेत्वा पासादे ठपेसि। मनुस्सा ते दारके पस्सित्वा – ‘‘अय्यस्सायं पिलिन्दवच्छस्स इद्धानुभावो’’ति, आयस्मन्ते पिलिन्दवच्छे अभिप्पसीदिंसु। भिक्खू उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा पिलिन्दवच्छो चोरेहि नीते दारके आनेस्सती’’ति! भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे इद्धिमतो (सी॰), इद्धिमन्तस्स (स्या॰), इद्धिमस्स इद्धिविसये’’ति।
१६०. तेन खो पन समयेन द्वे भिक्खू सहायका होन्ति – पण्डुको च कपिलो च। एको गामके विहरति, एको कोसम्बियं। अथ खो तस्स भिक्खुनो गामका कोसम्बिं गच्छन्तस्स अन्तरामग्गे नदिं तरन्तस्स सूकरिकानं हत्थतो मुत्ता मेदवट्टि पादे लग्गा होति। सो भिक्खु – ‘‘सामिकानं दस्सामी’’ति अग्गहेसि। सामिका तं भिक्खुं चोदेसुं – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तं उत्तिण्णं गोपालिका अञ्ञतरा गोपालिका (सी॰ स्या॰) पस्सित्वा एतदवोच – ‘‘एहि, भन्ते, मेथुनं धम्मं पटिसेवा’’ति। सो – ‘‘पकतियापाहं अस्समणो’’ति तस्सा मेथुनं धम्मं पटिसेवित्वा कोसम्बिं गन्त्वा भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। भिक्खू भगवतो एतमत्थं ओरोचेसुं। ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, अदिन्नादाने पाराजिकस्स; आपत्ति मेथुनधम्मसमायोगे पाराजिकस्सा’’ति।
१६१. तेन खो पन समयेन सागलायं आयस्मतो दळ्हिकस्स सद्धिविहारिको भिक्खु अनभिरतिया पीळितो आपणिकस्स वेठनं अवहरित्वा आयस्मन्तं दळ्हिकं एतदवोच – ‘‘अस्समणो अहं, भन्ते, विब्भमिस्सामी’’ति। ‘‘किं तया, आवुसो, कत’’न्ति? सो तमत्थं आरोचेसि। आहरापेत्वा अग्घापेसि। तं अग्घापेन्तं न पञ्चमासके अग्घति । ‘‘अनापत्ति, आवुसो, पाराजिकस्सा’’ति। धम्मकथं अकासि। सो भिक्खु अभिरमतीति अभिरमीति (सी॰ स्या॰)।
दुतियपाराजिकं समत्तं।
३. ततियपाराजिकं
१६२. इदं वत्थु सं॰ नि॰ ५.९८५ तेन समयेन बुद्धो भगवा वेसालियं विहरति महावने कूटागारसालायं। तेन खो पन समयेन भगवा भिक्खूनं अनेकपरियायेन असुभकथं कथेति, असुभाय वण्णं भासति, असुभभावनाय वण्णं भासति, आदिस्स आदिस्स असुभसमापत्तिया वण्णं भासति। अथ खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘इच्छामहं, भिक्खवे, अद्धमासं पटिसल्लीयितुं। नम्हि केनचि उपसङ्कमितब्बो, अञ्ञत्र एकेन पिण्डपातनीहारकेना’’ति। ‘‘एवं, भन्ते’’ति, खो ते भिक्खू भगवतो पटिस्सुणित्वा नास्सुध कोचि भगवन्तं उपसङ्कमति, अञ्ञत्र एकेन पिण्डपातनीहारकेन। भिक्खू – ‘‘भगवा खो अनेकपरियायेन असुभकथं कथेति, असुभाय वण्णं भासति, असुभभावनाय वण्णं भासति, आदिस्स आदिस्स असुभसमापत्तिया वण्णं भासती’’ति (ते) ( ) (?) एवमुपरिपि ईदिसेसु ठानेसु अनेकाकारवोकारं असुभभावनानुयोगमनुयुत्ता विहरन्ति। ते सकेन कायेन अट्टीयन्ति हरायन्ति जिगुच्छन्ति। सेय्यथापि नाम इत्थी वा पुरिसो वा दहरो युवा मण्डनकजातिको सीसंन्हातो अहिकुणपेन वा कुक्कुरकुणपेन वा मनुस्सकुणपेन वा कण्ठे आसत्तेन अट्टीयेय्य हरायेय्य जिगुच्छेय्य, एवमेव ते भिक्खू सकेन कायेन अट्टीयन्ता हरायन्ता जिगुच्छन्ता अत्तनापि अत्तानं जीविता वोरोपेन्ति, अञ्ञमञ्ञम्पि जीविता वोरोपेन्ति, मिगलण्डिकम्पि समणकुत्तकं उपसङ्कमित्वा एवं वदन्ति – ‘‘साधु नो, आवुसो, जीविता वोरोपेहि । इदं ते पत्तचीवरं भविस्सती’’ति। अथ खो मिगलण्डिको समणकुत्तको पत्तचीवरेहि भटो सम्बहुले भिक्खू जीविता वोरोपेत्वा लोहितकं लोहितगतं (क॰) असिं आदाय येन वग्गमुदा नदी तेनुपसङ्कमि।
१६३. अथ खो मिगलण्डिकस्स समणकुत्तकस्स लोहितकं तं असिं धोवन्तस्स अहुदेव कुक्कुच्चं अहु विप्पटिसारो – ‘‘अलाभा वत मे, न वत मे लाभा; दुल्लद्धं वत मे, न वत मे सुलद्धं । बहुं वत मया अपुञ्ञं पसुतं, योहं भिक्खू सीलवन्ते कल्याणधम्मे जीविता वोरोपेसि’’न्ति। अथ खो अञ्ञतरा मारकायिका देवता अभिज्जमाने उदके आगन्त्वा मिगलण्डिकं समणकुत्तकं एतदवोच – ‘‘साधु साधु सप्पुरिस, लाभा ते सप्पुरिस, सुलद्धं ते सप्पुरिस। बहुं तया सप्पुरिस पुञ्ञं पसुतं, यं त्वं अतिण्णे तारेसी’’ति। अथ खो मिगलण्डिको समणकुत्तको – ‘‘लाभा किर मे, सुलद्धं किर मे, बहुं किर मया पुञ्ञं पसुतं, अतिण्णो किराहं तारेमी’’ति तिण्हं असिं आदाय विहारेन विहारं परिवेणेन परिवेणं उपसङ्कमित्वा एवं वदेति – ‘‘को अतिण्णो, कं तारेमी’’ति? तत्थ ये ते भिक्खू अवीतरागा तेसं तस्मिं समये होतियेव भयं होति छम्भितत्तं होति लोमहंसो। ये पन ते भिक्खू वीतरागा तेसं तस्मिं समये न होति भयं न होति छम्भितत्तं न होति लोमहंसो। अथ खो मिगलण्डिको समणकुत्तको एकम्पि भिक्खुं एकाहेन जीविता वोरोपेसि, द्वेपि भिक्खू एकाहेन जीविता वोरोपेसि, तयोपि भिक्खू एकाहेन जीविता वोरोपेसि, चत्तारोपि भिक्खू एकाहेन जीविता वोरोपेसि, पञ्चपि भिक्खू एकाहेन जीविता वोरोपेसि, दसपि भिक्खू एकाहेन जीविता वोरोपेसि, वीसम्पि भिक्खू एकाहेन जीविता वोरोपेसि, तिंसम्पि भिक्खू एकाहेन जीविता वोरोपेसि, चत्तालीसम्पि भिक्खू एकाहेन जीविता वोरोपेसि, पञ्ञासम्पि भिक्खू एकाहेन जीविता वोरोपेसि, सट्ठिम्पि भिक्खू एकाहेन जीविता वोरोपेसि।
१६४. अथ खो भगवा तस्स अद्धमासस्स अच्चयेन पटिसल्लाना वुट्ठितो आयस्मन्तं आनन्दं आमन्तेसि – ‘‘किं नु खो, आनन्द, तनुभूतो विय भिक्खुसङ्घो’’ति? ‘‘तथा हि पन, भन्ते, भगवा भिक्खूनं अनेकपरियायेन असुभकथं कथेति, असुभाय वण्णं भासति, असुभभावनाय वण्णं भासति, आदिस्स आदिस्स असुभसमापत्तिया वण्णं भासति। ते च, भन्ते, भिक्खू – ‘भगवा खो अनेकपरियायेन असुभकथं कथेति, असुभाय वण्णं भासति, असुभभावनाय वण्णं भासति, आदिस्स आदिस्स असुभसमापत्तिया वण्णं भासती’ति, ते अनेकाकारवोकारं असुभभावनानुयोगमनुयुत्ता विहरन्ति। ते सकेन कायेन अट्टीयन्ति हरायन्ति जिगुच्छन्ति। सेय्यथापि नाम इत्थी वा पुरिसो वा दहरो युवा मण्डनकजातिको सीसंन्हातो अहिकुणपेन वा कुक्कुरकुणपेन वा मनुस्सकुणपेन वा कण्ठे आसत्तेन अट्टीयेय्य हरायेय्य जिगुच्छेय्य, एवमेव ते भिक्खू सकेन कायेन अट्टीयन्ता हरायन्ता जिगुच्छन्ता अत्तनापि अत्तानं जीविता वोरोपेन्ति, अञ्ञमञ्ञम्पि जीविता वोरोपेन्ति, मिगलण्डिकम्पि समणकुत्तकं उपसङ्कमित्वा एवं वदन्ति – ‘साधु नो, आवुसो, जीविता वोरोपेहि। इदं ते पत्तचीवरं भविस्सती’ति। अथ खो, भन्ते, मिगलण्डिको समणकुत्तको पत्तचीवरेहि भटो एकम्पि भिक्खुं एकाहेन जीविता वोरोपेसि…पे॰… सट्ठिम्पि भिक्खू एकाहेन जीविता वोरोपेसि। साधु, भन्ते, भगवा अञ्ञं परियायं आचिक्खतु यथायं भिक्खुसङ्घो अञ्ञाय सण्ठहेय्या’’ति। ‘‘तेनहानन्द, यावतिका भिक्खू वेसालिं उपनिस्साय विहरन्ति ते सब्बे उपट्ठानसालायं सन्निपातेही’’ति । ‘‘एवं, भन्ते’’ति, खो आयस्मा आनन्दो भगवतो पटिस्सुणित्वा यावतिका भिक्खू वेसालिं उपनिस्साय विहरन्ति ते सब्बे उपट्ठानसालायं सन्निपातेत्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं एतदवोच – ‘‘सन्निपतितो, भन्ते भिक्खुसङ्घो; यस्स दानि, भन्ते, भगवा कालं मञ्ञती’’ति।
१६५. अथ खो भगवा येन उपट्ठानसाला तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि। निसज्ज खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अयम्पि खो, भिक्खवे, आनापानस्सतिसमाधि भावितो बहुलीकतो सन्तो चेव पणीतो च असेचनको च सुखो च विहारो उप्पन्नुप्पन्ने च पापके अकुसले धम्मे ठानसो अन्तरधापेति वूपसमेति। सेय्यथापि, भिक्खवे, गिम्हानं पच्छिमे मासे उहतं ऊहतं (क॰) रजोजल्लं तमेनं महा अकालमेघो ठानसो अन्तरधापेति वूपसमेति, एवमेव खो, भिक्खवे, आनापानस्सतिसमाधि भावितो बहुलीकतो सन्तो चेव पणीतो च असेचनको च सुखो च विहारो उप्पन्नुप्पन्ने च पापके अकुसले धम्मे ठानसो अन्तरधापेति वूपसमेति। कथं भावितो च, भिक्खवे, आनापानस्सतिसमाधि कथं बहुलीकतो सन्तो चेव पणीतो च असेचनको च सुखो च विहारो उप्पन्नुप्पन्ने च पापके अकुसले धम्मे ठानसो अन्तरधापेति वूपसमेति? इध, भिक्खवे, भिक्खु अरञ्ञगतो वा रुक्खमूलगतो वा सुञ्ञागारगतो वा निसीदति पल्लङ्कं आभुजित्वा उजुं कायं पणिधाय परिमुखं सतिं उपट्ठपेत्वा। सो सतोव अस्ससति सतो पस्ससति। दीघं वा अस्ससन्तो दीघं अस्ससामीति पजानाति, दीघं वा पस्ससन्तो दीघं पस्ससामीति पजानाति। रस्सं वा अस्ससन्तो रस्सं अस्ससामीति पजानाति, रस्सं वा पस्ससन्तो रस्सं पस्ससामीति पजानाति। सब्बकायप्पटिसंवेदी अस्ससिस्सामीति सिक्खति। सब्बकायप्पटिसंवेदी पस्ससिस्सामीति सिक्खति। पस्सम्भयं कायसङ्खारं अस्ससिस्सामीति सिक्खति। पस्सम्भयं कायसङ्खारं पस्ससिस्सामीति सिक्खति। पीतिप्पटिसंवेदी अस्ससिस्सामीति सिक्खति। पीतिप्पटिसंवेदी पस्ससिस्सामीति सिक्खति। सुखप्पटिसंवेदी अस्ससिस्सामीति सिक्खति। सुखप्पटिसंवेदी पस्ससिस्सामीति सिक्खति। चित्तसङ्खारप्पटिसंवेदी अस्ससिस्सामीति सिक्खति। चित्तसङ्खारप्पटिसंवेदी पस्ससिस्सामीति सिक्खति। पस्सम्भयं चित्तसङ्खारं अस्ससिस्सामीति सिक्खति। पस्सम्भयं चित्तसङ्खारं पस्ससिस्सामीति सिक्खति। चित्तप्पटिसंवेदी अस्ससिस्सामीति सिक्खति। चित्तप्पटिसंवेदी पस्ससिस्सामीति सिक्खति। अभिप्पमोदयं चित्तं…पे॰… समादहं चित्तं…पे॰… विमोचयं चित्तं…पे॰… अनिच्चानुपस्सी…पे॰… विरागानुपस्सी…पे॰… निरोधानुपस्सी…पे॰… पटिनिस्सग्गानुपस्सी अस्ससिस्सामीति सिक्खति। पटिनिस्सग्गानुपस्सी पस्ससिस्सामीति सिक्खति। एवं भावितो खो, भिक्खवे, आनापानस्सतिसमाधि एवं बहुलीकतो सन्तो चेव पणीतो च असेचनको च सुखो च विहारो उप्पन्नुप्पन्ने च पापके अकुसले धम्मे ठानसो अन्तरधापेति वूपसमेती’’ति।
१६६. अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा भिक्खू पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर, भिक्खवे, भिक्खू अत्तनापि अत्तानं जीविता वोरोपेन्ति, अञ्ञमञ्ञम्पि जीविता वोरोपेन्ति मिगलण्डिकम्पि समणकुत्तकं उपसङ्कमित्वा एवं वदन्ति – ‘साधु नो, आवुसो , जीविता वोरोपेहि, इदं ते पत्तचीवरं भविस्सती’’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा – ‘‘अननुच्छविकं, भिक्खवे, तेसं भिक्खूनं अननुलोमिकं अप्पटिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम ते, भिक्खवे, भिक्खू अत्तनापि अत्तानं जीविता वोरोपेस्सन्ति, अञ्ञमञ्ञम्पि जीविता वोरोपेस्सन्ति, मिगलण्डिकम्पि समणकुत्तकं उपसङ्कमित्वा एवं वक्खन्ति – ‘साधु नो, आवुसो, जीविता वोरोपेहि, इदं ते पत्तचीवरं भविस्सती’ति। नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१६७. ‘‘यो पन भिक्खु सञ्चिच्च मनुस्सविग्गहं जीविता वोरोपेय्य सत्थहारकं वास्स परियेसेय्य, अयम्पि पाराजिको होति असंवासो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
१६८. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो उपासको गिलानो होति। तस्स पजापति अभिरूपा होति दस्सनीया पासादिका। छब्बग्गिया भिक्खू तस्सा इत्थिया पटिबद्धचित्ता होन्ति। अथ खो छब्बग्गियानं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘सचे खो सो, आवुसो , उपासको जीविस्सति न मयं तं इत्थिं लभिस्साम। हन्द मयं, आवुसो, तस्स उपासकस्स मरणवण्णं संवण्णेमा’’ति। अथ खो छब्बग्गिया भिक्खू येन सो उपासको तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा तं उपासकं एतदवोचुं – ‘‘त्वं खोसि, उपासक, कतकल्याणो कतकुसलो कतभीरुत्ताणो अकतपापो अकतलुद्दो अकतकिब्बिसो। कतं तया कल्याणं, अकतं तया पापं । किं तुय्हिमिना पापकेन दुज्जीवितेन! मतं ते जीविता सेय्यो। इतो त्वं कालङ्कतो कायस्स भेदा परं मरणा सुगतिं सग्गं लोकं उपपज्जिस्ससि। तत्थ दिब्बेहि पञ्चहि कामगुणेहि समप्पितो समङ्गीभूतो परिचारेस्ससी’’ति।
१६९. अथ खो सो उपासको – ‘‘सच्चं खो अय्या आहंसु। अहञ्हि कतकल्याणो कतकुसलो कतभीरुत्ताणो अकतपापो अकतलुद्दो अकतकिब्बिसो। कतं मया कल्याणं, अकतं मया पापं । किं मय्हिमिना पापकेन दुज्जीवितेन! मतं मे जीविता सेय्यो। इतो अहं कालङ्कतो कायस्स भेदा परं मरणा सुगतिं सग्गं लोकं उपपज्जिस्सामि। तत्थ दिब्बेहि पञ्चहि कामगुणेहि समप्पितो समङ्गीभूतो परिचारेस्सामी’’ति, सो असप्पायानि चेव भोजनानि भुञ्जि असप्पायानि च खादनीयानि खादि असप्पायानि च सायनीयानि सायि असप्पायानि च पानानि पिवि। तस्स असप्पायानि चेव भोजनानि भुञ्जतो असप्पायानि च खादनीयानि खादतो असप्पायानि च सायनीयानि सायतो असप्पायानि च पानानि पिवतो खरो आबाधो उप्पज्जि। सो तेनेव आबाधेन कालमकासि। तस्स पजापति उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘अलज्जिनो इमे समणा सक्यपुत्तिया दुस्सीला मुसावादिनो। इमे हि नाम धम्मचारिनो समचारिनो ब्रह्मचारिनो सच्चवादिनो सीलवन्तो कल्याणधम्मा पटिजानिस्सन्ति! नत्थि इमेसं सामञ्ञं नत्थि इमेसं ब्रह्मञ्ञं, नट्ठं इमेसं सामञ्ञं नट्ठं इमेसं ब्रह्मञ्ञं, कुतो इमेसं सामञ्ञं कुतो इमेसं ब्रह्मञ्ञं, अपगता इमे सामञ्ञा अपगता इमे ब्रह्मञ्ञा। इमे मे सामिकस्स मरणवण्णं संवण्णेसुं। इमेहि मे सामिको मारितो’’ति। अञ्ञेपि मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘अलज्जिनो इमे समणा सक्यपुत्तिया दुस्सीला मुसावादिनो। इमे हि नाम धम्मचारिनो समचारिनो ब्रह्मचारिनो सच्चवादिनो सीलवन्तो कल्याणधम्मा पटिजानिस्सन्ति! नत्थि इमेसं सामञ्ञं नत्थि इमेसं ब्रह्मञ्ञं, नट्ठं इमेसं सामञ्ञं नट्ठं इमेसं ब्रह्मञ्ञं, कुतो इमेसं सामञ्ञं कुतो इमेसं ब्रह्मञ्ञं, अपगता इमे सामञ्ञा अपगता इमे ब्रह्मञ्ञा। इमे उपासकस्स मरणवण्णं संवण्णेसुं। इमेहि उपासको मारितो’’ति। अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू उपासकस्स मरणवण्णं संवण्णिस्सन्ती’’ति!
१७०. अथ खो ते भिक्खू छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, उपासकस्स मरणवण्णं संवण्णेथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा – ‘‘अननुच्छविकं, मोघपुरिसा, अननुलोमिकं अप्पटिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, उपासकस्स मरणवण्णं संवण्णिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१७१. ‘‘यो पन भिक्खु सञ्चिच्च मनुस्सविग्गहं जीविता वोरोपेय्य सत्थहारकं वास्स परियेसेय्य मरणवण्णं वा संवण्णेय्य मरणाय वा समादपेय्य – ‘अम्भो पुरिस, किं तुय्हिमिना पापकेन दुज्जीवितेन, मतं ते जीविता सेय्यो’ति, इति चित्तमनो चित्तसङ्कप्पो अनेकपरियायेन मरणवण्णं वा संवण्णेय्य, मरणाय वा समादपेय्य, अयम्पि पाराजिको होति असंवासो’’ति।
१७२. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
सञ्चिच्चाति जानन्तो सञ्जानन्तो चेच्च अभिवितरित्वा वीतिक्कमो।
मनुस्सविग्गहो नाम यं मातुकुच्छिस्मिं पठमं चित्तं उप्पन्नं पठमं विञ्ञाणं पातुभूतं, याव मरणकाला एत्थन्तरे एसो मनुस्सविग्गहो नाम।
जीविता वोरोपेय्याति जीवितिन्द्रियं उपच्छिन्दति उपरोधेति सन्ततिं विकोपेति।
सत्थहारकं वास्स परियेसेय्याति असिं वा सत्तिं वा भेण्डिं वा भेन्दिं वा (क॰) लगुळं वा सूलंवा लगुळंवा (स्या॰) पासाणं वा सत्थं वा विसं वा रज्जुं वा।
मरणवण्णं वा संवण्णेय्याति जीविते आदीनवं दस्सेति, मरणे वण्णं भणति।
मरणाय वा समादपेय्याति सत्थं वा आहर, विसं वा खाद, रज्जुया वा उब्बन्धित्वा कालङ्करोहीति।
अम्भो पुरिसाति आलपनाधिवचनमेतं।
किं तुय्हिमिना पापकेन दुज्जीवितेनाति पापकं नाम जीवितं अड्ढानं जीवितं उपादाय दलिद्दानं जीवितं पापकं लामकं, सधनानं जीवितं उपादाय अधनानं जीवितं पापकं, देवानं जीवितं उपादाय मनुस्सानं जीवितं पापकं ।
दुज्जीवितं नाम हत्थच्छिन्नस्स पादच्छिन्नस्स हत्थपादच्छिन्नस्स कण्णच्छिन्नस्स नासच्छिन्नस्स कण्णनासच्छिन्नस्स, इमिना च पापकेन इमिना च दुज्जीवितेन मतं ते जीविता सेय्योति।
इति चित्तमनोति यं चित्तं तं मनो, यं मनो तं चित्तं।
चित्तसङ्कप्पोति मरणसञ्ञी मरणचेतनो मरणाधिप्पायो।
अनेकपरियायेनाति उच्चावचेहि आकारेहि।
मरणवण्णं वा संवण्णेय्याति जीविते आदीनवं दस्सेति, मरणे वण्णं भणति – ‘‘इतो त्वं कालङ्कतो कायस्स भेदा परं मरणा सुगतिं सग्गं लोकं उपपज्जिस्ससि, तत्थ दिब्बेहि पञ्चहि कामगुणेहि समप्पितो समङ्गीभूतो परिचारेस्ससी’’ति।
मरणाय वा समादपेय्याति सत्थं वा आहर, विसं वा खाद, रज्जुया वा उब्बन्धित्वा कालङ्करोहि, सोब्भे वा नरके वा पपाते वा पपताति।
अयम्पीति पुरिमे उपादाय वुच्चति।
पाराजिको होतीति सेय्यथापि नाम पुथुसिला द्विधा भिन्ना द्वेधा भिन्ना (स्या॰) अप्पटिसन्धिका होति, एवमेव भिक्खु सञ्चिच्च मनुस्सविग्गहं जीविता वोरोपेत्वा अस्समणो होति असक्यपुत्तियो। तेन वुच्चति – ‘पाराजिको होती’ति।
असंवासोति संवासो नाम एककम्मं एकुद्देसो समसिक्खता – एसो संवासो नाम। सो तेन सद्धिं नत्थि, तेन वुच्चति असंवासोति।
१७३. सामं, अधिट्ठाय, दूतेन, दूतपरंपराय, विसक्कियेन दूतेन, गतपच्चागतेन दूतेन, अरहो रहोसञ्ञी, रहो अरहोसञ्ञी, अरहो अरहोसञ्ञी, रहो रहोसञ्ञी कायेन संवण्णेति, वाचाय संवण्णेति, कायेन वाचाय संवण्णेति, दूतेन संवण्णेति, लेखाय संवण्णेति, ओपातं अपस्सेनं, उपनिक्खिपनं, भेसज्जं, रूपूपहारो, सद्दूपहारो, गन्धूपहारो, रसूपहारो, फोट्ठब्बूपहारो, धम्मूपहारो, आचिक्खना, अनुसासनी, सङ्केतकम्मं, निमित्तकम्मन्ति।
१७४. सामन्ति सयं हनति कायेन वा कायपटिबद्धेन वा निस्सग्गियेन वा।
अधिट्ठायाति अधिट्ठहित्वा आणापेति – ‘‘एवं विज्झ, एवं पहर, एवं घातेही’’ति।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं जीविता वोरोपेही’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो तं मञ्ञमानो तं जीविता वोरोपेति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं जीविता वोरोपेही’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो तं मञ्ञमानो अञ्ञं जीविता वोरोपेत्ति, मूलट्ठस्स अनापत्ति। वधकस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं जीविता वोरोपेही’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो अञ्ञं मञ्ञमानो तं जीविता वोरोपेति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं जीविता वोरोपेही’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो अञ्ञं मञ्ञमानो अञ्ञं जीविता वोरोपेति; मूलट्ठस्स अनापत्ति, वधकस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामस्स पावद – ‘इत्थन्नामो इत्थन्नामस्स पावदतु – इत्थन्नामो इत्थन्नामं जीविता वोरोपेतू’’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो इतरस्स आरोचेति, आपत्ति दुक्कटस्स। वधको पटिग्गण्हाति, मूलट्ठस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स। सो तं जीविता वोरोपेति, आपत्ति सब्बेसं पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामस्स पावद – ‘इत्थन्नामो इत्थन्नामस्स पावदतु – इत्थन्नामो इत्थन्नामं जीविता वोरोपेतू’’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो अञ्ञं आणापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। वधको पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो तं जीविता वोरोपेति, मूलट्ठस्स अनापत्ति; आणापकस्स च वधकस्स च आपत्ति पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं जीविता वोरोपेही’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो गन्त्वा पुन पच्चागच्छति – ‘‘नाहं सक्कोमि तं जीविता वोरोपेतु’’न्ति। सो पुन आणापेति – ‘‘यदा सक्कोसि तदा तं जीविता वोरोपेही’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो तं जीविता वोरोपेति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं जीविता वोरोपेही’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो आणापेत्वा विप्पटिसारी न सावेति – ‘‘मा घातेही’’ति। सो तं जीविता वोरोपेति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं जीविता वोरोपेही’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो आणापेत्वा विप्पटिसारी सावेति – ‘‘मा घातेही’’ति। सो – ‘‘आणत्तो अहं तया’’ति तं जीविता वोरोपेति, मूलट्ठस्स अनापत्ति। वधकस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं जीविता वोरोपेही’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो आणापेत्वा विप्पटिसारी सावेति – ‘‘मा घातेही’’ति। सो साधूति ओरमति, उभिन्नं अनापत्ति।
१७५. अरहो रहोसञ्ञी उल्लपति – ‘‘अहो इत्थन्नामो हतो अस्सा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। रहो अरहोसञ्ञी उल्लपति – ‘‘अहो इत्थन्नामो हतो अस्सा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। अरहो अरहोसञ्ञी उल्लपति – ‘‘अहो इत्थन्नामो हतो अस्सा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स । रहो रहोसञ्ञी उल्लपति – ‘‘अहो इत्थन्नामो हतो अस्सा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स।
कायेन संवण्णेति नाम कायेन विकारं करोति – ‘‘यो एवं मरति सो धनं वा लभति यसं वा लभति सग्गं वा गच्छती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। ताय संवण्णनाय मरिस्सामीति दुक्खं वेदनं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
वाचाय संवण्णेति नाम वाचाय भणति – ‘‘यो एवं मरति सो धनं वा लभति यसं वा लभति सग्गं वा गच्छती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। ताय संवण्णनाय मरिस्सामीति दुक्खं वेदनं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
कायेन वाचाय संवण्णेति नाम कायेन च विकारं करोति, वाचाय च भणति – ‘‘यो एवं मरति सो धनं वा लभति यसं वा लभति सग्गं वा गच्छती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। ताय संवण्णनाय मरिस्सामीति दुक्खं वेदनं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
दूतेन संवण्णेति नाम दूतस्स सासनं आरोचेति – ‘‘यो एवं मरति सो धनं वा लभति यसं वा लभति सग्गं वा गच्छती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। दूतस्स सासनं सुत्वा मरिस्सामीति दुक्खं वेदनं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
१७६. लेखाय संवण्णेति नाम लेखं छिन्दति – ‘‘यो एवं मरति सो धनं वा लभति यसं वा लभति सग्गं वा गच्छती’’ति, अक्खरक्खराय आपत्ति दुक्कटस्स। लेखं पस्सित्वा मरिस्सामीति दुक्खं वेदनं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
ओपातं नाम मनुस्सं उद्दिस्स ओपातं खनति – ‘‘पपतित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। पपतिते दुक्खा वेदना उप्पज्जति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स। अनोदिस्स ओपातं खनति – ‘‘यो कोचि पपतित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। मनुस्सो तस्मिं पपतति, आपत्ति दुक्कटस्स। पपतिते दुक्खा वेदना उप्पज्जति , आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स। यक्खो वा पेतो वा तिरच्छानगतमनुस्सविग्गहो वा तस्मिं पपतति, आपत्ति दुक्कटस्स। पपतिते दुक्खा वेदना उप्पज्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। मरति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। तिरच्छानगतो तस्मिं पपतति, आपत्ति दुक्कटस्स। पपतिते दुक्खा वेदना उप्पज्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। मरति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
१७७. अपस्सेनं नाम अपस्सेने सत्थं वा ठपेति विसेन वा मक्खेति दुब्बलं वा करोति सोब्भे वा नरके वा पपाते वा ठपेति – ‘‘पपतित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सत्थेन वा विसेन वा पपतितेन वा दुक्खा वेदना उप्पज्जति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति , आपत्ति पाराजिकस्स।
उपनिक्खिपनं नाम असिं वा सत्तिं वा भेण्डिं वा लगुळं वा पासाणं वा सत्थं वा विसं वा रज्जुं वा उपनिक्खिपति – ‘‘इमिना मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। ‘‘तेन मरिस्सामी’’ति दुक्खं वेदनं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
भेसज्जं नाम सप्पिं वा नवनीतं वा तेलं वा मधुं वा फाणितं वा देति – ‘‘इमं सायित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तं सायिते दुक्खा वेदना उप्पज्जति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
१७८. रूपूपहारो नाम अमनापिकं रूपं उपसंहरति भयानकं भेरवं – ‘‘इमं पस्सित्वा उत्तसित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तं पस्सित्वा उत्तसति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स। मनापिकं रूपं उपसंहरति उपसंहरति पेमनीयं हदयङ्गमं (स्या॰) – ‘‘इमं पस्सित्वा अलाभकेन सुस्सित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तं पस्सित्वा अलाभकेन सुस्सति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
सद्दूपहारो नाम अमनापिकं सद्दं उपसंहरति भयानकं भेरवं – ‘‘इमं सुत्वा उत्तसित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तं सुत्वा उत्तसति , आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स। मनापिकं सद्दं उपसंहरति पेमनीयं हदयङ्गमं – ‘‘इमं सुत्वा अलाभकेन सुस्सित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तं सुत्वा अलाभकेन सुस्सति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति , आपत्ति पाराजिकस्स।
गन्धूपहारो नाम अमनापिकं गन्धं उपसंहरति जेगुच्छं पाटिकुल्यं पटिकूलं (?) – ‘‘इमं घायित्वा जेगुच्छता पाटिकुल्यता मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तं घायिते जेगुच्छता पाटिकुल्यता दुक्खा वेदना उप्पज्जति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स। मनापिकं गन्धं उपसंहरति – ‘‘इमं घायित्वा अलाभकेन सुस्सित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तं घायित्वा अलाभकेन सुस्सति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
रसूपहारो नाम अमनापिकं रसं उपसंहरति जेगुच्छं पाटिकुल्यं पटिकूलं (?) – ‘‘इमं सायित्वा जेगुच्छता पाटिकुल्यता मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तं सायिते जेगुच्छता पाटिकुल्यता दुक्खा वेदना उप्पज्जति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स। मनापिकं रसं उपसंहरति – ‘‘इमं सायित्वा अलाभकेन सुस्सित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तं सायित्वा अलाभकेन सुस्सति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
फोट्ठब्बूपहारो नाम अमनापिकं फोट्ठब्बं उपसंहरति दुक्खसम्फस्सं खरसम्फस्सं – ‘‘इमिना फुट्ठो मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तेन फुट्ठस्स दुक्खा वेदना उप्पज्जति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स। मनापिकं फोट्ठब्बं उपसंहरति सुखसम्फस्सं मुदुसम्फस्सं – ‘‘इमिना फुट्ठो अलाभकेन सुस्सित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तेन फुट्ठो अलाभकेन सुस्सति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
धम्मूपहारो नाम नेरयिकस्स निरयकथं कथेति – ‘‘इमं सुत्वा उत्तसित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तं सुत्वा उत्तसति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स। कल्याणकम्मस्स सग्गकथं कथेति – ‘‘इमं सुत्वा अधिमुत्तो मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तं सुत्वा अधिमुत्तो मरिस्सामीति दुक्खं वेदनं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
१७९. आचिक्खना नाम पुट्ठो भणति – ‘‘एवं मरस्सु। यो एवं मरति सो धनं वा लभति यसं वा लभति सग्गं वा गच्छती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। ताय आचिक्खनाय मरिस्सामीति दुक्खं वेदनं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
अनुसासनी नाम अपुट्ठो भणति – ‘‘एवं मरस्सु। यो एवं मरति सो धनं वा लभति यसं वा लभति सग्गं वा गच्छती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। ताय अनुसासनिया मरिस्सामीति दुक्खं वेदनं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
सङ्केतकम्मं नाम सङ्केतं करोति पुरेभत्तं वा पच्छाभत्तं वा रत्तिं वा दिवा वा – ‘‘तेन सङ्केतेन तं जीविता वोरोपेही’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तेन सङ्केतेन तं जीविता वोरोपेति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स। तं सङ्केतं पुरे वा पच्छा वा तं जीविता वोरोपेति, मूलट्ठस्स अनापत्ति, वधकस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
निमित्तकम्मं नाम निमित्तं करोति – ‘‘अक्खिं वा निखणिस्सामि भमुकं वा उक्खिपिस्सामि सीसं वा उक्खिपिस्सामि, तेन निमित्तेन तं जीविता वोरोपेही’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तेन निमित्तेन तं जीविता वोरोपेति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स। तं निमित्तं पुरे वा पच्छा वा तं जीविता वोरोपेति, मूलट्ठस्स अनापत्ति, वधकस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च अजानन्तस्स नमरणाधिप्पायस्स उम्मत्तकस्स उम्मत्तकस्स खित्तचित्तस्स वेदनाट्टस्स (स्या॰) आदिकम्मिकस्साति।
मनुस्सविग्गहपाराजिकम्हि पठमभाणवारो निट्ठितो।
विनीतवत्थुउद्दानगाथा
संवण्णना निसीदन्तो, मुसलोदुक्खलेन च।
वुड्ढपब्बजिताभिसन्नो, अग्गवीमंसनाविसं॥
तयो च वत्थुकम्मेहि, इट्ठकाहिपरे तयो।
वासी गोपानसी चेव, अट्टकोतरणं पति॥
सेदं नत्थुञ्च सम्बाहो, न्हापनब्भञ्जनेन च।
उट्ठापेन्तो निपातेन्तो, अन्नपानेन मारणं॥
जारगब्भो सपत्ती च, माता पुत्तं उभो वधि।
उभो न मिय्यरे मद्दा, तापं वञ्झा विजायिनी॥
पतोदं निग्गहे यक्खो, वाळयक्खञ्च पाहिणि।
तं मञ्ञमानो पहरि, सग्गञ्च निरयं भणे॥
आळविया तयो रुक्खा, दायेहि अपरे तयो।
मा किलमेसि न तुय्हं, तक्कं सोवीरकेन चाति॥
विनीतवत्थु
१८०. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तस्स भिक्खू कारुञ्ञेन मरणवण्णं संवण्णेसुं। सो भिक्खु कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं, कच्चि नु खो मयं पाराजिकं आपत्तिं आपन्ना’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘आपत्तिं तुम्हे, भिक्खवे, आपन्ना पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो पिण्डचारिको भिक्खु पीठके पिलोतिकाय पटिच्छन्नं दारकं निसीदन्तो ओत्थरित्वा मारेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं, कच्चि नु खो अहं पाराजिकं आपत्तिं आपन्नो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। न च, भिक्खवे, अप्पटिवेक्खित्वा आसने निसीदितब्बं; यो निसीदेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु भत्तग्गे अन्तरघरे आसनं पञ्ञपेन्तो मुसले उस्सिते एकं मुसलं अग्गहेसि। दुतियो मुसलो परिपतित्वा अञ्ञतरस्स दारकस्स मत्थके अवत्थासि। सो कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘असञ्चिच्च अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, असञ्चिच्चा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु भत्तग्गे अन्तरघरे आसनं पञ्ञपेन्तो उदुक्खलभण्डिकं अक्कमित्वा पवट्टेसि। अञ्ञतरं दारकं ओत्थरित्वा मारेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, असञ्चिच्चा’’ति।
तेन खो पन समयेन पितापुत्ता भिक्खूसु पब्बजिता होन्ति। काले आरोचिते पुत्तो पितरं एतदवोच – ‘‘गच्छ, भन्ते, सङ्घो तं पतिमानेती’’ति पिट्ठियं गहेत्वा पणामेसि। सो पपतित्वा कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, मरणाधिप्पायो’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन पितापुत्ता भिक्खूसु पब्बजिता होन्ति। काले आरोचिते पुत्तो पितरं एतदवोच – ‘‘गच्छ, भन्ते, सङ्घो तं पतिमानेती’’ति मरणाधिप्पायो पिट्ठियं गहेत्वा पणामेसि। सो पपतित्वा कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन पितापुत्ता भिक्खूसु पब्बजिता होन्ति। काले आरोचिते पुत्तो पितरं एतदवोच – ‘‘गच्छ, भन्ते, सङ्घो तं पतिमानेती’’ति मरणाधिप्पायो पिट्ठियं गहेत्वा पणामेसि। सो पपतित्वा न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स ; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
१८१. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो भुञ्जन्तस्स मंसं कण्ठे विलग्गं होति। अञ्ञतरो भिक्खु तस्स भिक्खुनो गीवायं पहारं अदासि। सलोहितं मंसं पति। सो भिक्खु कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो भुञ्जन्तस्स मंसं कण्ठे विलग्गं होति। अञ्ञतरो भिक्खु मरणाधिप्पायो तस्स भिक्खुनो गीवायं पहारं अदासि। सलोहितं मंसं पति। सो भिक्खु कालमकासि । तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो भुञ्जन्तस्स मंसं कण्ठे विलग्गं होति। अञ्ञतरो भिक्खु मरणाधिप्पायो तस्स भिक्खुनो गीवायं पहारं अदासि। सलोहितं मंसं पति। सो भिक्खु न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो पिण्डचारिको भिक्खु विसगतं पिण्डपातं लभित्वा पटिक्कमनं हरित्वा भिक्खूनं अग्गकारिकं अदासि। ते भिक्खू कालमकंसु। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, जानामी’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अजानन्तस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु वीमंसाधिप्पायो अञ्ञतरस्स भिक्खुनो विसं अदासि। सो भिक्खु कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘वीमंसाधिप्पायो अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
१८२. तेन खो पन समयेन आळवका आळविका (स्या॰) भिक्खू विहारवत्थुं करोन्ति । अञ्ञतरो भिक्खु हेट्ठा हुत्वा सिलं उच्चारेसि। उपरिमेन भिक्खुना दुग्गहिता सिला हेट्ठिमस्स भिक्खुनो मत्थके अवत्थासि। सो भिक्खु कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, असञ्चिच्चा’’ति।
तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू विहारवत्थुं करोन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु हेट्ठा हुत्वा सिलं उच्चारेसि। उपरिमो भिक्खु मरणाधिप्पायो हेट्ठिमस्स भिक्खुनो मत्थके सिलं मुञ्चि। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू विहारस्स कुट्टं उट्ठापेन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु हेट्ठा हुत्वा इट्ठकं उच्चारेसि। उपरिमेन भिक्खुना दुग्गहिता इट्ठका हेट्ठिमस्स भिक्खुनो मत्थके अवत्थासि। सो भिक्खु कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापति, भिक्खु, असञ्चिच्चा’’ति।
तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू विहारस्स कुट्टं उट्ठापेन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु हेट्ठा हुत्वा इट्ठकं उच्चारेसि। उपरिमो भिक्खु मरणाधिप्पायो हेट्ठिमस्स भिक्खुनो मत्थके इट्ठकं मुञ्चि। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
१८३. तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू नवकम्मं करोन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु हेट्ठा हुत्वा वासिं उच्चारेसि। उपरिमेन भिक्खुना दुग्गहिता वासी हेट्ठिमस्स भिक्खुनो मत्थके अवत्थासि। सो भिक्खु कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, असञ्चिच्चा’’ति।
तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू नवकम्मं करोन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु हेट्ठा हुत्वा वासिं उच्चारेसि। उपरिमो भिक्खु मरणाधिप्पायो हेट्ठिमस्स भिक्खुनो मत्थके वासिं मुञ्चि। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू नवकम्मं करोन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु हेट्ठा हुत्वा गोपानसिं उच्चारेसि। उपरिमेन भिक्खुना दुग्गहिता गोपानसी हेट्ठिमस्स भिक्खुनो मत्थके अवत्थासि। सो भिक्खु कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, असञ्चिच्चा’’ति।
तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू नवकम्मं करोन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु हेट्ठा हुत्वा गोपानसिं उच्चारेसि। उपरिमो भिक्खु मरणाधिप्पायो हेट्ठिमस्स भिक्खुनो मत्थके गोपानसिं मुञ्चि। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू नवकम्मं करोन्ता अट्टकं बन्धन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘आवुसो, अत्रट्ठितो बन्धाही’’ति। सो तत्रट्ठितो बन्धन्तो परिपतित्वा कालमकासि । तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, मरणाधिप्पायो’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू नवकम्मं करोन्ता अट्टकं बन्धन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु मरणाधिप्पायो अञ्ञतरं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘आवुसो, अत्रट्ठितो बन्धाही’’ति। सो तत्रट्ठितो बन्धन्तो परिपतित्वा कालमकासि…पे॰… परिपतित्वा न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु विहारं छादेत्वा ओतरति। अञ्ञतरो भिक्खु तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘आवुसो, इतो ओतराही’’ति। सो तेन ओतरन्तो परिपतित्वा कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु विहारं छादेत्वा ओतरति । अञ्ञतरो भिक्खु मरणाधिप्पायो तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘आवुसो, इतो ओतराही’’ति। सो तेन ओतरन्तो परिपतित्वा कालमकासि…पे॰… परिपतित्वा न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अनभिरतिया पीळितो गिज्झकूटं पब्बतं अभिरुहित्वा पपाते पपतन्तो अञ्ञतरं विलीवकारं ओत्थरित्वा मारेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। न च, भिक्खवे, अत्तानं पातेतब्बं। यो पातेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू गिज्झकूटं पब्बतं अभिरुहित्वा दवाय सिलं पविज्झिंसु। सा अञ्ञतरं गोपालकं ओत्थरित्वा मारेसि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि …पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स। न च, भिक्खवे, दवाय सिला पविज्झितब्बा। यो पविज्झेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
१८४. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू सेदेसुं। सो भिक्खु कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति । तं भिक्खू मरणाधिप्पाया सेदेसुं। सो भिक्खु कालमकासि।…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो सीसाभितापो होति। तस्स भिक्खू नत्थुं अदंसु। सो भिक्खु कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो सीसाभितापो होति। तस्स भिक्खू मरणाधिप्पाया नत्थुं अदंसु। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू सम्बाहेसुं। सो भिक्खु कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू मरणाधिप्पाया सम्बाहेसुं। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खु न्हापेसुं। सो भिक्खु कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू मरणाधिप्पाया न्हापेसुं। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू तेलेन अब्भञ्जिंसु। सो भिक्खु कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू मरणाधिप्पाया तेलेन अब्भञ्जिंसु। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
१८५. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू उट्ठापेसुं। सो भिक्खु कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू मरणाधिप्पाया उट्ठापेसुं। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति ।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू निपातेसुं। सो भिक्खु कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू मरणाधिप्पाया निपातेसुं। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तस्स भिक्खू अन्नं अदंसु। सो भिक्खु कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तस्स भिक्खू मरणाधिप्पाया अन्नं अदंसु। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तस्स भिक्खु पानं अदंसु। सो भिक्खु कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तस्स भिक्खू मरणाधिप्पाया पानं अदंसु। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे , पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
१८६. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी पवुत्थपतिका जारेन गब्भिनी होति। सा कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘इङ्घाय्य गब्भपातनं जानाही’’ति। ‘‘सुट्ठु, भगिनी’’ति तस्सा गब्भपातनं अदासि। दारको कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स पुरिसस्स द्वे पजापतियो होन्ति – एका वञ्झा, एका विजायिनी। वञ्झा इत्थी कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘सचे सा, भन्ते, विजायिस्सति सब्बस्स कुटुम्बस्स इस्सरा भविस्सति। इङ्घाय्य, तस्सा गब्भपातनं जानाही’’ति ।‘‘सुट्ठु, भगिनी’’ति तस्सा गब्भपातनं अदासि। दारको कालमकासि, माता न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स पुरिसस्स द्वे पजापतियो होन्ति – एका वञ्झा, एका विजायिनी। वञ्झा इत्थी कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘सचे सा, भन्ते, विजायिस्सति सब्बस्स कुटुम्बस्स इस्सरा भविस्सति। इङ्घाय्य, तस्सा गब्भपातनं जानाही’’ति। ‘‘सुट्ठु, भगिनी’’ति तस्सा गब्भपातनं अदासि। माता कालमकासि, दारको न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स ; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स पुरिसस्स द्वे पजापतियो होन्ति – एका वञ्झा , एका विजायिनी। वञ्झा इत्थी कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘सचे सा, भन्ते, विजायिस्सति सब्बस्स कुटुम्बस्स इस्सरा भविस्सति। इङ्घाय्य, तस्सा गब्भपातनं जानाही’’ति। ‘‘सुट्ठु, भगिनी’’ति तस्सा गब्भपातनं अदासि। उभो कालमकंसु…पे॰… उभो न कालमकंसु। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
१८७. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा गब्भिनी इत्थी कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘इङ्घाय्य, गब्भपातनं जानाही’’ति। ‘‘तेन हि, भगिनि, मद्दस्सू’’ति। सा मद्दापेत्वा गब्भं पातेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा गब्भिनी इत्थी कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘इङ्घाय्य, गब्भपातनं जानाही’’ति। ‘‘तेन हि, भगिनि, तापेही’’ति। सा तापेत्वा गब्भं पातेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा वञ्झा इत्थी कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘इङ्घाय्य, भेसज्जं जानाहि येनाहं विजायेय्य’’न्ति। ‘‘सुट्ठु, भगिनी’’ति तस्सा भेसज्जं अदासि । सा कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा विजायिनी इत्थी कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘इङ्घाय्य, भेसज्जं जानाहि येनाहं न विजायेय्य’’न्ति। ‘‘सुट्ठु, भगिनी’’ति तस्सा भेसज्जं अदासि। सा कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति , भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू सत्तरसवग्गियं भिक्खुं अङ्गुलिपतोदकेन हासेसुं। सो भिक्खु उत्तन्तो अनस्सासको कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्सा’’ति पाराजिकस्स, आपत्ति पाचित्तियस्साति (स्या॰)।
तेन खो पन समयेन सत्तरसवग्गिया भिक्खू छब्बग्गियं भिक्खुं कम्मं करिस्सामाति ओत्थरित्वा मारेसुं। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भूतवेज्जको भिक्खु यक्खं जीविता वोरोपेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरं भिक्खुं वाळयक्खविहारं पाहेसि। तं यक्खा जीविता वोरोपेसुं। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु मरणाधिप्पायो अञ्ञतरं भिक्खुं वाळयक्खविहारं पाहेसि। तं यक्खा जीविता वोरोपेसुं…पे॰… तं यक्खा जीविता न वोरोपेसुं। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति ।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरं भिक्खुं वाळकन्तारं पाहेसि । तं वाळा जीविता वोरोपेसुं। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु मरणाधिप्पायो अञ्ञतरं भिक्खुं वाळकन्तारं पाहेसि। तं वाळा जीविता वोरोपेसुं…पे॰… तं वाळा जीविता न वोरोपेसुं। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरं भिक्खुं चोरकन्तारं पाहेसि। तं चोरा जीविता वोरोपेसुं। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु मरणाधिप्पायो अञ्ञतरं भिक्खुं चोरकन्तारं पाहेसि। तं चोरा जीविता वोरोपेसुं…पे॰… तं चोरा जीविता न वोरोपेसुं। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
१८८. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु तं मञ्ञमानो तं जीविता वोरोपेसि…पे॰… तं मञ्ञमानो अञ्ञं जीविता वोरोपेसि…पे॰… अञ्ञं मञ्ञमानो तं जीविता वोरोपेसि…पे॰… अञ्ञं मञ्ञमानो अञ्ञं जीविता वोरोपेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अमनुस्सेन गहितो होति। अञ्ञतरो भिक्खु तस्स भिक्खुनो पहारं अदासि। सो भिक्खु कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु , नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अमनुस्सेन गहितो होति। अञ्ञतरो भिक्खु मरणाधिप्पायो तस्स भिक्खुनो पहारं अदासि। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु कल्याणकम्मस्स सग्गकथं कथेसि। सो अधिमुत्तो कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु मरणाधिप्पायो कल्याणकम्मस्स सग्गकथं कथेसि। सो अधिमुत्तो कालमकासि…पे॰… सो अधिमुत्तो न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु नेरयिकस्स निरयकथं कथेसि। सो उत्तसित्वा कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु मरणाधिप्पायो नेरयिकस्स निरयकथं कथेसि। सो उत्तसित्वा कालमकासि…पे॰… सो उत्तसित्वा न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
१८९. तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू नवकम्मं करोन्ता रुक्खं छिन्दन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘आवुसो, अत्रट्ठितो छिन्दाही’’ति। तं तत्रट्ठितं छिन्दन्तं रुक्खो ओत्थरित्वा मारेसि । तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू नवकम्मं करोन्ता रुक्खं छिन्दन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु मरणाधिप्पायो अञ्ञतरं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘आवुसो, अत्रट्ठितो छिन्दाही’’ति। तं तत्रट्ठितं छिन्दन्तं रुक्खो ओत्थरित्वा मारेसि…पे॰… रुक्खो ओत्थरित्वा न मारेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
१९०. तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू दायं आलिम्पेसुं आळिम्पेसुं (स्या॰ क॰); मनुस्सा दड्ढा कालमकंसु। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू मरणाधिप्पाया दायं आलिम्पेसुं। मनुस्सा दड्ढा कालमकंसु…पे॰… मनुस्सा दड्ढा न कालमकंसु। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
१९१. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु आघातनं गन्त्वा चोरघातं एतदवोच – ‘‘आवुसो, मायिमं किलमेसि। एकेन पहारेन जीविता वोरोपेही’’ति। ‘‘सुट्ठु, भन्ते’’ति एकेन पहारेन जीविता वोरोपेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु आघातनं गन्त्वा चोरघातं एतदवोच – ‘‘आवुसो, मायिमं किलमेसि । एकेन पहारेन जीविता वोरोपेही’’ति। सो – ‘‘नाहं तुय्हं वचनं करिस्सामी’’ति तं जीविता वोरोपेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
१९२. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो पुरिसो ञातिघरे हत्थपादच्छिन्नो ञातकेहि सम्परिकिण्णो होति। अञ्ञतरो भिक्खु ते मनुस्से एतदवोच – ‘‘आवुसो, इच्छथ इमस्स मरण’’न्ति? ‘‘आम, भन्ते, इच्छामा’’ति। ‘‘तेन हि तक्कं पायेथा’’ति। ते तं तक्कं पायेसुं। सो कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो पुरिसो कुलघरे हत्थपादच्छिन्नो ञातकेहि सम्परिकिण्णो होति। अञ्ञतरा भिक्खुनी ते मनुस्से एतदवोच – ‘‘आवुसो, इच्छथ इमस्स मरण’’न्ति? ‘‘आमय्ये, इच्छामा’’ति। ‘‘तेन हि लोणसोवीरकं पायेथा’’ति। ते तं लोणसोवीरकं पायेसुं। सो कालमकासि। तस्सा कुक्कुच्चं अहोसि। अथ खो सा भिक्खुनी भिक्खुनीनं एतमत्थं आरोचेसि। भिक्खुनियो भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसुं। भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘आपत्तिं सा, भिक्खवे, भिक्खुनी आपन्ना पाराजिक’’न्ति।
ततियपाराजिकं समत्तं।
४. चतुत्थपाराजिकं
१९३. इदं वत्थु पाचि॰ ६७ तेन समयेन बुद्धो भगवा वेसालियं विहरति महावने कूटागारसालायं। तेन खो पन समयेन सम्बहुला सन्दिट्ठा सम्भत्ता भिक्खू वग्गुमुदाय नदिया तीरे वस्सं उपगच्छिंसु। तेन खो पन समयेन वज्जी दुब्भिक्खा होति द्वीहितिका सेतट्ठिका सलाकावुत्ता, न सुकरा उञ्छेन पग्गहेन यापेतुं। अथ खो तेसं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘एतरहि खो वज्जी दुब्भिक्खा द्वीहितिका सेतट्ठिका सलाकावुत्ता, न सुकरा उञ्छेन पग्गहेन यापेतुं। केन नु खो मयं उपायेन समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना फासुकं वस्सं वसेय्याम, न च पिण्डकेन किलमेय्यामा’’ति? एकच्चे एवमाहंसु – ‘‘हन्द मयं, आवुसो, गिहीनं कम्मन्तं अधिट्ठेम, एवं ते अम्हाकं दातुं मञ्ञिस्सन्ति। एवं मयं समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना फासुकं वस्सं वसिस्साम, न च पिण्डकेन किलमिस्सामा’’ति। एकच्चे एवमाहंसु – ‘‘अलं, आवुसो, किं गिहीनं कम्मन्तं अधिट्ठितेन! हन्द मयं , आवुसो, गिहीनं दूतेय्यं हराम, एवं ते अम्हाकं दातुं मञ्ञिस्सन्ति। एवं मयं समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना फासुकं वस्सं वसिस्साम, न च पिण्डकेन किलमिस्सामा’’ति। एकच्चे एवमाहंसु – ‘‘अलं, आवुसो, किं गिहीनं कम्मन्तं अधिट्ठितेन! किं गिहीनं दूतेय्यं हटेन! हन्द मयं, आवुसो, गिहीनं अञ्ञमञ्ञस्स उत्तरिमनुस्सधम्मस्स वण्णं भासिस्साम – ‘असुको भिक्खु पठमस्स झानस्स लाभी, असुको भिक्खु दुतियस्स झानस्स लाभी, असुको भिक्खु ततियस्स झानस्स लाभी, असुको भिक्खु चतुत्थस्स झानस्स लाभी, असुको भिक्खु सोतापन्नो, असुको भिक्खु सकदागामी, असुको भिक्खु अनागामी, असुको भिक्खु अरहा, असुको भिक्खु तेविज्जो, असुको भिक्खु छळभिञ्ञो’ति। एवं ते अम्हाकं दातुं मञ्ञिस्सन्ति। एवं मयं समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना फासुकं वस्सं वसिस्साम, न च पिण्डकेन किलमिस्सामा’’ति। ‘‘एसोयेव खो, आवुसो, सेय्यो यो अम्हाकं गिहीनं अञ्ञमञ्ञस्स उत्तरिमनुस्सधम्मस्स वण्णो भासितो’’ति।
१९४. अथ खो ते भिक्खू गिहीनं अञ्ञमञ्ञस्स उत्तरिमनुस्सधम्मस्स वण्णं भासिंसु – ‘‘असुको भिक्खु पठमस्स झानस्स लाभी…पे॰… असुको भिक्खु छळभिञ्ञो’’ति। अथ खो ते मनुस्सा – ‘‘लाभा वत नो, सुलद्धं वत नो, येसं वत नो एवरूपा भिक्खू वस्सं उपगता; न वत नो इतो पुब्बे एवरूपा भिक्खू वस्सं उपगता यथयिमे भिक्खू सीलवन्तो कल्याणधम्मा’’ति, ते न तादिसानि भोजनानि अत्तना परिभुञ्जन्ति मातापितूनं देन्ति पुत्तदारस्स देन्ति दासकम्मकरपोरिसस्स देन्ति मित्तामच्चानं देन्ति ञातिसालोहितानं देन्ति, यादिसानि भिक्खूनं देन्ति। ते न तादिसानि खादनीयानि सायनीयानि पानानि अत्तना खादन्ति सायन्ति पिवन्ति मातापितूनं देन्ति पुत्तदारस्स देन्ति दासकम्मकरपोरिसस्स देन्ति मित्तामच्चानं देन्ति ञातिसालोहितानं देन्ति, यादिसानि भिक्खूनं देन्ति। अथ खो ते भिक्खू वण्णवा अहेसुं पीणिन्द्रिया पसन्नमुखवण्णा विप्पसन्नछविवण्णा।
आचिण्णं खो पनेतं वस्संवुट्ठानं भिक्खूनं भगवन्तं दस्सनाय उपसङ्कमितुं। अथ खो ते भिक्खू वस्संवुट्ठा तेमासच्चयेन सेनासनं संसामेत्वा पत्तचीवरं आदाय येन वेसाली तेन पक्कमिंसु। अनुपुब्बेन येन वेसाली महावनं कूटागारसाला येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिंसु।
तेन खो पन समयेन दिसासु वस्संवुट्ठा भिक्खू किसा होन्ति लूखा दुब्बण्णा उप्पण्डुप्पण्डुकजाता धमनिसन्थतगत्ता; वग्गुमुदातीरिया पन भिक्खू वण्णवा होन्ति पीणिन्द्रिया पसन्नमुखवण्णा विप्पसन्नछविवण्णा। आचिण्णं खो पनेतं बुद्धानं भगवन्तानं आगन्तुकेहि भिक्खूहि सद्धिं पटिसम्मोदितुं। अथ खो भगवा वग्गुमुदातीरिये भिक्खू एतदवोच – ‘‘कच्चि, भिक्खवे, खमनीयं कच्चि यापनीयं कच्चि समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना फासुकं वस्सं वसित्थ न च पिण्डकेन किलमित्था’’ति? ‘‘खमनीयं, भगवा, यापनीयं, भगवा। समग्गा च मयं, भन्ते, सम्मोदमाना अविवदमाना फासुकं वस्सं वसिम्हा, न च पिण्डकेन किलमिम्हा’’ति। जानन्तापि तथागता पुच्छन्ति, जानन्तापि न पुच्छन्ति…पे॰… द्वीहाकारेहि बुद्धा भगवन्तो भिक्खू पटिपुच्छन्ति – धम्मं वा देसेस्साम, सावकानं वा सिक्खापदं पञ्ञापेस्सामाति। अथ खो भगवा वग्गुमुदातीरिये भिक्खू एतदवोच – ‘‘यथा कथं पन तुम्हे, भिक्खवे, समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना फासुकं वस्सं वसित्थ न च पिण्डकेन किलमित्था’’ति? अथ खो ते भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं – ‘‘कच्चि पन वो, भिक्खवे, भूत’’न्ति? ‘‘अभूतं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा – ‘‘अननुच्छविकं, मोघपुरिसा, अननुलोमिकं अप्पतिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, उदरस्स कारणा गिहीनं अञ्ञमञ्ञस्स उत्तरिमनुस्सधम्मस्स वण्णं भासिस्सथ! वरं तुम्हेहि, मोघपुरिसा, तिण्हेन गोविकन्तनेन गोविकत्तनेन (सी॰ क॰) कुच्छिं परिकन्तो, न त्वेव उदरस्स कारणा गिहीनं अञ्ञमञ्ञस्स उत्तरिमनुस्सधम्मस्स वण्णो भासितो! तं किस्स हेतु? ततो निदानञ्हि, मोघपुरिसा, मरणं वा निगच्छेय्य मरणमत्तं वा दुक्खं, न त्वेव तप्पच्चया कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जेय। इतो निदानञ्च खो, मोघपुरिसा, कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जेय्य। नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय’’…पे॰… विगरहित्वा धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि –
१९५. ‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, महाचोरा सन्तो संविज्जमाना लोकस्मिं। कतमे पञ्च? इध, भिक्खवे, एकच्चस्स महाचोरस्स एवं होति – ‘कुदास्सु नामाहं सतेन वा सहस्सेन वा परिवुतो गामनिगमराजधानीसु आहिण्डिस्सामि हनन्तो घातेन्तो छिन्दन्तो छेदापेन्तो पचन्तो पाचेन्तो’ति! सो अपरेन समयेन सतेन वा सहस्सेन वा परिवुतो गामनिगमराजधानीसु आहिण्डति हनन्तो घातेन्तो छिन्दन्तो छेदापेन्तो पचन्तो पाचेन्तो। एवमेव खो, भिक्खवे, इधेकच्चस्स पापभिक्खुनो एवं होति – ‘कुदास्सु नामाहं सतेन वा सहस्सेन वा परिवुतो गामनिगमराजधानीसु चारिकं चरिस्सामि सक्कतो गरुकतो मानितो पूजितो अपचितो गहट्ठानञ्चेव पब्बजितानञ्च, लाभी चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारान’न्ति ! सो अपरेन समयेन सतेन वा सहस्सेन वा परिवुतो गामनिगमराजधानीसु चारिकं चरति सक्कतो गरुकतो मानितो पूजितो अपचितो गहट्ठानञ्चेव पब्बजितानञ्च, लाभी चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारानं। अयं, भिक्खवे, पठमो महाचोरो सन्तो संविज्जमानो लोकस्मिं।
‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, इधेकच्चो पापभिक्खु तथागतप्पवेदितं धम्मविनयं परियापुणित्वा अत्तनो दहति। अयं, भिक्खवे, दुतियो महाचोरो सन्तो संविज्जमानो लोकस्मिं।
‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, इधेकच्चो पापभिक्खु सुद्धं ब्रह्मचारिं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरन्तं अमूलकेन अब्रह्मचरियेन अनुद्धंसेति। अयं, भिक्खवे, ततियो महाचोरो सन्तो संविज्जमानो लोकस्मिं।
‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, इधेकच्चो पापभिक्खु यानि तानि सङ्घस्स गरुभण्डानि गरुपरिक्खारानि, सेय्यथिदं – आरामो आरामवत्थु विहारो विहारवत्थु मञ्चो पीठं भिसि बिम्बोहनं बिम्बोहनं (सी॰ स्या॰) लोहकुम्भी लोहभाणकं लोहवारको लोहकटाहं वासी परसु फरसु (सी॰ स्या॰) कुठारी कुदालो निखादनं वल्लि वेळु मुञ्जं पब्बजं तिणं मत्तिका दारुभण्डं मत्तिकाभण्डं, तेहि गिहीं सङ्गण्हाति उपलापेति। अयं, भिक्खवे, चतुत्थो महाचोरो सन्तो संविज्जमानो लोकस्मिं।
‘‘सदेवके, भिक्खवे, लोके समारके सब्रह्मके सस्समणब्राह्मणिया पजाय सदेवमनुस्साय अयं अग्गो महाचोरो यो असन्तं अभूतं उत्तरिमनुस्सधम्मं उल्लपति। तं किस्स हेतु? थेय्याय वो, भिक्खवे, रट्ठपिण्डो भुत्तो’’ति।
सं॰ नि॰ १.३५ अञ्ञथा सन्तमत्तानं, अञ्ञथा यो पवेदये।
निकच्च कितवस्सेव, भुत्तं थेय्येन तस्स तं॥
ध॰ प॰ ३०७ धम्मपदेपि कासावकण्ठा बहवो, पापधम्मा असञ्ञता।
पापा पापेहि कम्मेहि, निरयं ते उपपज्जरे॥
ध॰ प॰ ३०७ धम्मपदेपि सेय्यो अयोगुळो भुत्तो, तत्तो अग्गिसिखूपमो।
यञ्चे भुञ्जेय्य दुस्सीलो, रट्ठपिण्डं असञ्ञतोति॥
अथ खो भगवा ते वग्गुमुदातीरिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा दुब्भरताय दुप्पोसताय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु अनभिजानं उत्तरिमनुस्सधम्मं अत्तुपनायिकं अलमरियञाणदस्सनं समुदाचरेय्य – ‘इति जानामि इति पस्सामी’ति, ततो अपरेन समयेन समनुग्गाहीयमानो वा असमनुग्गाहीयमानो वा आपन्नो विसुद्धापेक्खो एवं वदेय्य – ‘अजानमेवं, आवुसो, अवचं जानामि , अपस्सं पस्सामि। तुच्छं मुसा विलपि’न्ति, अयम्पि पाराजिको होति असंवासो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
१९६. तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू अदिट्ठे दिट्ठसञ्ञिनो अपत्ते पत्तसञ्ञिनो अनधिगते अधिगतसञ्ञिनो असच्छिकते सच्छिकतसञ्ञिनो अधिमानेन अञ्ञं ब्याकरिंसु। तेसं अपरेन समयेन रागायपि चित्तं नमति दोसायपि चित्तं नमति मोहायपि चित्तं नमति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं। मयञ्चम्ह अदिट्ठे दिट्ठसञ्ञिनो अपत्ते पत्तसञ्ञिनो अनधिगते अधिगतसञ्ञिनो असच्छिकते सच्छिकतसञ्ञिनो, अधिमानेन अञ्ञं ब्याकरिम्हा। कच्चि नु खो मयं पाराजिकं आपत्तिं आपन्ना’’ति? ते आयस्मतो आनन्दस्स एतमत्थं आरोचेसुं। आयस्मा आनन्दो भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘होन्ति ये ते, आनन्द होन्ति येवानन्द (स्या॰), होन्ति ते आनन्द (सी॰), भिक्खू अदिट्ठे दिट्ठसञ्ञिनो अपत्ते पत्तसञ्ञिनो अनधिगते अधिगतसञ्ञिनो असच्छिकते सच्छिकतसञ्ञिनो अधिमानेन अञ्ञं ब्याकरोन्ति। तञ्च खो एतं अब्बोहारिक’’न्ति।
‘‘एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१९७. ‘‘यो पन भिक्खु अनभिजानं उत्तरिमनुस्सधम्मं अत्तुपनायिकं अलमरियञाणदस्सनं समुदाचरेय्य – ‘इति जानामि इति पस्सामी’ति, ततो अपरेन समयेन समनुग्गाहीयमानो वा असमनुग्गाहीयमानो वा आपन्नो विसुद्धापेक्खो एवं वदेय्य – ‘अजानमेवं, आवुसो, अवचं जानामि, अपस्सं पस्सामि। तुच्छं मुसा विलपि’न्ति, अञ्ञत्र अधिमाना, अयम्पि पाराजिको होति असंवासो’’ति।
१९८. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
अनभिजानन्ति असन्तं अभूतं असंविज्जमानं अजानन्तो अपस्सन्तो अत्तनि कुसलं धम्मं – अत्थि मे कुसलो धम्मोति।
पाचि॰ ७० उत्तरिमनुस्सधम्मो नाम झानं विमोक्खो विमोक्खं (सी॰ स्या॰) समाधि समापत्ति ञाणदस्सनं मग्गभावना फलसच्छिकिरिया किलेसप्पहानं विनीवरणता चित्तस्स सुञ्ञागारे अभिरति।
अत्तुपनायिकन्ति ते वा कुसले धम्मे अत्तनि उपनेति अत्तानं वा तेसु कुसलेसु धम्मेसु उपनेति।
ञाणन्ति तिस्सो विज्जा। दस्सनन्ति यं ञाणं तं दस्सनं। यं दस्सनं तं ञाणं।
समुदाचरेय्याति आरोचेय्य इत्थिया वा पुरिसस्स वा गहट्ठस्स वा पब्बजितस्स वा।
इति जानामि इति पस्सामीति जानामहं एते धम्मे, पस्सामहं एते धम्मे अत्थि च एते धम्मा मयि, अहञ्च एतेसु धम्मेसु सन्दिस्सामीति।
ततो अपरेन समयेनाति यस्मिं खणे समुदाचिण्णं होति तं खणं तं लयं तं मुहुत्तं वीतिवत्ते।
समनुग्गाहीयमानोति यं वत्थु पटिञ्ञातं होति तस्मिं वत्थुस्मिं समनुग्गाहीयमानो – ‘‘किन्ते अधिगतं, किन्ति ते अधिगतं, कदा ते अधिगतं, कत्थ ते अधिगतं, कतमे ते किलेसा पहीना, कतमेसं त्वं धम्मानं लाभी’’ति।
असमनुग्गाहीयमानोति न केनचि वुच्चमानो।
आपन्नोति पापिच्छो इच्छापकतो असन्तं अभूतं उत्तरिमनुस्सधम्मं उल्लपित्वा पाराजिकं आपत्तिं आपन्नो होति।
विसुद्धापेक्खोति गिही वा होतुकामो उपासको वा होतुकामो आरामिको वा होतुकामो सामणेरो वा होतुकामो।
अजानमेवं , आवुसो, अवचं – जानामि, अपस्सं पस्सामीति नाहं एते धम्मे जानामि, नाहं एते धम्मे पस्सामि, नत्थि च एते धम्मा मयि, न चाहं एतेसु धम्मेसु सन्दिस्सामीति।
तुच्छं मुसा विलपिन्ति तुच्छकं मया भणितं, मुसा मया भणितं, अभूतं मया भणितं, अजानन्तेन मया भणितं।
अञ्ञत्र अधिमानाति ठपेत्वा अधिमानं।
अयम्पीति पुरिमे उपादाय वुच्चति।
पाराजिको होतीति सेय्यथापि नाम तालो मत्थकच्छिन्नो अभब्बो पुन विरूळ्हिया, एवमेव भिक्खु पापिच्छो इच्छापकतो असन्तं अभूतं उत्तरिमनुस्सधम्मं उल्लपित्वा अस्समणो होति असक्यपुत्तियो। तेन वुच्चति – ‘‘पाराजिको होती’’ति।
असंवासोति संवासो नाम एककम्मं एकुद्देसो समसिक्खता – एसो संवासो नाम। सो तेन सद्धिं नत्थि। तेन वुच्चति – ‘‘असंवासो’’ति।
१९९. उत्तरिमनुस्सधम्मो नाम झानं विमोक्खो समाधि समापत्ति ञाणदस्सनं मग्गभावना फलसच्छिकिरिया किलेसप्पहानं विनीवरणता चित्तस्स सुञ्ञागारे अभिरति।
पाचि॰ ७० झानन्ति पठमं झानं दुतियं झानं ततियं झानं चतुत्थं झानं।
पाचि॰ ७० विमोक्खोति सुञ्ञतो विमोक्खो अनिमित्तो विमोक्खो अप्पणिहितो विमोक्खो।
पाचि॰ ७० समाधीति सुञ्ञतो समाधि अनिमित्तो समाधि अप्पणिहितो समाधि।
पाचि॰ ७० समापत्तीति सुञ्ञता समापत्ति अनिमित्ता समापत्ति अप्पणिहिता समापत्ति।
पाचि॰ ७० ञाणदस्सनन्ति तिस्सो विज्जा।
पाचि॰ ७० मग्गभावनाति चत्तारो सतिपट्ठाना, चत्तारो सम्मप्पधाना, चत्तारो इद्धिपादा, पञ्चिन्द्रियानि, पञ्च बलानि, सत्त बोज्झङ्गा, अरियो अट्ठङ्गिको मग्गो।
पाचि॰ ७० फलसच्छिकिरियाति सोतापत्तिफलस्स सच्छिकिरिया, सकदागामिफलस्स सच्छिकिरिया, अनागामिफलस्स सच्छिकिरिया, अरहत्तस्स अरहत्तफलस्स (स्या॰) सच्छिकिरिया।
पाचि॰ ७० किलेसप्पहानन्ति रागस्स पहानं दोसस्स पहानं मोहस्स पहानं।
पाचि॰ ७० विनीवरणता चित्तस्साति रागा चित्तं विनीवरणता, दोसा चित्तं विनीवरणता, मोहा चित्तं विनीवरणता।
पाचि॰ ७० सुञ्ञागारे अभिरतीति पठमेन झानेन सुञ्ञागारे अभिरति, दुतियेन झानेन सुञ्ञागारे अभिरति, ततियेन झानेन सुञ्ञागारे अभिरति, चतुत्थेन झानेन सुञ्ञागारे अभिरति।
२००. तीहाकारेहि पठमं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स, पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति।
चतूहाकारेहि पठमं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं।
पञ्चहाकारेहि पठमं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं विनिधाय खन्तिं।
छहाकारेहि पठमं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं।
सत्तहाकारेहि पठमं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
२०१. तीहाकारेहि पठमं झानं समापज्जामीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति।
चतूहाकारेहि पठमं झानं समापज्जामीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं।
पञ्चहाकारेहि पठमं झानं समापज्जामीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं।
छहाकारेहि पठमं झानं समापज्जामीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं।
सत्तहाकारेहि पठमं झानं समापज्जामीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
२०२. तीहाकारेहि पठमं झानं समापन्नोति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति।
चतूहाकारेहि पठमं झानं समापन्नोति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं।
पञ्चहाकारेहि पठमं झानं समापन्नोति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं।
छहाकारेहि पठमं झानं समापन्नोति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं।
सत्तहाकारेहि पठमं झानं समापन्नोति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
२०३. तीहाकारेहि पठमस्स झानस्स लाभीम्हीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति।
चतूहाकारेहि पठमस्स झानस्स लाभीम्हीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं।
पञ्चहाकारेहि पठमस्स झानस्स लाभीम्हीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति , भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं।
छहाकारेहि पठमस्स झानस्स लाभीम्हीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं।
सत्तहाकारेहि पठमस्स झानस्स लाभीम्हीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
२०४. तीहाकारेहि पठमस्स झानस्स वसीम्हीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति।
चतूहाकारेहि पठमस्स झानस्स वसीम्हीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं।
पञ्चहाकारेहि पठमस्स झानस्स वसीम्हीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं।
छहाकारेहि पठमस्स झानस्स वसीम्हीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं।
सत्तहाकारेहि पठमस्स झानस्स वसीम्हीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
२०५. तीहाकारेहि पठमं झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति।
चतूहाकारेहि पठमं झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं।
पञ्चहाकारेहि पठमं झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं।
छहाकारेहि पठमं झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं।
सत्तहाकारेहि पठमं झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
यथा इदं पठमं झानं वित्थारितं तं सब्बम्पि वित्थारेतब्बं।
२०६. तीहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि दुतियं झानं…पे॰… ततियं झानं…पे॰… चतुत्थं झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… चतुत्थस्स झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… चतुत्थं झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स। पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
२०७. तीहाकारेहि सुञ्ञतं विमोक्खं… अनिमित्तं विमोक्खं… अप्पणिहितं विमोक्खं… समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… अप्पणिहितस्स विमोक्खस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… अप्पणिहितो विमोक्खो सच्छिकतो मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰…।
तीहाकारेहि सुञ्ञतं समाधिं… अनिमित्तं समाधिं… अप्पणिहितं समाधिं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… अप्पणिहितस्स समाधिस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… अप्पणिहितो समाधि सच्छिकतो मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि सुञ्ञतं समापत्तिं… अनिमित्तं समापत्तिं… अप्पणिहितं समापत्तिं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… अप्पणिहिताय समापत्तिया लाभीम्हि… वसीम्हि… अप्पणिहिता समापत्ति सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि तिस्सो विज्जा समापज्जिं… समापज्जामि समापन्नो… तिस्सन्नं विज्जानं लाभीम्हि… वसीम्हि… तिस्सो विज्जा सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि चत्तारो सतिपट्ठाने… चत्तारो सम्मप्पधाने… चत्तारो इद्धिपादे समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… चतुन्नं इद्धिपादानं लाभीम्हि… वसीम्हि… चत्तारो इद्धिपादा सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि पञ्चिन्द्रियानि… पञ्च बलानि समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो … पञ्चन्नं बलानं लाभीम्हि… वसीम्हि… पञ्चबलानि सच्छिकतानि मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि सत्त बोज्झङ्गे समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… सत्तन्नं बोज्झङ्गानं लाभीम्हि… वसीम्हि… सत्त बोज्झङ्गा सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि अरियं अट्ठङ्गिकं मग्गं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… अरियस्स अट्ठङ्गिकस्स मग्गस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… अरियो अट्ठङ्गिको मग्गो सच्छिकतो मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि सोतापत्तिफलं… सकदागामिफलं… अनागामिफलं… अरहत्तं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… अरहत्तस्स लाभीम्हि वसीम्हि अरहत्तं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स ।
तीहाकारेहि रागो मे चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितोति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि दोसो मे चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितोति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि मोहो मे चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितोति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि रागा मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि दोसा मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि …पे॰… सत्तहाकारेहि मोहा मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
सुद्धिकं निट्ठितं।
२०८. तीहाकारेहि पठमञ्च झानं दुतियञ्च झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स दुतियस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं दुतियञ्च झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰…।
तीहाकारेहि पठमञ्च झानं ततियञ्च झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स ततियस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं ततियञ्च झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि पठमञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स चतुत्थस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि पठमञ्च झानं सुञ्ञतञ्च विमोक्खं… पठमञ्च झानं अनिमित्तञ्च विमोक्खं… पठमञ्च झानं अप्पणिहितञ्च विमोक्खं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स अप्पणिहितस्स च विमोक्खस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं अप्पणिहितो च विमोक्खो सच्छिकतो मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि पठमञ्च झानं सुञ्ञतञ्च समाधिं… पठमञ्च झानं अनिमित्तञ्च समाधिं… पठमञ्च झानं अप्पणिहितञ्च समाधिं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो पठमस्स च झानस्स अप्पणिहितस्स च समाधिस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं अप्पणिहितो च समाधि सच्छिकतो मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि पठमञ्च झानं सुञ्ञतञ्च समापत्तिं… पठमञ्च झानं अनिमित्तञ्च समापत्तिं… पठमञ्च झानं अप्पणिहितञ्च समापत्तिं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो पठमस्स च झानस्स अप्पणिहिताय च समापत्तिया लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं अप्पणिहिता च समापत्ति सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि पठमञ्च झानं तिस्सो च विज्जा समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स तिस्सन्नञ्च विज्जानं लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं तिस्सो च विज्जा सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि पठमञ्च झानं चत्तारो च सतिपट्ठाने… पठमञ्च झानं चत्तारो च सम्मप्पधाने… पठमञ्च झानं चत्तारो च इद्धिपादे समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स चतुन्नञ्च इद्धिपादानं लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं चत्तारो च इद्धिपादा सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि पठमञ्च झानं पञ्च च इन्द्रियानि… पठमञ्च झानं पञ्च च बलानि समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स पञ्चन्नञ्च बलानं लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं पञ्च च बलानि सच्छिकतानि मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
२०९. तीहाकारेहि पठमञ्च झानं सत्त च बोज्झङ्गे समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स सत्तन्नञ्च बोज्झङ्गानं लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं सत्त च बोज्झङ्गा सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि पठमञ्च झानं अरियञ्च अट्ठङ्गिकं मग्गं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स अरियस्स च अट्ठङ्गिकस्स मग्गस्स लाभीम्हि वसीम्हि… पठमञ्च झानं अरियो च अट्ठङ्गिको मग्गो सच्छिकतो मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि पठमञ्च झानं सोतापत्तिफलञ्च… पठमञ्च झानं सकदागामिफलञ्च… पठमञ्च झानं अनागामिफलञ्च… पठमञ्च झानं अरहत्तञ्च समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स अरहत्तस्स च लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं अरहत्तञ्च सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि पठमञ्च झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं सच्छिकतं मया, रागो च मे चत्तो… दोसो च मे चत्तो… मोहो च मे चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितोति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि पठमञ्च झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं सच्छिकतं मया, रागा च मे चित्तं विनीवरणं… दोसा च मे चित्तं विनीवरणं… मोहा च मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स। पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
खण्डचक्कं निट्ठितं।
२१०. तीहाकारेहि दुतियञ्च झानं ततियञ्च झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… दुतियस्स च झानस्स ततियस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… दुतियञ्च झानं ततियञ्च झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि दुतियञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… दुतियस्स च झानस्स चतुत्थस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… दुतियञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि दुतियञ्च झानं सुञ्ञतञ्च विमोक्खं… अनिमित्तञ्च विमोक्खं… अप्पणिहितञ्च विमोक्खं… सुञ्ञतञ्च समाधिं… अनिमित्तञ्च समाधिं… अप्पणिहितञ्च समाधिं… सुञ्ञतञ्च समापत्तिं… अनिमित्तञ्च समापत्तिं… अप्पणिहितञ्च समापत्तिं… तिस्सो च विज्जा… चत्तारो च सतिपट्ठाने… चत्तारो च सम्मप्पधाने… चत्तारो च इद्धिपादे… पञ्च च इन्द्रियानि… पञ्च च बलानि… सत्त च बोज्झङ्गे… अरियञ्च अट्ठङ्गिकं मग्गं… सोतापत्तिफलञ्च… सकदागामिफलञ्च… अनागामिफलञ्च… अरहत्तञ्च समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… दुतियस्स च झानस्स अरहत्तस्स च लाभीम्हि… वसीम्हि… दुतियञ्च झानं अरहत्तञ्च सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि दुतियञ्च झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… दुतियस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… दुतियञ्च झानं सच्छिकतं मया, रागो च मे चत्तो… दोसो च मे चत्तो… मोहो च मे चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितो। रागा च मे चित्तं विनीवरणं… दोसा च मे चित्तं विनीवरणं… मोहा च मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि …पे॰… सत्तहाकारेहि दुतियञ्च झानं पठमञ्च झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… दुतियस्स च झानस्स पठमस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… दुतियञ्च झानं पठमञ्च झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… विनिधाय भावं।
बद्धचक्कं।
एवं एकेकं मूलं कातुन बद्धचक्कं परिवत्तकं कत्तब्बं।
इदं संखित्तं।
२११. तीहाकारेहि ततियञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं…पे॰… ततियञ्च झानं अरहत्तञ्च समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… ततियस्स च झानस्स अरहत्तस्स च लाभीम्हि… वसीम्हि… ततियञ्च झानं अरहत्तञ्च सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि ततियञ्च झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… ततियस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… ततियञ्च झानं सच्छिकतं मया, रागो च मे चत्तो… दोसो च मे चत्तो… मोहो च मे चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितो। रागा च मे चित्तं विनीवरणं… दोसा च मे चित्तं विनीवरणं… मोहा च मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि ततियञ्च झानं पठमञ्च झानं… ततियञ्च झानं दुतियञ्च झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… ततियस्स च झानस्स दुतियस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… ततियञ्च झानं दुतियञ्च झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं पठमञ्च झानं…पे॰… दुतियञ्च झानं… ततियञ्च झानं… चतुत्थञ्च झानं समापज्जिं समापज्जामि… समापन्नो… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं चतुत्थस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं चतुत्थञ्च झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
२१२. तीहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं सुञ्ञतञ्च विमोक्खं… अनिमित्तञ्च विमोक्खं… अप्पणिहितञ्च विमोक्खं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं अप्पणिहितस्स च विमोक्खस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं अप्पणिहितो च विमोक्खो सच्छिकतो मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं सुञ्ञतञ्च समाधिं… अनिमित्तञ्च समाधिं… अप्पणिहितञ्च समाधिं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं अप्पणिहितस्स च समाधिस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं अप्पणिहितो च समाधि सच्छिकतो मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं सुञ्ञतञ्च समापत्तिं… अनिमित्तञ्च समापत्तिं… अप्पणिहितञ्च समापत्तिं समापज्जिं समापज्जामि… समापन्नो… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं अप्पणिहिताय च समापत्तिया लाभीम्हि… वसीम्हि… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं अप्पणिहिता च समापत्ति सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं तिस्सो च विज्जा समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… ‘मोहा च मे चित्तं विनीवरणं तिस्सन्नञ्च विज्जानं लाभीम्हि… वसीम्हि… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं तिस्सो च विज्जा सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं चत्तारो च सतिपट्ठाने… चत्तारो च सम्मप्पधाने… चत्तारो च इद्धिपादे समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं चतुन्नञ्च इद्धिपादानं लाभीम्हि… वसीम्हि… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं चत्तारो च इद्धिपादा सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
२१३. तीहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं पञ्च च इन्द्रियानि… पञ्च च बलानि समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं पञ्चन्नञ्च बलानं लाभीम्हि… वसीम्हि… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं पञ्च च बलानि सच्छिकतानि मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं सत्त च बोज्झङ्गे समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं सत्तन्नञ्च बोज्झङ्गानं लाभीम्हि … वसीम्हि… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं सत्त च बोज्झङ्गा सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं अरियञ्च अट्ठङ्गिकं मग्गं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं अरियस्स च अट्ठङ्गिकस्स मग्गस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं अरियो च अट्ठङ्गिको मग्गो सच्छिकतो मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं सोतापत्तिफलञ्च… सकदागामिफलञ्च… अनागामिफलञ्च… अरहत्तञ्च समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं अरहत्तस्स च लाभीम्हि… वसीम्हि… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं अरहत्तञ्च सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं, रागो च मे चत्तो… दोसो च मे चत्तो… मोहो च मे चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितोति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं रागा च मे चित्तं विनीवरणं… दोसा च मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
एकमूलकं निट्ठितं। एकमूलकं सङ्खित्तं निट्ठितं (स्या॰)
यथा एकमूलकं वित्थारितं एवमेव दुमूलकादिपि वित्थारेतब्बं।
इदं सब्बमूलकं
२१४. तीहाकारेहि …पे॰… सत्तहाकारेहि पठमञ्च झानं दुतियञ्च झानं ततियञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं सुञ्ञतञ्च विमोक्खं अनिमित्तञ्च विमोक्खं अप्पणिहितञ्च विमोक्खं सुञ्ञतञ्च समाधिं अनिमित्तञ्च समाधिं अप्पणिहितञ्च समाधिं सुञ्ञतञ्च समापत्तिं अनिमित्तञ्च समापत्तिं अप्पणिहितञ्च समापत्तिं तिस्सो च विज्जा चत्तारो च सतिपट्ठाने चत्तारो च सम्मप्पधाने चत्तारो च इद्धिपादे पञ्च च इन्द्रियानि पञ्च च बलानि सत्त च बोज्झङ्गे अरियञ्च अट्ठङ्गिकं मग्गं सोतापत्तिफलञ्च सकदागामिफलञ्च अनागामिफलञ्च अरहत्तञ्च समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो…पे॰… रागो च मे चत्तो, दोसो च मे चत्तो, मोहो च मे चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितो। रागा च मे चित्तं विनीवरणं, दोसा च मे चित्तं विनीवरणं, मोहा च मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स। पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
सब्बमूलकं निट्ठितं।
सुद्धिकवारकथा निट्ठिता।
२१५. तीहाकारेहि पठमं झानं समापज्जिन्ति वत्तुकामो दुतियं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
तीहाकारेहि पठमं झानं समापज्जिन्ति वत्तुकामो ततियं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
तीहाकारेहि पठमं झानं समापज्जिन्ति वत्तुकामो चतुत्थं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
तीहाकारेहि …पे॰… सत्तहाकारेहि पठमं झानं समापज्जिन्ति वत्तुकामो सुञ्ञतं विमोक्खं… अनिमित्तं विमोक्खं… अप्पणिहितं विमोक्खं… सुञ्ञतं समाधिं… अनिमित्तं समाधिं… अप्पणिहितं समाधिं… सुञ्ञतं समापत्तिं… अनिमित्तं समापत्तिं… अप्पणिहितं समापत्तिं… तिस्सो विज्जा… चत्तारो सतिपट्ठाने… चत्तारो सम्मप्पधाने… चत्तारो इद्धिपादे… पञ्चिन्द्रियानि… पञ्च बलानि… सत्त बोज्झङ्गे… अरियं अट्ठङ्गिकं मग्गं… सोतापत्तिफलं… सकदागामिफलं… अनागामिफलं… अरहत्तं समापज्जिं…पे॰… रागो मे चत्तो… दोसो मे चत्तो… मोहो मे चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितो। रागा मे चित्तं विनीवरणं… दोसा मे चित्तं विनीवरणं… मोहा मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स। पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
वत्थुविसारकस्स एकमूलकस्स खण्डचक्कं निट्ठितं।
२१६. तीहाकारेहि दुतियं झानं समापज्जिन्ति वत्तुकामो ततियं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
तीहाकारेहि दुतियं झानं समापज्जिन्ति वत्तुकामो चतुत्थं झानं समापज्जिन्ति…पे॰… मोहा च मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
तीहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि दुतियं झानं समापज्जिन्ति वत्तुकामो पठमं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स ; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… विनिधाय भावं।
वत्थुविसारकस्स एकमूलकस्स बद्धचक्कं।
मूलं संखित्तं।
२१७. तीहाकारेहि मोहा मे चित्तं विनीवरणन्ति वत्तुकामो पठमं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
तीहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि मोहा मे चित्तं विनीवरणन्ति वत्तुकामो दोसा मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… विनिधाय भावं।
वत्थुविसारकस्स एकमूलकं निट्ठितं।
यथा एकमूलकं वित्थारितं एवमेव दुमूलकादिपि वित्थारेतब्बं।
इदं सब्बमूलकं
२१८. तीहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि पठमञ्च झानं दुतियञ्च झानं ततियञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं सुञ्ञतञ्च विमोक्खं अनिमित्तञ्च विमोक्खं अप्पणिहितञ्च विमोक्खं सुञ्ञतञ्च समाधिं अनिमित्तञ्च समाधिं अप्पणिहितञ्च समाधिं सुञ्ञतञ्च समापत्तिं अनिमित्तञ्च समापत्तिं अप्पणिहितञ्च समापत्तिं तिस्सो च विज्जा चत्तारो च सतिपट्ठाने चत्तारो च सम्मप्पधाने चत्तारो च इद्धिपादे पञ्च च इन्द्रियानि पञ्च च बलानि सत्त च बोज्झङ्गे अरियञ्च अट्ठङ्गिकं मग्गं सोतापत्तिफलञ्च सकदागामिफलञ्च अनागामिफलञ्च अरहत्तञ्च समापज्जिं…पे॰… रागो च मे चत्तो… दोसो च मे चत्तो… मोहो च मे चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितो। रागा च मे चित्तं विनीवरणं… दोसा च मे चित्तं विनीवरणन्ति वत्तुकामो मोहा मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स। [ ] एत्थन्तरे पाठा स्यामपोत्थके नत्थि
२१९. तीहाकारेहि दुतियञ्च झानं ततियञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं सुञ्ञतञ्च विमोक्खं अनिमित्तञ्च विमोक्खं अप्पणिहितञ्च विमोक्खं सुञ्ञतञ्च समाधिं अनिमित्तञ्च समाधिं अप्पणिहितञ्च समाधिं सुञ्ञतञ्च समापत्तिं अनिमित्तञ्च समापत्तिं अप्पणिहितञ्च समापत्तिं तिस्सो च विज्जा चत्तारो च सतिपट्ठाने चत्तारो च सम्मप्पधाने चत्तारो च इद्धिपादे पञ्च च इन्द्रियानि पञ्च च बलानि सत्त च बोज्झङ्गे अरियञ्च अट्ठङ्गिकं मग्गं सोतापत्तिफलञ्च सकदागामिफलञ्च अनागामिफलञ्च अरहत्तञ्च समापज्जिं…पे॰… रागो च मे चत्तो… दोसो च मे चत्तो… मोहो च मे चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितो। रागा च मे चित्तं विनीवरणं… दोसा च मे चित्तं विनीवरणं… मोहा च मे चित्तं विनीवरणन्ति वत्तुकामो पठमं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
तीहाकारेहि ततियञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं…पे॰… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं पठमञ्च झानं समापज्जिन्ति वत्तुकामो दुतियं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
तीहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं पठमञ्च झानं दुतियञ्च झानं ततियञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं…पे॰… रागा च मे चित्तं विनीवरणन्ति वत्तुकामो दोसा मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स ; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स। पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
वत्थुविसारकस्स सब्बमूलकं निट्ठितं।
वत्थुविसारकस्स चक्कपेय्यालं निट्ठितं।
वत्थुकामवारकथा निट्ठिता।
२२०. तीहाकारेहि यो ते विहारे वसि सो भिक्खु पठमं झानं समापज्जि… समापज्जति… समापन्नो… सो भिक्खु पठमस्स झानस्स लाभी… वसी… तेन भिक्खुना पठमं झानं सच्छिकतन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स।
चतूहाकारेहि … पञ्चहाकारेहि… छहाकारेहि… सत्तहाकारेहि यो ते विहारे वसि सो भिक्खु पठमं झानं समापज्जि… समापज्जति… समापन्नो… सो भिक्खु पठमस्स झानस्स लाभी… वसी… तेन भिक्खुना पठमं झानं सच्छिकतन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स। पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
तीहाकारेहि यो ते विहारे वसि सो भिक्खु दुतियं झानं… ततियं झानं… चतुत्थं झानं… सुञ्ञतं विमोक्खं… अनिमित्तं विमोक्खं… अप्पणिहितं विमोक्खं… सुञ्ञतं समाधिं… अनिमित्तं समाधिं… अप्पणिहितं समाधिं… सुञ्ञतं समापत्तिं… अनिमित्तं समापत्तिं… अप्पणिहितं समापत्तिं… तिस्सो विज्जा… चत्तारो सतिपट्ठाने… चत्तारो सम्मप्पधाने… चत्तारो इद्धिपादे… पञ्च इन्द्रियानि… पञ्च बलानि… सत्त बोज्झङ्गे… अरियं अट्ठङ्गिकं मग्गं… सोतापत्तिफलं… सकदागामिफलं… अनागामिफलं… अरहत्तं समापज्जि… समापज्जति… समापन्नो… सो भिक्खु अरहत्तस्स लाभी… वसी… तेन भिक्खुना अरहत्तं सच्छिकतन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स।
तीहाकारेहि यो ते विहारे वसि, तस्स भिक्खुनो रागो चत्तो… दोसो चत्तो… मोहो चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितोति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स।
तीहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि यो ते विहारे वसि, तस्स भिक्खुनो रागा चित्तं विनीवरणं… दोसा चित्तं विनीवरणं… मोहा चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
तीहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि यो ते विहारे वसि सो भिक्खु सुञ्ञागारे पठमं झानं… दुतियं झानं… ततियं झानं… चतुत्थं झानं समापज्जि … समापज्जति… समापन्नो… सो भिक्खु सुञ्ञागारे चतुत्थस्स झानस्स लाभी… वसी… तेन भिक्खुना सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं सच्छिकतन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स। पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति भणितस्स होति, मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
यथा इदं वित्थारितं एवमेव सेसानिपि वित्थारेतब्बानि।
२२१. तीहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि यो ते चीवरं परिभुञ्जि… यो ते पिण्डपातं परिभुञ्जि… यो ते सेनासनं परिभुञ्जि… यो ते गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारं परिभुञ्जि सो भिक्खु सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं समापज्जि… समापज्जति… समापन्नो… सो भिक्खु सुञ्ञागारे चतुत्थस्स झानस्स लाभी… वसी… तेन भिक्खुना सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं सच्छिकतन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… विनिधाय भावं।
तीहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि येन ते विहारो परिभुत्तो… येन ते चीवरं परिभुत्तं… येन ते पिण्डपातो परिभुत्तो… येन ते सेनासनं परिभुत्तं… येन ते गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारो परिभुत्तो… सो भिक्खु सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं समापज्जि… समापज्जति… समापन्नो… सो भिक्खु सुञ्ञागारे चतुत्थस्स झानस्स लाभी… वसी… तेन भिक्खुना सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं सच्छिकतन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… विनिधाय भावं।
तीहाकारेहि …पे॰… सत्तहाकारेहि यं त्वं आगम्म विहारं अदासि… चीवरं अदासि… पिण्डपातं अदासि… सेनासनं अदासि… गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारं अदासि सो भिक्खु सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं समापज्जि… समापज्जति… समापन्नो… सो भिक्खु सुञ्ञागारे चतुत्थस्स झानस्स लाभी… वसी… तेन भिक्खुना सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं सच्छिकतन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स। पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति , भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
पेय्यालपन्नरसकं निट्ठितं।
पच्चयप्पटिसंयुत्तवारकथा निट्ठिता।
उत्तरिमनुस्सधम्मचक्कपेय्यालं निट्ठितं।
२२२. अनापत्ति अधिमानेन, अनुल्लपनाधिप्पायस्स, उम्मत्तकस्स, खित्तचित्तस्स, वेदनाट्टस्स, आदिकम्मिकस्साति।
विनीतवत्थुउद्दानगाथा
अधिमाने अधिमानेन (पी॰) अरञ्ञम्हि, पिण्डोपज्झारियापथो।
संयोजना रहोधम्मा, विहारो पच्चुपट्ठितो॥
न दुक्करं वीरियमथोपि मच्चुनो।
भायावुसो विप्पटिसारि सम्मा।
विरियेन योगेन आराधनाय।
अथ वेदनाय अधिवासना दुवे॥
ब्राह्मणे पञ्च वत्थूनि, अञ्ञं ब्याकरणा तयो।
अगारावरणा कामा, रति चापि अपक्कमि॥
अट्ठि पेसि उभो गावघातका।
पिण्डो साकुणिको निच्छवि ओरब्भि।
असि च सूकरिको सत्ति मागवि।
उसु च कारणिको सूचि सारथि॥
यो च सिब्बीयति सूचको हि सो।
अण्डभारि अहु गामकूटको।
कूपे निमुग्गो हि सो पारदारिको।
गूथखादी अहु दुट्ठब्राह्मणो॥
निच्छवित्थी अतिचारिनी अहु।
मङ्गुलित्थी अहु इक्खणित्थिका।
ओकिलिनी हि सपत्तङ्गारोकिरि।
सीसच्छिन्नो अहु चोरघातको॥
भिक्खु भिक्खुनी सिक्खमाना।
सामणेरो अथ सामणेरिका।
कस्सपस्स विनयस्मिं पब्बजं।
पापकम्ममकरिंसु तावदे॥
तपोदा राजगहे युद्धं, नागानोगाहनेन च।
सोभितो अरहं भिक्खु, पञ्चकप्पसतं सरेति॥
विनीतवत्थु
२२३. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अधिमानेन अञ्ञं ब्याकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं। कच्चि नु खो अहं पाराजिकं आपत्तिं आपन्नो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अधिमानेना’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पणिधाय अरञ्ञे विहरति – ‘‘एवं मं जनो सम्भावेस्सती’’ति। तं जनो सम्भावेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। न च, भिक्खवे, पणिधाय अरञ्ञे वत्थब्बं। यो वसेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पणिधाय पिण्डाय चरति – ‘‘एवं मं जनो सम्भावेस्सती’’ति। तं जनो सम्भावेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। न च, भिक्खवे, पणिधाय पिण्डाय चरितब्बं। यो चरेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘ये, आवुसो, अम्हाकं उपज्झायस्स सद्धिविहारिका सब्बेव अरहन्तो’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘उल्लपनाधिप्पायो अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘ये, आवुसो, अम्हाकं उपज्झायस्स अन्तेवासिका सब्बेव महिद्धिका महानुभावा’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘उल्लपनाधिप्पायो अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पणिधाय चङ्कमति… पणिधाय तिट्ठति… पणिधाय निसीदति… पणिधाय सेय्यं कप्पेति – ‘‘एवं मं जनो सम्भावेस्सती’’ति। तं जनो सम्भावेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। न च, भिक्खवे, पणिधाय सेय्या कप्पेतब्बा। यो कप्पेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरस्स भिक्खुनो उत्तरिमनुस्सधम्मं उल्लपति। सोपि एवमाह – ‘‘मय्हम्पि, आवुसो, संयोजना पहीना’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
२२४. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु रहोगतो उत्तरिमनुस्सधम्मं उल्लपति। परचित्तविदू भिक्खु तं भिक्खुं अपसादेसि – ‘‘मा, आवुसो, एवरूपं अभणि। नत्थेसो तुय्ह’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु रहोगतो उत्तरिमनुस्सधम्मं उल्लपति। देवता तं भिक्खुं अपसादेसि – ‘‘मा, भन्ते, एवरूपं अभणि। नत्थेसो तुय्ह’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरं उपासकं एतदवोच – ‘‘यो, आवुसो , तुय्हं विहारे वसति सो भिक्खु अरहा’’ति । सो च तस्स विहारे वसति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘उल्लपनाधिप्पायो अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरं उपासकं एतदवोच – ‘‘यं त्वं, आवुसो, उपट्ठेसि चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारेन सो भिक्खु अरहा’’ति। सो च तं उपट्ठेति चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारेन। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘उल्लपनाधिप्पायो अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
२२५. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘अत्थायस्मतो उत्तरिमनुस्सधम्मो’’ति? ‘‘नावुसो, दुक्करं अञ्ञं ब्याकातु’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘ये खो ते भगवतो सावका ते एवं वदेय्युं। अहञ्चम्हि न भगवतो सावको। कच्चि नु खो अहं पाराजिकं आपत्तिं आपन्नो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘अनुल्लपनाधिप्पायो अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति ।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘अत्थायस्मतो उत्तरिमनुस्सधम्मो’’ति? ‘‘आराधनीयो खो, आवुसो, धम्मो आरद्धवीरियेना’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘मा खो, आवुसो, भायी’’ति। नाहं, आवुसो, मच्चुनो भायामी’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘मा खो, आवुसो, भायी’’ति। ‘‘यो नूनावुसो, विप्पटिसारी अस्स सो भायेय्या’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘अत्थायस्मतो उत्तरिमनुस्सधम्मो’’ति? ‘‘आराधनीयो खो, आवुसो, धम्मो सम्मापयुत्तेना’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘अत्थायस्मतो उत्तरिमनुस्सधम्मो’’ति? ‘‘आराधनीयो खो, आवुसो, धम्मो आरद्धवीरियेना’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘अत्थायस्मतो उत्तरिमनुस्सधम्मो’’ति? ‘‘आराधनीयो खो, आवुसो, धम्मो युत्तयोगेना’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘कच्चावुसो, खमनीयं, कच्चि यापनीय’’न्ति? ‘‘नावुसो, सक्का येन वा तेन वा अधिवासेतु’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘कच्चावुसो खमनीयं, कच्चि यापनीय’’न्ति? ‘‘नावुसो, सक्का पुथुज्जनेन अधिवासेतु’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘उल्लपनाधिप्पायो अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
२२६. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो ब्राह्मणो भिक्खू निमन्तेत्वा एतदवोच – ‘‘आयन्तु, भोन्तो अरहन्तो’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘मयञ्चम्ह न अरहन्तो अनरहन्तो (सी॰)। अयञ्च ब्राह्मणो अम्हे अरहन्तवादेन समुदाचरति। कथं नु खो अम्हेहि पटिपज्जितब्ब’’न्ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पसादभञ्ञे’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो ब्राह्मणो भिक्खू निमन्तेत्वा एतदवोच – ‘‘निसीदन्तु, भोन्तो अरहन्तो’’ति… ‘‘भुञ्जन्तु, भोन्तो अरहन्तो’’ति… ‘‘तप्पेन्तु, भोन्तो अरहन्तो’’ति… ‘‘गच्छन्तु, भोन्तो अरहन्तो’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘मयञ्चम्ह न अरहन्तो । अयञ्च ब्राह्मणो अम्हे अरहन्तवादेन समुदाचरति। कथं नु खो अम्हेहि पटिपज्जितब्ब’’न्ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पसादभञ्ञे’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरस्स भिक्खुनो उत्तरिमनुस्सधम्मं उल्लपति। सोपि एवमाह – ‘‘मय्हम्पि, आवुसो, आसवा पहीना’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरस्स भिक्खुनो उत्तरिमनुस्सधम्मं उल्लपति। सोपि एवमाह – ‘‘मय्हम्पि, आवुसो, एते धम्मा संविज्जन्ती’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरस्स भिक्खुनो उत्तरिमनुस्सधम्मं उल्लपति। सोपि एवमाह – ‘‘अहम्पावुसो, तेसु धम्मेसु सन्दिस्सामी’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं , भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरं भिक्खुं ञातका एतदवोचुं – ‘‘एहि, भन्ते, अगारं अज्झावसा’’ति। ‘‘अभब्बो खो, आवुसो, मादिसो अगारं अज्झावसितु’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति।
२२७. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरं भिक्खुं ञातका एतदवोचुं – ‘‘एहि, भन्ते, कामे परिभुञ्जा’’ति। ‘‘आवटा मे, आवुसो, कामा’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरं भिक्खुं ञातका एतदवोचुं – ‘‘अभिरमसि, भन्ते’’ति? ‘‘अभिरतो अहं, आवुसो, परमाय अभिरतिया’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि। ‘‘ये खो ते भगवतो सावका ते एवं वदेय्युं! अहञ्चम्हि न भगवतो सावको। कच्चि नु खो अहं पाराजिकं आपत्तिं आपन्नो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘अनुल्लपनाधिप्पायो अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू कतिकं कत्वा अञ्ञतरस्मिं आवासे वस्सं उपगच्छिंसु – ‘‘यो इमम्हा आवासा पठमं पक्कमिस्सति तं मयं अरहाति जानिस्सामा’’ति। अञ्ञतरो भिक्खु – ‘‘मं अरहाति जानन्तू’’ति, तम्हा आवासा पठमं पक्कामि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
२२८. इमानि वत्थुनि सं॰ नि॰ २.२०२ आगतानि तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे। तेन खो पन समयेन आयस्मा च लक्खणो आयस्मा च महामोग्गल्लानो गिज्झकूटे पब्बते विहरन्ति। अथ खो आयस्मा महामोग्गल्लानो पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरं आदाय येनायस्मा लक्खणो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं लक्खणं एतदवोच – ‘‘आयामावुसो लक्खण, राजगहं पिण्डाय पविसिस्सामा’’ति। ‘‘एवमावुसो’’ति खो आयस्मा लक्खणो आयस्मतो महामोग्गल्लानस्स पच्चस्सोसि। अथ खो आयस्मा महामोग्गल्लानो गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अञ्ञतरस्मिं पदेसे सितं पात्वाकासि। अथ खो आयस्मा लक्खणो आयस्मन्तं महामोग्गल्लानं एतदवोच – ‘‘को नु खो, आवुसो मोग्गल्लान, हेतु को पच्चयो सितस्स पातुकम्माया’’ति? ‘‘अकालो खो, आवुसो लक्खण, एतस्स पञ्हस्स पञ्हस्स ब्याकरणाय (स्या॰)। भगवतो मं सन्तिके एतं पञ्हं पुच्छाति। अथ खो आयस्मा च लक्खणो आयस्मा च महामोग्गल्लानो राजगहे पिण्डाय चरित्वा पच्छाभत्तं पिण्डपातपटिक्कन्ता येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिंसु। एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा लक्खणो आयस्मन्तं महामोग्गल्लानं एतदवोच – ‘‘इधायस्मा महामोग्गल्लानो गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अञ्ञतरस्मिं पदेसे सितं पात्वाकासि। को नु खो, आवुसो मोग्गल्लान, हेतु को पच्चयो सितस्स पातुकम्माया’’ति? ‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं अट्ठिकसङ्खलिकं वेहासं गच्छन्तिं। तमेनं गिज्झापि काकापि कुललापि अनुपतित्वा अनुपतित्वा फासुळन्तरिकाहि वितुडेन्ति वितुदेन्ति वितच्छेन्ति विराजेन्ति (स्या॰)। सा सुदं अट्टस्सरं करोति। तस्स मय्हं, आवुसो, एतदहोसि – ‘अच्छरियं वत भो, अब्भुतं वत भो, एवरूपोपि नाम सत्तो भविस्सति! एवरूपोपि नाम यक्खो भविस्सति! एवरूपोपि नाम अत्तभावप्पटिलाभो भविस्सती’’’ति! भिक्खू उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘उत्तरिमनुस्सधम्मं आयस्मा महामोग्गल्लानो उल्लपती’’ति। अथ खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘चक्खुभूता वत, भिक्खवे, सावका विहरन्ति। ञाणभूता वत, भिक्खवे, सावका विहरन्ति। यत्र हि नाम सावको एवरूपं ञस्सति वा दक्खति वा सक्खिं वा करिस्सति। पुब्बेव मे सो, भिक्खवे, सत्तो दिट्ठो अहोसि। अपि चाहं न ब्याकासिं। अहञ्चेतं ब्याकरेय्यं परे च मे न सद्दहेय्युं। ये मे न सद्दहेय्युं तेसं तं अस्स दीघरत्तं अहिताय दुक्खाय। एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे गोघातको अहोसि। सो तस्स कम्मस्स विपाकेन बहूनि वस्सानि बहूनि वस्ससतानि बहूनि वस्ससहस्सानि बहूनि वस्ससतसहस्सानि निरये पच्चित्वा तस्सेव कम्मस्स विपाकावसेसेन एवरूपं अत्तभावप्पटिलाभं पटिसंवेदेति। सच्चं, भिक्खवे, मोग्गल्लानो आह। अनापत्ति, भिक्खवे, मोग्गल्लानस्सा’’ति।
२२९. ‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं मंसपेसिं वेहासं गच्छन्तिं। तमेनं गिज्झापि काकापि कुललापि अनुपतित्वा अनुपतित्वा वितच्छेन्ति विभज्जेन्ति वितुदेन्ति वितच्छेन्ति विराजेन्ति (स्या॰)। सा सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे गोघातको अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं मंसपिण्डं वेहासं गच्छन्तं। तमेनं गिज्झापि काकापि कुललापि अनुपतित्वा अनुपतित्वा वितच्छेन्ति विभज्जेन्ति। सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे साकुणिको अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं निच्छविं पुरिसं वेहासं गच्छन्तं। तमेनं गिज्झापि काकापि कुललापि अनुपतित्वा अनुपतित्वा वितच्छेन्ति विभज्जेन्ति। सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे ओरब्भिको अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं असिलोमं पुरिसं वेहासं गच्छन्तं । तस्स ते असी उप्पतित्वा उप्पतित्वा तस्सेव काये निपतन्ति। सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे सूकरिको अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं सत्तिलोमं पुरिसं वेहासं गच्छन्तं। तस्स ता सत्तियो उप्पतित्वा उप्पतित्वा तस्सेव काये निपतन्ति। सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे मागविको अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं उसुलोमं पुरिसं वेहासं गच्छन्तं। तस्स ते उसू उप्पतित्वा उप्पतित्वा तस्सेव काये निपतन्ति। सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे कारणिको अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं सूचिलोमं पुरिसं वेहासं गच्छन्तं। तस्स ता सूचियो उप्पतित्वा उप्पतित्वा तस्सेव काये निपतन्ति। सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे सारथिको अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं सूचिलोमं पुरिसं वेहासं गच्छन्तं। तस्स ता सूचियो सीसे पविसित्वा मुखतो निक्खमन्ति; मुखे पविसित्वा उरतो निक्खमन्ति; उरे पविसित्वा उदरतो निक्खमन्ति; उदरे पविसित्वा ऊरूहि निक्खमन्ति; ऊरूसु पविसित्वा जङ्घाहि निक्खमन्ति; जङ्घासु पविसित्वा पादेहि निक्खमन्ति। सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे सूचको अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं कुम्भण्डं पुरिसं वेहासं गच्छन्तं। सो गच्छन्तोपि तेव अण्डे खन्धे आरोपेत्वा गच्छति, निसीदन्तोपि तेस्वेव अण्डेसु निसीदति। तमेनं गिज्झापि काकापि कुललापि अनुपतित्वा अनुपतित्वा वितच्छेन्ति विभज्जेन्ति। सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे गामकूटो अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं पुरिसं गूथकूपे ससीसकं निमुग्गं…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे पारदारिको अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं , आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं पुरिसं गूथकूपे ससीसकं निमुग्गं उभोहि हत्थेहि गूथं खादन्तं…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे दुट्ठब्राह्मणो अहोसि। सो कस्सपस्स सम्मासम्बुद्धस्स पावचने भिक्खुसङ्घं भत्तेन निमन्तेत्वा दोणियो दोणियो (इतिपि) गूथस्स पूरापेत्वा कालं आरोचापेत्वा एतदवोच – ‘अतो इतो (स्या॰) अहो (इतिपि), भोन्तो, यावदत्थं भुञ्जन्तु चेव हरन्तु चा’’’ति…पे॰…।
२३०. ‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं निच्छविं इत्थिं वेहासं गच्छन्तिं। तमेनं गिज्झापि काकापि कुललापि अनुपतित्वा अनुपतित्वा वितच्छेन्ति विभज्जेन्ति। सा सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसा, भिक्खवे, इत्थी इमस्मिंयेव राजगहे अतिचारिनी अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं इत्थिं दुग्गन्धं मङ्गुलिं वेहासं गच्छन्तिं। तमेनं गिज्झापि काकापि कुललापि अनुपतित्वा अनुपतित्वा वितच्छेन्ति विभज्जेन्ति। सा सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसा, भिक्खवे, इत्थी इमस्मिंयेव राजगहे इक्खणिका अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं इत्थिं उप्पक्कं ओकिलिनिं ओकिरिनिं वेहासं गच्छन्तिं। सा सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसा, भिक्खवे , इत्थी कालिङ्गस्स रञ्ञो अग्गमहेसी अहोसि। सा इस्सापकता सपत्तिं अङ्गारकटाहेन ओकिरि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं असीसकं कबन्धं वेहासं गच्छन्तं। तस्स उरे अक्खीनि चेव होन्ति मुखञ्च। तमेनं गिज्झापि काकापि कुललापि अनुपतित्वा अनुपतित्वा वितच्छेन्ति विभज्जेन्ति। सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे हारिको नाम चोरघातको अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं , आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं भिक्खुं वेहासं गच्छन्तं। तस्स सङ्घाटिपि आदित्ता सम्पज्जलिता सजोतिभूता, पत्तोपि आदित्तो सम्पज्जलितो सजोतिभूतो, कायबन्धनम्पि आदित्तं सम्पज्जलितं सजोतिभूतं, कायोपि आदित्तो सम्पज्जलितो सजोतिभूतो। सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसो, भिक्खवे, भिक्खु कस्सपस्स सम्मासम्बुद्धस्स पावचने पापभिक्खु अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं भिक्खुनिं… अद्दसं सिक्खमानं… अद्दसं सामणेरं… अद्दसं सामणेरिं वेहासं गच्छन्तिं। तस्सा सङ्घाटिपि आदित्ता सम्पज्जलिता सजोतिभूता, पत्तोपि आदित्तो सम्पज्जलितो सजोतिभूतो, कायबन्धनम्पि आदित्तं सम्पज्जलितं सजोतिभूतं, कायोपि आदित्तो सम्पज्जलितो सजोतिभूतो। सा सुदं अट्टस्सरं करोति। तस्स मय्हं, आवुसो, एतदहोसि – ‘अच्छरियं वत भो, अब्भुतं वत भो, एवरूपोपि नाम सत्तो भविस्सति! एवरूपोपि नाम यक्खो भविस्सति! एवरूपोपि नाम अत्तभावप्पटिलाभो भविस्सती’’’ति! भिक्खू उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘उत्तरिमनुस्सधम्मं आयस्मा महामोग्गल्लानो उल्लपती’’ति।
अथ खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘चक्खुभूता वत, भिक्खवे, सावका विहरन्ति। ञाणभूता वत , भिक्खवे, सावका विहरन्ति। यत्र हि नाम सावको एवरूपं ञस्सति वा दक्खति वा सक्खिं वा करिस्सति! पुब्बेव मे सा, भिक्खवे, सामणेरी दिट्ठा अहोसि। अपि चाहं न ब्याकासिं। अहञ्चेतं ब्याकरेय्यं परे च मे न सद्दहेय्युं। ये मे न सद्दहेय्युं तेसं तं अस्स दीघरत्तं अहिताय दुक्खाय। एसा, भिक्खवे, सामणेरी कस्सपस्स सम्मासम्बुद्धस्स पावचने पापसामणेरी अहोसि। सा तस्स कम्मस्स विपाकेन बहूनि वस्सानि बहूनि वस्ससतानि बहूनि वस्ससहस्सानि बहूनि वस्ससतसहस्सानि निरये पच्चित्वा तस्सेव कम्मस्स विपाकावसेसेन एवरूपं अत्तभावप्पटिलाभं पटिसंवेदेति। सच्चं, भिक्खवे, मोग्गल्लानो आह। अनापत्ति, भिक्खवे, मोग्गल्लानस्सा’’ति।
२३१. अथ खो आयस्मा महामोग्गल्लानो भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘यतायं, आवुसो, तपोदा सन्दति सो दहो अच्छोदको सीतोदको सातोदको सेतको सुप्पतित्थो रमणीयो पहूतमच्छकच्छपो चक्कमत्तानि च पदुमानि पुप्फन्ती’’ति। भिक्खू उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा महामोग्गल्लानो एवं वक्खति – ‘यतायं, आवुसो , तपोदा सन्दति सो दहो अच्छोदको सीतोदको सातोदको सेतको सुप्पतित्थो रमणीयो पहूतमच्छकच्छपो चक्कमत्तानि च पदुमानि पुप्फन्ती’ति। अथ च पनायं तपोदा कुथिता सन्दति। उत्तरिमनुस्सधम्मं आयस्मा महामोग्गल्लानो उल्लपती’’ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘यतायं, भिक्खवे, तपोदा सन्दति सो दहो अच्छोदको सीतोदको सातोदको सेतको सुप्पतित्थो रमणीयो पहूतमच्छकच्छपो चक्कमत्तानि च पदुमानि पुप्फन्ति। अपि चायं, भिक्खवे, तपोदा द्विन्नं महानिरयानं अन्तरिकाय आगच्छति। तेनायं तपोदा कुथिता सन्दति। सच्चं, भिक्खवे, मोग्गल्लानो आह। अनापत्ति, भिक्खवे, मोग्गल्लानस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो लिच्छवीहि सद्धिं सङ्गामेन्तो पभग्गो अहोसि। अथ राजा पच्छा सेनं सङ्कड्ढित्वा लिच्छवयो पराजेसि। सङ्गामे च नन्दि चरति – ‘‘रञ्ञा लिच्छवी पभग्गा’’ति। अथ खो आयस्मा महामोग्गल्लानो भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘राजा, आवुसो, लिच्छवीहि पभग्गो’’ति। भिक्खू उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा महामोग्गल्लानो एवं वक्खति – ‘राजा , आवुसो, लिच्छवीहि पभग्गो’ति! सङ्गामे च नन्दिं चरति – ‘रञ्ञा लिच्छवी पभग्गा’ति! उत्तरिमनुस्सधम्मं आयस्मा महामोग्गल्लानो उल्लपती’’ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘पठमं, भिक्खवे, राजा लिच्छवीहि पभग्गो। अथ राजा पच्छा सेनं सङ्कड्ढित्वा लिच्छवयो पराजेसि। सच्चं, भिक्खवे, मोग्गल्लानो आह। अनापत्ति, भिक्खवे, मोग्गल्लानस्सा’’ति।
२३२. अथ खो आयस्मा महामोग्गल्लानो भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘इधाहं, आवुसो, सप्पिनिकाय नदिया तीरे आनेञ्जं समाधिं समापन्नो नागानं ओगय्ह उत्तरन्तानं कोञ्चं करोन्तानं सद्दं अस्सोसि’’न्ति। भिक्खू उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा महामोग्गल्लानो आनेञ्जं समाधिं समापन्नो सद्दं सोस्सति! उत्तरिमनुस्सधम्मं आयस्मा महामोग्गल्लानो उल्लपती’’ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अत्थेसो, भिक्खवे, समाधि सो च खो अपरिसुद्धो। सच्चं, भिक्खवे, मोग्गल्लानो आह। अनापत्ति, भिक्खवे, मोग्गल्लानस्सा’’ति।
अथ खो आयस्मा सोभितो भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अहं, आवुसो, पञ्च कप्पसतानि अनुस्सरामी’’ति। भिक्खू उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा सोभितो एवं वक्खति – ‘अहं, आवुसो , पञ्च कप्पसतानि अनुस्सरामी’ति! उत्तरिमनुस्सधम्मं आयस्मा सोभितो उल्लपती’’ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अत्थेसा, भिक्खवे, सोभितस्स। सा च खो एकायेव जाति। सच्चं, भिक्खवे, सोभितो आह। अनापत्ति, भिक्खवे, सोभितस्साति।
चतुत्थपाराजिकं समत्तं।
२३३. उद्दिट्ठा खो आयस्मन्तो चत्तारो पाराजिका धम्मा, येसं भिक्खु अञ्ञतरं वा अञ्ञतरं वा आपज्जित्वा न लभति भिक्खूहि सद्धिं संवासं, यथा पुरे तथा पच्छा, पाराजिको होति असंवासो। तत्थायस्मन्ते पुच्छामि – ‘‘कच्चित्थ परिसुद्धा’’? दुतियम्पि पुच्छामि – ‘‘कच्चित्थ परिसुद्धा’’? ततियम्पि पुच्छामि – ‘‘कच्चित्थ परिसुद्धा’’? परिसुद्धेत्थायस्मन्तो, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामीति।
पाराजिकं निट्ठितं।
तस्सुद्दानं –
मेथुनादिन्नादानञ्च, मनुस्सविग्गहुत्तरि।
पाराजिकानि चत्तारि, छेज्जवत्थू असंसयाति॥
पाराजिककण्डं निट्ठितं।
<h3><center>सङ्घादिसेसकण्डं</center></h3>
१. सुक्कविस्सट्ठिसिक्खापदं
इमे खो पनायस्मन्तो तेरस सङ्घादिसेसा
धम्मा उद्देसं आगच्छन्ति।
२३४. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा सेय्यसको अनभिरतो ब्रह्मचरियं चरति। सो तेन किसो होति लूखो दुब्बण्णो उप्पण्डुप्पण्डुकजातो धमनिसन्थतगत्तो। अद्दस खो आयस्मा उदायी आयस्मन्तं सेय्यसकं किसं लूखं दुब्बण्णं उप्पण्डुप्पण्डुकजातं धमनिसन्थतगत्तं। दिस्वान आयस्मन्तं सेय्यसकं एतदवोच – ‘‘किस्स त्वं, आवुसो सेय्यसक, किसो लूखो दुब्बण्णो उप्पण्डुप्पण्डुकजातो धमनिसन्थतगत्तो? कच्चि नो त्वं, आवुसो सेय्यसक, अनभिरतो ब्रह्मचरियं चरसी’’ति? ‘‘एवमावुसो’’ति। ‘‘तेन हि त्वं, आवुसो सेय्यसक, यावदत्थं भुञ्ज यावदत्थं सुप यावदत्थं न्हाय। यावदत्थं भुञ्जित्वा यावदत्थं सुपित्वा यावदत्थं न्हायित्वा यदा ते अनभिरति उप्पज्जति रागो चित्तं अनुद्धंसेति तदा हत्थेन उपक्कमित्वा असुचिं मोचेही’’ति। ‘‘किं नु खो, आवुसो, कप्पति एवरूपं कातु’’न्ति? ‘‘आम, आवुसो। अहम्पि एवं करोमी’’ति।
अथ खो आयस्मा सेय्यसको यावदत्थं भुञ्जि यावदत्थं सुपि यावदत्थं न्हायि। यावदत्थं भुञ्जित्वा यावदत्थं सुपित्वा यावदत्थं न्हायित्वा यदा अनभिरति उप्पज्जति रागो चित्तं अनुद्धंसेति तदा हत्थेन उपक्कमित्वा असुचिं मोचेसि । अथ खो आयस्मा सेय्यसको अपरेन समयेन वण्णवा अहोसि पीणिन्द्रियो पसन्नमुखवण्णो विप्पसन्नछविवण्णो। अथ खो आयस्मतो सेय्यसकस्स सहायका भिक्खू आयस्मन्तं सेय्यसकं एतदवोचुं – ‘‘पुब्बे खो त्वं, आवुसो सेय्यसक, किसो अहोसि लूखो दुब्बण्णो उप्पण्डुप्पण्डुकजातो धमनिसन्थतगत्तो। सो दानि त्वं एतरहि वण्णवा पीणिन्द्रियो पसन्नमुखवण्णो विप्पसन्नछविवण्णो। किं नु खो त्वं, आवुसो सेय्यसक, भेसज्जं करोसी’’ति? ‘‘न खो अहं, आवुसो, भेसज्जं करोमि । अपिचाहं यावदत्थं भुञ्जामि यावदत्थं सुपामि यावदत्थं न्हायामि। यावदत्थं भुञ्जित्वा यावदत्थं सुपित्वा यावदत्थं न्हायित्वा यदा मे अनभिरति उप्पज्जति रागो चित्तं अनुद्धंसेति तदा हत्थेन उपक्कमित्वा असुचिं मोचेमी’’ति। ‘‘किं पन त्वं, आवुसो सेय्यसक, येनेव हत्थेन सद्धादेय्यं भुञ्जसि तेनेव हत्थेन उपक्कमित्वा असुचिं मोचेसी’’ति? ‘‘एवमावुसो’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा सेय्यसको हत्थेन उपक्कमित्वा असुचिं मोचेस्सती’’ति!
अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं सेय्यसकं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा आयस्मन्तं सेय्यसकं पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर त्वं, सेय्यसक, हत्थेन उपक्कमित्वा असुचिं मोचेसी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति । विगरहि बुद्धो भगवा – ‘‘अननुच्छविकं, मोघपुरिस, अननुलोमिकं अप्पतिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, हत्थेन उपक्कमित्वा असुचिं मोचेस्ससि! ननु मया, मोघपुरिस, अनेकपरियायेन विरागाय धम्मो देसितो नो सरागाय, विसञ्ञोगाय धम्मो देसितो नो सञ्ञोगाय, अनुपादानाय धम्मो देसितो नो सउपादानाय! तत्थ नाम त्वं, मोघपुरिस, मया विरागाय धम्मे देसिते सरागाय चेतेस्ससि, विसञ्ञोगाय धम्मे देसिते सञ्ञोगाय चेतेस्ससि, अनुपादानाय धम्मे देसिते सउपादानाय चेतेस्ससि! ननु मया, मोघपुरिस, अनेकपरियायेन रागविरागाय धम्मो देसितो, मदनिम्मदनाय पिपासविनयाय आलयसमुग्घाताय वट्टुपच्छेदाय तण्हक्खयाय विरागाय निरोधाय निब्बानाय धम्मो देसितो? ननु मया, मोघपुरिस, अनेकपरियायेन कामानं पहानं अक्खातं, कामसञ्ञानं परिञ्ञा अक्खाता, कामपिपासानं पटिविनयो अक्खातो, कामवितक्कानं समुग्घातो अक्खातो, कामपरिळाहानं वूपसमो अक्खातो? नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय, पसन्नानं वा भिय्योभावाय। अथ ख्वेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानञ्चेव अप्पसादाय, पसन्नानञ्च एकच्चानं अञ्ञथत्ताया’’ति। अथ खो भगवा आयस्मन्तं सेय्यसकं अनेकपरियायेन विगरहित्वा दुब्भरताय…पे॰… ‘‘एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘सञ्चेतनिका सुक्कविस्सट्ठि विसट्ठि (सी॰ स्या॰) सङ्घादिसेसो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२३५. तेन खो पन समयेन भिक्खू पणीतभोजनानि भुञ्जित्वा मुट्ठस्सती असम्पजाना निद्दं ओक्कमन्ति। तेसं मुट्ठस्सतीनं असम्पजानानं निद्दं ओक्कमन्तानं सुपिनन्तेन असुचि मुच्चति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं – ‘सञ्चेतनिका सुक्कविस्सट्ठि सङ्घादिसेसो’ति। अम्हाकञ्च सुपिनन्तेन असुचि मुच्चति। अत्थि चेत्थ चेतना लब्भति। कच्चि नु खो मयं सङ्घादिसेसं आपत्तिं आपन्ना’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अत्थेसा, भिक्खवे, चेतना; सा च खो अब्बोहारिकाति। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२३६. ‘‘सञ्चेतनिका सुक्कविस्सट्ठि अञ्ञत्र सुपिनन्ता सङ्घादिसेसो’’ति।
२३७. सञ्चेतनिकाति जानन्तो सञ्जानन्तो चेच्च अभिवितरित्वा वीतिक्कमो।
सुक्कन्ति दस सुक्कानि – नीलं पीतकं लोहितकं ओदातं तक्कवण्णं दकवण्णं तेलवण्णं खीरवण्णं दधिवण्णं सप्पिवण्णं।
विस्सट्ठीति ठानतो चावना वुच्चति विस्सट्ठीति।
अञ्ञत्र सुपिनन्ताति ठपेत्वा सुपिनन्तं।
सङ्घादिसेसोति सङ्घोव तस्सा आपत्तिया परिवासं देति, मूलाय पटिकस्सति, मानत्तं देति , अब्भेति; न सम्बहुला, न एकपुग्गलो। तेन वुच्चति – ‘‘सङ्घादिसेसो’’ति। तस्सेव आपत्तिनिकायस्स नामकम्मं अधिवचनं। तेनपि वुच्चति – ‘‘सङ्घादिसेसो’’ति।
अज्झत्तरूपे मोचेति, बहिद्धारूपे मोचेति, अज्झत्तबहिद्धारूपे मोचेति, आकासे कटिं कम्पेन्तो मोचेति; रागूपत्थम्भे मोचेति, वच्चूपत्थम्भे मोचेति, पस्सावूपत्थम्भे मोचेति, वातूपत्थम्भे मोचेति , उच्चालिङ्गपाणकदट्ठूपत्थम्भे मोचेति; आरोग्यत्थाय मोचेति, सुखत्थाय मोचेति, भेसज्जत्थाय मोचेति, दानत्थाय मोचेति, पुञ्ञत्थाय मोचेति, यञ्ञत्थाय मोचेति, सग्गत्थाय मोचेति, बीजत्थाय मोचेति, वीमंसत्थाय मोचेति, दवत्थाय मोचेति; नीलं मोचेति, पीतकं मोचेति, लोहितकं मोचेति, ओदातं मोचेति, तक्कवण्णं मोचेति, दकवण्णं मोचेति, तेलवण्णं मोचेति, खीरवण्णं मोचेति, दधिवण्णं मोचेति, सप्पिवण्णं मोचेति।
२३८. अज्झत्तरूपेति अज्झत्तं उपादिन्ने उपादिण्णे (सी॰ क॰) रूपे।
बहिद्धारूपेति बहिद्धा उपादिन्ने वा अनुपादिन्ने वा।
अज्झत्तबहिद्धारूपेति तदुभये।
आकासे कटिं कम्पेन्तोति आकासे वायमन्तस्स अङ्गजातं कम्मनियं होति।
रागूपत्थम्भेति रागेन पीळितस्स अङ्गजातं कम्मनियं होति।
वच्चूपत्थम्भेति वच्चेन पीळितस्स अङ्गजातं कम्मनियं होति।
पस्सावूपत्थम्भेति पस्सावेन पीळितस्स अङ्गजातं कम्मनियं होति।
वातूपत्थम्भेति वातेन पीळितस्स अङ्गजातं कम्मनियं होति।
उच्चालिङ्गपाणकदट्ठूपत्थम्भेति उच्चालिङ्गपाणकदट्ठेन अङ्गजातं कम्मनियं होति।
२३९. आरोग्यत्थायाति अरोगो भविस्सामि।
सुखत्थायाति सुखं वेदनं उप्पादेस्सामि।
भेसज्जत्थायाति भेसज्जं भविस्सति।
दानत्थायाति दानं दस्सामि।
पुञ्ञत्थायाति पुञ्ञं भविस्सति।
यञ्ञत्थायाति यञ्ञं यजिस्सामि।
सग्गत्थायाति सग्गं गमिस्सामि।
बीजत्थायाति बीजं भविस्सति।
वीमंसत्थायाति नीलं भविस्सति, पीतकं भविस्सति, लोहितकं भविस्सति, ओदातं भविस्सति, तक्कवण्णं भविस्सति, दकवण्णं भविस्सति, तेलवण्णं भविस्सति, खीरवण्णं भविस्सति, दधिवण्णं भविस्सति, सप्पिवण्णं भविस्सतीति।
दवत्थायाति खिड्डाधिप्पायो।
२४०. अज्झत्तरूपे चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
बहिद्धारूपे चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
अज्झत्तबहिद्धारूपे चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
आकासे कटिं कम्पेन्तो चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
रागूपत्थम्भे चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
वच्चूपत्थम्भे चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पस्सावूपत्थम्भे चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
वातूपत्थम्भे चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
उच्चालिङ्गपाणकदट्ठूपत्थम्भे चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
आरोग्यत्थाय चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सुखत्थाय…पे॰… भेसज्जत्थाय… दानत्थाय… पुञ्ञत्थाय… यञ्ञत्थाय… सग्गत्थाय… बीजत्थाय… वीमंसत्थाय… दवत्थाय चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
नीलं चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स ।
पीतकं… लोहितकं… ओदातं… तक्कवण्णं… दकवण्णं… तेलवण्णं… खीरवण्णं… दधिवण्णं… सप्पिवण्णं चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सुद्धिकं निट्ठितं।
आरोग्यत्थञ्च सुखत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
आरोग्यत्थञ्च भेसज्जत्थञ्च…पे॰… आरोग्यत्थञ्च दानत्थञ्च… आरोग्यत्थञ्च पुञ्ञत्थञ्च… आरोग्यत्थञ्च यञ्ञत्थञ्च… आरोग्यत्थञ्च सग्गत्थञ्च… आरोग्यत्थञ्च बीजत्थञ्च… आरोग्यत्थञ्च वीमंसत्थञ्च… आरोग्यत्थञ्च दवत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
एकमूलकस्स खण्डचक्कं निट्ठितं।
२४१. सुखत्थञ्च भेसज्जत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सुखत्थञ्च दानत्थञ्च…पे॰… सुखत्थञ्च पुञ्ञत्थञ्च… सुखत्थञ्च यञ्ञत्थञ्च… सुखत्थञ्च सग्गत्थञ्च… सुखत्थञ्च बीजत्थञ्च… सुखत्थञ्च वीमंसत्थञ्च… सुखत्थञ्च दवत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सुखत्थञ्च आरोग्यत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
२४२. भेसज्जत्थञ्च दानत्थञ्च…पे॰… भेसज्जत्थञ्च पुञ्ञत्थञ्च… भेसज्जत्थञ्च यञ्ञत्थञ्च… भेसज्जत्थञ्च सग्गत्थञ्च… भेसज्जत्थञ्च बीजत्थञ्च… भेसज्जत्थञ्च वीमंसत्थञ्च… भेसज्जत्थञ्च दवत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
भेसज्जत्थञ्च आरोग्यत्थञ्च…पे॰… भेसज्जत्थञ्च सुखत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
दानत्थञ्च पुञ्ञत्थञ्च…पे॰… दानत्थञ्च यञ्ञत्थञ्च… दानत्थञ्च सग्गत्थञ्च… दानत्थञ्च बीजत्थञ्च… दानत्थञ्च वीमंसत्थञ्च… दानत्थञ्च दवत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
दानत्थञ्च आरोग्यत्थञ्च…पे॰… दानत्थञ्च सुखत्थञ्च… दानत्थञ्च भेसज्जत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुञ्ञत्थञ्च यञ्ञत्थञ्च…पे॰… पुञ्ञत्थञ्च सग्गत्थञ्च… पुञ्ञत्थञ्च बीजत्थञ्च… पुञ्ञत्थञ्च वीमंसत्थञ्च… पुञ्ञत्थञ्च दवत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुञ्ञत्थञ्च आरोग्यत्थञ्च…पे॰… पुञ्ञत्थञ्च सुखत्थञ्च… पुञ्ञत्थञ्च भेसज्जत्थञ्च… पुञ्ञत्थञ्च दानत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
यञ्ञत्थञ्च सग्गत्थञ्च…पे॰… यञ्ञत्थञ्च बीजत्थञ्च… यञ्ञत्थञ्च वीमंसत्थञ्च … यञ्ञत्थञ्च दवत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
यञ्ञत्थञ्च आरोग्यत्थञ्च…पे॰… यञ्ञत्थञ्च सुखत्थञ्च… यञ्ञत्थञ्च भेसज्जत्थञ्च… यञ्ञत्थञ्च दानत्थञ्च… यञ्ञत्थञ्च पुञ्ञत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सग्गत्थञ्च बीजत्थञ्च…पे॰… सग्गत्थञ्च वीमंसत्थञ्च… सग्गत्थञ्च दवत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सग्गत्थञ्च आरोग्यत्थञ्च…पे॰… सग्गत्थञ्च सुखत्थञ्च… सग्गत्थञ्च भेसज्जत्थञ्च… सग्गत्थञ्च दानत्थञ्च… सग्गत्थञ्च पुञ्ञत्थञ्च… सग्गत्थञ्च यञ्ञत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
बीजत्थञ्च वीमंसत्थञ्च…पे॰… बीजत्थञ्च दवत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
बीजत्थञ्च आरोग्यत्थञ्च…पे॰… बीजत्थञ्च सुखत्थञ्च… बीजत्थञ्च भेसज्जत्थञ्च… बीजत्थञ्च दानत्थञ्च… बीजत्थञ्च पुञ्ञत्थञ्च… बीजत्थञ्च यञ्ञत्थञ्च… बीजत्थञ्च सग्गत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
वीमंसत्थञ्च दवत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
वीमंसत्थञ्च आरोग्यत्थञ्च…पे॰… वीमंसत्थञ्च सुखत्थञ्च… वीमंसत्थञ्च भेसज्जत्थञ्च… वीमंसत्थञ्च दानत्थञ्च… वीमंसत्थञ्च पुञ्ञत्थञ्च… वीमंसत्थञ्च यञ्ञत्थञ्च… वीमंसत्थञ्च सग्गत्थञ्च… वीमंसत्थञ्च बीजत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
दवत्थञ्च आरोग्यत्थञ्च…पे॰… दवत्थञ्च सुखत्थञ्च… दवत्थञ्च भेसज्जत्थञ्च… दवत्थञ्च दानत्थञ्च… दवत्थञ्च पुञ्ञत्थञ्च… दवत्थञ्च यञ्ञत्थञ्च… दवत्थञ्च सग्गत्थञ्च… दवत्थञ्च बीजत्थञ्च… दवत्थञ्च वीमंसत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
एकमूलकस्स बद्धचक्कं निट्ठितं।
आरोग्यत्थञ्च सुखत्थञ्च भेसज्जत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स…पे॰… आरोग्यत्थञ्च सुखत्थञ्च दवत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
दुमूलकस्स खण्डचक्कं।
सुखत्थञ्च भेसज्जत्थञ्च दानत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स…पे॰… सुखत्थञ्च भेसज्जत्थञ्च दवत्थञ्च…पे॰… सुखत्थञ्च भेसज्जत्थञ्च आरोग्यत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
दुमूलकस्स बद्धचक्कं संखित्तं।
वीमंसत्थञ्च दवत्थञ्च आरोग्यत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स। वीमंसत्थञ्च दवत्थञ्च बीजत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
दुमूलकं निट्ठितं।
तिमूलकम्पि चतुमूलकम्पि पञ्चमूलकम्पि छमूलकम्पि सत्तमूलकम्पि अट्ठमूलकम्पि नवमूलकम्पि एवमेव वित्थारेतब्बं।
इदं सब्बमूलकं।
२४३. आरोग्यत्थञ्च सुखत्थञ्च भेसज्जत्थञ्च दानत्थञ्च पुञ्ञत्थञ्च यञ्ञत्थञ्च सग्गत्थञ्च बीजत्थञ्च वीमंसत्थञ्च दवत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सब्बमूलकं निट्ठितं।
२४४. नीलञ्च पीतकञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
नीलञ्च लोहितकञ्च…पे॰… नीलञ्च ओदातञ्च… नीलञ्च तक्कवण्णञ्च… नीलञ्च दकवण्णञ्च… नीलञ्च तेलवण्णञ्च… नीलञ्च खीरवण्णञ्च… नीलञ्च दधिवण्णञ्च… नीलञ्च सप्पिवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चत्ति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
एकमूलकस्स खण्डचक्कं निट्ठितं।
२४५. पीतकञ्च लोहितकञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पीतकञ्च ओदातञ्च…पे॰… पीतकञ्च तक्कवण्णञ्च… पीतकञ्च दकवण्णञ्च… पीतकञ्च तेलवण्णञ्च… पीतकञ्च खीरवण्णञ्च… पीतकञ्च दधिवण्णञ्च… पीतकञ्च सप्पिवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पीतकञ्च नीलञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
एकमूलकस्स बद्धचक्कं।
२४६. लोहितकञ्च ओदातञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
लोहितकञ्च तक्कवण्णञ्च…पे॰… लोहितकञ्च दकवण्णञ्च… लोहितकञ्च तेलवण्णञ्च… लोहितकञ्च खीरवण्णञ्च… लोहितकञ्च दधिवण्णञ्च… लोहितकञ्च सप्पिवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
लोहितकञ्च नीलञ्च…पे॰… लोहितकञ्च पीतकञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
ओदातञ्च तक्कवण्णञ्च…पे॰… ओदातञ्च दकवण्णञ्च… ओदातञ्च तेलवण्णञ्च… ओदातञ्च खीरवण्णञ्च… ओदातञ्च दधिवण्णञ्च… ओदातञ्च सप्पिवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
ओदातञ्च नीलञ्च…पे॰… ओदातञ्च पीतकञ्च… ओदातञ्च लोहितकञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
तक्कवण्णञ्च दकवण्णञ्च…पे॰… तक्कवण्णञ्च तेलवण्णञ्च… तक्कवण्णञ्च खीरवण्णञ्च… तक्कवण्णञ्च दधिवण्णञ्च… तक्कवण्णञ्च सप्पिवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
तक्कवण्णञ्च नीलञ्च…पे॰… तक्कवण्णञ्च पीतकञ्च… तक्कवण्णञ्च लोहितकञ्च… तक्कवण्णञ्च ओदातञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
दकवण्णञ्च तेलवण्णञ्च…पे॰… दकवण्णञ्च खीरवण्णञ्च… दकवण्णञ्च दधिवण्णञ्च… दकवण्णञ्च सप्पिवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
दकवण्णञ्च नीलञ्च…पे॰… दकवण्णञ्च पीतकञ्च… दकवण्णञ्च लोहितकञ्च… दकवण्णञ्च ओदातञ्च… दकवण्णञ्च तक्कवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति , आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
तेलवण्णञ्च खीरवण्णञ्च…पे॰… तेलवण्णञ्च दधिवण्णञ्च… तेलवण्णञ्च सप्पिवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
तेलवण्णञ्च नीलञ्च…पे॰… तेलवण्णञ्च पीतकञ्च… तेलवण्णञ्च लोहितकञ्च… तेलवण्णञ्च ओदातञ्च… तेलवण्णञ्च तक्कवण्णञ्च… तेलवण्णञ्च दकवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
खीरवण्णञ्च दधिवण्णञ्च…पे॰… खीरवण्णञ्च सप्पिवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
खीरवण्णञ्च नीलञ्च…पे॰… खीरवण्णञ्च पीतकञ्च… खीरवण्णञ्च लोहितकञ्च… खीरवण्णञ्च ओदातञ्च… खीरवण्णञ्च तक्कवण्णञ्च… खीरवण्णञ्च दकवण्णञ्च… खीरवण्णञ्च तेलवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
दधिवण्णञ्च सप्पिवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
दधिवण्णञ्च नीलञ्च…पे॰… दधिवण्णञ्च पीतकञ्च… दधिवण्णञ्च लोहितकञ्च… दधिवण्णञ्च ओदातञ्च… दधिवण्णञ्च तक्कवण्णञ्च… दधिवण्णञ्च दकवण्णञ्च… दधिवण्णञ्च तेलवण्णञ्च… दधिवण्णञ्च खीरवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सप्पिवण्णञ्च नीलञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सप्पिवण्णञ्च पीतकञ्च…पे॰… सप्पिवण्णञ्च लोहितकञ्च… सप्पिवण्णञ्च ओदातञ्च… सप्पिवण्णञ्च तक्कवण्णञ्च… सप्पिवण्णञ्च दकवण्णञ्च… सप्पिवण्णञ्च तेलवण्णञ्च… सप्पिवण्णञ्च खीरवण्णञ्च … सप्पिवण्णञ्च दधिवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
एकमूलकस्स बद्धचक्कं निट्ठितं।
नीलञ्च पीतकञ्च लोहितकञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स…पे॰… नीलञ्च पीतकञ्च सप्पिवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
दुमूलकस्स खण्डचक्कं।
पीतकञ्च लोहितकञ्च ओदातञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स…पे॰… पीतकञ्च लोहितकञ्च सप्पिवण्णञ्च…पे॰… पीतकञ्च लोहितकञ्च नीलञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
दुमूलकस्स बद्धचक्कं संखित्तं।
दधिवण्णञ्च सप्पिवण्णञ्च नीलञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स…पे॰… दधिवण्णञ्च सप्पिवण्णञ्च खीरवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
दुमूलकं निट्ठितं।
तिमूलकम्पि चतुमूलकम्पि पञ्चमूलकम्पि छमूलकम्पि सत्तमूलकम्पि अट्ठमूलकम्पि नवमूलकम्पि एवमेव वित्थारेतब्बं।
इदं सब्बमूलकं।
२४७. नीलञ्च पीतकञ्च लोहितकञ्च ओदातञ्च तक्कवण्णञ्च दकवण्णञ्च तेलवण्णञ्च खीरवण्णञ्च दधिवण्णञ्च सप्पिवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सब्बमूलकं निट्ठितं।
२४८. आरोग्यत्थञ्च नीलञ्च आरोग्यत्थं नीलं (?) चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
आरोग्यत्थञ्च सुखत्थञ्च नीलञ्च पीतकञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
आरोग्यत्थञ्च सुखत्थञ्च भेसज्जत्थञ्च नीलञ्च पीतकञ्च लोहितकञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
उभतो वड्ढकं एवमेव वड्ढेतब्बं।
आरोग्यत्थञ्च सुखत्थञ्च भेसज्जत्थञ्च दानत्थञ्च पुञ्ञत्थञ्च यञ्ञत्थञ्च सग्गत्थञ्च बीजत्थञ्च वीमंसत्थञ्च दवत्थञ्च नीलञ्च पीतकञ्च लोहितकञ्च ओदातञ्च तक्कवण्णञ्च दकवण्णञ्च तेलवण्णञ्च खीरवण्णञ्च दधिवण्णञ्च सप्पिवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
मिस्सकचक्कं निट्ठितं।
२४९. नीलं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति पीतकं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
नीलं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति लोहितकं…पे॰… ओदातं … तक्कवण्णं… दकवण्णं… तेलवण्णं… खीरवण्णं… दधिवण्णं… सप्पिवण्णं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
खण्डचक्कं निट्ठितं।
२५०. पीतकं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति लोहितकं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पीतकं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति ओदातं…पे॰… तक्कवण्णं… दकवण्णं… तेलवण्णं… खीरवण्णं… दधिवण्णं… सप्पिवण्णं… नीलं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
बद्धचक्कमूलं संखित्तं।
२५१. सप्पिवण्णं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति नीलं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सप्पिवण्णं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति पीतकं…पे॰… लोहितकं… ओदातं … तक्कवण्णं… दकवण्णं… तेलवण्णं… खीरवण्णं… दधिवण्णं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
कुच्छिचक्कं निट्ठितं।
२५२. पीतकं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति नीलं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
लोहितकं…पे॰… ओदातं… तक्कवण्णं… दकवण्णं… तेलवण्णं… खीरवण्णं… दधिवण्णं… सप्पिवण्णं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति नीलं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पिट्ठिचक्कस्स पठमं गमनं निट्ठितं।
२५३. लोहितकं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति पीतकं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
ओदातं…पे॰… तक्कवण्णं… दकवण्णं… तेलवण्णं… खीरवण्णं
… दधिवण्णं… सप्पिवण्णं… नीलं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति पीतकं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पिट्ठिचक्कस्स दुतियं गमनं निट्ठितं।
२५४. ओदातं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति लोहितकं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
तक्कवण्णं…पे॰… दकवण्णं… तेलवण्णं… खीरवण्णं… दधिवण्णं…
सप्पिवण्णं… नीलं … पीतकं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति लोहितकं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पिट्ठिचक्कस्स ततियं गमनं निट्ठितं।
२५५. तक्कवण्णं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति ओदातं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
दकवण्णं…पे॰… तेलवण्णं… खीरवण्णं… दधिवण्णं… सप्पिवण्णं… नीलं… पीतकं… लोहितकं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति ओदातं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पिट्ठिचक्कस्स चतुत्थं गमनं निट्ठितं।
२५६. दकवण्णं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति तक्कवण्णं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
तेलवण्णं …पे॰… खीरवण्णं… दधिवण्णं… सप्पिवण्णं… नील…
पीतकं… लोहितकं… ओदातं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति तक्कवण्णं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पिट्ठिचक्कस्स पञ्चमं गमनं निट्ठितं।
२५७. तेलवण्णं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति दकवण्णं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
खीरवण्णं…पे॰… दधिवण्णं… सप्पिवण्णं… नीलं … पीतकं… लोहितकं…
ओदातं… तक्कवण्णं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति दकवण्णं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पिट्ठिचक्कस्स छट्ठं गमनं निट्ठितं।
२५८. खीरवण्णं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति तेलवण्णं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
दधिवण्णं…पे॰… सप्पिवण्णं… नीलं… पीतकं… लोहितकं… ओदातं… तक्कवण्णं… दकवण्णं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति तेलवण्णं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पिट्ठिचक्कस्स सत्तमं गमनं निट्ठितं।
२५९. दधिवण्णं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति खीरवण्णं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सप्पिवण्णं…पे॰… नीलं… पीतकं… लोहितकं… ओदातं… तक्कवण्णं… दकवण्णं… तेलवण्णं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति खीरवण्णं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पिट्ठिचक्कस्स अट्ठमं गमनं निट्ठितं।
२६०. सप्पिवण्णं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति दधिवण्णं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
नीलं…पे॰… पीतकं… लोहितकं… ओदातं… तक्कवण्णं… दकवण्णं… तेलवण्णं… खीरवण्णं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति दधिवण्णं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पिट्ठिचक्कस्स नवमं गमनं निट्ठितं।
२६१. नीलं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति सप्पिवण्णं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पीतकं …पे॰… लोहितकं… ओदातं… तक्कवण्णं… दकवण्णं … तेलवण्णं… खीरवण्णं… दधिवण्णं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति सप्पिवण्णं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पिट्ठिचक्कस्स दसमं गमनं निट्ठितं।
पिट्ठिचक्कं निट्ठितं।
२६२. चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
चेतेति उपक्कमति न मुच्चति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
चेतेति न उपक्कमति मुच्चति, अनापत्ति।
चेतेति न उपक्कमति न मुच्चति, अनापत्ति।
न चेतेति उपक्कमति मुच्चति, अनापत्ति।
न चेतेति उपक्कमति न मुच्चति, अनापत्ति।
न चेतेति न उपक्कमति मुच्चति, अनापत्ति।
न चेतेति न उपक्कमति न मुच्चति, अनापत्ति।
अनापत्ति सुपिनन्तेन, नमोचनाधिप्पायस्स, उम्मत्तकस्स, खित्तचित्तस्स, वेदनाट्टस्स, आदिकम्मिकस्साति।
विनीतवत्थुउद्दानगाथा
सुपिनोच्चारपस्सावो , वितक्कुण्होदकेन च।
भेसज्जं कण्डुवं मग्गो, वत्थि जन्ताघरुपक्कमो जन्तग्गुपक्कमो (सी॰), जन्ताघरं ऊरु (स्या॰)॥
सामणेरो च सुत्तो च, ऊरु मुट्ठिना पीळयि।
आकासे थम्भं निज्झायि, छिद्दं कट्ठेन घट्टयि॥
सोतो उदञ्जलं धावं, पुप्फावलियं पोक्खरं।
वालिका कद्दमुस्सेको कद्दमोसेको (?), सयनङ्गुट्ठकेन चाति॥
विनीतवत्थु
२६३. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो सुपिनन्तेन असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं, कच्चि नु खो अहं सङ्घादिसेसं आपत्तिं आपन्नो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सुपिनन्तेना’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो उच्चारं करोन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, मोचनाधिप्पायो’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमोचनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो पस्सावं करोन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमोचनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो कामवितक्कं वितक्केन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, वितक्केन्तस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो उण्होदकेन न्हायन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, मोचनाधिप्पायो’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमोचनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स उण्होदकेन न्हायन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो सङ्घादिसेस’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स उण्होदकेन न्हायन्तस्स असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो अङ्गजाते वणो होति। भेसज्जेन तस्स भेसज्जेन (?) आलिम्पेन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमोचनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो अङ्गजाते वणो होति। मोचनाधिप्पायस्स तस्स मोचनामिप्पायस्स (स्या॰) भेसज्जेन आलिम्पेन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो अण्डं कण्डुवन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति , भिक्खु, नमोचनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स अण्डं कण्डुवन्तस्स कण्डूवन्तस्स (सी॰) असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
२६४. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मग्गं गच्छन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमोचनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स मग्गं गच्छन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो वत्थिं गहेत्वा पस्सावं करोन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमोचनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स वत्थिं गहेत्वा पस्सावं करोन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो जन्ताघरे उदरवट्टिं तापेन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमोचनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स जन्ताघरे उदरवट्टिं तापेन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो जन्ताघरे उपज्झायस्स पिट्ठिपरिकम्मं करोन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमोचनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स जन्ताघरे उपज्झायस्स पिट्ठिपरिकम्मं करोन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
२६५. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो ऊरुं घट्टापेन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमोचनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स ऊरुं घट्टापेन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु मोचनाधिप्पायो अञ्ञतरं सामणेरं एतदवोच – ‘‘एहि मे त्वं, आवुसो सामणेर, अङ्गजातं गण्हाही’’ति। सो तस्स अङ्गजातं अग्गहेसि। तस्सेव असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो सङ्घादिसेस’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सुत्तस्स सामणेरस्स अङ्गजातं अग्गहेसि। तस्सेव असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि …पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
२६६. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स ऊरूहि अङ्गजातं पीळेन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स मुट्ठिना अङ्गजातं पीळेन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स आकासे कटिं कम्पेन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो कायं थम्भेन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमोचनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स कायं थम्भेन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सारत्तो मातुगामस्स अङ्गजातं उपनिज्झायि। तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स। न च, भिक्खवे, सारत्तेन मातुगामस्स अङ्गजातं उपनिज्झायितब्बं। यो उपनिज्झायेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
२६७. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स ताळच्छिद्दं अङ्गजातं पवेसेन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स कट्ठेन अङ्गजातं घट्टेन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स ; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो पटिसोते न्हायन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमोचनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स पटिसोते न्हायन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो उदञ्जलं कीळन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमोचनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स उदञ्जलं कीळन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो उदके धावन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमोचनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स उदके धावन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो पुप्फावलियं पुप्फावळियं (स्या॰ क॰) कीळन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमोचनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स पुप्फावलियं कीळन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
२६८. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो पोक्खरवने धावन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमोचनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स पोक्खरवने धावन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स वालिकं अङ्गजातं पवेसेन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स कद्दमं अङ्गजातं पवेसेन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि । तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो उदकेन अङ्गजातं ओसिञ्चन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमोचनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स उदकेन अङ्गजातं ओसिञ्चन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स सयने अङ्गजातं घट्टेन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स अङ्गुट्ठेन अङ्गजातं घट्टेन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं, कच्चि नु खो अहं सङ्घादिसेसं आपत्तिं आपन्नो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
सुक्कविस्सट्ठिसिक्खापदं निट्ठितं पठमं।
२. कायसंसग्गसिक्खापदं
२६९. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा उदायी अरञ्ञे विहरति। तस्सायस्मतो विहारो अभिरूपो होति दस्सनीयो पासादिको, मज्झेगब्भो, समन्तापरियागारो, सुपञ्ञत्तं मञ्चपीठं भिसिबिम्बोहनं, पानीयं परिभोजनीयं सुपट्ठितं, परिवेणं सुसम्मट्ठं। बहू मनुस्सा आयस्मतो उदायिस्स विहारपेक्खका आगच्छन्ति। अञ्ञतरोपि ब्राह्मणो सपजापतिको येनायस्मा उदायी तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं उदायिं एतदवोच – ‘‘इच्छाम मयं भोतो उदायिस्स विहारं पेक्खितु’’न्ति। ‘‘तेन हि, ब्राह्मण, पेक्खस्सू’’ति, अवापुरणं अपापुरणं (स्या॰) आदाय घटिकं उग्घाटेत्वा कवाटं पणामेत्वा विहारं पाविसि। सोपि खो ब्राह्मणो आयस्मतो उदायिस्स पिट्ठितो पाविसि। सापि खो ब्राह्मणी तस्स ब्राह्मणस्स पिट्ठितो पाविसि। अथ खो आयस्मा उदायी एकच्चे वातपाने विवरन्तो एकच्चे वातपाने थकेन्तो गब्भं अनुपरिगन्त्वा पिट्ठितो आगन्त्वा तस्सा ब्राह्मणिया अङ्गमङ्गानि परामसि। अथ खो सो ब्राह्मणो आयस्मता उदायिना सद्धिं पटिसम्मोदित्वा अगमासि। अथ खो सो ब्राह्मणो अत्तमनो अत्तमनवाचं निच्छारेसि – ‘‘उळारा इमे समणा सक्यपुत्तिया ये इमे एवरूपे अरञ्ञे विहरन्ति। भवम्पि उदायी उळारो यो एवरूपे अरञ्ञे विहरती’’ति।
एवं वुत्ते सा ब्राह्मणी तं ब्राह्मणं एतदवोच – ‘‘कुतो तस्स उळारत्तता! यथेव मे त्वं अङ्गमङ्गानि परामसि एवमेव मे समणो उदायी अङ्गमङ्गानि परामसी’’ति। अथ खो सो ब्राह्मणो उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘अलज्जिनो इमे समणा सक्यपुत्तिया दुस्सीला मुसावादिनो। इमे हि नाम धम्मचारिनो समचारिनो ब्रह्मचारिनो सच्चवादिनो सीलवन्तो कल्याणधम्मा पटिजानिस्सन्ति! नत्थि इमेसं सामञ्ञं नत्थि इमेसं ब्रह्मञ्ञं, नट्ठं इमेसं सामञ्ञं नट्ठं इमेसं ब्रह्मञ्ञं, कुतो इमेसं सामञ्ञं कुतो इमेसं ब्रह्मञ्ञं, अपगता इमे सामञ्ञा अपगता इमे ब्रह्मञ्ञा। कथञ्हि नाम समणो उदायी मम भरियाय अङ्गमङ्गानि परामसिस्सति! न हि सक्का कुलित्थीहि कुलधीताहि कुलकुमारीहि कुलसुण्हाहि कुलदासीहि आरामं वा विहारं वा गन्तुं। सचे सचे हि (स्या॰) कुलित्थियो कुलधीतरो कुलधीतायो (सी॰ स्या॰) कुलकुमारियो कुलसुण्हायो कुलदासियो आरामं वा विहारं वा गच्छेय्युं, तापि समणा सक्यपुत्तिया दूसेय्यु’’न्ति!
अस्सोसुं खो भिक्खु तस्स ब्राह्मणस्स उज्झायन्तस्स खिय्यन्तस्स विपाचेन्तस्स। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उदायी मातुगामेन सद्धिं कायसंसग्गं समापज्जिस्सती’’ति! अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं उदायिं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा आयस्मन्तं उदायिं पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर त्वं, उदायि, मातुगामेन सद्धिं कायसंसग्गं समापज्जसी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा – ‘‘अननुच्छविकं, मोघपुरिस, अननुलोमिकं अप्पतिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, मातुगामेन सद्धिं कायसंसग्गं समापज्जिस्ससि! ननु मया, मोघपुरिस, अनेकपरियायेन विरागाय धम्मो देसितो नो सरागाय…पे॰… कामपरिळाहानं वूपसमो अक्खातो। नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२७०. ‘‘यो पन भिक्खु ओतिण्णो विपरिणतेन चित्तेन मातुगामेन सद्धिं कायसंसग्गं समापज्जेय्य हत्थग्गाहं वा वेणिग्गाहं वा अञ्ञतरस्स वा अञ्ञतरस्स वा अङ्गस्स परामसनं, सङ्घादिसेसो’’ति।
२७१. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
ओतिण्णो नाम सारत्तो अपेक्खवा पटिबद्धचित्तो।
विपरिणतन्ति रत्तम्पि चित्तं विपरिणतं। दुट्ठम्पि चित्तं विपरिणतं। मूळ्हम्पि चित्तं विपरिणतं। अपिच, रत्तं चित्तं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतं विपरिणतन्ति।
मातुगामो नाम मनुस्सित्थी, न यक्खी न पेती, न तिरच्छानगता। अन्तमसो तदहुजातापि दारिका, पगेव महत्तरी।
सद्धिन्ति एकतो।
कायसंसग्गं समापज्जेय्याति अज्झाचारो वुच्चति।
हत्थो नाम कप्परं उपादायं याव अग्गनखा।
वेणी नाम सुद्धकेसा वा, सुत्तमिस्सा वा, मालामिस्सा वा, हिरञ्ञमिस्सा वा, सुवण्णमिस्सा वा, मुत्तामिस्सा वा, मणिमिस्सा वा।
अङ्गं नाम हत्थञ्च वेणिञ्च ठपेत्वा अवसेसं अङ्गं नाम।
२७२. आमसना , परामसना, ओमसना, उम्मसना, ओलङ्घना, उल्लङ्घना, आकड्ढना, पतिकड्ढना, अभिनिग्गण्हना, अभिनिप्पीळना, गहणं, छुपनं।
आमसना नाम आमट्ठमत्ता।
परामसना नाम इतोचितो च संचोपना।
ओमसना नाम हेट्ठा ओरोपना।
उम्मसना नाम उद्धं उच्चारणा।
ओलङ्घना नाम हेट्ठा ओनमना।
उल्लङ्घना नाम उद्धं उच्चारणा।
आकड्ढना नाम आविञ्छना आविञ्जना (सी॰ स्या॰)।
पतिकड्ढना नाम पतिप्पणामना।
अभिनिग्गण्हना नाम अङ्गं गहेत्वा निप्पीळना।
अभिनिप्पीळना नाम केनचि सह निप्पीळना।
गहणं नाम गहितमत्तं।
छुपनं नाम फुट्ठमत्तं।
सङ्घादिसेसोति…पे॰… तेनपि वुच्चति सङ्घादिसेसोति।
२७३. इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च भिक्खु च। नं इत्थिया कायेन कायं आमसति परामसति ओमसति उम्मसति ओलङ्घेति उल्लङ्घेति आकड्ढति पतिकड्ढति अभिनिग्गण्हाति अभिनिप्पीळेति गण्हाति छुपति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
इत्थी च होति वेमतिको सारत्तो च। भिक्खु च नं इत्थिया कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
इत्थी च होति पण्डकसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं इत्थिया कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
इत्थी च होति पुरिससञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं इत्थिया कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
इत्थी च होति तिरच्छानगतसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं इत्थिया कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
पण्डको च होति पण्डकसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं पण्डकस्स कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
पण्डको च होति वेमतिको सारत्तो च। भिक्खु च नं पण्डकस्स कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति दुक्कटस्स।
पण्डको च होति पुरिससञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं पण्डकस्स कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति दुक्कटस्स।
पण्डको च होति तिरच्छानगतसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं पण्डकस्स कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति , आपत्ति दुक्कटस्स।
पण्डको च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं पण्डकस्स कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति दुक्कटस्स।
पुरिसो च होति पुरिससञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं पुरिसस्स कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति दुक्कटस्स।
पुरिसो च होति वेमतिको…पे॰… पुरिसो च होति तिरच्छानगतसञ्ञी… पुरिसो च होति इत्थिसञ्ञी… पुरिसो च होति पण्डकसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं पुरिसस्स कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति दुक्कटस्स।
तिरच्छानगतो च होति तिरच्छानगतसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं तिरच्छानगतस्स कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति दुक्कटस्स।
तिरच्छानगतो च होति वेमतिको…पे॰… तिरच्छानगतो च होति इत्थिसञ्ञी… तिरच्छानगतो च होति पण्डकसञ्ञी… तिरच्छानगतो च होति। पुरिससञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं तिरच्छानगतस्स कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति दुक्कटस्स।
एकमूलकं निट्ठितं।
२७४. द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं द्विन्नं इत्थीनं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसानं।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं वेमतिको सारत्तो च। भिक्खु च नं द्विन्नं इत्थीनं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं थुल्लच्चयानं।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं पण्डकसञ्ञी…पे॰… पुरिससञ्ञी… तिरच्छानगतसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च द्विन्नं इत्थीनं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं थुल्लच्चयानं।
द्वे पण्डका द्विन्नं पण्डकानं पण्डकसञ्ञी सारत्तो च भिक्खु च नं द्विन्नं पण्डकानं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं थुल्लच्चयानं।
द्वे पण्डका द्विन्नं पण्डकानं वेमतिको…पे॰… पुरिससञ्ञी… तिरच्छानगतसञ्ञी… इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं द्विन्नं पण्डकानं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं।
द्वे पुरिसा द्विन्नं पुरिसानं पुरिससञ्ञी सारत्तो च भिक्खु च नं द्विन्नं पुरिसानं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं।
द्वे पुरिसा द्विन्नं पुरिसानं वेमतिको…पे॰… तिरच्छानगतसञ्ञी… इत्थिसञ्ञी… पण्डकसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं द्विन्नं पुरिसानं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं।
द्वे तिरच्छानगता द्विन्नं तिरच्छानगतानं तिरच्छानगतसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं द्विन्नं तिरच्छानगतानं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं।
द्वे तिरच्छानगता द्विन्नं तिरच्छानगतानं वेमतिको…पे॰… इत्थिसञ्ञी… पण्डकसञ्ञी … पुरिससञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं द्विन्नं तिरच्छानगतानं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं।
२७५. इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं वेमतिको सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति थुल्लच्चयेन दुक्कटस्स।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं पण्डकसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं थुल्लच्चयानं।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं पुरिससञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति थुल्लच्चयेन दुक्कटस्स।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं तिरच्छानगतसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति थुल्लच्चयेन दुक्कटस्स।
इत्थी च पुरिसो च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स।
इत्थी च पुरिसो च उभिन्नं वेमतिको…पे॰… पण्डकसञ्ञी… पुरिससञ्ञी… तिरच्छानगतसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति थुल्लच्चयेन दुक्कटस्स।
इत्थी च तिरच्छानगतो च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स।
इत्थी च तिरच्छानगतो च उभिन्नं वेमतिको…पे॰… पण्डकसञ्ञी… पुरिससञ्ञी … तिरच्छानगतसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति थुल्लच्चयेन दुक्कटस्स।
पण्डको च पुरिसो च उभिन्नं पण्डकसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति थुल्लच्चयेन दुक्कटस्स।
पण्डको च पुरिसो च उभिन्नं वेमतिको…पे॰… पुरिससञ्ञी… तिरच्छानगतसञ्ञी… इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं।
पण्डको च तिरच्छानगतो च उभिन्नं पण्डकसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति थुल्लच्चयेन दुक्कटस्स।
पण्डको च तिरच्छानगतो च उभिन्नं वेमतिको…पे॰… पुरिससञ्ञी… तिरच्छानगतसञ्ञी… इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं।
पुरिसो च तिरच्छानगतो च उभिन्नं पुरिससञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं।
पुरिसो च तिरच्छानगतो च उभिन्नं वेमतिको…पे॰… तिरच्छानगतसञ्ञी… इत्थिसञ्ञी… पण्डकसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं।
दुमूलकं निट्ठितं।
२७६. इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं इत्थिया कायेन कायपटिबद्धं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰…।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं द्विन्नं इत्थीनं कायेन कायपटिबद्धं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं थुल्लच्चयानं …पे॰…।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायेन कायपटिबद्धं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति थुल्लच्चयेन दुक्कटस्स…पे॰…।
इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं इत्थिया कायपटिबद्धेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰…।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं द्विन्नं इत्थीनं कायपटिबद्धेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं थुल्लच्चयानं…पे॰…।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायपटिबद्धेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति थुल्लच्चयेन दुक्कटस्स…पे॰…।
इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं इत्थिया कायपटिबद्धेन कायपटिबद्धं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰…।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं द्विन्नं इत्थीनं कायपटिबद्धेन कायपटिबद्धं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायपटिबद्धेन कायपटिबद्धं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं इत्थिया निस्सग्गियेन कायं आमसति आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰…।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं द्विन्नं इत्थीनं निस्सग्गियेन कायं आमसति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं निस्सग्गियेन कायं आमसति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं इत्थिया निस्सग्गियेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰…।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं द्विन्नं इत्थीनं निस्सग्गियेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं निस्सग्गियेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं इत्थिया निस्सग्गियेन निस्सग्गियं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰…।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं द्विन्नं इत्थीनं निस्सग्गियेन निस्सग्गियं आमसति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं निस्सग्गियेन निस्सग्गियं आमसति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
भिक्खुपेय्यालो निट्ठितो।
२७७. इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। इत्थी च नं भिक्खुस्स कायेन कायं आमसति परामसति ओमसति उम्मसति ओलङ्घेति उल्लङ्घेति आकड्ढति पतिकड्ढति अभिनिग्गण्हाति अभिनिप्पीळेति गण्हाति छुपति, सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स…पे॰…।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। इत्थियो च नं भिक्खुस्स कायेन कायं आमसन्ति परामसन्ति ओमसन्ति उम्मसन्ति ओलङ्घेन्ति उल्लङ्घेन्ति आकड्ढन्ति पतिकड्ढन्ति अभिनिग्गण्हन्ति अभिनिप्पीळेन्ति गण्हन्ति छुपन्ति, सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसानं…पे॰…।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। उभो च नं भिक्खुस्स कायेन कायं आमसन्ति परामसन्ति…पे॰… गण्हन्ति छुपन्ति, सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰…।
इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। इत्थी च नं भिक्खुस्स कायेन कायपटिबद्धं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰…।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। इत्थियो च नं भिक्खुस्स कायेन कायपटिबद्धं आमसन्ति परामसन्ति…पे॰… गण्हन्ति छुपन्ति, सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति द्विन्नं थुल्लच्चयानं…पे॰…।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। उभो च नं भिक्खुस्स कायेन कायपटिबद्धं आमसन्ति परामसन्ति…पे॰… गण्हन्ति छुपन्ति, सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति थुल्लच्चयेन दुक्कटस्स…पे॰…।
इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। इत्थी च नं भिक्खुस्स कायपटिबद्धेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰…।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। इत्थियो च नं भिक्खुस्स कायपटिबद्धेन कायं आमसन्ति परामसन्ति…पे॰… गण्हन्ति छुपन्ति, सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति द्विन्नं थुल्लच्चयानं…पे॰…।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। उभो च नं भिक्खुस्स कायपटिबद्धेन कायं आमसन्ति परामसन्ति…पे॰… गण्हन्ति छुपन्ति, सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति थुल्लच्चयेन दुक्कटस्स…पे॰…।
२७८. इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। इत्थी च नं भिक्खुस्स कायपटिबद्धेन कायपटिबद्धं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰…।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। इत्थियो च नं भिक्खुस्स कायपटिबद्धेन कायपटिबद्धं आमसन्ति परामसन्ति…पे॰… गण्हन्ति छुपन्ति, सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। उभो च नं भिक्खुस्स कायपटिबद्धेन कायपटिबद्धं आमसन्ति परामसन्ति…पे॰… गण्हन्ति छुपन्ति, सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। इत्थी च नं भिक्खुस्स निस्सग्गियेन कायं आमसति। सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰…।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। इत्थियो च नं भिक्खुस्स निस्सग्गियेन कायं आमसन्ति। सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। उभो च नं भिक्खुस्स निस्सग्गियेन कायं आमसन्ति। सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। इत्थी च नं भिक्खुस्स निस्सग्गियेन कायपटिबद्धं आमसति। सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰…।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। इत्थियो च नं भिक्खुस्स निस्सग्गियेन कायपटिबद्धं आमसन्ति। सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। उभो च नं भिक्खुस्स निस्सग्गियेन कायपटिबद्धं आमसन्ति। सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। इत्थी च नं भिक्खुस्स निस्सग्गियेन निस्सग्गियं आमसति। सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति, न च फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰…।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। इत्थियो च नं भिक्खुस्स निस्सग्गियेन निस्सग्गियं आमसन्ति। सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति, न च फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। उभो च नं भिक्खुस्स निस्सग्गियेन निस्सग्गियं आमसन्ति। सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति, न च फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
२७९. सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति, न च फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति दुक्कटस्स।
सेवनाधिप्पायो न च कायेन वायमति, फस्सं पटिविजानाति, अनापत्ति।
सेवनाधिप्पायो न च कायेन वायमति, न च फस्सं पटिविजानाति, अनापत्ति।
मोक्खाधिप्पायो कायेन वायमति, फस्सं पटिविजानाति, अनापत्ति।
मोक्खाधिप्पायो कायेन वायमति, न च फस्सं पटिविजानाति , अनापत्ति।
मोक्खाधिप्पायो न च कायेन वायमति, फस्सं पटिविजानाति, अनापत्ति।
मोक्खाधिप्पायो न च कायेन वायमति, न च फस्सं पटिविजानाति, अनापत्ति।
२८०. अनापत्ति असञ्चिच्च, असतिया, अजानन्तस्स, असादियन्तस्स, उम्मत्तकस्स, खित्तचित्तस्स, वेदनाट्टस्स, आदिकम्मिकस्साति।
विनीतवत्थुउद्दानगाथा
माता धीता भगिनी च, जाया यक्खी च पण्डको।
सुत्ता मता तिरच्छाना, दारुधितलिकाय च॥
सम्पीळे सङ्कमो मग्गो, रुक्खो नावा च रज्जु च।
दण्डो पत्तं पणामेसि, वन्दे वायमि नच्छुपेति॥
विनीतवत्थु
२८१. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु मातुया मातुपेमेन आमसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं, कच्चि नु खो अहं सङ्घादिसेसं आपत्तिं आपन्नो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु धीतुया धीतुपेमेन आमसि…पे॰… भगिनिया भगिनिपेमेन आमसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पुराणदुतियिकाय कायसंसग्गं समापज्जि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो सङ्घादिसेस’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु यक्खिनिया कायसंसग्गं समापज्जि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पण्डकस्स कायसंसग्गं समापज्जि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति , भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सुत्तित्थिया कायसंसग्गं समापज्जि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो सङ्घादिसेस’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु मतित्थिया कायसंसग्गं समापज्जि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु तिरच्छानगतित्थिया कायसंसग्गं समापज्जि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु दारुधीतलिकाय कायसंसग्गं समापज्जि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
२८२. तेन खो पन समयेन सम्बहुला इत्थियो अञ्ञतरं भिक्खुं सम्पीळेत्वा बाहापरम्पराय आनेसुं। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘सादियि त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, सादियि’’न्ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खू, असादियन्तस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु इत्थिया अभिरूळ्हं सङ्कमं सारत्तो सञ्चालेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु इत्थिं पटिपथे पस्सित्वा सारत्तो अंसकूटेन पहारं अदासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो सङ्घादिसेस’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु इत्थिया अभिरूळ्हं रुक्खं सारत्तो सञ्चालेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु इत्थिया अभिरूळ्हं नावं सारत्तो सञ्चालेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु इत्थिया गहितं रज्जुं सारत्तो आविञ्छि आविञ्जि (सी॰ स्या॰)। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु इत्थिया गहितं दण्डं सारत्तो आविञ्छि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सारत्तो इत्थिं पत्तेन पणामेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु इत्थिया वन्दन्तिया सारत्तो पादं उच्चारेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो सङ्घादिसेस’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु इत्थिं गहेस्सामीति वायमित्वा न छुपि।
तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
कायसंसग्गसिक्खापदं निट्ठितं दुतियं।
३. दुट्ठुल्लवाचासिक्खापदं
२८३. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा उदायी अरञ्ञे विहरति। तस्सायस्मतो विहारो अभिरूपो होति दस्सनीयो पासादिको। तेन खो पन समयेन सम्बहुला इत्थियो आरामं आगमंसु विहारपेक्खिकायो। अथ खो ता इत्थियो येनायस्मा उदायी तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं उदायिं एतदवोचुं – ‘‘इच्छाम मयं, भन्ते, अय्यस्स विहारं पेक्खितु’’न्ति। अथ खो आयस्मा उदायी ता इत्थियो विहारं पेक्खापेत्वा तासं इत्थीनं वच्चमग्गं पस्सावमग्गं आदिस्स वण्णम्पि भणति अवण्णम्पि भणति याचतिपि आयाचतिपि पुच्छतिपि पटिपुच्छतिपि आचिक्खतिपि अनुसासतिपि अक्कोसतिपि। या ता इत्थियो छिन्निका धुत्तिका अहिरिकायो ता आयस्मता उदायिना सद्धिं उहसन्तिपि उल्लपन्तिपि उज्जग्घन्तिपि उप्पण्डेन्तिपि। या पन ता इत्थियो हिरिमना ता निक्खमित्वा भिक्खू उज्झापेन्ति – ‘‘इदं, भन्ते, नच्छन्नं नप्पतिरूपं। सामिकेनपि मयं एवं वुत्ता न इच्छेय्याम, किं पनाय्येन उदायिना’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उदायी मातुगामं दुट्ठुल्लाहि वाचाहि ओभासिस्सती’’ति! अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं उदायिं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा आयस्मन्तं उदायिं पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर त्वं, उदायि, मातुगामं दुट्ठुल्लाहि वाचाहि ओभाससी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा – ‘‘अननुच्छविकं, मोघपुरिस, अननुलोमिकं अप्पतिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, मातुगामं दुट्ठुल्लाहि वाचाहि ओभासिस्ससि! ननु मया, मोघपुरिस, अनेकपरियायेन विरागाय धम्मो देसितो नो सरागाय…पे॰… कामपरिळाहानं वूपसमो अक्खातो। नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२८४. ‘‘यो पन भिक्खु ओतिण्णो विपरिणतेन चित्तेन मातुगामं दुट्ठुल्लाहि वाचाहि ओभासेय्य यथा तं युवा युवतिं मेथुनुपसंहिताहि, सङ्घादिसेसो’’ति।
२८५. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
ओतिण्णो नाम सारत्तो अपेक्खवा पटिबद्धचित्तो।
विपरिणतन्ति रत्तम्पि चित्तं विपरिणतं, दुट्ठम्पि चित्तं विपरिणतं मूळ्हम्पि चित्तं विपरिणतं। अपिच, रत्तं चित्तं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतं विपरिणतन्ति।
मातुगामो नाम मनुस्सित्थी, न यक्खी, न पेती, न तिरच्छानगता। विञ्ञू पटिबला सुभासितदुब्भासितं दुट्ठुल्लादुट्ठुल्लं आजानितुं।
दुट्ठुल्ला नाम वाचा वच्चमग्गपस्सावमग्गमेथुनधम्मप्पटिसंयुत्ता वाचा।
ओभासेय्याति अज्झाचारो वुच्चति।
यथा तं युवा युवतिन्ति दहरो दहरिं, तरुणो तरुणिं, कामभोगी कामभोगिनिं।
मेथुनुपसंहिताहीति मेथुनधम्मप्पटिसंयुत्ताहि।
सङ्घादिसेसोति …पे॰… तेनपि वुच्चति सङ्घादिसेसोति।
द्वे मग्गे आदिस्स वण्णम्पि भणति, अवण्णम्पि भणति, याचतिपि, आयाचतिपि, पुच्छतिपि, पटिपुच्छतिपि, आचिक्खतिपि, अनुसासतिपि, अक्कोसतिपि।
वण्णं भणति नाम द्वे मग्गे थोमेति वण्णेति पसंसति।
अवण्णं भणति नाम द्वे मग्गे खुंसेति वम्भेति गरहति।
याचति नाम देहि मे, अरहसि मे दातुन्ति।
आयाचति नाम कदा ते माता पसीदिस्सति, कदा ते पिता पसीदिस्सति, कदा ते देवतायो पसीदिस्सन्ति, कदा कदा ते (स्या॰) सुखणो सुलयो सुमुहुत्तो भविस्सति, कदा ते मेथुनं धम्मं लभिस्सामीति।
पुच्छति नाम कथं त्वं सामिकस्स देसि, कथं जारस्स देसीति?
पटिपुच्छति नाम एवं किर त्वं सामिकस्स देसि, एवं जारस्स देसीति।
आचिक्खति नाम पुट्ठो भणति – ‘‘एवं देहि। एवं देन्ता सामिकस्स पिया भविस्ससि मनापा चा’’ति।
अनुसासति नाम अपुट्ठो भणति – ‘‘एवं देहि। एवं देन्ता सामिकस्स पिया भविस्सति मनापा चा’’ति।
अक्कोसति नाम अनिमित्तासि, निमित्तमत्तासि, अलोहितासि, धुवलोहितासि , धुवचोळासि, पग्घरन्तीसि, सिखरणीसि, इत्थिपण्डकासि, वेपुरिसिकासि, सम्भिन्नासि, उभतोब्यञ्जनासीति।
२८६. इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं इत्थिया वच्चमग्गं पस्सावमग्गं आदिस्स वण्णम्पि भणति अवण्णम्पि भणति याचतिपि आयाचतिपि पुच्छतिपि पटिपुच्छतिपि आचिक्खतिपि अनुसासतिपि अक्कोसतिपि, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स…पे॰… ।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं द्विन्नं इत्थीनं वच्चमग्गं पस्सावमग्गं आदिस्स वण्णम्पि भणति अवण्णंपि भणति…पे॰… अक्कोसतिपि, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसानं…पे॰… ।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं वच्चमग्गं पस्सावमग्गं आदिस्स वण्णम्पि भणति अवण्णम्पि भणति…पे॰… अक्कोसतिपि, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… ।
इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं इत्थिया वच्चमग्गं पस्सावमग्गं ठपेत्वा अधक्खकं उब्भजाणुमण्डलं आदिस्स वण्णम्पि भणति अवण्णम्पि भणति…पे॰… अक्कोसतिपि , आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰…।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं द्विन्नं इत्थीनं वच्चमग्गं पस्सावमग्गं ठपेत्वा अधक्खकं उब्भजाणुमण्डलं आदिस्स वण्णम्पि भणति अवण्णम्पि भणति…पे॰… अक्कोसतिपि, आपत्ति द्विन्नं थुल्लच्चयानं…पे॰…।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं वच्चमग्गं पस्सावमग्गं ठपेत्वा अधक्खकं उब्भजाणुमण्डलं आदिस्स वण्णम्पि भणति अवण्णम्पि भणति…पे॰… अक्कोसतिपि, आपत्ति थुल्लच्चयेन दुक्कटस्स…पे॰…।
इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं इत्थिया उब्भक्खकं अधोजाणुमण्डलं आदिस्स वण्णम्पि भणति अवण्णम्पि भणति…पे॰… अक्कोसतिपि, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰…।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं द्विन्नं इत्थीनं उब्भक्खकं अधोजाणुमण्डलं आदिस्स वण्णम्पि भणति अवण्णम्पि भणति…पे॰… अक्कोसतिपि, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं उब्भक्खकं अधोजाणुमण्डलं आदिस्स वण्णम्पि भणति अवण्णम्पि भणति…पे॰… अक्कोसतिपि, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं इत्थिया कायपटिबद्धं आदिस्स वण्णम्पि भणति अवण्णम्पि भणति…पे॰… अक्कोसतिपि, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰…।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं द्विन्नं इत्थीनं कायपटिबद्धं आदिस्स वण्णम्पि भणति अवण्णम्पि भणति…पे॰… अक्कोसतिपि, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायपटिबद्धं आदिस्स वण्णम्पि भणति अवण्णम्पि भणति…पे॰… अक्कोसतिपि, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
२८७. अनापत्ति अत्थपुरेक्खारस्स, धम्मपुरेक्खारस्स, अनुसासनिपुरेक्खारस्स, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
विनीतवत्थुउद्दानगाथा
लोहितं कक्कसाकिण्णं, खरं दीघञ्च वापितं।
कच्चि संसीदति मग्गो, सद्धा दानेन कम्मुनाति॥
विनीतवत्थु
२८८. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी नवरत्तं कम्बलं पारुता होति। अञ्ञतरो भिक्खु सारत्तो तं इत्थिं एतदवोच – ‘‘लोहितं खो ते, भगिनी’’ति। सा न पटिविजानि। ‘‘आमाय्य, नवरत्तो कम्बलो’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं, कच्चि नु खो अहं सङ्घादिसेसं आपत्तिं आपन्नो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी खरकम्बलं पारुता होति। अञ्ञतरो भिक्खु सारत्तो तं इत्थिं एतदवोच – ‘‘कक्कसलोमं खो ते, भगिनी’’ति। सा न पटिविजानि। ‘‘आमाय्य, खरकम्बलको’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी नवावुतं कम्बलं पारुता होति। अञ्ञतरो भिक्खु सारत्तो तं इत्थिं एतदवोच – ‘‘आकिण्णलोमं खो ते, भगिनी’’ति। सा न पटिविजानि। ‘‘आमाय्य, नवावुतो कम्बलो’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी खरकम्बलं पारुता होति। अञ्ञतरो भिक्खु सारत्तो तं इत्थिं एतदवोच – ‘‘खरलोमं खो ते, भगिनी’’ति। सा न पटिविजानि। ‘‘आमाय्य, खरकम्बलको’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी पावारं दीघपावारं (स्या॰) पारुता होति। अञ्ञतरो भिक्खु सारत्तो तं इत्थिं एतदवोच – ‘‘दीघलोमं खो ते, भगिनी’’ति। सा न पटिविजानि। ‘‘आमाय्य, पावारो’’ दीघपावारो (स्या॰) ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
२८९. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी खेत्तं वपापेत्वा आगच्छति। अञ्ञतरो भिक्खु सारत्तो तं इत्थिं एतदवोच – ‘‘वापितं खो ते, भगिनी’’ति? सा न पटिविजानि। ‘‘आमाय्य, नो च खो पटिवुत्त’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु परिब्बाजिकं पटिपथे पस्सित्वा सारत्तो तं परिब्बाजिकं एतदवोच – ‘‘कच्चि, भगिनि, मग्गो संसीदती’’ति? सा न पटिविजानि। ‘‘आम भिक्खु, पटिपज्जिस्ससी’’ति । तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सारत्तो अञ्ञतरं इत्थिं एतदवोच – ‘‘सद्धासि त्वं, भगिनि। अपिच, यं सामिकस्स देसि तं नाम्हाकं देसी’’ति । ‘‘किं, भन्ते’’ति? ‘‘मेथुनधम्म’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो सङ्घादिसेस’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सारत्तो अञ्ञतरं इत्थिं एतदवोच – ‘‘सद्धासि त्वं, भगिनि। अपिच, यं अग्गदानं तं नाम्हाकं देसी’’ति। ‘‘किं, भन्ते, अग्गदान’’न्ति? ‘‘मेथुनधम्म’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो सङ्घादिसेस’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी कम्मं करोति। अञ्ञतरो भिक्खु सारत्तो तं इत्थिं एतदवोच – ‘‘तिट्ठ, भगिनि, अहं करिस्सामीति…पे॰… निसीद, भगिनि, अहं करिस्सामीति…पे॰… निपज्ज, भगिनि, अहं करिस्सामी’’ति। सा न पटिविजानि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
दुट्ठुल्लवाचासिक्खापदं निट्ठितं ततियं।
४. अत्तकामपारिचरियसिक्खापदं
२९०. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा उदायी सावत्थियं कुलूपको होति, बहुकानि कुलानि उपसङ्कमति। तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी मतपतिका अभिरूपा होति दस्सनीया पासादिका। अथ खो आयस्मा उदायी पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय येन तस्सा इत्थिया निवेसनं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि। अथ खो सा इत्थी येनायस्मा उदायी तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं उदायिं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नं खो तं इत्थिं आयस्मा उदायी धम्मिया कथाय सन्दस्सेसि समादपेसि समुत्तेजेसि सम्पहंसेसि। अथ खो सा इत्थी आयस्मता उदायिना धम्मिया कथाय सन्दस्सिता समादपिता समुत्तेजिता सम्पहंसिता आयस्मन्तं उदायिं एतदवोच – ‘‘वदेय्याथ, भन्ते, येन अत्थो। पटिबला मयं अय्यस्स दातुं यदिदं चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खार’’न्ति।
‘‘न खो ते, भगिनि, अम्हाकं दुल्लभा यदिदं चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारा। अपिच, यो अम्हाकं दुल्लभो तं देही’’ति। ‘‘किं, भन्ते’’ति? ‘‘मेथुनधम्म’’न्ति। ‘‘अत्थो , भन्ते’’ति? ‘‘अत्थो, भगिनी’’ति। ‘‘एहि, भन्ते’’ति, ओवरकं पविसित्वा साटकं निक्खिपित्वा मञ्चके उत्ताना निपज्जि। अथ खो आयस्मा उदायी येन सा इत्थी तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा – ‘‘को इमं वसलं दुग्गन्धं आमसिस्सती’’ति, निट्ठुहित्वा पक्कामि। अथ खो सा इत्थी उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘अलज्जिनो इमे समणा सक्यपुत्तिया दुस्सीला मुसावादिनो। इमे हि नाम धम्मचारिनो समचारिनो ब्रह्मचारिनो सच्चवादिनो सीलवन्तो कल्याणधम्मा पटिजानिस्सन्ति! नत्थि इमेसं सामञ्ञं नत्थि इमेसं ब्रह्मञ्ञं, नट्ठं इमेसं सामञ्ञं नट्ठं इमेसं ब्रह्मञ्ञं, कुतो इमेसं सामञ्ञं कुतो इमेसं ब्रह्मञ्ञं, अपगता इमे सामञ्ञा अपगता इमे ब्रह्मञ्ञा। कथञ्हि नाम समणो उदायी मं सामं मेथुनधम्मं याचित्वा, ‘को इमं वसलं दुग्गन्धं आमसिस्सती’’ति निट्ठुहित्वा पक्कमिस्सति! किं मे पापकं किं मे दुग्गन्धं, कस्साहं केन हायामी’’ति? अञ्ञापि इत्थियो उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘अलज्जिनो इमे समणा सक्यपुत्तिया दुस्सीला मुसावादिनो…पे॰… कथञ्हि नाम समणो उदायी इमिस्सा सामं मेथुनधम्मं याचित्वा, ‘को इमं वसलं दुग्गन्धं आमसिस्सती’ति निट्ठुहित्वा पक्कमिस्सति! किं इमिस्सा पापकं किं इमिस्सा दुग्गन्धं, कस्सायं केन हायती’’ति? अस्सोसुं खो भिक्खू तासं इत्थीनं उज्झायन्तीनं खिय्यन्तीनं विपाचेन्तीनं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उदायी मातुगामस्स सन्तिके अत्तकामपारिचरियाय वण्णं भासिस्सती’’ति!
अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं उदायिं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा आयस्मन्तं उदायिं पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर त्वं, उदायि, मातुगामस्स सन्तिके अत्तकामपारिचरियाय वण्णं भाससी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा – ‘‘अननुच्छविकं, मोघपुरिस, अननुलोमिकं अप्पतिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, मातुगामस्स सन्तिके अत्तकामपारिचरियाय वण्णं भासिस्ससि! ननु मया , मोघपुरिस, अनेकपरियायेन विरागाय धम्मो देसितो नो सरागाय…पे॰… कामपरिळाहानं वूपसमो अक्खातो? नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२९१. ‘‘यो पन भिक्खु ओतिण्णो विपरिणतेन चित्तेन मातुगामस्स सन्तिके अत्तकामपारिचरियाय वण्णं भासेय्य – ‘एतदग्गं, भगिनि, पारिचरियानं या मादिसं सीलवन्तं कल्याणधम्मं ब्रह्मचारिं एतेन धम्मेन परिचरेय्याति मेथुनुपसंहितेन’, सङ्घादिसेसो’’ति।
२९२. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
ओतिण्णो नाम सारत्तो अपेक्खवा पटिबद्धचित्तो।
विपरिणतन्ति रत्तम्पि चित्तं विपरिणत्तं, दुट्ठम्पि चित्तं विपरिणतं, मूळ्हम्पि चित्तं विपरिणतं। अपिच, रत्तं चित्तं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतं विपरिणतन्ति।
मातुगामो नाम मनुस्सित्थी, न यक्खी, न पेती, न तिरच्छानगता। विञ्ञू पटिबला सुभासितदुब्भासितं दुट्ठल्लादुट्ठुल्लं आजानितुं।
मातुगामस्स सन्तिकेति मातुगामस्स सामन्ता, मातुगामस्स अविदूरे।
अत्तकामन्ति अत्तनो कामं अत्तनो हेतुं अत्तनो अधिप्पायं अत्तनो पारिचरियं।
एतदग्गन्ति एतं अग्गं एतं सेट्ठं एतं मोक्खं एतं उत्तमं एतं पवरं।
याति खत्तियी खत्तिया (स्या॰) वा ब्राह्मणी वा वेस्सी वा सुद्दी वा।
मादिसन्ति खत्तियं वा ब्राह्मणं वा वेस्सं वा सुद्दं वा।
सीलवन्तन्ति पाणातिपाता पटिविरतं, अदिन्नादाना पटिविरतं, मुसावादा पटिविरतं।
ब्रह्मचारिन्ति मेथुनधम्मा पटिविरतं।
कल्याणधम्मो नाम तेन च सीलेन तेन च ब्रह्मचरियेन कल्याणधम्मो होति।
एतेन धम्मेनाति मेथुनधम्मेन।
परिचरेय्याति अभिरमेय्य।
मेथुनुपसंहितेनाति मेथुनधम्मप्पटिसंयुत्तेन।
सङ्घादिसेसोति…पे॰… तेनपि वुच्चति सङ्घादिसेसोति।
२९३. इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं इत्थिया सन्तिके अत्तकामपारिचरियाय वण्णं भासति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स ।
इत्थी च होति वेमतिको…पे॰… पण्डकसञ्ञी… पुरिससञ्ञी… तिरच्छानगतसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं इत्थिया सन्तिके अत्तकामपारिचरियाय वण्णं भासति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
पण्डको च होति पण्डकसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं पण्डकस्स सन्तिके अत्तकामपारिचरियाय वण्णं भासति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
पण्डको च होति वेमतिको…पे॰… पुरिससञ्ञी… तिरच्छानगतसञ्ञी… इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं पण्डकस्स सन्तिके अत्तकामपारिचरियाय वण्णं भासति, आपत्ति दुक्कटस्स।
पुरिसो च होति…पे॰… तिरच्छानगतो च होति तिरच्छानगतसञ्ञी…पे॰… वेमतिको इत्थिसञ्ञी… पण्डकसञ्ञी… पुरिससञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं तिरच्छानगतस्स सन्तिके अत्तकामपारिचरियाय वण्णं भासति, आपत्ति दुक्कटस्स।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं द्विन्नं इत्थीनं सन्तिके अत्तकामपारिचरियाय वण्णं भासति, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसानं…पे॰… ।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं सन्तिके अत्तकामपारिचरियाय वण्णं भासति, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… ।
२९४. अनापत्ति ‘‘चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारेन उपट्ठहा’’ति भणति, उम्मत्तकस्स आदिकम्मिकस्साति।
विनीतवत्थुउद्दानगाथा
कथं वञ्झा लभे पुत्तं, पिया च सुभगा सियं।
किं दज्जं केनुपट्ठेय्यं, कथं गच्छेय्यं सुग्गतिन्ति॥
विनीतवत्थु
२९५. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा वञ्झा इत्थी कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘कथाहं, भन्ते, विजायेय्य’’न्ति? ‘‘तेन हि, भगिनि, अग्गदानं देही’’ति। ‘‘किं, भन्ते, अग्गदान’’न्ति? ‘‘मेथुनधम्म’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो सङ्घादिसेस’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा विजायिनी इत्थी कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘कथाहं, भन्ते, पुत्तं लभेय्य’’न्ति? ‘‘तेन हि, भगिनि, अग्गदानं देही’’ति। ‘‘किं, भन्ते, अग्गदान’’न्ति? ‘‘मेथुनधम्म’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो सङ्घादिसेस’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘कथाहं, भन्ते, सामिकस्स पिया अस्स’’न्ति? ‘‘तेन हि, भगिनि, अग्गदानं देही’’ति। ‘‘किं, भन्ते, अग्गदान’’न्ति? ‘‘मेथुनधम्म’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो सङ्घादिसेस’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘कथाहं, भन्ते, सुभगा अस्स’’न्ति? ‘‘तेन हि , भगिनि, अग्गदानं देही’’ति। ‘‘किं, भन्ते, अग्गदान’’न्ति? ‘‘मेथुनधम्म’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो सङ्घादिसेस’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘क्याहं, भन्ते, अय्यस्स दज्जामी’’ति? ‘‘अग्गदानं, भगिनी’’ति। ‘‘किं, भन्ते, अग्गदान’’न्ति? ‘‘मेथुनधम्म’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो सङ्घादिसेस’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘केनाहं, भन्ते, अय्यं उपट्ठेमी’’ति? ‘‘अग्गदानेन, भगिनी’’ति। ‘‘किं, भन्ते, अग्गदान’’न्ति? ‘‘मेथुनधम्म’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो सङ्घादिसेस’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘कथाहं,
भन्ते, सुगतिं गच्छेय्य’’न्ति? ‘‘तेन हि, भगिनि, अग्गदानं देही’’ति। ‘‘किं, भन्ते, अग्गदान’’न्ति? ‘‘मेथुनधम्म’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो सङ्घादिसेस’’न्ति।
अत्तकामपारिचरियसिक्खापदं निट्ठितं चतुत्थं।
५. सञ्चरित्तसिक्खापदं
२९६. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा उदायी सावत्थियं कुलूपको होति। बहुकानि कुलानि उपसङ्कमति। यत्थ पस्सति कुमारकं वा अपजापतिकं, कुमारिकं वा अपतिकं, कुमारकस्स मातापितूनं सन्तिके कुमारिकाय वण्णं भणति – ‘‘अमुकस्स कुलस्स कुमारिका अभिरूपा दस्सनीया पासादिका पण्डिता ब्यत्ता मेधाविनी दक्खा अनलसा। छन्ना सा कुमारिका इमस्स कुमारकस्सा’’ति। ते एवं वदन्ति – ‘‘एते खो, भन्ते, अम्हे न जानन्ति – ‘के वा इमे कस्स वा’ति। सचे, भन्ते, अय्यो दापेय्य आनेय्याम मयं तं कुमारिकं इमस्स कुमारकस्सा’’ति। कुमारिकाय मातापितूनं सन्तिके कुमारकस्स वण्णं भणति – ‘‘अमुकस्स कुलस्स कुमारको अभिरूपो दस्सनीयो पासादिको पण्डितो ब्यत्तो मेधावी दक्खो अनलसो। छन्नायं कुमारिका तस्स कुमारकस्सा’’ति छन्नो सो कुमारको इमिस्सा कुमारिकायाति (स्या॰)। ते एवं वदन्ति – ‘‘एते खो, भन्ते, अम्हे न जानन्ति – ‘के वा इमे कस्स वा’ति, किस्मिं विय कुमारिकाय वत्तुं। सचे, भन्ते, अय्यो याचापेय्य दज्जेय्याम मयं इमं कुमारिकं तस्स कुमारकस्सा’’ति। एतेनेव उपायेन आवाहानिपि कारापेति , विवाहानिपि कारापेति, वारेय्यानिपि कारापेति।
२९७. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरिस्सा पुराणगणकिया धीता अभिरूपा होति दस्सनीया पासादिका। तिरोगामका आजीवकसावका आगन्त्वा तं गणकिं एतदवोचुं – ‘‘देहाय्ये, इमं कुमारिकं अम्हाकं कुमारकस्सा’’ति। सा एवमाह – ‘‘अहं ख्वय्यो ख्वय्या (स्या॰), ख्वाय्यो (क॰) तुम्हे न जानामि – ‘के वा इमे कस्स वा’ति। अयञ्च मे एकधीतिका, तिरोगामो च गन्तब्बो, नाहं दस्सामी’’ति। मनुस्सा ते आजीवकसावके एतदवोचुं – ‘‘किस्स तुम्हे, अय्यो , आगतत्था’’ति? ‘‘इध मयं, अय्यो, अमुकं नाम गणकिं धीतरं याचिम्हा अम्हाकं कुमारकस्स। सा एवमाह – ‘अहं, ख्वय्यो तुम्हे न जानामि – के वा इमे कस्स वा’ति। अयञ्च मे एकधीतिका, तिरोगामो च गन्तब्बो, नाहं दस्सामी’’ति। ‘‘किस्स तुम्हे, अय्यो, तं गणकिं धीतरं याचित्थ? ननु अय्यो उदायी वत्तब्बो। अय्यो उदायी दापेस्सती’’ति।
अथ खो ते आजीवकसावका येनायस्मा उदायी तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं उदायिं एतदवोचुं – ‘‘इध मयं, भन्ते, अमुकं नाम गणकिं धीतरं याचिम्हा अम्हाकं कुमारकस्स। सा एवमाह – ‘अहं ख्वय्यो तुम्हे न जानामि – के वा इमे कस्स वाति। अयञ्च मे एकधीतिका, तिरोगामो च गन्तब्बो, नाहं दस्सामी’ति। साधु, भन्ते, अय्यो तं गणकिं धीतरं दापेतु अम्हाकं कुमारकस्सा’’ति। अथ खो आयस्मा उदायी येन सा गणकी तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तं गणकिं एतदवोच – ‘‘किस्सिमेसं धीतरं न देसी’’ति? ‘‘अहं ख्वय्य, इमे न जानामि – ‘के वा इमे कस्स वा’ति। अयञ्च मे एकधीतिका, तिरोगामो च गन्तब्बो, नाहं दस्सामी’’ति। ‘‘देहिमेसं। अहं इमे जानामी’’ति। ‘‘सचे, भन्ते, अय्यो जानाति, दस्सामी’’ति। अथ खो सा गणकी तेसं आजीवकसावकानं धीतरं अदासि। अथ खो ते आजीवकसावका तं कुमारिकं नेत्वा मासंयेव सुणिसभोगेन भुञ्जिंसु। ततो अपरेन दासिभोगेन भुञ्जन्ति।
अथ खो सा कुमारिका मातुया सन्तिके दूतं पाहेसि – ‘‘अहम्हि दुग्गता दुक्खिता, न सुखं लभामि। मासंयेव मं सुणिसभोगेन भुञ्जिंसु। ततो अपरेन दासिभोगेन भुञ्जन्ति। आगच्छतु मे माता, मं नेस्सतू’’ति। अथ खो सा गणकी येन ते आजीवकसावका तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा ते आजीवकसावके एतदवोच – ‘‘माय्यो, इमं कुमारिकं दासिभोगेन भुञ्जित्थ। सुणिसभोगेन इमं कुमारिकं भुञ्जथा’’ति। ते एवमाहंसु – ‘‘नत्थम्हाकं तया सद्धिं आहारूपहारो, समणेन सद्धिं अम्हाकं आहारूपहारो । गच्छ त्वं। न मयं तं जानामा’’ति। अथ खो सा गणकी तेहि आजीवकसावकेहि अपसादिता पुनदेव सावत्थिं पच्चागञ्छि। दुतियम्पि खो सा कुमारिका मातुया सन्तिके दूतं पाहेसि – ‘‘अहम्हि दुग्गता दुक्खिता, न सुखं लभामि। मासंयेव मं सुणिसभोगेन भुञ्जिंसु। ततो अपरेन दासिभोगेन भुञ्जन्ति। आगच्छतु मे माता, मं नेस्सतू’’ति। अथ खो सा गणकी येनायस्मा उदायी तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं उदायिं एतदवोच – ‘‘सा किर, भन्ते, कुमारिका दुग्गता दुक्खिता, न सुखं लभति। मासंयेव नं सुणिसभोगेन भुञ्जिंसु। ततो अपरेन दासिभोगेन भुञ्जन्ति। वदेय्याथ, भन्ते – ‘माय्यो, इमं कुमारिकं दासिभोगेन भुञ्जित्थ। सुणिसभोगेन इमं कुमारिकं भुञ्जिथा’’’ति।
अथ खो आयस्मा उदायी येन ते आजीवकसावका तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा ते आजीवकसावके एतदवोच – ‘‘माय्यो, इमं कुमारिकं दासिभोगेन भुज्जित्थ। सुणिसभोगेन इमं कुमारिकं भुञ्जथा’’ति। ते एवमाहंसु – ‘‘नत्थम्हाकं तया सद्धिं आहारूपहारो, गणकिया सद्धिं अम्हाकं आहारूपहारो। समणेन भवितब्बं अब्यावटेन। समणो अस्स सुसमणो, गच्छ त्वं, न मयं तं जानामा’’ति। अथ खो आयस्मा उदायी तेहि आजीवकसावकेहि अपसादितो पुनदेव सावत्थिं पच्चागञ्छि। ततियम्पि खो सा कुमारिका मातुया सन्तिके दूतं पाहेसि – ‘‘अहम्हि दुग्गता दुक्खिता, न सुखं लभामि। मासंयेव मं सुणिसभोगेन भुञ्जिंसु। ततो अपरेन दासिभोगेन भुञ्जन्ति। आगच्छतु मे माता, मं नेस्सतू’’ति। दुतियम्पि खो सा गणकी येनायस्मा उदायी तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं उदायिं एतदवोच – ‘‘सा किर, भन्ते, कुमारिका दुग्गता दुक्खिता, न सुखं लभति। मासंयेव नं सुणिसभोगेन भुञ्जिंसु। ततो अपरेन दासिभोगेन भुञ्जन्ति। वदेय्याथ, भन्ते – ‘माय्यो, इमं कुमारिकं दासिभोगेन भुञ्जित्थ, सुणिसभोगेन इमं कुमारिकं भुञ्जथा’’’ति। ‘‘पठमंपाहं तेहि आजीवकसावकेहि अपसादितो। गच्छ त्वं। नाहं गमिस्सामी’’ति।
२९८. अथ खो सा गणकी उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘एवं दुग्गतो होतु अय्यो उदायी, एवं दुक्खितो होतु अय्यो उदायी, एवं मा सुखं लभतु अय्यो उदायी, यथा मे कुमारिका दुग्गता दुक्खिता न सुखं लभति पापिकाय सस्सुया पापकेन ससुरेन पापकेन सामिकेना’’ति। सापि खो कुमारिका उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘एवं दुग्गतो होतु अय्यो उदायी, एवं दुक्खितो होतु अय्यो उदायी, एवं मा सुखं लभतु अय्यो उदायी, यथाहं दुग्गता दुक्खिता न सुखं लभामि पापिकाय सस्सुया पापकेन ससुरेन पापकेन सामिकेना’’ति। अञ्ञापि इत्थियो असन्तुट्ठा सस्सूहि वा ससुरेहि वा सामिकेहि वा, ता एवं ओयाचन्ति – ‘‘एवं दुग्गतो होतु अय्यो उदायी, एवं दुक्खितो होतु अय्यो उदायी, एवं मा सुखं लभतु अय्यो उदायी, यथा मयं दुग्गता दुक्खिता न सुखं लभाम पापिकाहि सस्सूहि पापकेहि ससुरेहि पापकेहि सामिकेही’’ति। या पन ता इत्थियो सन्तुट्ठा सस्सूहि वा ससुरेहि वा सामिकेहि वा ता एवं आयाचन्ति – ‘‘एवं सुखितो होतु अय्यो उदायी, एवं सज्जितो होतु अय्यो उदायी, एवं सुखमेधो सुखमेधितो (सी॰ क॰) होतु अय्यो उदायी, यथा मयं सुखिता सज्जिता सुखमेधा भद्दिकाहि सस्सूहि भद्दकेहि ससुरेहि भद्दकेहि सामिकेही’’ति।
अस्सोसुं खो भिक्खू एकच्चानं इत्थीनं ओयाचन्तीनं एकच्चानं इत्थीनं आयाचन्तीनं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उदायी सञ्चरित्तं समापज्जिस्सती’’ति! अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं उदायिं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा आयस्मन्तं उदायिं पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर त्वं, उदायि, सञ्चरित्तं समापज्जसी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, सञ्चरित्तं समापज्जसि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२९९. ‘‘यो पन भिक्खु सञ्चरित्तं समापज्जेय्य, इत्थिया वा पुरिसमतिं पुरिसस्स वा इत्थिमतिं, जायत्तने वा जारत्तने वा, सङ्घादिसेसो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
३००. तेन खो पन समयेन सम्बहुला धुत्ता उय्याने परिचारेन्ता अञ्ञतरिस्सा वेसिया सन्तिके दूतं पाहेसुं – ‘‘आगच्छतु उय्याने, परिचारेस्सामा’’ति। सा एवमाह – ‘‘अहं ख्वय्यो तुम्हे न जानामि – ‘के वा इमे कस्स वा’ति। अहञ्चम्हि बहुभण्डा बहुपरिक्खारा, बहिनगरञ्च गन्तब्बं। नाहं गमिस्सामी’’ति। अथ खो सो दूतो तेसं धुत्तानं एतमत्थं आरोचेसि। एवं वुत्ते, अञ्ञतरो पुरिसो ते धुत्ते एतदवोच – ‘‘किस्स तुम्हे अय्यो एतं वेसिं याचित्थ? ननु अय्यो उदायी वत्तब्बो! अय्यो उदायी उय्योजेस्सती’’ति। एवं वुत्ते, अञ्ञतरो उपासको तं पुरिसं एतदवोच – ‘‘माय्यो एवं अवच। न कप्पति समणानं सक्यपुत्तियानं एवरूपं कातुं। नाय्यो उदायी एवं करिस्सती’’ति। एवं वुत्ते, ‘‘करिस्सति न करिस्सती’’ति अब्भुतमकंसु। अथ खो ते धुत्ता येनायस्मा उदायी तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं उदायिं एतदवोचुं – ‘‘इध मयं, भन्ते, उय्याने परिचारेन्ता असुकाय नाम वेसिया सन्तिके दूतं पहिणिम्हा – ‘आगच्छतु उय्याने, परिचारेस्सामा’ति। सा एवमाह – ‘अहं ख्वय्यो तुम्हे न जानामि – के वा इमे कस्स वाति, अहञ्चम्हि बहुभण्डा बहुपरिक्खारा, बहिनगरञ्च गन्तब्बं। नाहं गमिस्सामी’ति। साधु, भन्ते, अय्यो तं वसिं उय्योजेतू’’ति।
अथ खो आयस्मा उदायी येन सा वेसी तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तं वेसिं एतदवोच – ‘‘किस्सिमेसं न गच्छसी’’ति? ‘‘अहं ख्वय्य इमे न जानामि – ‘के वा इमे कस्स वा’ति। अहञ्चम्हि बहुभण्डा बहुपरिक्खारा, बहिनगरञ्च गन्तब्बं। नाहं गमिस्सामी’’ति। ‘‘गच्छिमेसं। अहं इमे जानामी’’ति। ‘‘सचे, भन्ते, अय्यो जानाति अहं गमिस्सामी’’ति। अथ खो ते धुत्ता तं वेसिं आदाय उय्यानं अगमंसु। अथ खो सो उपासको उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘कथञ्हि नाम अय्यो उदायी तङ्खणिकं सञ्चरित्तं समापज्जिस्सती’’ति। अस्सोसुं खो भिक्खू तस्स उपासकस्स उज्झायन्तस्स खिय्यन्तस्स विपाचेन्तस्स। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उदायी तङ्खणिकं सञ्चरित्तं समापज्जिस्सती’’ति! अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं उदायिं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर त्वं, उदायि, तङ्खणिकं सञ्चरित्तं समापज्जसी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… ‘‘कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, तङ्खणिकं सञ्चरित्तं समापज्जिस्ससि? नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३०१. ‘‘यो पन भिक्खु सञ्चरित्तं समापज्जेय्य, इत्थिया वा पुरिसमतिं पुरिसस्स वा इत्थिमतिं, जायत्तने वा जारत्तने वा, अन्तमसो तङ्खणिकायपि, सङ्घादिसेसो’’ति।
३०२. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
सञ्चरित्तं समापज्जेय्याति इत्थिया वा पहितो पुरिसस्स सन्तिके गच्छति, पुरिसेन वा पहितो इत्थिया सन्तिके गच्छति।
इत्थिया वा पुरिसमतिन्ति पुरिसस्स मतिं इत्थिया आरोचेति।
पुरिसस्स वा इत्थिमतिन्ति इत्थिया मतिं पुरिसस्स आरोचेति।
जायत्तने वाति जाया भविस्ससि।
जारत्तने वाति जारी भविस्ससि।
अन्तमसो तङ्खणिकायपीति मुहुत्तिका भविस्ससि ।
सङ्घादिसेसोति…पे॰… तेनपि वुच्चति सङ्घादिसेसोति।
३०३. दस इत्थियो – मातुरक्खिता पितुरक्खिता मातापितुरक्खिता भातुरक्खिता भगिनिरक्खिता ञातिरक्खिता गोत्तरक्खिता धम्मरक्खिता सारक्खा सपरिदण्डा।
दस भरियायो – धनक्कीता छन्दवासिनी भोगवासिनी पटवासिनी ओदपत्तकिनी ओभटचुम्बटा दासी च भरिया च कम्मकारी च भरिया च धजाहटा मुहुत्तिका।
३०४. मातुरक्खिता नाम माता रक्खति गोपेति इस्सरियं कारेति वसं वत्तेति।
पितुरक्खिता नाम पिता रक्खति गोपेति इस्सरियं कारेति वसं वत्तेति।
मातापितुरक्खिता नाम मातापितरो रक्खन्ति गोपेन्ति इस्सरियं कारेन्ति वसं वत्तेन्ति।
भातुरक्खिता नाम भाता रक्खति गोपेति इस्सरियं कारेति वसं वत्तेति।
भगिनिरक्खिता नाम भगिनी रक्खति गोपेति इस्सरियं कारेति वसं वत्तेति।
ञातिरक्खिता नाम ञातका रक्खन्ति गोपेन्ति इस्सरियं कारेन्ति वसं वत्तेन्ति।
गोत्तरक्खिता नाम सगोत्ता रक्खन्ति गोपेन्ति इस्सरियं कारेन्ति वसं वत्तेन्ति।
धम्मरक्खिता नाम सहधम्मिका रक्खन्ति गोपेन्ति इस्सरियं कारेन्ति वसं वत्तेन्ति।
सारक्खा नाम गब्भेपि परिग्गहिता होति – मय्हं एसाति। अन्तमसो मालागुळपरिक्खित्तापि।
सपरिदण्डा नाम केहिचि दण्डो ठपितो होति – यो इत्थन्नामं इत्थिं गच्छति एत्तको दण्डोति।
धनक्कीता नाम धनेन किणित्वा वासेति।
छन्दवासिनी नाम पियो पियं वासेति।
भोगवासिनी नाम भोगं दत्वा वासेति।
पटवासिनी नाम पटं दत्वा वासेति।
ओदपत्तकिनी नाम उदकपत्तं आमसित्वा वासेति।
ओभटचुम्बटा नाम चुम्बटं ओरोपेत्वा वासेति।
दासी नाम दासी चेव होति भरिया च।
कम्मकारी नाम कम्मकारी चेव होति भरिया च।
धजाहटा नाम करमरानीता वुच्चति।
मुहुत्तिका नाम तङ्खणिका वुच्चति।
३०५. पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं पितुरक्खितं ब्रूहि…पे॰… मातापितुरक्खितं ब्रूहि… भातुरक्खितं ब्रूहि… भगिनिरक्खितं ब्रूहि… ञातिरक्खितं ब्रूहि… गोत्तरक्खितं ब्रूहि… धम्मरक्खितं ब्रूहि… सारक्खं ब्रूहि… सपरिदण्डं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
निक्खेपपदानि।
३०६. पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितञ्च पितुरक्खितञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो धनक्कीता’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितञ्च मातापितुरअखतञ्च…पे॰…
मातुरक्खितञ्च भातुरक्खितञ्च… मातुरक्खितञ्च भगिनिरक्खितञ्च… मातुरक्खितञ्च ञातिरक्खितञ्च… मातुरक्खितञ्च गोत्तरक्खितञ्च… मातुरक्खितञ्च धम्मरक्खितञ्च… मातुरक्खितञ्च सारक्खञ्च… मातुरक्खितञ्च सपरिदण्डञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो धनक्कीता’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
खण्डचक्कं।
३०७. पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं पितुरक्खितञ्च मातापितुरक्खितञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो धनक्कीता’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं पितुरक्खितञ्च भातुरक्खितञ्च…पे॰… पितुरक्खितञ्च भगिनिरक्खितञ्च… पितुरक्खितञ्च ञातिरक्खितञ्च… पितुरक्खितञ्च गोत्तरक्खितञ्च… पितुरक्खितञ्च धम्मरक्खितञ्च… पितुरक्खितञ्च सारक्खञ्च… पितुरक्खितञ्च सपरिदण्डञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो धनक्कीता’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं पितुरक्खितञ्च मातुरक्खितञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो धनक्कीता’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
बद्धचक्कं मूलं संखित्तं।
३०८. पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं सपरिदण्डञ्च मातुरक्खितञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो धनक्कीता’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं सपरिदण्डञ्च पितुरअखतञ्च…पे॰…
सपरिदण्डञ्च मातापितुरक्खितञ्च… सपरिदण्डञ्च भातुरक्खितञ्च… सपरिदण्डञ्च भगिनिरक्खितञ्च… सपरिदण्डञ्च ञातिरक्खितञ्च… सपरिदण्डञ्च गोत्तरक्खितञ्च… सपरिदण्डञ्च धम्मरक्खितञ्च… सपरिदण्डञ्च सारक्खञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो धनक्कीता’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
एकमूलकं निट्ठितं।
एवं दुमूलकम्पि तिमूलकम्पि याव नवमूलकं कातब्बं।
इदं दसमूलकं
३०९. पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितञ्च पितुरक्खितञ्च मातापितुरक्खितञ्च भातुरक्खितञ्च भगिनिरक्खितञ्च ञातिरक्खितञ्च गोत्तरक्खितञ्च धम्मरक्खितञ्च सारक्खञ्च सपरिदण्डञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो धनक्कीता’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
धनक्कीताचक्कं निट्ठितं।
३१०. पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया छन्दवासिनी…पे॰… भोगवासिनी… पटवासिनी… ओदपत्तकिनी… ओभटचुम्बटा… दासी च भरिया च… कम्मकारी च भरिया च… धजाहटा… मुहुत्तिका’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं पितुरक्खितं ब्रूहि…पे॰… मातापितुरक्खितं ब्रूहि… भातुरक्खितं ब्रूहि… भगिनिरक्खितं ब्रूहि… ञातिरक्खितं ब्रूहि… गोत्तरक्खितं ब्रूहि… धम्मरक्खितं ब्रूहि… सारक्खं ब्रूहि… सपरिदण्डं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया मुहुत्तिका’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
निक्खेपपदानि।
३११. पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितञ्च पितुरक्खितञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो मुहुत्तिका’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितञ्च मातापितुरक्खितञ्च…पे॰… मातुरक्खितञ्च सपरिदण्डञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो मुहुत्तिका’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
खण्डचक्कं।
३१२. पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं पितुरक्खितञ्च मातापितुरक्खितञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो मुहुत्तिका’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं पितुरक्खितञ्च भातुरक्खितञ्च…पे॰… पितुरक्खितञ्च सपरिदण्डञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो मुहुत्तिका’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं पितुरक्खितञ्च मातुरक्खितञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो मुहुत्तिका’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
बद्धचक्कं मूलं संखित्तं।
३१३. पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं सपरिदण्डञ्च मातुरक्खितञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो मुहुत्तिका’’’ति । पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं सपरिदण्डञ्च पितुरक्खितञ्च…पे॰… सपरिदण्डञ्च सारक्खञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो मुहुत्तिका’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
एकमूलकं निट्ठितं।
दुमूलकादीनिपि एवमेव कातब्बानि।
इदं दसमूलकं
३१४. पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितञ्च पितुरक्खितञ्च मातापितुरक्खितञ्च भातुरक्खितञ्च भगिनिरक्खितञ्च ञातिरक्खितञ्च गोत्तरक्खितञ्च धम्मरक्खितञ्च सारक्खञ्च सपरिदण्डञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो मुहुत्तिका’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
मुहुत्तिकाचक्कं निट्ठितं।
३१५. पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया छन्दवासिनी…पे॰… भोगवासिनी… पटवासिनी… ओदपत्तकिनी… ओभटचुम्बटा… दासी च भरिया च… कम्मकारी च भरिया च… धजाहटा… मुहुत्तिका’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
निक्खेपपदानि।
३१६. पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता च छन्दवासिनी चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता च भोगवासिनी च…पे॰… धनक्कीता च पटवासिनी च… धनक्कीता च ओदपत्तकिनी च… धनक्कीता च ओभटचुम्बटा च… धनक्कीता च दासी च भरिया च… धनक्कीता च कम्मकारी च भरिया च… धनक्कीता च धजाहटा च… धनक्कीता च मुहुत्तिका चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
खण्डचक्कं।
३१७. पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया छन्दवासिनी च भोगवासिनी च…पे॰… छन्दवासिनी च मुहुत्तिका च… छन्दवासिनी च धनक्कीता चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
बद्धचक्कं मूलं संखित्तं।
३१८. पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया मुहुत्तिका च धनक्कीता च…पे॰… मुहुत्तिका च छन्दवासिनी च…पे॰… मुहुत्तिका च धजाहटा चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
एकमूलकं निट्ठितं।
दुमूलकादीनिपि एवमेव कातब्बानि।
इदं दसमूलकं
३१९. पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता च छन्दवासिनी च भोगवासिनी च पटवासिनी च ओदपत्तकिनी च ओभटचुम्बटा च दासी च भरिया च कम्मकारी च भरिया च धजाहटा च मुहुत्तिका चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
मातुरक्खिताचक्कं निट्ठितं।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं पितुरक्खितं…पे॰… मातापितुरक्खितं… भातुरक्खितं… भगिनिरक्खितं … ञातिरक्खितं… गोत्तरक्खितं… धम्मरक्खितं … सारक्खं… सपरिदण्डं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं सपरिदण्डं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया छन्दवासिनी…पे॰… भोगवासिनी, पटवासिनी, ओदपत्तकिनी, ओभटचुम्बटा, दासी च भरिया च, कम्मकारी च भरिया च, धजाहटा, मुहुत्तिका’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
निक्खेपपदानि।
३२०. पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं सपरिदण्डं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता च छन्दवासिनी चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं सपरिदण्डं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता च भोगवासिनी च…पे॰… धनक्कीता च मुहुत्तिका चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
खण्डचक्कं।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं सपरिदण्डं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया छन्दवासिनी च भोगवासिनी च…पे॰… छन्दवासिनी च मुहुत्तिका च, छन्दवासिनी च धनक्कीता चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
बद्धचक्कं मूलं संखित्तं।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं सपरिदण्डं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया मुहुत्तिका च धनक्कीता च…पे॰… मुहुत्तिका च छन्दवासिनी च, मुहुत्तिका च धजाहटा चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
एकमूलकं निट्ठितं।
दुमूलकम्पि तिमूलकम्पि याव नवमूलकं एवमेव कातब्बं।
इदं दसमूलकं।
३२१. पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं सपरिदण्डं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता च छन्दवासिनी च भोगवासिनी च पटवासिनी च ओदपत्तकिनी च ओभटचुम्बटा च दासी च भरिया च कम्मकारी च भरिया च धजाहटा च मुहुत्तिका चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सपरिदण्डाचक्कं निट्ठितं।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितञ्च पितुरक्खितञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो धनक्कीता च छन्दवासिनी चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितञ्च पितुरक्खितञ्च मातापितुरक्खितञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो धनक्कीता च छन्दवासिनी च भोगवासिनी चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
एवं उभतोवड्ढकं कातब्बं।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितञ्च पितुरक्खितञ्च मातापितुरक्खितञ्च भातुरक्खितञ्च भगिनिरक्खितञ्च ञातिरक्खितञ्च गोत्तरक्खितञ्च धम्मरक्खितञ्च सारक्खञ्च सपरिदण्डञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो धनक्कीता च छन्दवासिनी च भोगवासिनी च पटवासिनी च ओदपत्तकिनी च ओभटचुम्बटा च दासी च भरिया च कम्मकारी च भरिया च धजाहटा च मुहुत्तिका चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
उभतोवड्ढकं निट्ठितं।
पुरिसस्स माता भिक्खुं पहिणति…पे॰… पुरिसस्स पिता भिक्खुं पहिणति…पे॰… पुरिसस्स मातापितरो भिक्खुं पहिणन्ति…पे॰… पुरिसस्स भाता भिक्खुं पहिणति…पे॰… पुरिसस्स भगिनी भिक्खुं पहिणति…पे॰… पुरिसस्स ञातका भिक्खुं पहिणन्ति…पे॰… पुरिसस्स गोत्ता भिक्खुं पहिणन्ति…पे॰… पुरिसस्स सहधम्मिका भिक्खुं पहिणन्ति…पे॰…।
पुरिसस्स पेय्यालो वित्थारेतब्बो।
उभतोवड्ढकं यथा पुरिमनयो तथेव वित्थारेतब्बं।
३२२. मातुरक्खिताय माता भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होतु इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
मातुरक्खिताय माता भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होतु इत्थन्नामस्स भरिया छन्दवासिनी…पे॰… भोगवासिनी, पटवासिनी, ओदपत्तकिनी, ओभटचुम्बटा, दासी च भरिया च, कम्मकारी च भरिया च, धजाहटा, मुहुत्तिका’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
निक्खेपपदानि।
३२३. मातुरक्खिताय माता भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होतु इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता च छन्दवासिनी च…पे॰… धनक्कीता च भोगवासिनी च, धनक्कीता च मुहुत्तिका चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
खण्डचक्कं।
३२४. मातुरक्खिताय माता भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होतु इत्थन्नामस्स भरिया छन्दवासिनी च भोगवासिनी च…पे॰… छन्दवासिनी च मुहुत्तिका च, छन्दवासिनी च धनक्कीता चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
बद्धचक्कं मूलं संखित्तं।
३२५. मातुरक्खिताय माता भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होतु इत्थन्नामस्स भरिया मुहुत्तिका च धनक्कीता च…पे॰… मुहुत्तिका च छन्दवासिनी च…पे॰… मुहुत्तिका च धजाहटा चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
एकमूलकं निट्ठितं।
दुमूलकम्पि तिमूलकम्पि याव नवमूलकं एवमेव कातब्बं।
इदं दसमूलकं
३२६. मातुरक्खिताय माता भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होतु इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता च छन्दवासिनी च भोगवासिनी च पटवासिनी च ओदपत्तकिनी च ओभटचुम्बटा च दासी च भरिया च कम्मकारी च भरिया च धजाहटा च मुहुत्तिका चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
मातुचक्कं निट्ठितं।
पितुरक्खिताय पिता भिक्खुं पहिणति…पे॰… मातापितुरक्खिताय मातापितरो भिक्खुं पहिणन्ति… भातुरक्खिताय भाता भिक्खुं पहिणति… भगिनिरक्खिताय भगिनी भिक्खुं पहिणति… ञातिरक्खिताय ञातका भिक्खुं पहिणन्ति… गोत्तरक्खिताय गोत्ता सगोत्ता (?) भिक्खुं पहिणन्ति… धम्मरक्खिताय सहधम्मिका भिक्खुं पहिणन्ति… सारक्खाय येन परिग्गहिता होति सो भिक्खुं पहिणति… सपरिदण्डाय येन दण्डो ठपितो होति सो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होतु इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सपरिदण्डाय येन दण्डो ठपितो होति सो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होतु इत्थन्नामस्स भरिया छन्दवासिनी…पे॰… भोगवासिनी… पटवासिनी… ओदपत्तकिनी… ओभटचुम्बटा… दासी च भरिया च… कम्मकारी च भरिया च… धजाहटा… मुहुत्तिका’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
निक्खेपपदानि।
३२७. सपरिदण्डाय येन दण्डो ठपितो होति सो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होतु इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता च छन्दवासिनी च…पे॰… धनक्कीता च भोगवासिनी च… धनक्कीता च मुहुत्तिका चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
खण्डचक्कं।
३२८. सपरिदण्डाय येन दण्डो ठपितो होति सो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होतु इत्थन्नामस्स भरिया छन्दवासिनी च भोगवासिनी च…पे॰… छन्दवासिनी च मुहुत्तिका च… छन्दवासिनी च धनक्कीता चा’’’ ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
बद्धचक्कं मूलं संखित्तं।
३२९. सपरिदण्डाय येन दण्डो, ठपितो होति सो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होतु इत्थन्नामस्स भरिया मुहुत्तिका च धनक्कीता च…पे॰… मुहुत्तिका च छन्दवासिनी च…पे॰… मुहुत्तिका च धजाहटा चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
एकमूलकं निट्ठितं।
दुमूलकम्पि तिमूलकम्पि याव नवमूलकं एवमेव कातब्बं।
इदं दसमूलकं
३३०. सपरिदण्डाय येन दण्डो ठपितो होति सो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होतु इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता च छन्दवासिनी च भोगवासिनी च पटवासिनी च ओदपत्तकिनी च ओभटचुम्बटा च दासी च भरिया च कम्मकारी च भरिया च धजाहटा च मुहुत्तिका चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
दण्डठपितचक्कं निट्ठितं।
मातुरक्खिता भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होमि इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
मातुरक्खिता भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होमि इत्थन्नामस्स भरिया छन्दवासिनी…पे॰… भोगवासिनी… पटवासिनी… ओदपत्तकिनी… ओभटचुम्बटा… दासी च भरिया च… कम्मकारी च भरिया च… धजाहटा… मुहुत्तिका’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
निक्खेपपदानि।
३३१. मातुरक्खिता भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होमि इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता च छन्दवासिनी चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
मातुरक्खिता भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होमि इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता च भोगवासिनी च…पे॰… धनक्कीता च पटवासिनी च…पे॰… धनक्कीता च मुहुत्तिका चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
खण्डचक्कं।
३३२. मातुरक्खिता भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होमि इत्थन्नामस्स भरिया छन्दवासिनी च भोगवासिनी च…पे॰… छन्दवासिनी च मुहुत्तिका च… छन्दवासिनी च धनक्कीता चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
बद्धचक्कं मूलं संखित्तं।
मातुरक्खिता भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होमि इत्थन्नामस्स भरिया मुहुत्तिका च धनक्कीता च…पे॰… मुहुत्तिका च छन्दवासिनी च…पे॰… मुहुत्तिका च धजाहटा चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
एकमूलकं निट्ठितं।
दुमूलकादीनिपि एवमेव कातब्बानि।
इदं दसमूलकं
३३३. मातुरक्खिता भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होमि इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता च छन्दवासिनी च भोगवासिनी च पटवासिनी च ओदपत्तकिनी च ओभटचुम्बटा च दासी च भरिया च कम्मकारी च भरिया च धजाहटा च मुहुत्तिका चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
अपरं मातुरक्खिताचक्कं निट्ठितं।
पितुरक्खिता भिक्खुं पहिणति…पे॰… मातापितुरक्खिता भिक्खुं पहिणति… भातुरक्खिता भिक्खुं पहिणति… भगिनिरक्खिता भिक्खुं पहिणति… ञातिरक्खिता भिक्खुं पहिणति… गोत्तरक्खिता भिक्खुं पहिणति… धम्मरक्खिता भिक्खुं पहिणति… सारक्खा भिक्खुं पहिणति… सपरिदण्डा भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होमि इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सपरिदण्डा भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होमि इत्थन्नामस्स भरिया छन्दवासिनी…पे॰… भोगवासिनी… पटवासिनी… ओदपत्तकिनी… ओभटचुम्बटा… दासी च भरिया च… कम्मकारी च भरिया च… धजाहटा… मुहुत्तिका’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
निक्खेपपदानि।
३३४. सपरिदण्डा भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होमि इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता च छन्दवासिनी च…पे॰… धनक्कीता च मुहुत्तिका चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
खण्डचक्कं।
३३५. सपरिदण्डा भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होमि इत्थन्नामस्स भरिया छन्दवासिनी च भोगवासिनी च…पे॰… छन्दवासिनी च मुहुत्तिका च… छन्दवासिनी च धनक्कीता चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
बद्धचक्कं मूलं संखित्तं।
३३६. सपरिदण्डा भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होमि इत्थन्नामस्स भरिया मुहुत्तिका च धनक्कीता च…पे॰… मुहुत्तिका च छन्दवासिनी च…पे॰… मुहुत्तिका च धजाहटा चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
एकमूलकं निट्ठितं।
दुमूलकादीनिपि एवमेव कातब्बानि।
इदं दसमूलकं
३३७. सपरिदण्डा भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होमि इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता च छन्दवासिनी च भोगवासिनी च पटवासिनी च ओदपत्तकिनी च ओभटचुम्बटा च दासी च भरिया च कम्मकारी च भरिया च धजाहटा च मुहुत्तिका चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
अपरं सपरिदण्डाचक्कं निट्ठितं।
सब्बं चक्कपेय्यालं निट्ठितं।
३३८. पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स। पटिग्गण्हाति वीमंसति न पच्चाहरति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। पटिग्गण्हाति न वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। पटिग्गण्हाति न वीमंसति न पच्चाहरति, आपत्ति दुक्कटस्स। न पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। न पटिग्गण्हाति वीमंसति न पच्चाहरति, आपत्ति दुक्कटस्स। न पटिग्गण्हाति न वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति दुक्कटस्स। न पटिग्गण्हाति न वीमंसति न पच्चाहरति, अनापत्ति।
पुरिसो सम्बहुले भिक्खू आणापेति – ‘‘गच्छथ, भन्ते, इत्थन्नामं इत्थिं वीमंसथा’’ति। सब्बे पटिग्गण्हन्ति सब्बे वीमंसन्ति सब्बे पच्चाहरन्ति, आपत्ति सब्बेसं सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो सम्बहुले भिक्खू आणापेति – ‘‘गच्छथ, भन्ते, इत्थन्नामं इत्थिं वीमंसथा’’ति। सब्बे पटिग्गण्हन्ति सब्बे वीमंसन्ति एकं पच्चाहरापेन्ति, आपत्ति सब्बेसं सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो सम्बहुले भिक्खू आणापेति – ‘‘गच्छथ, भन्ते, इत्थन्नामं इत्थिं वीमंसथा’’ति। सब्बे पटिग्गण्हन्ति, एकं वीमंसापेत्वा सब्बे पच्चाहरन्ति, आपत्ति सब्बेसं सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो सम्बहुले भिक्खू आणापेति – ‘‘गच्छथ, भन्ते, इत्थन्नामं इत्थिं वीमंसथा’’ति। सब्बे पटिग्गण्हन्ति, एकं वीमंसापेत्वा एकं पच्चाहरापेन्ति, आपत्ति सब्बेसं सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं आणापेति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं इत्थिं वीमंसा’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं आणापेति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं इत्थिं वीमंसा’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति अन्तेवासिं पच्चाहरापेति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं आणापेति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं इत्थिं वीमंसा’’ति। पटिग्गण्हाति अन्तेवासिं वीमंसापेत्वा अत्तना पच्चाहरति आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं आणापेति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं इत्थि विमंसा’’ति। पटिग्गण्हाति अन्तेवासिं वीमंसापेति अन्तेवासी वीमंसित्वा बहिद्धा पच्चाहरति, आपत्ति उभिन्नं थुल्लच्चयस्स।
३३९. गच्छन्तो सम्पादेति, आगच्छन्तो विसंवादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
गच्छन्तो विसंवादेति, आगच्छन्तो सम्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
गच्छन्तो सम्पादेति, आगच्छन्तो सम्पादेति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
गच्छन्तो विसंवादेति, आगच्छन्तो विसंवादेति, अनापत्ति।
३४०. अनापत्ति सङ्घस्स वा चेतियस्स वा गिलानस्स वा करणीयेन गच्छति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
विनीतवत्थुउद्दानगाथा
सुत्ता मता च निक्खन्ता, अनित्थी इत्थिपण्डका।
कलहं कत्वान सम्मोदि, सञ्चरित्तञ्च पण्डकेति॥
विनीतवत्थु
३४१. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो पुरिसो अञ्ञतरं भिक्खुं आणापेसि – आणापेति (स्या॰ क॰) ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं इत्थिं वीमंसा’’ति। सो गन्त्वा मनुस्से पुच्छि – ‘‘कहं इत्थन्नामा’’ति? ‘‘सुत्ता, भन्ते’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं, कच्चि नु खो अहं सङ्घादिसेसं आपत्तिं आपन्नो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो पुरिसो अञ्ञतरं भिक्खुं आणापेसि – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं इत्थिं वीमंसा’’ति। सो गन्त्वा मनुस्से पुच्छि – ‘‘कहं इत्थन्नामा’’ति? ‘‘मता, भन्ते’’ति…पे॰… ‘‘निक्खन्ता, भन्ते’’ति… ‘‘अनित्थी, भन्ते’’ति… ‘‘इत्थिपण्डका, भन्ते’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी सामिकेन सह भण्डित्वा मातुघरं अगमासि। कुलूपको भिक्खु सम्मोदनीयं अकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अलंवचनीया, भिक्खू’’ति? ‘‘नालंवचनीया, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नालंवचनीयाया’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पण्डके सञ्चरित्तं समापज्जि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
सञ्चरित्तसिक्खापदं निट्ठितं पञ्चमं।
६. कुटिकारसिक्खापदं
३४२. तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे। तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू सञ्ञाचिकायो कुटियो कारापेन्ति अस्सामिकायो अत्तुद्देसिकायो अप्पमाणिकायो। तायो न निट्ठानं गच्छन्ति। ते याचनबहुला विञ्ञत्तिबहुला विहरन्ति – ‘‘पुरिसं देथ, पुरिसत्थकरं देथ, गोणं देथ, सकटं देथ, वासिं देथ, परसुं देथ, कुठारिं देथ, कुदालं देथ, निखादनं देथ, वल्लिं देथ, वेळुं देथ, मुञ्जं देथ, पब्बजं देथ, तिणं देथ, मत्तिकं देथा’’ति। मनुस्सा उपद्दुता याचनाय उपद्दुता विञ्ञत्तिया भिक्खू दिस्वा उब्बिज्जन्तिपि उत्तसन्तिपि पलायन्तिपि अञ्ञेनपि गच्छन्ति अञ्ञेनपि मुखं करोन्ति द्वारम्पि थकेन्ति, गाविम्पि दिस्वा पलायन्ति भिक्खूति मञ्ञमाना।
अथ खो आयस्मा महाकस्सपो राजगहे वस्संवुट्ठो येन आळवी तेन पक्कामि। अनुपुब्बेन येन आळवी तदवसरि। तत्र सुदं आयस्मा महाकस्सपो आळवियं विहरति अग्गाळवे चेतिये। अथ खो आयस्मा महाकस्सपो पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय आळविं पिण्डाय पाविसि। मनुस्सा आयस्मन्तं महाकस्सपं पस्सित्वा उब्बिज्जन्तिपि उत्तसन्तिपि पलायन्तिपि अञ्ञेनपि गच्छन्ति अञ्ञेनपि मुखं करोन्ति द्वारम्पि थकेन्ति। अथ खो आयस्मा महाकस्सपो आळवियं पिण्डाय चरित्वा पच्छाभत्तं पिण्डपातप्पटिक्कन्तो भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘पुब्बायं, आवुसो, आळवी सुभिक्खा अहोसि सुलभपिण्डा सुकरा उञ्छेन पग्गहेन यापेतुं; एतरहि पनायं आळवी दुब्भिक्खा दुल्लभपिण्डा, न सुकरा उञ्छेन पग्गहेन यापेतुं। को नु खो, आवुसो, हेतु को पच्चयो, येनायं आळवी दुब्भिक्खा दुल्लभपिण्डा, न सुकरा उञ्छेन पग्गहेन यापेतु’’न्ति? अथ खो ते भिक्खू आयस्मतो महाकस्सपस्स एतमत्थं आरोचेसुं।
३४३. अथ खो भगवा राजगहे यथाभिरन्तं विहरित्वा येन आळवी तेन चारिकं पक्कामि। अनुपुब्बेन चारिकं चरमानो येन आळवी तदवसरि। तत्र सुदं भगवा आळवियं विहरति अग्गाळवे चेतिये। अथ खो आयस्मा महाकस्सपो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा महाकस्सपो भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा आळवके भिक्खू पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, सञ्ञाचिकायो कुटियो कारापेथ अस्सामिकायो अत्तुद्देसिकायो अप्पमाणिकायो । तायो न निट्ठानं गच्छन्ति। ते तुम्हे याचनबहुला विञ्ञत्तिबहुला विहरथ – ‘पुरिसं देथ पुरिसत्थकरं देथ…पे॰… तिणं देथ मत्तिकं देथा’ति। मनुस्सा उपद्दुता याचनाय उपद्दुता विञ्ञत्तिया भिक्खू दिस्वा उब्बिज्जन्तिपि उत्तसन्तिपि पलायन्तिपि अञ्ञेनपि गच्छन्ति अञ्ञेनपि मुखं करोन्ति द्वारम्पि थकेन्ति, गाविम्पि दिस्वा पलायन्ति भिक्खूति मञ्ञमाना’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… ‘‘कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, संयाचिकायो कुटियो कारापेस्सथ अस्सामिकायो अत्तुद्देसिकायो अप्पमाणिकायो! तायो न निट्ठानं गच्छन्ति। ते तुम्हे याचनबहुला विञ्ञत्तिबहुला विहरिस्सथ – ‘पुरिसं देथ पुरिसत्थकरं देथ…पे॰… तिणं देथ मत्तिकं देथा’ति! नेतं मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰…’’ विगरहित्वा धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि –
३४४. ‘‘भूतपुब्बं , भिक्खवे, द्वे भातरो इसयो गङ्गं नदिं उपनिस्साय विहरिंसु। अथ खो, भिक्खवे, मणिकण्ठो नागराजा गङ्गं नदिं उत्तरित्वा येन कनिट्ठो इसि तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा कनिट्ठं इसिं सत्तक्खत्तुं भोगेहि परिक्खिपित्वा उपरिमुद्धनि महन्तं फणं करित्वा अट्ठासि। अथ खो, भिक्खवे, कनिट्ठो इसि तस्स नागस्स भया किसो अहोसि लूखो दुब्बण्णो उप्पण्डुप्पण्डुकजातो धमनिसन्थतगत्तो। अद्दस खो, भिक्खवे, जेट्ठो इसि कनिट्ठं इसिं किसं लूखं दुब्बण्णं उप्पण्डुप्पण्डुकजातं धमनिसन्थतगत्तं। दिस्वान कनिट्ठं इसिं एतदवोच – ‘‘किस्स त्वं, भो, किसो लूखो दुब्बण्णो उप्पण्डुप्पण्डुकजातो धमनिसन्थतगत्तो’’ति? ‘‘इध, भो, मणिकण्ठो नागराजा गङ्गं नदिं उत्तरित्वा येनाहं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा मं सत्तक्खत्तुं भोगेहि परिक्खिपित्वा उपरिमुद्धनि महन्तं फणं करित्वा अट्ठासि। तस्साहं, भो, नागस्स भया भयाम्हि (सी॰) किसो लूखो दुब्बण्णो उप्पण्डुप्पण्डुकजातो धमनिसन्थतगत्तो’’ति। ‘‘इच्छसि पन त्वं, भो, तस्स नागस्स अनागमन’’न्ति? ‘‘इच्छामहं, भो, तस्स नागस्स अनागमन’’न्ति। ‘‘अपि पन त्वं, भो, तस्स नागस्स किञ्चि पस्ससी’’ति? ‘‘पस्सामहं, भो, मणिमस्स मणिस्स (सी॰ क॰) कण्ठे पिलन्धन’’न्ति। ‘‘तेन हि त्वं, भो, तं नागं मणिं याच – ‘मणिं मे, भो, देहि; मणिना मे अत्थो’’’ति।
अथ खो, भिक्खवे, मणिकण्ठो नागराजा गङ्गं नदिं उत्तरित्वा येन कनिट्ठो इसि तेनुपसङ्कमि ; उपसङ्कमित्वा एकमन्तं अट्ठासि। एकमन्तं ठितं खो, भिक्खवे, मणिकण्ठं नागराजानं कनिट्ठो इसि एतदवोच – ‘‘मणिं मे, भो, देहि; मणिना मे अत्थो’’ति। अथ खो, भिक्खवे, मणिकण्ठो नागराजा – ‘भिक्खु मणिं याचति, भिक्खुस्स मणिना अत्थो’ति खिप्पञ्ञेव अगमासि। दुतियम्पि खो, भिक्खवे, मणिकण्ठो नागराजा गङ्गं नदिं उत्तरित्वा येन कनिट्ठो इसि तेनुपसङ्कमि। अद्दस खो, भिक्खवे, कनिट्ठो इसि मणिकण्ठं नागराजानं दूरतोव आगच्छन्तं। दिस्वान मणिकण्ठं नागराजानं एतदवोच – ‘‘मणिं मे, भो, देहि; मणिना मे अत्थो’’ति। अथ खो, भिक्खवे, मणिकण्ठो नागराजा – ‘‘भिक्खु मणिं याचति, भिक्खुस्स मणिना अत्थो’’ति ततोव पटिनिवत्ति। ततियम्पि खो, भिक्खवे, मणिकण्ठो नागराजा गङ्गं नदिं उत्तरति। अद्दस खो, भिक्खवे, कनिट्ठो इसि मणिकण्ठं नागराजानं गङ्गं नदिं उत्तरन्तं। दिस्वान मणिकण्ठं नागराजानं एतदवोच – ‘‘मणिं मे, भो, देहि; मणिना मे अत्थो’’ति। अथ खो, भिक्खवे, मणिकण्ठो नागराजा कनिट्ठं इसिं गाथाहि अज्झभासि –
जा॰ १.३.७ मणिकण्ठजातकेपि ‘‘ममन्नपानं विपुलं उळारं,
उप्पज्जतीमस्स मणिस्स हेतु।
तं ते न दस्सं अतियाचकोसि।
न चापि ते अस्सममागमिस्सं॥
जा॰ १.३.८ मणिकण्ठजातकेपि ‘‘सुसू यथा सक्खरधोतपाणी।
तासेसि मं सेलमायाचमानो।
तं ते न दस्सं अतियाचकोसि।
न चापि ते अस्सममागमिस्स’’न्ति॥
अथ खो, भिक्खवे, मणिकण्ठो नागराजा – ‘‘भिक्खु मणिं याचति, भिक्खुस्स मणिना अत्थो’’ति पक्कामि। तथा पक्कन्तोव तदापक्कन्तोव (क॰) अहोसि, न पुन पच्चागञ्छि। अथ खो, भिक्खवे, कनिट्ठो इसि तस्स नागस्स दस्सनीयस्स अदस्सनेन भिय्योसोमत्ताय किसो अहोसि लूखो दुब्बण्णो, उप्पण्डुप्पण्डुकजातो धमनिसन्थतगत्तो। अद्दस खो, भिक्खवे, जेट्ठो इसि कनिट्ठं इसिं भिय्योसोमत्ताय किसं लूखं दुब्बण्णं उप्पण्डुप्पण्डुकजातं धमनिसन्थतगत्तं। दिस्वान कनिट्ठं इसिं एतदवोच – ‘‘किस्स त्वं, भो, भिय्योसोमत्ताय किसो लूखो दुब्बण्णो उप्पण्डुप्पण्डुकजातो धमनिसन्थतगत्तो’’ति? ‘‘तस्साहं, भो, नागस्स दस्सनीयस्स अदस्सनेन भिय्योसोमत्ताय किसो लूखो दुब्बण्णो उप्पण्डुप्पण्डुकजातो धमनिसन्थतगत्तो’’ति। अथ खो, भिक्खवे, जेट्ठो इसि कनिट्ठं इसिं गाथाय अज्झभासि –
जा॰ १.३.९ मणिकण्ठजातकेपि ‘‘न तं याचे यस्स पियं जिगीसे,
विदेस्सो देस्सो (सी॰), देस्सो च (स्या॰) होति अतियाचनाय।
नागो मणिं याचितो ब्राह्मणेन।
अदस्सनञ्ञेव तदज्झगमा’’ति॥
तेसञ्हि नाम, भिक्खवे, तिरच्छानगतानं पाणानं अमनापा भविस्सति याचना अमनापा विञ्ञत्ति। किमङ्गं किमङ्ग (सी॰) पन मनुस्सभूतानं!
३४५. ‘‘भूतपुब्बं, भिक्खवे, अञ्ञतरो भिक्खु हिमवन्तपस्से विहरति अञ्ञतरस्मिं वनसण्डे। तस्स खो, भिक्खवे, वनसण्डस्स अविदूरे महन्तं निन्नं पल्ललं। अथ खो,
वासाय उपगच्छति। अथ खो, भिक्खवे, सो भिक्खु तस्स सकुणसङ्घस्स सद्देन उब्बाळ्हो येनाहं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा मं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नं खो अहं, भिक्खवे, तं भिक्खुं एतदवोच – ‘कच्चि, भिक्खु, खमनीयं कच्चि यापनीयं कच्चिसि अप्पकिलमथेन अद्धानं आगतो? कुतो च त्वं, भिक्खु, आगच्छसी’ति? ‘खमनीयं, भगवा, यापनीयं, भगवा। अप्पकिलमथेन चाहं, भन्ते, अद्धानं आगतो। अत्थि, भन्ते, हिमवन्तपस्से महावनसण्डो। तस्स खो पन, भन्ते, वनसण्डस्स अविदूरे महन्तं निन्नं पल्ललं। अथ खो, भन्ते, महासकुणसङ्घो तस्मिं पल्लले दिवसं गोचरं चरित्वा सायं तं वनसण्डं वासाय उपगच्छति। ततो अहं, भगवा, आगच्छामि – तस्स सकुणसङ्घस्स सद्देन उब्बाळ्हो’ति। ‘इच्छसि पन त्वं, भिक्खु, तस्स सकुणसङ्घस्स अनागमन’न्ति ? ‘इच्छामहं, भगवा, तस्स सकुणसङ्घस्स अनागमन’न्ति। ‘तेन हि त्वं, भिक्खु, तत्थ गन्त्वा तं वनसण्डं अज्झोगाहेत्वा रत्तिया पठमं यामं तिक्खत्तुं सद्दमनुस्सावेहि – सुणन्तु मे, भोन्तो सकुणा, यावतिका इमस्मिं वनसण्डे वासं उपगता, पत्तेन मे अत्थो। एकेकं मे, भोन्तो, पत्तं ददन्तू’ति। रत्तिया मज्झिमं यामं… रत्तिया पच्छिमं यामं तिक्खत्तुं सद्दमनुस्सावेहि – ‘सुणन्तु मे, भोन्तो सकुणा, यावतिका इमस्मिं वनसण्डे वासं उपगता, पत्तेन मे अत्थो। एकेकं मे, भोन्तो, पत्तं ददन्तू’ति।
‘‘अथ खो, भिक्खवे, सो भिक्खु तत्थ गन्त्वा तं वनसण्डं अज्झोगाहेत्वा रत्तिया पठमं यामं तिक्खत्तुं सद्दमनुस्सावेसि – ‘सुणन्तु मे, भोन्तो सकुणा, यावतिका इमस्मिं वनसण्डे वासं उपगता, पत्तेन मे अत्थो। एकेकं मे, भोन्तो, पत्तं ददन्तू’ति। रत्तिया मज्झिम यामं… रत्तिया पच्छिमं यामं तिक्खत्तुं सद्दमनुस्सावेसि – ‘सुणन्तु मे, भोन्तो सकुणा, यावतिका इमस्मिं वनसण्डे वासं उपगता, पत्तेन मे अत्थो। एकेकं मे, भोन्तो, पत्तं ददन्तू’ति। अथ खो, भिक्खवे, सो सकुणसङ्घो – ‘भिक्खु पत्तं याचति भिक्खुस्स पत्तेन अत्थो’ति तम्हा वनसण्डा पक्कामि। तथा पक्कन्तोव अहोसि न पुन पच्चागञ्छि। तेसञ्हि नाम, भिक्खवे, तिरच्छानगतानं पाणानं अमनापा भविस्सति याचना अमनापा विञ्ञत्ति। किमङ्गं पन मनुस्सभूतानं’’!
३४६. ‘‘भूतपुब्बं, भिक्खवे, रट्ठपालस्स कुलपुत्तस्स पिता रट्ठपालं कुलपुत्तं गाथाय अज्झभासि –
‘अपाहं ते न जानामि, रट्ठपाल बहू जना।
जा॰ १.७.५४ ते मं सङ्गम्म याचन्ति, कस्मा मं त्वं न याचसी’ति॥
जा॰ १.७.५५ ‘याचको अप्पियो होति, याचं अददमप्पियो।
तस्माहं तं न याचामि, मा मे विदेस्सना अहू’ति॥
‘‘सो हि नाम, भिक्खवे, रट्ठपालो कुलपुत्तो सकं पितरं एवं वक्खति। किमङ्गं पन जनो जनं!
३४७. ‘‘गिहीनं, भिक्खवे, दुस्संहरानि भोगानि सम्भतानिपि दुरक्खियानि । तत्थ नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, एवं दुस्संहरेसु भोगेसु सम्भतेसुपि दुरक्खियेसु याचनबहुला विञ्ञत्तिबहुला विहरिस्सथ – ‘पुरिसं देथ, पुरिसत्थकरं देथ, गोणं देथ, सकटं देथ, वासिं देथ, परसुं देथ, कुठारिं देथ, कुदालं देथ, निखादनं देथ, वल्लिं देथ, वेळुं देथ, मुञ्जं देथ , पब्बजं देथ, तिणं देथ, मत्तिकं देथा’’ति! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३४८. ‘‘सञ्ञाचिकाय पन भिक्खुना कुटिं कारयमानेन अस्सामिकं अत्तुद्देसं पमाणिका कारेतब्बा। तत्रिदं पमाणं – दीघसो द्वादस विदत्थियो, सुगतविदत्थिया; तिरियं सत्तन्तरा। भिक्खू अभिनेतब्बा वत्थुदेसनाय। तेहि भिक्खूहि वत्थु देसेतब्बं – अनारम्भं अनारब्भं (क॰) सपरिक्कमनं। सारम्भे सारब्भे (क॰) चे भिक्खु वत्थुस्मिं अपरिक्कमने सञ्ञाचिकाय कुटिं कारेय्य, भिक्खू वा अनभिनेय्य वत्थुदेसनाय, पमाणं वा अतिक्कामेय्य, सङ्घादिसेसो’’ति।
३४९. सञ्ञाचिका नाम सयं याचित्वा पुरिसम्पि पुरिसत्थकरम्पि गोणम्पि सकटम्पि वासिम्पि परसुम्पि कुठारिम्पि कुदालम्पि निखादनम्पि वल्लिम्पि वेळुम्पि मुञ्जम्पि पब्बजम्पि तिणम्पि मत्तिकम्पि।
कुटि नाम उल्लित्ता वा होति अवलित्ता वा उल्लित्तावलित्ता वा।
कारयमानेनाति करोन्तो वा कारापेन्तो वा।
अस्सामिकन्ति न अञ्ञो कोचि सामिको होति, इत्थी वा पुरिसो वा गहट्ठो वा पब्बजितो वा।
अत्तुद्देसन्ति अत्तनो अत्थाय।
पमाणिका कारेतब्बा। तत्रिदं पमाणं – दीघसो द्वादस विदत्थियो, सुगतविदत्थियाति बाहिरिमेन मानेन।
तिरियं सत्तन्तराति अब्भन्तरिमेन मानेन।
भिक्खू अभिनेतब्बा वत्थुदेसनायाति तेन कुटिकारकेन भिक्खुना कुटिवत्थुं सोधेत्वा सङ्घं उपसङ्कमित्वा एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा वुड्ढानं भिक्खूनं पादे वन्दित्वा उक्कुटिकं निसीदित्वा अञ्जलिं पग्गहेत्वा एवमस्स वचनीयो – ‘‘अहं, भन्ते, सञ्ञाचिकाय कुटिं कत्तुकामो अस्सामिकं अत्तुद्देसं। सोहं, भन्ते, सङ्घं कुटिवत्थुओलोकनं याचामी’’ति। दुतियम्पि याचितब्बा। ततियम्पि याचितब्बा। सचे सब्बो सङ्घो उस्सहति कुटिवत्थुं ओलोकेतुं, सब्बेन सङ्घेन ओलोकेतब्बं। नो चे सब्बो सङ्घो उस्सहति कुटिवत्थुं ओलोकेतुं, ये तत्थ होन्ति भिक्खू ब्यत्ता पटिबला सारम्भं अनारम्भं सपरिक्कमनं अपरिक्कमनं जानितुं ते याचित्वा सम्मन्नितब्बा। एवञ्च पन, भिक्खवे, सम्मन्नितब्बा। ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
३५०. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु सञ्ञाचिकाय कुटिं कत्तुकामो अस्सामिकं अत्तुद्देसं। सो सङ्घं कुटिवत्थुओलोकनं याचति। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामञ्च इत्थन्नामञ्च भिक्खू सम्मन्नेय्य इत्थन्नामस्स भिक्खुनो कुटिवत्थुं ओलोकेतुं। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु सञ्ञाचिकाय कुटिं कत्तुकामो अस्सामिकं अत्तुद्देसं। सो सङ्घं कुटिवत्थुओलोकनं याचति। सङ्घो इत्थन्नामञ्च इत्थन्नामञ्च भिक्खू सम्मन्नति इत्थन्नामस्स भिक्खुनो कुटिवत्थुं ओलोकेतुं। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स च इत्थन्नामस्स च भिक्खूनं सम्मुति सम्मति (स्या॰) इत्थन्नामस्स भिक्खुनो कुटिवत्थुं ओलोकेतुं, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘सम्मता सङ्घेन इत्थन्नामो च इत्थन्नामो च भिक्खू इत्थन्नामस्स भिक्खुनो कुटिवत्थुं ओलोकेतुं। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति।
३५१. तेहि सम्मतेहि भिक्खूहि तत्थ गन्त्वा कुटिवत्थु ओलोकेतब्बं, सारम्भं अनारम्भं सपरिक्कमनं अपरिक्कमनं जानितब्बं। सचे सारम्भं होति अपरिक्कमनं, ‘मा इध करी’ति वत्तब्बो। सचे अनारम्भं होति सपरिक्कमनं, सङ्घस्स आरोचेतब्बं – ‘अनारम्भं सपरिक्कमन’न्ति। तेन कुटिकारकेन भिक्खुना सङ्घं उपसङ्कमित्वा एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा वुड्ढानं भिक्खूनं पादे वन्दित्वा उक्कुटिकं निसीदित्वा अञ्जलिं पग्गहेत्वा एवमस्स वचनीयो – ‘‘अहं, भन्ते, सञ्ञाचिकाय कुटिं कत्तुकामो अस्सामिकं अत्तुद्देसं । सोहं, भन्ते, सङ्घं कुटिवत्थुदेसनं याचामी’’ति। दुतियम्पि याचितब्बा। ततियम्पि याचितब्बा। ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
३५२. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु सञ्ञाचिकाय कुटिं कत्तुकामो अस्सामिकं अत्तुद्देसं। सो सङ्घं कुटिवत्थुदेसनं याचति। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामस्स भिक्खुनो कुटिवत्थुं देसेय्य। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु सञ्ञाचिकाय कुटिं कत्तुकामो अस्सामिकं अत्तुद्देसं। सो सङ्घं कुटिवत्थुदेसनं याचति। सङ्घो इत्थन्नामस्स भिक्खुनो कुटिवत्थुं देसेति। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स भिक्खुनो कुटिवत्थुस्स देसना, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘देसितं सङ्घेन इत्थन्नामस्स भिक्खुनो कुटिवत्थु। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति।
३५३. सारम्भं नाम किपिल्लिकानं वा आसयो होति, उपचिकानं वा आसयो होति, उन्दुरानं वा आसयो होति, अहीनं वा आसयो होति, विच्छिकानं वा आसयो होति, सतपदीनं वा आसयो होति, हत्थीनं वा आसयो होति, अस्सानं वा आसयो होति, सीहानं वा आसयो होति, ब्यग्घानं वा आसयो होति, दीपीनं वा आसयो होति, अच्छानं वा आसयो होति, तरच्छानं वा आसयो होति, येसं केसञ्चि तिरच्छानगतानं पाणानं आसयो होति, पुब्बण्णनिस्सितं वा होति, अपरण्णनिस्सितं वा होति, अब्भाघातनिस्सितं वा होति, आघातननिस्सितं वा होति, सुसाननिस्सितं वा होति, उय्याननिस्सितं वा होति, राजवत्थुनिस्सितं वा होति, हत्थिसालानिस्सितं वा होति, अस्ससालानिस्सितं वा होति, बन्धनागारनिस्सितं वा होति, पानागारनिस्सितं वा होति, सूननिस्सितं वा होति, रच्छानिस्सितं वा होति, चच्चरनिस्सितं वा होति, सभानिस्सितं वा होति, संसरणनिस्सितं वा सञ्चरणनिस्सितं वा (क॰) होति। एतं सारम्भं नाम।
अपरिक्कमनं नाम न सक्का होति यथायुत्तेन सकटेन अनुपरिगन्तुं समन्ता निस्सेणिया अनुपरिगन्तुं। एतं अपरिक्कमनं नाम।
अनारम्भं नाम न किपिल्लिकानं वा आसयो होति, न उपचिकानं वा आसयो होति, न उन्दुरानं वा आसयो होति, न अहीनं वा आसयो होति, न विच्छिकानं वा आसयो होति, न सतपदीनं वा आसयो होति…पे॰… न संसरणनिस्सितं वा होति। एतं अनारम्भं नाम।
सपरिक्कमनं नाम सक्का होति यथायुत्तेन सकटेन अनुपरिगन्तुं, समन्ता निस्सेणिया अनुपरिगन्तुं। एतं सपरिक्कमनं नाम।
सञ्ञाचिका नाम सयं याचित्वा पुरिसम्पि पुरिसत्थकरम्पि…पे॰… मत्तिकम्पि ।
कुटि नाम उल्लित्ता वा होति वा अवलित्ता वा उल्लित्तावलित्ता वा।
कारेय्याति करोति वा कारापेति वा।
भिक्खू वा अनभिनेय्य, वत्थुदेसनाय पमाणं वा अतिक्कामेय्याति ञत्तिदुतियेन कम्मेन कुटिवत्थुं न देसापेत्वा, आयामतो वा वित्थारतो वा अन्तमसो केसग्गमत्तम्पि अतिक्कामेत्वा करोति वा कारापेति वा, पयोगे पयोगे दुक्कटं। एकं पिण्डं अनागते आपत्ति थुल्लच्चयस्स। तस्मिं पिण्डे आगते आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सङ्घादिसेसोति…पे॰… तेनपि वुच्चति सङ्घादिसेसोति।
३५४. भिक्खु कुटिं करोति अदेसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन द्विन्नं दुक्कटानं। भिक्खु कुटिं करोति अदेसितवत्थुकं सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स। भिक्खु कुटिं करोति अदेसितवत्थुकं अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स। भिक्खु कुटिं करोति अदेसितवत्थुकं अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
३५५. भिक्खु कुटिं करोति देसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं। भिक्खु कुटिं करोति देसितवत्थुकं सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स। भिक्खु कुटिं करोति देसितवत्थुकं अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स। भिक्खु कुटिं करोति देसितवत्थुकं अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
भिक्खु कुटिं करोति पमाणातिक्कन्तं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन द्विन्नं दुक्कटानं। भिक्खु कुटिं करोति पमाणातिक्कन्तं सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स। भिक्खु कुटिं करोति पमाणातिक्कन्तं अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स। भिक्खु कुटिं करोति पमाणातिक्कन्तं अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
भिक्खु कुटिं करोति पमाणिकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं। भिक्खु कुटिं करोति पमाणिकं सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स। भिक्खु कुटिं करोति पमाणिकं अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स। भिक्खु कुटिं करोति पमाणिकं अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
भिक्खु कुटिं करोति अदेसितवत्थुकं पमाणातिक्कन्तं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसेन द्विन्नं दुक्कटानं। भिक्खु कुटिं करोति अदेसितवत्थुकं पमाणातिक्कन्तं सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स। भिक्खु कुटिं करोति अदेसितवत्थुकं पमाणातिक्कन्तं अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स। भिक्खु कुटिं करोति अदेसितवत्थुकं पमाणातिक्कन्तं अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसानं।
भिक्खु कुटिं करोति देसितवत्थुकं पमाणिकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं। भिक्खु कुटिं करोति देसितवत्थुकं पमाणिकं सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स। भिक्खु कुटिं करोति देसितवत्थुकं पमाणिकं अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स। भिक्खु कुटिं करोति देसितवत्थुकं पमाणिकं अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
३५६. भिक्खु समादिसति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति अदेसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं , आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
भिक्खु समादिसति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति देसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
भिक्खु समादिसति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति पमाणातिक्कन्तं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
भिक्खु समादिसति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति पमाणिकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
भिक्खु समादिसति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति अदेसितवत्थुकं पमाणातिक्कन्तं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसेन द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसानं।
भिक्खु समादिसति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति देसितवत्थुकं पमाणिकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
३५७. भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। न च समादिसति – ‘‘देसितवत्थुका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति अदेसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। न च समादिसति – ‘‘देसितवत्थुका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति देसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। न च समादिसति – ‘‘पमाणिका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति पमाणातिक्कन्तं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। न च समादिसति – ‘‘पमाणिका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति पमाणिकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। न च समादिसति – ‘‘देसितवत्थुका च होतु पमाणिका च अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति अदेसितवत्थुकं पमाणातिक्कन्तं सारम्भं अपरिक्कमनं , आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसेन द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स …पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसानं।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। न च समादिसति – ‘‘देसितवत्थुका च होतु पमाणिका च अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति देसितवत्थुकं पमाणिकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
३५८. भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति अदेसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं। सो सुणाति – ‘‘कुटि किर मे कयिरति अदेसितवत्थुका सारम्भा अपरिक्कमना’’ति। तेन भिक्खुना सामं वा गन्तब्बं दूतो वा पाहेतब्बो – ‘‘देसितवत्थुका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। नो चे सामं वा गच्छेय्य दूतं वा पहिणेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति अदेसितवत्थुकं सारम्भं सपरिक्कमनं। सो सुणाति – ‘‘कुटि किर मे कयिरति अदेसितवत्थुका सारम्भा सपरिक्कमना’’ति। तेन भिक्खुना सामं वा गन्तब्बं दूतो वा पाहेतब्बो – ‘‘देसितवत्थुका च होतु अनारम्भा चा’’ति। नो चे सामं वा गच्छेय्य दूतं वा पहिणेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति अदेसितवत्थुकं अनारम्भं अपरिक्कमनं। सो सुणाति – ‘‘कुटि किर मे कयिरति अदेसितवत्थुका अनारम्भा अपरिक्कमना’’ति। तेन भिक्खुना सामं वा गन्तब्बं दूतो वा पाहेतब्बो – ‘‘देसितवत्थुका च होतु सपरिक्कमना चा’’ति। नो चे सामं वा गच्छेय्य दूतं वा पहिणेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति अदेसितवत्थुकं अनारम्भं सपरिक्कमनं। सो सुणाति – ‘‘कुटि किर मे कयिरति अदेसितवत्थुका अनारम्भा सपरिक्कमना’’ति। तेन भिक्खुना सामं वा गन्तब्बं दूतो वा पाहेतब्बो – ‘‘देसितवत्थुका होतू’’ति। नो चे सामं वा गच्छेय्य दूतं वा पहिणेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति देसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं। सो सुणाति – ‘‘कुटि किर मे कयिरति देसितवत्थुका सारम्भा अपरिक्कमना’’ति। तेन भिक्खुना सामं वा गन्तब्बं दूतो वा पाहेतब्बो – ‘‘अनारम्भा च होतु सपरिक्कमना चा’’ति। नो चे सामं वा गच्छेय्य दूतं वा पहिणेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति देसितवत्थुकं सारम्भं सपरिक्कमनं। सो सुणाति – ‘‘कुटि किर मे कयिरति देसितवत्थुका सारम्भा सपरिक्कमना’’ति। तेन भिक्खुना सामं वा गन्तब्बं दूतो वा पाहेतब्बो – ‘‘अनारम्भा होतू’’ति। नो चे सामं वा गच्छेय्य दूतं वा पहिणेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति देसितवत्थुकं अनारम्भं अपरिक्कमनं। सो सुणाति – ‘‘कुटि किर मे कयिरति देसितवत्थुका अनारम्भा अपरिक्कमना’’ति। तेन भिक्खुना सामं वा गन्तब्बं दूतो वा पाहेतब्बो – ‘‘सपरिक्कमना होतू’’ति। नो चे सामं वा गच्छेय्य दूतं वा पहिणेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति देसितवत्थुकं अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
३५९. भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘पमाणिका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति पमाणातिक्कन्तं सारम्भं अपरिक्कमनं। सो सुणाति – ‘‘कुटि किर मे कयिरति पमाणातिक्कन्ता सारम्भा अपरिक्कमना’’ति। तेन भिक्खुना सामं वा गन्तब्बं दूतो वा पाहेतब्बो – ‘‘पमाणिका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति…पे॰… ‘‘पमाणिका च होतु अनारम्भा चा’’ति…पे॰… ‘‘पमाणिका च होतु सपरिक्कमना चा’’ति…पे॰… ‘‘पमाणिका होतू’’ति। नो चे सामं वा गच्छेय्य दूतं वा पहिणेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘पमाणिका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति पमाणिकं सारम्भं अपरिक्कमनं। सो सुणाति – ‘‘कुटि किर मे कयिरति पमाणिका सारम्भा अपरिक्कमना’’ति। तेन भिक्खुना सामं वा गन्तब्बं दूतो वा पाहेतब्बो – ‘‘अनारम्भा च होतु सपरिक्कमना चा’’ति…पे॰… ‘‘अनारम्भा होतू’’ति…पे॰… ‘‘सपरिक्कमना होतू’’ति…पे॰… अनापत्ति।
३६०. भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुका च होतु पमाणिका च अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति अदेसितवत्थुकं पमाणातिक्कन्तं सारम्भं अपरिक्कमनं। सो सुणाति – ‘‘कुटि किर मे कयिरति अदेसितवत्थुका पमाणातिक्कन्ता सारम्भा अपरिक्कमना’’ति। तेन भिक्खुना सामं वा गन्तब्बं दूतो वा पाहेतब्बो – ‘‘देसितवत्थुका च होतु पमाणिका च अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति…पे॰… ‘‘देसितवत्थुका च होतु पमाणिका च अनारम्भा चा’’ति…पे॰… ‘‘देसितवत्थुका च होतु पमाणिका च सपरिक्कमना चा’’ति…पे॰… ‘‘देसितवत्थुका च होतु पमाणिका चा’’ति। नो चे सामं वा गच्छेय्य दूतं वा पहिणेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुका च होतु पमाणिका च अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति देसितवत्थुकं पमाणिकं सारम्भं अपरिक्कमनं। सो सुणाति – ‘‘कुटि किर मे कयिरति देसितवत्थुका पमाणिका सारम्भा अपरिक्कमना’’ति। तेन भिक्खुना सामं वा गन्तब्बं दूतो वा पाहेतब्बो – ‘‘अनारम्भा च होतु सपरिक्कमना चा’’ति…पे॰… ‘‘अनारम्भा होतू’’ति…पे॰… ‘‘सपरिक्कमना होतू’’ति…पे॰… अनापत्ति।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति अदेसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं तिण्णं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं दुक्कटस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति देसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं द्विन्नं दुक्काटनं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘पमाणिका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति पमाणातिक्कन्तं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं तिण्णं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं आपत्ति कारुकानं दुक्कटस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘पमाणिका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति पमाणिकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुका च होतु पमाणिका च अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति अदेसितवत्थुकं पमाणातिक्कन्तं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं चतुन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं तिण्णं दुक्कटानं…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं तिण्णं दुक्कटानं…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं द्विन्नं दुक्कटानं।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुका च होतु पमाणिका च अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति देसितवत्थुकं पमाणिकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
३६१. भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति अदेसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं। सो चे विप्पकते आगच्छति, तेन भिक्खुना सा कुटि अञ्ञस्स वा दातब्बा भिन्दित्वा वा पुन कातब्बा। नो चे अञ्ञस्स वा ददेय्य भिन्दित्वा वा पुन कारेय्य, आपत्ति सङ्घादिसेसेन द्विन्नं दुक्कटानं।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति अदेसितवत्थुकं सारम्भं सपरिक्कमनं। सो चे विप्पकते आगच्छति, तेन भिक्खुना सा कुटि अञ्ञस्स वा दातब्बा भिन्दित्वा वा पुन कातब्बा। नो चे अञ्ञस्स वा ददेय्य भिन्दित्वा वा पुन कारेय्य, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं…पे॰… आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं…पे॰… आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति देसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं। सो चे विप्पकते आगच्छति, तेन भिक्खुना सा कुटि अञ्ञस्स वा दातब्बा भिन्दित्वा वा पुन कातब्बा। नो चे अञ्ञस्स वा ददेय्य भिन्दित्वा वा पुन कारेय्य, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
३६२. भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति पमाणातिक्कन्तं सारम्भं अपरिक्कमनं। सो चे विप्पकते आगच्छति, तेन भिक्खुना सा कुटि अञ्ञस्स वा दातब्बा भिन्दित्वा वा पुन कातब्बा। नो चे अञ्ञस्स वा ददेय्य भिन्दित्वा वा पुन कारेय्य, आपत्ति सङ्घादिसेसेन द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति पमाणिकं सारम्भं अपरिक्कमनं। सो चे विप्पकते आगच्छति, तेन भिक्खुना सा कुटि अञ्ञस्स वा दातब्बा भिन्दित्वा वा पुन कातब्बा । नो चे अञ्ञस्स वा ददेय्य भिन्दित्वा वा पुन कारेय्य, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति अदेसितवत्थुकं पमाणातिक्कन्तं सारम्भं अपरिक्कमनं। सो चे विप्पकते आगच्छति, तेन भिक्खुना सा कुटि अञ्ञस्स वा दातब्बा भिन्दित्वा वा पुन कातब्बा। नो चे अञ्ञस्स वा ददेय्य भिन्दित्वा वा पुन कारेय्य, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसेन द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसानं।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति देसितवत्थुकं पमाणिकं सारम्भं अपरिक्कमनं। सो चे विप्पकते आगच्छति, तेन भिक्खुना सा कुटि अञ्ञस्स वा दातब्बा भिन्दित्वा वा पुन कातब्बा। नो चे अञ्ञस्स वा ददेय्य भिन्दित्वा वा पुन कारेय्य, आपत्ति द्विन्नं दुक्काटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति देसितवत्थुकं पमाणिकं अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
३६३. अत्तना विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
अत्तना विप्पकतं परेहि परियोसापेति परियोसावापेति (क॰), आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
परेहि विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
परेहि विप्पकतं परेहि परियोसापेति परियोसावापेति (क॰), आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
३६४. अनापत्ति लेणे गुहाय तिणकुटिकाय अञ्ञस्सत्थाय वासागारं ठपेत्वा सब्बत्थ, अनापत्ति उम्मत्तकस्स आदिकम्मिकस्साति।
कुटिकारसिक्खापदं निट्ठितं छट्ठं।
७. विहारकारसिक्खापदं
३६५. तेन समयेन बुद्धो भगवा कोसम्बियं विहरति घोसितारामे। तेन खो पन समयेन आयस्मतो छन्नस्स उपट्ठाको गहपति आयस्मन्तं छन्नं एतदवोच – ‘‘विहारवत्थुं, भन्ते, जानाहि अय्यस्स विहारं कारापेस्सामी’’ति। अथ खो आयस्मा छन्नो विहारवत्थुं सोधेन्तो अञ्ञतरं चेतियरुक्खं छेदापेसि गामपूजितं निगमपूजितं नगरपूजितं जनपदपूजितं रट्ठपूजितं। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया चेतियरुक्खं छेदापेस्सन्ति गामपूजितं निगमपूजितं नगरपूजितं जनपदपूजितं रट्ठपूजितं! एकिन्द्रियं समणा सक्यपुत्तिया जीवं विहेठेन्ती’’ विहेठेस्सन्ति (कत्थचि) ति। अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा छन्नो चेतियरुक्खं छेदापेस्सति गामपूजितं…पे॰… रट्ठपूजित’’न्ति! अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं छन्नं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर त्वं, छन्न, चेतियरुक्खं छेदापेसि गामपूजितं…पे॰… रट्ठपूजित’’न्ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… ‘‘कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, चेतियरुक्खं छेदापेस्ससि गामपूजितं निगमपूजितं नगरपूजितं जनपदपूजितं रट्ठपूजितं! जीवसञ्ञिनो हि, मोघपुरिस, मनुस्सा रुक्खस्मिं। नेतं, मोघपुरिस , अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३६६. ‘‘महल्लकं पन भिक्खुना विहारं कारयमानेन सस्सामिकं अत्तुद्देसं भिक्खू अभिनेतब्बा वत्थुदेसनाय। तेहि भिक्खूहि वत्थु देसेतब्बं अनारम्भं सपरिक्कमनं। सारम्भे चे भिक्खु वत्थुस्मिं अपरिक्कमने महल्लकं विहारं कारेय्य भिक्खू वा अनभिनेय्य वत्थुदेसनाय, सङ्घादिसेसो’’ति।
३६७. महल्लको नाम विहारो सस्सामिको वुच्चति।
विहारो नाम उल्लित्तो वा होति अवलित्तो वा उल्लित्तावलित्तो वा।
कारयमानेनाति करोन्तो वा कारापेन्तो वा।
सस्सामिकन्ति अञ्ञो कोचि सामिको होति इत्थी वा पुरिसो वा गहट्ठो वा पब्बजितो वा।
अत्तुद्देसन्ति अत्तनो अत्थाय।
भिक्खू अभिनेतब्बा वत्थुदेसनायाति तेन विहारकारकेन भिक्खुना विहारवत्थुं सोधेत्वा सङ्घं उपसङ्कमित्वा एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा वुड्ढानं भिक्खूनं पादे वन्दित्वा उक्कुटिकं निसीदित्वा अञ्जलिं पग्गहेत्वा एवमस्स वचनीयो – ‘‘अहं, भन्ते, महल्लकं विहारं कत्तुकामो सस्सामिकं अत्तुद्देसं। सोहं, भन्ते, सङ्घं विहारवत्थुओलोकनं याचामी’’ति। दुतियम्पि याचितब्बा। ततियम्पि याचितब्बा। सचे सब्बो सङ्घो उस्सहति विहारवत्थुं ओलोकेतुं सब्बेन सङ्घेन ओलोकेतब्बं। नो चे सब्बो सङ्घो उस्सहति विहारवत्थुं ओलोकेतुं, ये तत्थ होन्ति भिक्खू ब्यत्ता पटिबला सारम्भं अनारम्भं सपरिक्कमनं अपरिक्कमनं जानितुं ते याचित्वा सम्मन्नितब्बा। एवञ्च पन, भिक्खवे, सम्मन्नितब्बा। ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
३६८. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु महल्लकं विहारं कत्तुकामो सस्सामिकं अत्तुद्देसं। सो सङ्घं विहारवत्थुओलोकनं याचति। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामञ्च इत्थन्नामञ्च भिक्खु सम्मन्नेय्य इत्थन्नामस्स भिक्खुनो विहारवत्थुं ओलोकेतुं। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु महल्लकं विहारं कत्तुकामो सस्सामिकं अत्तुद्देसं। सो सङ्घं विहारवत्थुओलोकनं याचति। सङ्घो इत्थन्नामञ्च इत्थन्नामञ्च भिक्खू सम्मन्नति इत्थन्नामस्स भिक्खुनो विहारवत्थुं ओलोकेतुं। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स च इत्थन्नामस्स च भिक्खूनं सम्मुति इत्थन्नामस्स भिक्खुनो विहारवत्थुं ओलोकेतुं, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘सम्मता सङ्घेन इत्थन्नामो च इत्थन्नामो च भिक्खू इत्थन्नामस्स भिक्खुनो विहारवत्थुं ओलोकेतुं। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति।
३६९. तेहि सम्मतेहि भिक्खूहि तत्थ गन्त्वा विहारवत्थु ओलोकेतब्बं; सारम्भं अनारम्भं सपरिक्कमनं अपरिक्कमनं जानितब्बं। सचे सारम्भं होति अपरिक्कमनं, ‘मायिध करी’ति वत्तब्बो। सचे अनारम्भं होति सपरिक्कमनं, सङ्घस्स आरोचेतब्बं – ‘अनारम्भं सपरिक्कमन’न्ति । तेन विहारकारकेन भिक्खुना सङ्घं उपसङ्कमित्वा एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा वुड्ढानं भिक्खूनं पादे वन्दित्वा उक्कुटिकं निसीदित्वा अञ्जलिं पग्गहेत्वा एवमस्स वचनीयो – ‘‘अहं, भन्ते, महल्लकं विहारं कत्तुकामो सस्सामिकं अत्तुद्देसं । सोहं, भन्ते, सङ्घं विहारवत्थुदेसनं याचामी’’ति। दुतियम्पि याचितब्बा। ततियम्पि याचितब्बा। ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
३७०. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु महल्लकं विहारं कत्तुकामो सस्सामिकं अत्तुद्देसं। सो सङ्घं विहारवत्थुदेसनं याचति। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामस्स भिक्खुनो विहारवत्थुं देसेय्य। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु महल्लकं विहारं कत्तुकामो सस्सामिकं अत्तुद्देसं। सो सङ्घं विहारवत्थुदेसनं याचति। सङ्घो इत्थन्नामस्स भिक्खुनो विहारवत्थुं देसेति। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स भिक्खुनो विहारवत्थुस्स देसना, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘देसितं सङ्घेन इत्थन्नामस्स भिक्खुनो विहारवत्थुं। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति।
३७१. सारम्भं नाम किपिल्लिकानं वा आसयो होति, उपचिकानं वा आसयो होति, उन्दूरानं वा…पे॰… अहीनं वा विच्छिकानं वा सतपदीनं वा हत्थीनं वा अस्सानं वा सीहानं वा ब्यग्घानं वा दीपीनं वा अच्छानं वा तरच्छानं वा आसयो होति, येसं केसञ्चि तिरच्छानगतानं पाणानं आसयो होति, पुब्बण्णनिस्सितं वा होति, अपरण्णनिस्सितं वा होति, अब्भाघातनिस्सितं वा होति, आघातननिस्सितं वा होति, सुसाननिस्सितं वा होति, उय्याननिस्सितं वा होति, राजवत्थुनिस्सितं वा होति, हत्थिसालानिस्सितं वा होति, अस्ससालानिस्सितं वा होति, बन्धनागारनिस्सितं वा होति, पानागारनिस्सितं वा होति, सूननिस्सितं वा होति, रच्छानिस्सितं वा होति, चच्चरनिस्सितं वा होति, सभानिस्सितं वा होति, संसरणनिस्सितं वा होति। एतं सारम्भं नाम।
अपरिक्कमनं नाम न सक्का होति यथायुत्तेन सकटेन अनुपरिगन्तुं, समन्ता निस्सेणिया अनुपरिगन्तुं। एतं अपरिक्कमनं नाम।
अनारम्भं नाम न किपिल्लिकानं वा आसयो होति…पे॰… न संसरणनिस्सितं वा होति। एतं अनारम्भं नाम।
सपरिक्कमनं नाम सक्का होति यथायुत्तेन सकटेन अनुपरिगन्तुं, समन्ता निस्सेणिया अनुपरिगन्तुं। एतं सपरिक्कमनं नाम।
महल्लको नाम विहारो सस्सामिको वुच्चति।
विहारो नाम उल्लित्तो वा होति अवलित्तो वा उल्लित्तावलित्तो वा।
कारेय्याति करोति वा कारापेति वा।
भिक्खू वा अनभिनेय्य वत्थुदेसनायाति ञत्तिदुतियेन कम्मेन विहारवत्थुं न देसापेत्वा करोति वा कारापेति वा, पयोगे दुक्कटं। एकं पिण्डं अनागते, आपत्ति थुल्लच्चयस्स । तस्मिं पिण्डे आगते, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सङ्घादिसेसोति…पे॰… तेनपि वुच्चति – ‘सङ्घादिसेसो’ति।
३७२. भिक्खु विहारं करोति अदेसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन द्विन्नं दुक्कटानं। भिक्खु विहारं करोति अदेसितवत्थुकं सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स। भिक्खु विहारं करोति अदेसितवत्थुकं अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स। भिक्खु विहारं करोति अदेसितवत्थुकं अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
भिक्खु विहारं करोति देसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं। भिक्खु विहारं करोति देसितवत्थुकं सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स। भिक्खु विहारं करोति देसितवत्थुकं अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स। भिक्खु विहारं करोति देसितवत्थुकं अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
३७३. भिक्खु समादिसति – ‘‘विहारं मे करोथा’’ति। तस्स विहारं करोन्ति अदेसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
भिक्खु समादिसति – ‘‘विहारं मे करोथा’’ति। तस्स विहारं करोन्ति देसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
३७४. भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘विहारं मे करोथा’’ति। न च समादिसति – ‘‘देसितवत्थुको च होतु अनारम्भो च सपरिक्कमनो चा’’ति। तस्स विहारं करोन्ति अदेसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘विहारं मे करोथा’’ति। न च समादिसति – ‘‘देसितवत्थुको च होतु अनारम्भो च सपरिक्कमनो चा’’ति। तस्स विहारं करोन्ति देसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
३७५. भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘विहारं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुको च होतु अनारम्भो च सपरिक्कमनो चा’’ति। तस्स विहारं करोन्ति अदेसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं। सो सुणाति – ‘‘विहारो किर मे कयिरति अदेसितवत्थुको सारम्भो अपरिक्कमनो’’ति। तेन भिक्खुना सामं वा गन्तब्बं दूतो वा पाहेतब्बो – ‘‘देसितवत्थुको च होतु अनारम्भो च सपरिक्कमनो चा’’ति …पे॰… ‘‘देसितवत्थुको च होतु अनारम्भो चा’’ति…पे॰… ‘‘देसितवत्थुको च होतु सपरिक्कमनो चा’’ति …पे॰… ‘‘देसितवत्थुको होतू’’ति। नो चे सामं वा गच्छेय्य दूतं वा पहिणेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘विहारं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुको च होतु अनारम्भो च सपरिक्कमनो चा’’ति। तस्स विहारं करोन्ति देसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं। सो सुणाति – ‘‘विहारो किर मे कयिरति देसितवत्थुको सारम्भो अपरिक्कमनो’’ति। तेन भिक्खुना सामं वा गन्तब्बं दूतो वा पाहेतब्बो – ‘‘अनारम्भो च होतु सपरिक्कमनो चा’’ति…पे॰… ‘‘अनारम्भो होतू’’ति ‘‘सपरिक्कमनो होतू’’ति, अनापत्ति।
३७६. भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘विहारं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुको च होतु अनारम्भो च सपरिक्कमनो चा’’ति। तस्स विहारं करोन्ति अदेसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं तिण्णं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं दुक्कटस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘विहारं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुको च होतु अनारम्भो च सपरिक्कमनो चा’’ति। तस्स विहारं करोन्ति देसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं , आपत्ति कारुकानं द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
३७७. भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘विहारं मे करोथा’’ति। तस्स विहारं करोन्ति अदेसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं। सो चे विप्पकते आगच्छति, तेन भिक्खुना सो विहारो अञ्ञस्स वा दातब्बो भिन्दित्वा वा पुन कातब्बो। नो चे अञ्ञस्स वा ददेय्य भिन्दित्वा वा पुन कारेय्य, आपत्ति सङ्घादिसेसेन द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘विहारं मे करोथा’’ति। तस्स विहारं करोन्ति देसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं। सो चे विप्पकते आगच्छति, तेन भिक्खुना सो विहारो अञ्ञस्स वा दातब्बो भिन्दित्वा वा पुन कातब्बो। नो चे अञ्ञस्स वा ददेय्य भिन्दित्वा वा पुन कारेय्य, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
३७८. अत्तना विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स ।
अत्तना विप्पकतं परेहि परियोसापेति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
परेहि विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
परेहि विप्पकतं परेहि परियोसापेति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
३७९. अनापत्ति लेणे गुहाय तिणकुटिकाय अञ्ञस्सत्थाय वासागारं ठपेत्वा सब्बत्थ। अनापत्ति उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
विहारकारसिक्खापदं निट्ठितं सत्तमं।
८. दुट्ठदोससिक्खापदं
३८०. इदं वत्थु चूळव॰ १८९ तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे। तेन खो पन समयेन आयस्मता दब्बेन मल्लपुत्तेन जातिया सत्तवस्सेन अरहत्तं सच्छिकतं होति। यं किञ्चि यञ्च किञ्चि (सी॰ क॰) सावकेन पत्तब्बं सब्बं तेन अनुप्पत्तं होति। नत्थि चस्स किञ्चि उत्तरि करणीयं, कतस्स वा पतिचयो। अथ खो आयस्मतो दब्बस्स मल्लपुत्तस्स रहोगतस्स पटिसल्लीनस्स एवं चेतसो परिवितक्को उदपादि – ‘‘मया खो जातिया सत्तवस्सेन अरहत्तं सच्छिकतं। यं किञ्चि सावकेन पत्तब्बं सब्बं मया अनुप्पत्तं। नत्थि च मे किञ्चि उत्तरि करणीयं, कतस्स वा पतिचयो। किन्नु खो अहं सङ्घस्स वेय्यावच्चं करेय्य’’न्ति?
अथ खो आयस्मतो दब्बस्स मल्लपुत्तस्स एतदहोसि – ‘‘यंनूनाहं सङ्घस्स सेनासनञ्च पञ्ञपेय्यं भत्तानि च उद्दिसेय्य’’न्ति। अथ खो आयस्मा दब्बो मल्लपुत्तो सायन्हसमयं पटिसल्लाना वुट्ठितो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा दब्बो मल्लपुत्तो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘इध मय्हं, भन्ते, रहोगतस्स पटिसल्लीनस्स एवं चेतसो परिवितक्को उदपादि मया खो जातिया सत्तवस्सेन अरहत्तं सच्छिकतं, यं किञ्चि सावकेन पत्तब्बं, सब्बं मया अनुपत्तं, नत्थि च मे किञ्चि उत्तरि करणीयं, कतस्स वा पतिचयो, किं नु खो अहं सङ्घस्स वेय्यावच्चं करेय्य’’न्ति। तस्स मय्हं भन्ते, एतदहोसि यंनूनाहं ‘‘सङ्घस्स सेनासनञ्च पञ्ञपेय्यं भत्तानि च उद्दिसेय्यन्ति। इच्छामहं, भन्ते, सङ्घस्स सेनासनञ्च पञ्ञपेतुं भत्तानि च उद्दिसितु’’न्ति। ‘‘साधु साधु, दब्ब। तेन हि त्वं, दब्ब, सङ्घस्स सेनासनञ्च पञ्ञपेहि भत्तानि च उद्दिसा’’ति। ‘‘एवं, भन्ते’’ति खो आयस्मा दब्बो मल्लपुत्तो भगवतो पच्चस्सोसि। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, भिक्खवे, सङ्घो दब्बं मल्लपुत्तं सेनासनपञ्ञापकञ्च भत्तुद्देसकञ्च सम्मन्नतु। एवञ्च पन, भिक्खवे, सम्मन्नितब्बो। पठमं दब्बो मल्लपुत्तो याचितब्बो। याचित्वा ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
३८१. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं सङ्घो आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं सेनासनपञ्ञापकञ्च भत्तुद्देसकञ्च सम्मन्नेय्य। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। सङ्घो आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं सेनासनपञ्ञापकञ्च भत्तुद्देसकञ्च सम्मन्नति। यस्सायस्मतो खमति आयस्मतो दब्बस्स मल्लपुत्तस्स सेनासनपञ्ञापकस्स च भत्तुद्देसकस्स च सम्मुति, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘सम्मतो सङ्घेन आयस्मा दब्बो मल्लपुत्तो सेनासनपञ्ञापको च भत्तुद्देसको च। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही , एवमेतं धारयामी’’ति।
३८२. सम्मतो च पनायस्मा दब्बो मल्लपुत्तो सभागानं भिक्खूनं एकज्झं सेनासनं पञ्ञपेति। ये ते भिक्खू सुत्तन्तिका तेसं एकज्झं सेनासनं पञ्ञपेति – ‘‘ते अञ्ञमञ्ञं सुत्तन्तं सङ्गायिस्सन्ती’’ति। ये ते भिक्खू विनयधरा तेसं एकज्झं सेनासनं पञ्ञपेति – ‘‘ते अञ्ञमञ्ञं विनयं विनिच्छिनिस्सन्ती’’ति विनिच्छिस्सन्तीति (क॰)। ये ते भिक्खू धम्मकथिका तेसं एकज्झं सेनासनं पञ्ञपेति – ‘‘ते अञ्ञमञ्ञं धम्मं साकच्छिस्सन्ती’’ति। ये ते भिक्खू झायिनो तेसं एकज्झं सेनासनं पञ्ञपेति – ‘‘ते अञ्ञमञ्ञं न ब्याबाधिस्सन्ती’’ति न ब्याबाहिस्सन्तीति (क॰)। ये ते भिक्खू तिरच्छानकथिका कायदळ्हिबहुला कायदड्ढिबहुला (सी॰) विहरन्ति तेसम्पि एकज्झं सेनासनं पञ्ञपेति – ‘‘इमायपिमे आयस्मन्तो रतिया अच्छिस्सन्ती’’ति। येपि ते भिक्खू विकाले आगच्छन्ति तेसम्पि तेजोधातुं समापज्जित्वा तेनेव आलोकेन सेनासनं पञ्ञपेति। अपिसु भिक्खू सञ्चिच्च विकाले आगच्छन्ति – ‘‘मयं आयस्मतो दब्बस्स मल्लपुत्तस्स इद्धिपाटिहारियं पस्सिस्सामा’’ति।
ते आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं उपसङ्कमित्वा एवं वदन्ति – ‘‘अम्हाकं, आवुसो दब्ब, सेनासनं पञ्ञपेही’’ति। ते आयस्मा दब्बो मल्लपुत्तो एवं वदेति – ‘‘कत्थायस्मन्ता इच्छन्ति, कत्थ पञ्ञपेमी’’ति? ते सञ्चिच्च दूरे अपदिसन्ति – ‘‘अम्हाकं, आवुसो दब्ब, गिज्झकूटे पब्बते सेनासनं पञ्ञपेहि। अम्हाकं, आवुसो, चोरपपाते सेनासनं पञ्ञपेहि। अम्हाकं, आवुसो, इसिगिलिपस्से काळसिलायं सेनासनं पञ्ञपेहि। अम्हाकं, आवुसो, वेभारपस्से सत्तपण्णिगुहायं सेनासनं पञ्ञपेहि। अम्हाकं, आवुसो, सीतवने सप्पसोण्डिकपब्भारे सेनासनं पञ्ञपेहि। अम्हाकं, आवुसो, गोतमककन्दरायं सेनासनं पञ्ञपेहि। अम्हाकं, आवुसो, तिन्दुककन्दरायं सेनासनं पञ्ञपेहि। अम्हाकं, आवुसो, तपोदकन्दरायं सेनासनं पञ्ञपेहि। अम्हाकं, आवुसो, तपोदारामे सेनासनं पञ्ञपेहि। अम्हाकं, आवुसो, जीवकम्बवने सेनासनं पञ्ञपेहि। अम्हाकं, आवुसो, मद्दकुच्छिस्मिं मिगदाये सेनासनं पञ्ञपेही’’ति।
तेसं आयस्मा दब्बो मल्लपुत्तो तेजोधातुं समापज्जित्वा अङ्गुलिया जलमानाय पुरतो पुरतो गच्छति। तेपि तेनेव आलोकेन आयस्मतो दब्बस्स मल्लपुत्तस्स पिट्ठितो पिट्ठितो गच्छन्ति। तेसं आयस्मा दब्बो मल्लपुत्तो एवं सेनासनं पञ्ञपेति – ‘‘अयं मञ्चो, इदं पीठं, अयं भिसि, इदं बिम्बोहनं, इदं वच्चट्ठानं, इदं पस्सावट्ठानं , इदं पानीयं, इदं परिभोजनीयं, अयं कत्तरदण्डो, इदं सङ्घस्स कतिकसण्ठानं, इमं कालं पविसितब्बं, इमं कालं निक्खमितब्ब’’न्ति। तेसं आयस्मा दब्बो मल्लपुत्तो एवं सेनासनं पञ्ञपेत्वा पुनदेव वेळुवनं पच्चागच्छति।
३८३. तेन खो पन समयेन मेत्तियभूमजका भुम्मजका (सी॰ स्या॰) भिक्खू नवका चेव होन्ति अप्पपुञ्ञा च। यानि सङ्घस्स लामकानि सेनासनानि तानि तेसं पापुणन्ति लामकानि च भत्तानि। तेन खो पन समयेन राजगहे मनुस्सा इच्छन्ति थेरानं भिक्खूनं अभिसङ्खारिकं पिण्डपातं दातुं सप्पिम्पि तेलम्पि उत्तरिभङ्गम्पि। मेत्तियभूमजकानं पन भिक्खूनं पाकतिकं देन्ति यथारन्धं कणाजकं बिलङ्गदुतियं। ते पच्छाभत्तं पिण्डपातप्पटिक्कन्ता थेरे भिक्खू पुच्छन्ति – ‘‘तुम्हाकं, आवुसो, भत्तग्गे किं अहोसि? तुम्हाकं, आवुसो, भत्तग्गे किं अहोसी’’ति? एकच्चे थेरा एवं वदन्ति – ‘‘अम्हाकं, आवुसो, सप्पि अहोसि तेलं अहोसि उत्तरिभङ्गं अहोसी’’ति। मेत्तियभूमजका पन भिक्खू एवं वदन्ति – ‘‘अम्हाकं, आवुसो, न किञ्चि अहोसि, पाकतिकं यथारन्धं कणाजकं बिलङ्गदुतिय’’न्ति।
तेन खो पन समयेन कल्याणभत्तिको गहपति सङ्घस्स चतुक्कभत्तं देति निच्चभत्तं। सो भत्तग्गे सपुत्तदारो उपतिट्ठित्वा परिविसति । अञ्ञे ओदनेन पुच्छन्ति, अञ्ञे सूपेन पुच्छन्ति, अञ्ञे तेलेन पुच्छन्ति, अञ्ञे उत्तरिभङ्गेन पुच्छन्ति। तेन खो पन समयेन कल्याणभत्तिकस्स गहपतिनो भत्तं स्वातनाय मेत्तियभूमजकानं भिक्खूनं उद्दिट्ठं होति। अथ खो कल्याणभत्तिको गहपति आरामं अगमासि केनचिदेव करणीयेन। सो येनायस्मा दब्बो मल्लपुत्तो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नं खो कल्याणभत्तिकं गहपतिं आयस्मा दब्बो मल्लपुत्तो धम्मिया कथाय सन्दस्सेसि समादपेसि समुत्तेजेसि सम्पहंसेसि। अथ खो कल्याणभत्तिको गहपति आयस्मता दब्बेन मल्लपुत्तेन धम्मिया कथाय सन्दस्सितो समादपितो समुत्तेजितो सम्पहंसितो आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं एतदवोच – ‘‘कस्स, भन्ते, अम्हाकं घरे स्वातनाय भत्तं उद्दिट्ठ’’न्ति? ‘‘मेत्तियभूमजकानं खो, गहपति, भिक्खूनं तुम्हाकं घरे स्वातनाय भत्तं उद्दिट्ठ’’न्ति। अथ खो कल्याणभत्तिको गहपति अनत्तमनो अहोसि – ‘‘कथञ्हि नाम पापभिक्खू अम्हाकं घरे भुञ्जिस्सन्ती’’ति! घरं गन्त्वा दासिं आणापेसि – ‘‘ये, जे, स्वे भत्तिका आगच्छन्ति ते कोट्ठके आसनं पञ्ञपेत्वा कणाजकेन बिलङ्गदुतियेन परिविसा’’ति। ‘‘एवं अय्या’’ति खो सा दासी कल्याणभत्तिकस्स गहपतिनो पच्चस्सोसि।
अथ खो मेत्तियभूमजका भिक्खू – ‘‘हिय्यो खो, आवुसो, अम्हाकं कल्याणभत्तिकस्स गहपतिनो घरे भत्तं उद्दिट्ठं, स्वे अम्हे कल्याणभत्तिको गहपति सपुत्तदारो उपतिट्ठित्वा परिविसिस्सति; अञ्ञे ओदनेन पुच्छिस्सन्ति, अञ्ञे सूपेन पुच्छिस्सन्ति, अञ्ञे तेलेन पुच्छिस्सन्ति, अञ्ञे उत्तरिभङ्गेन पुच्छिस्सन्ती’’ति। ते तेनेव सोमनस्सेन न चित्तरूपं रत्तिया सुपिंसु। अथ खो मेत्तियभूमजका भिक्खू पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरं आदाय येन कल्याणभत्तिकस्स गहपतिनो निवेसनं तेनुपसङ्कमिंसु। अद्दसा खो सा दासी मेत्तियभूमजके भिक्खू दूरतोव आगच्छन्ते। दिस्वान कोट्ठके आसनं पञ्ञपेत्वा मेत्तियभूमजके भिक्खू एतदवोच – ‘‘निसीदथ, भन्ते’’ति। अथ खो मेत्तियभूमजकानं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘निस्संसयं खो न ताव भत्तं सिद्धं भविस्सति! यथा याव (सी॰) मयं कोट्ठके निसीदेय्यामा’’ति निसीदापीयेय्यामाति (सी॰), निसीदापीयामाति (स्या॰)। अथ खो सा दासी कणाजकेन बिलङ्गदुतियेन उपगच्छि – ‘‘भुञ्जथ, भन्ते’’ति। ‘‘मयं खो, भगिनि, निच्चभत्तिका’’ति। ‘‘जानामि अय्या निच्चभत्तिकात्थ। अपिचाहं हिय्योव गहपतिना आणत्ता – ‘ये, जे, स्वे भत्तिका आगच्छन्ति ते कोट्ठके आसनं पञ्ञपेत्वा कणाजकेन बिलङ्गदुतियेन परिविसा’ति। भुञ्जथ, भन्ते’’ति। अथ खो मेत्तियभूमजका भिक्खू – ‘‘हिय्यो खो, आवुसो, कल्याणभत्तिको गहपति आरामं अगमासि दब्बस्स मल्लपुत्तस्स सन्तिके। निस्संसयं खो मयं दब्बेन मल्लपुत्तेन गहपतिनो अन्तरे सन्तिके (स्या॰ कं॰ क॰) परिभिन्ना’’ति। ते तेनेव दोमनस्सेन न चित्तरूपं भुञ्जिंसु। अथ खो मेत्तियभूमजका भिक्खू पच्छाभत्तं पिण्डपातप्पटिक्कन्ता आरामं गन्त्वा पत्तचीवरं पटिसामेत्वा बहारामकोट्ठके सङ्घाटिपल्लत्थिकाय निसीदिंसु तुण्हीभूता मङ्कुभूता पत्तक्खन्धा अधोमुखा पज्झायन्ता अप्पटिभाना।
अथ खो मेत्तिया भिक्खुनी येन मेत्तियभूमजका भिक्खू तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा मेत्तियभूमजके भिक्खू एतदवोच – ‘‘वन्दामि, अय्या’’ति। एवं वुत्ते मेत्तियभूमजका भिक्खू नालपिंसु। दुतियम्पि खो…पे॰… ततियम्पि खो मेत्तिया भिक्खुनी मेत्तियभूमजके भिक्खू एतदवोच – ‘‘वन्दामि, अय्या’’ति। ततियम्पि खो मेत्तियभूमजका भिक्खू नालपिंसु। ‘‘क्याहं अय्यानं अपरज्झामि? किस्स मं अय्या नालपन्ती’’ति? ‘‘तथा हि पन त्वं, भगिनि, अम्हे दब्बेन मल्लपुत्तेन विहेठीयमाने अज्झुपेक्खसी’’ति? ‘‘क्याहं, अय्या, करोमी’’ति? ‘‘सचे खो त्वं, भगिनि, इच्छेय्यासि अज्जेव भगवा दब्बं मल्लपुत्तं नासापेय्या’’ति। ‘‘क्याहं, अय्या, करोमि, किं मया सक्का कातु’’न्ति? ‘‘एहि त्वं, भगिनि, येन भगवा तेनुपसङ्कम; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं एवं वदेहि – ‘इदं, भन्ते, नच्छन्नं नप्पतिरूपं। यायं, भन्ते, दिसा अभया अनीतिका अनुपद्दवा सायं दिसा सभया सईतिका सउपद्दवा। यतो निवातं ततो सवातं पवातं (सी॰ स्या॰)। उदकं मञ्ञे आदित्तं। अय्येनम्हि दब्बेन मल्लपुत्तेन दूसिता’’’ति। ‘‘एवं, अय्या’’ति खो मेत्तिया भिक्खुनी मेत्तियभूमजकानं भिक्खूनं पटिस्सुत्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठासि। एकमन्तं ठिता खो मेत्तिया भिक्खुनी भगवन्तं एतदवोच – ‘‘इदं, भन्ते, नच्छन्नं नप्पतिरूपं। यायं, भन्ते, दिसा अभया अनीतिका अनुपद्दवा सायं दिसा सभया सईतिका सउपद्दवा। यतो निवातं ततो सवातं। उदकं मञ्ञे आदित्तं! अय्येनम्हि दब्बेन मल्लपुत्तेन दूसिता’’ति।
३८४. अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं पटिपुच्छि – ‘‘सरसि त्वं, दब्ब, एवरूपं कत्ता यथायं भिक्खुनी आहा’’ति? ‘‘यथा मं, भन्ते, भगवा जानाती’’ति। दुतियम्पि खो भगवा…पे॰… ततियम्पि खो भगवा आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं एतदवोच – ‘‘सरसि त्वं, दब्ब, एवरूपं कत्ता यथायं भिक्खुनी आहा’’ति? ‘‘यथा मं, भन्ते, भगवा जानाती’’ति। ‘‘न खो, दब्ब, दब्बा एवं निब्बेठेन्ति। सचे तया कतं कतन्ति वदेहि, सचे तया अकतं अकतन्ति वदेही’’ति। ‘‘यतो अहं, भन्ते, जातो नाभिजानामि सुपिनन्तेनपि मेथुनं धम्मं पटिसेविता, पगेव जागरो’’ति! अथ खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, भिक्खवे, मेत्तियं भिक्खुनिं नासेथ । इमे च भिक्खू अनुयुञ्जथा’’ति। इदं वत्वा भगवा उट्ठायासना विहारं पाविसि।
अथ खो ते भिक्खू मेत्तियं भिक्खुनिं नासेसुं। अथ खो मेत्तियभूमजका भिक्खू ते भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘मावुसो, मेत्तियं भिक्खुनिं नासेथ। न सा किञ्चि अपरज्झति। अम्हेहि सा उस्साहिता कुपितेहि अनत्तमनेहि चावनाधिप्पायेही’’ति। ‘‘किं पन तुम्हे, आवुसो, आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं अमूलकेन पाराजिकेन धम्मेन अनुद्धंसेथा’’ति? ‘‘एवमावुसो’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम मेत्तियभूमजका भिक्खू आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं अमूलकेन पाराजिकेन धम्मेन अनुद्धंसेस्सन्ती’’ति! अथ खो ते भिक्खू मेत्तियभूमजके भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, दब्बं मल्लपुत्तं अमूलकेन पाराजिकेन धम्मेन अनुद्धंसेथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… ‘‘कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, दब्बं मल्लपुत्तं अमूलकेन पाराजिकेन धम्मेन अनुद्धंसेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३८५. यो पन भिक्खु भिक्खुं दुट्ठो दोसो अप्पतीतो अमूलकेन पाराजिकेन धम्मेन अनुद्धंसेय्य – ‘अप्पेव नाम नं इमम्हा ब्रह्मचरिया चावेय्य’न्ति, ततो अपरेन समयेन समनुग्गाहीयमानो वा असमनुग्गाहीयमानो वा अमूलकञ्चेव तं अधिकरणं होति भिक्खु च दोसं पतिट्ठाति, सङ्घादिसेसो’’ति।
३८६. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुन्ति अञ्ञं भिक्खुं।
दुट्ठो दोसोति कुपितो अनत्तमनो अनभिरद्धो आहतचित्तो खिलजातो।
अप्पतीतोति तेन च कोपेन तेन च दोसेन ताय च अनत्तमनताय ताय च अनभिरद्धिया अप्पतीतो होति।
अमूलकं नाम अदिट्ठं असुतं अपरिसङ्कितं।
पाराजिकेन धम्मेनाति चतुन्नं अञ्ञतरेन।
अनुद्धंसेय्याति चोदेति वा चोदापेति वा।
अप्पेव नाम नं इमम्हा ब्रह्मचरिया चावेय्यन्ति भिक्खुभावा चावेय्यं, समणधम्मा चावेय्यं, सीलक्खन्धा चावेय्यं, तपोगुणा चावेय्यं।
ततो अपरेन समयेनाति यस्मिं खणे अनुद्धंसितो होति तं खणं तं लयं तं मुहुत्तं वीतिवत्ते।
समनुग्गाहीयमानोति येन वत्थुना अनुद्धंसितो होति तस्मिं वत्थुस्मिं समनुग्गाहीयमानो।
असमनुग्गाहीयमानोति न केनचि वुच्चमानो।
अधिकरणं नाम चत्तारि अधिकरणानि – विवादाधिकरणं, अनुवादाधिकरणं, आपत्ताधिकरणं, किच्चाधिकरणं।
भिक्खु च दोसं पतिट्ठातीति तुच्छकं मया भणितं, मुसा मया भणितं, अभूतं मया भणितं, अजानन्तेन मया भणितं।
सङ्घादिसेसोति…पे॰… तेनपि वुच्चति सङ्घादिसेसोति।
३८७. अदिट्ठस्स होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। तञ्चे चोदेति – ‘‘दिट्ठो मया, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि, नत्थि तया सद्धिं उपोसथो वा पवारणा वा सङ्घकम्मं वा’’ति, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
असुतस्स होति – ‘‘पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो’’ति। तञ्चे चोदेति – ‘‘सुतो मया, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि, नत्थि तया सद्धिं उपोसथो वा पवारणा वा सङ्घकम्मं वा’’ति, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
अपरिसङ्कितस्स होति – ‘‘पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो’’ति। तञ्चे चोदेति – ‘‘परिसङ्कितो मया, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि, नत्थि तया सद्धिं उपोसथो वा पवारणा वा सङ्घकम्मं वा’’ति, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
अदिट्ठस्स होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। तञ्चे चोदेति – ‘‘दिट्ठो मया सुतो च, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
अदिट्ठस्स होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। तञ्चे चोदेति – ‘‘दिट्ठो मया परिसङ्कितो च, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
अदिट्ठस्स होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। तञ्चे चोदेति – ‘‘दिट्ठो मया सुतो च परिसङ्कितो च, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
असुतस्स होति – ‘‘पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो’’ति। तञ्चे चोदेति – ‘‘सुतो मया परिसङ्कितो च…पे॰… सुतो मया दिट्ठो च…पे॰… सुतो मया परिसङ्कितो च दिट्ठो च, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
अपरिसङ्कितस्स होति – ‘‘पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो’’ति। तञ्चे चोदेति – ‘‘परिसङ्कितो मया दिट्ठो च…पे॰… परिसङ्कितो मया सुतो च…पे॰… परिसङ्कितो मया दिट्ठो च सुतो च, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
दिट्ठस्स होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। तञ्चे चोदेति – ‘‘सुतो मया पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
दिट्ठस्स होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। तञ्चे चोदेति – ‘‘परिसङ्कितो मया, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि’’…पे॰… ‘‘सुतो मया परिसङ्कितो च, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
सुतस्स होति – ‘‘पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो’’ति। तञ्चे चोदेति – ‘‘परिसङ्कितो मया, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि…पे॰… दिट्ठो मया, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि…पे॰… परिसङ्कितो मया दिट्ठो च, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
परिसङ्कितस्स होति – ‘‘पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो’’ति। तञ्चे चोदेति – ‘‘दिट्ठो मया, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि…पे॰… सुतो मया, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि…पे॰… दिट्ठो मया सुतो च, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
दिट्ठस्स होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। दिट्ठे वेमतिको दिट्ठं नो कप्पेति दिट्ठं नस्सरति दिट्ठं पमुट्ठो होति…पे॰… सुते वेमतिको सुतं नो कप्पेति सुतं नस्सरति सुतं पमुट्ठो होति…पे॰… परिसङ्किते वेमतिको परिसङ्कितं नो कप्पेति परिसङ्कितं नस्सरति परिसङ्कितं पमुट्ठो होति। तञ्चे चोदेति – ‘‘परिसङ्कितो मया दिट्ठो च…पे॰… परिसङ्कितो मया सुतो च…पे॰… परिसङ्कितो मया दिट्ठो च सुतो च, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि, नत्थि तया सद्धिं उपोसथो वा पवारणा वा सङ्घकम्मं वा’’ति, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
३८८. अदिट्ठस्स होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। तञ्चे चोदापेति – ‘‘दिट्ठोसि, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि, नत्थि तया सद्धिं उपोसथो वा पवारणा वा सङ्घकम्मं वा’’ति, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
असुतस्स होति – ‘‘पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो’’ति…पे॰… अपरिसङ्कितस्स होति – ‘‘पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो’’ति। तञ्चे चोदापेति – ‘‘परिसङ्कितोसि, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
अदिट्ठस्स होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। तञ्चे चोदापेति – ‘‘दिट्ठोसि सुतोसि…पे॰… दिट्ठोसि परिसङ्कितोसि…पे॰… दिट्ठोसि सुतोसि परिसङ्कितोसि, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि’’…पे॰… असुतस्स होति – ‘‘पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो’’ति…पे॰… अपरिसङ्कितस्स होति – ‘‘पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो’’ति। तञ्चे चोदापेति – ‘‘परिसङ्कितोसि, दिट्ठोसि…पे॰… परिसङ्कितोसि, सुतोसि…पे॰… परिसङ्कितोसि, दिट्ठोसि, सुतोसि, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
दिट्ठस्स होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। तञ्चे चोदापेति – ‘‘सुतोसि’’…पे॰… तञ्चे चोदापेति – ‘‘परिसङ्कितोसि’’…पे॰… तञ्चे चोदापेति – ‘‘सुतोसि, परिसङ्कितोसि, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
सुतस्स होति – ‘‘पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो’’ति…पे॰… परिसङ्कितस्स होति – ‘‘पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो’’ति। तञ्चे ‘‘दिट्ठोसि’’…पे॰… तञ्चे चोदापेति – ‘‘सुतोसि’’…पे॰… तञ्चे चोदापेति – ‘‘दिट्ठोसि, सुतोसि, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
दिट्ठस्स होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। दिट्ठे वेमतिको दिट्ठं नो कप्पेति दिट्ठं नस्सरति दिट्ठं पमुट्ठो होति…पे॰… सुते वेमतिको सुतं नो कप्पेति सुतं नस्सरति सुतं पमुट्ठो होति…पे॰… परिसङ्किते वेमतिको परिसङ्कितं नो कप्पेति परिसङ्कितं नस्सरति परिसङ्कितं पमुट्ठो होति। तञ्चे चोदापेति – ‘‘परिसङ्कितोसि, दिट्ठोसि’’…पे॰… परिसङ्कितं पमुट्ठो होति, तञ्चे चोदापेति – ‘‘परिसङ्कितोसि सुतोसि’’…पे॰… परिसङ्कितं पमुट्ठो होति, तञ्चे चोदापेति – ‘‘परिसङ्कितोसि, दिट्ठोसि, सुतोसि, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि, नत्थि तया सद्धिं उपोसथो वा पवारणा वा सङ्घकम्मं वा’’ति, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
३८९. असुद्धे सुद्धदिट्ठि, सुद्धे असुद्धदिट्ठि, असुद्धे असुद्धदिट्ठि, सुद्धे सुद्धदिट्ठि।
असुद्धो होति पुग्गलो अञ्ञतरं पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो। तञ्चे सुद्धदिट्ठि समानो अनोकासं कारापेत्वा चावनाधिप्पायो वदेति, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स।
असुद्धो होति पुग्गलो अञ्ञतरं पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो। तञ्चे सुद्धदिट्ठि समानो ओकासं कारापेत्वा चावनाधिप्पायो वदेति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
असुद्धो होति पुग्गलो अञ्ञतरं पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो। तञ्चे सुद्धदिट्ठि समानो अनोकासं कारापेत्वा अक्कोसाधिप्पायो वदेति, आपत्ति ओमसवादेन दुक्कटस्स।
असुद्धो होति पुग्गलो अञ्ञतरं पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो। तञ्चे सुद्धदिट्ठि समानो ओकासं कारापेत्वा अक्कोसाधिप्पायो वदेति, आपत्ति ओमसवादस्स।
सुद्धो होति पुग्गलो अञ्ञतरं पाराजिकं धम्मं अनज्झापन्नो। तञ्चे असुद्धदिट्ठि समानो अनोकासं कारापेत्वा चावनाधिप्पायो वदेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
सुद्धो होति पुग्गलो अञ्ञतरं पाराजिकं धम्मं अनज्झापन्नो। तञ्चे असुद्धदिट्ठि समानो ओकासं कारापेत्वा चावनाधिप्पायो वदेति, अनापत्ति।
सुद्धो होति पुग्गलो अञ्ञतरं पाराजिकं धम्मं अनज्झापन्नो। तञ्चे असुद्धदिट्ठि समानो अनोकासं कारापेत्वा अक्कोसाधिप्पायो वदेति, आपत्ति ओमसवादेन दुक्कटस्स।
सुद्धो होति पुग्गलो अञ्ञतरं पाराजिकं धम्मं अनज्झापन्नो। तञ्चे असुद्धदिट्ठि समानो ओकासं कारापेत्वा अक्कोसाधिप्पायो वदेति, आपत्ति ओमसवादस्स।
असुद्धो होति पुग्गलो अञ्ञतरं पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो। तञ्चे असुद्धदिट्ठि समानो अनोकासं कारापेत्वा चावनाधिप्पायो वदेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
असुद्धो होति पुग्गलो अञ्ञतरं पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो। तञ्चे असुद्धदिट्ठि समानो ओकासं कारापेत्वा चावनाधिप्पायो वदेति, अनापत्ति।
असुद्धो होति पुग्गलो अञ्ञतरं पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो। तञ्चे असुद्धदिट्ठि समानो अनोकासं कारापेत्वा अक्कोसाधिप्पायो वदेति, आपत्ति ओमसवादेन दुक्कटस्स।
असुद्धो होति पुग्गलो अञ्ञतरं पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो। तञ्चे असुद्धदिट्ठि समानो ओकासं कारापेत्वा अक्कोसाधिप्पायो वदेति, आपत्ति ओमसवादस्स।
सुद्धो होति पुग्गलो अञ्ञतरं पाराजिकं धम्मं अनज्झापन्नो। तञ्चे सुद्धदिट्ठि समानो अनोकासं कारापेत्वा चावनाधिप्पायो वदेति, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स।
सुद्धो होति पुग्गलो अञ्ञतरं पाराजिकं धम्मं अनज्झापन्नो। तञ्चे सुद्धदिट्ठि समानो ओकासं कारापेत्वा चावनाधिप्पायो वदेति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सुद्धो होति पुग्गलो अञ्ञतरं पाराजिकं धम्मं अनज्झापन्नो। तञ्चे सुद्धदिट्ठि समानो अनोकासं कारापेत्वा अक्कोसाधिप्पायो वदेति, आपत्ति ओमसवादेन दुक्कटस्स।
सुद्धो होति पुग्गलो अञ्ञतरं पाराजिकं धम्मं अनज्झापन्नो तञ्चे सुद्धदिट्ठि समानो ओकासं कारापेत्वा अक्कोसाधिप्पायो वदेति, आपत्ति ओमसवादस्स।
३९०. अनापत्ति सुद्धे असुद्धदिट्ठिस्स, असुद्धे असुद्धदिट्ठिस्स, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
दुट्ठदोससिक्खापदं निट्ठितं अट्ठमं।
९. दुतियदुट्ठदोससिक्खापदं
३९१. तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे। तेन खो पन समयेन मेत्तियभूमजका भिक्खू गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्ता अद्दसंसु छगलकं छकलकं (स्या॰) अजिकाय विप्पटिपज्जन्तं। दिस्वान एवमाहंसु – ‘‘हन्द मयं, आवुसो, इमं छगलकं दब्बं मल्लपुत्तं नाम करोम। इमं अजिकं मेत्तियं नाम भिक्खुनिं करोम। एवं मयं वोहरिस्साम। पुब्बे मयं, आवुसो, दब्बं मल्लपुत्तं सुतेन अवोचुम्हा। इदानि पन अम्हेहि सामं दिट्ठो मेत्तियाय भिक्खुनिया विप्पटिपज्जन्तो’’ति। ते तं छगलकं दब्बं मल्लपुत्तं नाम अकंसु। तं अजिकं मेत्तियं नाम भिक्खुनिं अकंसु। ते भिक्खूनं आरोचेसुं – ‘‘पुब्बे मयं, आवुसो, दब्बं मल्लपुत्तं सुतेन अवोचुम्हा। इदानि पन अम्हेहि सामं दिट्ठो मेत्तियाय भिक्खुनिया विप्पटिपज्जन्तो’’ति। भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘मावुसो, एवं अवचुत्थ। नायस्मा दब्बो मल्लपुत्तो एवं करिस्सती’’ति।
अथ खो ते भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं पटिपुच्छि – ‘‘सरसि त्वं, दब्ब, एवरूपं कत्ता यथयिमे भिक्खू आहंसू’’ति? ‘‘यथा मं, भन्ते, भगवा जानाती’’ति। दुतियम्पि खो भगवा…पे॰… ततियम्पि खो भगवा आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं एतदवोच – ‘‘सरसि त्वं, दब्ब, एवरूपं कत्ता यथयिमे भिक्खू आहंसू’’ति? ‘‘यथा मं, भन्ते, भगवा जानाती’’ति। ‘‘न खो, दब्ब, दब्बा एवं निब्बेठेन्ति। सचे तया कतं कतन्ति वदेहि, सचे तया अकतं अकतन्ति वदेही’’ति। ‘‘यतो अहं, भन्ते, जातो नाभिजानामि सुपिनन्तेनपि मेथुनधम्मं पटिसेविता, पगेव जागरो’’ति! अथ खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, भिक्खुवे, इमे भिक्खू अनुयुञ्जथा’’ति। इदं वत्वा भगवा उट्ठायासना विहारं पाविसि।
अथ खो ते भिक्खू मेत्तियभूमजके भिक्खू अनुयुञ्जिंसु। ते भिक्खूहि अनुयुञ्जीयमाना भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसुं – ‘‘किं पन तुम्हे, आवुसो, आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं अञ्ञभागियस्स अधिकरणस्स किञ्चिदेसं लेसमत्तं उपादाय पाराजिकेन धम्मेन अनुद्धंसेथा’’ति? ‘‘एवमावुसो’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम मेत्तियभूमजका भिक्खू आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं अञ्ञभागियस्स अधिकरणस्स किञ्चि देसं लेसमत्तं उपादाय पाराजिकेन धम्मेन अनुद्धंसेस्सन्ती’’ति! अथ खो ते भिक्खू मेत्तियभूमजके भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, दब्बं मल्लपुत्तं अञ्ञभागियस्स अधिकरणस्स किञ्चि देसं लेसमत्तं उपादाय पाराजिकेन धम्मेन अनुद्धंसेथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… ‘‘कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, दब्बं मल्लपुत्तं अञ्ञभागियस्स अधिकरणस्स किञ्चि देसं लेसमत्तं उपादाय पाराजिकेन धम्मेन अनुद्धंसेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३९२. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुं दुट्ठो दोसो अप्पतीतो अञ्ञभागियस्स अधिकरणस्स किञ्चिदेसं लेसमत्तं उपादाय पाराजिकेन धम्मेन अनुद्धंसेय्य – ‘अप्पेव नाम नं इमम्हा ब्रह्मचरिया चावेय्य’न्ति। ततो अपरेन समयेन समनुग्गाहीयमानो वा असमनुग्गाहीयमानो वा अञ्ञभागियञ्चेव तं अधिकरणं होति कोचिदेसो लेसमत्तो उपादिन्नो, भिक्खु च दोसं पतिट्ठाति, सङ्घादिसेसो’’ति।
३९३. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुन्ति अञ्ञं भिक्खुं।
दुट्ठो दोसोति कुपितो अनत्तमनो अनभिरद्धो आहतचित्तो खिलजातो।
अप्पतीतोति तेन च कोपेन, तेन च दोसेन, ताय च अनत्तमनताय, ताय च अनभिरद्धिया अप्पतीतो होति।
अञ्ञभागियस्स अधिकरणस्साति आपत्तञ्ञभागियं वा होति अधिकरणञ्ञभागियं वा। कथं अधिकरणं अधिकरणस्स अञ्ञभागियं? विवादाधिकरणं अनुवादाधिकरणस्स आपत्ताधिकरणस्स किच्चाधिकरणस्स अञ्ञभागियं। अनुवादाधिकरणं आपत्ताधिकरणस्स किच्चाधिकरणस्स विवादाधिकरणस्स अञ्ञभागियं। आपत्ताधिकरणं किच्चाधिकरणस्स विवादाधिकरणस्स अनुवादाधिकरणस्स अञ्ञभागियं। किच्चाधिकरणं विवादाधिकरणस्स अनुवादाधिकरणस्स आपत्ताधिकरणस्स अञ्ञभागियं। एवं अधिकरणं अधिकरणस्स अञ्ञभागियं।
कथं अधिकरणं अधिकरणस्स तब्भागियं? विवादाधिकरणं विवादाधिकरणस्स तब्भागियं। अनुवादाधिकरणं अनुवादाधिकरणस्स तब्भागियं। आपत्ताधिकरणं आपत्ताधिकरणस्स सिया तब्भागियं सिया अञ्ञभागियं।
कथं आपत्ताधिकरणं आपत्ताधिकरणस्स अञ्ञभागियं? मेथुनधम्मपाराजिकापत्ति अदिन्नादानपाराजिकापत्तिया मनुस्सविग्गहपाराजिकापत्तिया उत्तरिमनुस्सधम्मपाराजिकापत्तिया अञ्ञभागिया। अदिन्नादानपाराजिकापत्ति मनुस्सविग्गहपाराजिकापत्तिया उत्तरिमनुस्सधम्मपाराजिकापत्तिया मेथुनधम्मपाराजिकापत्तिया अञ्ञभागिया। मनुस्सविग्गहपाराजिकापत्ति उत्तरिमनुस्सधम्मपाराजिकापत्तिया मेथुनधम्मपाराजिकापत्तिया अदिन्नादानपाराजिकापत्तिया अञ्ञभागिया। उत्तरिमनुस्सधम्मपाराजिकापत्ति मेथुनधम्मपाराजिकापत्तिया अदिन्नादानपाराजिकापत्तिया मनुस्सविग्गहपाराजिकापत्तिया अञ्ञभागिया। एवं आपत्ताधिकरणं आपत्ताधिकरणस्स अञ्ञभागियं।
कथं आपत्ताधिकरणं आपत्ताधिकरणस्स तब्भागियं? मेथुनधम्मपाराजिकापत्ति मेथुनधम्मपाराजिकापत्तिया तब्भागिया। अदिन्नादानपाराजिकापत्ति अदिन्नादानपाराजिकापत्तिया तब्भागिया। मनुस्सविग्गहपाराजिकापत्ति मनुस्सविग्गहपाराजिकापत्तिया तब्भागिया। उत्तरिमनुस्सधम्मपाराजिकापत्ति उत्तरिमनुस्सधम्मपाराजिकापत्तिया तब्भागिया। एवं आपत्ताधिकरणं आपत्ताधिकरणस्स तब्भागियं।
किच्चाधिकरणं किच्चाधिकरणस्स तब्भागियं। एवं अधिकरणं अधिकरणस्स तब्भागियं।
३९४. किञ्चि देसं लेसमत्तं उपादायाति लेसो नाम दस लेसा – जातिलेसो , नामलेसो, गोत्तलेसो, लिङ्गलेसो, आपत्तिलेसो, पत्तलेसो, चीवरलेसो, उपज्झायलेसो, आचरियलेसो, सेनासनलेसो।
३९५. जातिलेसो नाम खत्तियो दिट्ठो होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। अञ्ञं खत्तियं पस्सित्वा चोदेति – ‘‘खत्तियो मया दिट्ठो एत्थ ‘‘पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो’’ति पाठो ऊनो मञ्ञे, अट्ठकथायं हि ‘‘खत्तियो मया दिट्ठो पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो’’ति दिस्सति। पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि, नत्थि तया सद्धिं उपोसथो वा पवारणा वा सङ्घकम्मं वा’’ति, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
ब्राह्मणो दिट्ठो होति…पे॰… वेस्सो दिट्ठो होति…पे॰… सुद्दो दिट्ठो होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। अञ्ञं सुद्दं पस्सित्वा चोदेति – ‘‘सुद्दो मया दिट्ठो। पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि , अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
३९६. नामलेसो नाम बुद्धरक्खितो दिट्ठो होति…पे॰… धम्मरक्खितो दिट्ठो होति…पे॰… सङ्घरक्खितो दिट्ठो होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो । अञ्ञं सङ्घरक्खितं पस्सित्वा चोदेति – ‘‘सङ्घरक्खितो मया दिट्ठो। पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
३९७. गोत्तलेसो नाम गोतमो दिट्ठो होति…पे॰… मोग्गल्लानो दिट्ठो होति…पे॰… कच्चायनो दिट्ठो होति…पे॰… वासिट्ठो दिट्ठो होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। अञ्ञं वासिट्ठं पस्सित्वा चोदेति – ‘‘वासिट्ठो मया दिट्ठो। पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
३९८. लिङ्गलेसो नाम दीघो दिट्ठो होति…पे॰… रस्सो दिट्ठो होति…पे॰… कण्हो दिट्ठो होति…पे॰… ओदातो दिट्ठो होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। अञ्ञं ओदातं पस्सित्वा चोदेति – ‘‘ओदातो मया दिट्ठो। पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
३९९. आपत्तिलेसो नाम लहुकं आपत्तिं आपज्जन्तो दिट्ठो होति। तञ्चे पाराजिकेन चोदेति – ‘‘अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
४००. पत्तलेसो नाम लोहपत्तधरो दिट्ठो होति…पे॰… साटकपत्तधरो दिट्ठो होति…पे॰… सुम्भकपत्तधरो दिट्ठो होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। अञ्ञं सुम्भकपत्तधरं पस्सित्वा चोदेति – ‘‘सुम्भकपत्तधरो मया दिट्ठो। पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
४०१. चीवरलेसो नाम पंसुकूलिको दिट्ठो होति…पे॰… गहपतिचीवरधरो दिट्ठो होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। अञ्ञं गहपतिचीवरधरं पस्सित्वा चोदेति – ‘‘गहपतिचीवरधरो मया दिट्ठो। पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
४०२. उपज्झायलेसो नाम इत्थन्नामस्स सद्धिविहारिको दिट्ठो होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। अञ्ञं इत्थन्नामस्स सद्धिविहारिकं पस्सित्वा चोदेति – ‘‘इत्थन्नामस्स सद्धिविहारिको मया दिट्ठो। पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
४०३. आचरियलेसो नाम इत्थन्नामस्स अन्तेवासिको दिट्ठो होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। अञ्ञं इत्थन्नामस्स अन्तेवासिकं पस्सित्वा चोदेति – ‘‘इत्थन्नामस्स अन्तेवासिको मया दिट्ठो। पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
४०४. सेनासनलेसो नाम इत्थन्नामसेनासनवासिको दिट्ठो होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। अञ्ञं इत्थन्नामसेनासनवासिकं पस्सित्वा चोदेति – ‘‘इत्थन्नामसेनासनवासिको मया दिट्ठो। पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि, नत्थि तया सद्धिं उपोसथो वा पवारणा वा सङ्घकम्मं वा’’ति, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
४०५. पाराजिकेन धम्मेनाति चतुन्नं अञ्ञतरेन।
अनुद्धंसेय्याति चोदेति वा चोदापेति वा।
अप्पेव नाम नं इमम्हा ब्रह्मचरियाचावेय्यन्ति भिक्खुभावा चावेय्यं, समणधम्मा चावेय्यं, सीलक्खन्धा चावेय्यं, तपोगुणा चावेय्यं।
ततो अपरेन समयेनाति यस्मिं खणे अनुद्धंसितो होति, तं खणं तं लयं तं मुहुत्तं वीतिवत्ते।
समनुग्गाहीयमानोति येन वत्थुना अनुद्धंसितो होति तस्मिं वत्थुस्मिं समनुग्गाहीयमानो।
असमनुग्गाहीयमानोति न केनचि वुच्चमानो।
अधिकरणं नाम चत्तारि अधिकरणानि – विवादाधिकरणं, अनुवादाधिकरणं, आपत्ताधिकरणं, किच्चाधिकरणं।
कोचि देसो लेसमत्तो उपादिन्नोति तेसं दसन्नं लेसानं अञ्ञतरो लेसो उपादिन्नो होति।
भिक्खु च दोसं पतिट्ठातीति तुच्छकं मया भणितं, मुसा मया भणितं, अभूतं मया भणितं, अजानन्तेन मया भणितं।
सङ्घादिसेसोति …पे॰… तेनपि वुच्चति सङ्घादिसेसोति।
४०६. भिक्खु सङ्घादिसेसं अज्झापज्जन्तो दिट्ठो होति, सङ्घादिसेसे सङ्घादिसेसदिट्ठि होति। तञ्चे पाराजिकेन चोदेति – ‘‘अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि, नत्थि तया सद्धिं उपोसथो वा पवारणा वा सङ्घकम्मं वा’’ति, एवम्पि आपत्तञ्ञभागियं होति लेसो च उपादिन्नो, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
भिक्खु सङ्घादिसेसं अज्झापज्जन्तो दिट्ठो होति, सङ्घादिसेसे थुल्लच्चयदिट्ठि होति…पे॰… पाचित्तियदिट्ठि होति… पाटिदेसनीयदिट्ठि होति… दुक्कटदिट्ठि होति… दुब्भासितदिट्ठि होति। तञ्चे पाराजिकेन चोदेति – ‘‘अस्समणोसि’’…पे॰… एवम्पि आपत्तञ्ञभागियं होति लेसो च उपादिन्नो, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
भिक्खु थुल्लच्चयं अज्झापज्जन्तो दिट्ठो होति थुल्लच्चये थुल्लच्चयदिट्ठि होति…पे॰… थुल्लच्चये पाचित्तियदिट्ठि होति… पाटिदेसनीयदिट्ठि होति… दुक्कटदिट्ठि होति… दुब्भासितदिट्ठि होति… सङ्घादिसेसदिट्ठि होति। तञ्चे पाराजिकेन चोदेति – ‘‘अस्समणोसि’’ …पे॰… एवम्पि आपत्तञ्ञभागियं होति लेसो च उपादिन्नो, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
भिक्खु पाचित्तियं…पे॰… पाटिदेसनीयं… दुक्कटं… दुब्भासितं अज्झापज्जन्तो दिट्ठो होति, दुब्भासिते दुब्भासितदिट्ठि होति…पे॰… दुब्भासिते सङ्घादिसेसदिट्ठि होति… थुल्लच्चयदिट्ठि होति… पाचित्तियदिट्ठि होति… पाटिदेसनीयदिट्ठि होति… दुक्कटदिट्ठि होति। तञ्चे पाराजिकेन चोदेति – ‘‘अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि, नत्थि तया सद्धिं उपोसथो वा पवारणा वा सङ्घकम्मं वा’’ति, एवम्पि आपत्तञ्ञभागियं होति लेसो च उपादिन्नो, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
एकेकं मूलं कातुन चक्कं बन्धितब्बं।
४०७. भिक्खु सङ्घादिसेसं अज्झापज्जन्तो दिट्ठो होति सङ्घादिसेसे सङ्घादिसेसदिट्ठि होति। तञ्चे पाराजिकेन चोदापेति – ‘‘अस्समणोसि’’…पे॰… एवम्पि आपत्तञ्ञभागियं होति लेसो च उपादिन्नो, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
भिक्खु सङ्घादिसेसं अज्झापज्जन्तो दिट्ठो होति, सङ्घादिसेसे थुल्लच्चयदिट्ठि होति…पे॰… पाचित्तियदिट्ठि होति… पाटिदेसनीयदिट्ठि होति… दुक्कटदिट्ठि होति… दुब्भासितदिट्ठि होति। तञ्चे पाराजिकेन चोदापेति – ‘‘अस्समणोसि’’…पे॰… एवम्पि आपत्तञ्ञभागियं होति लेसो च उपादिन्नो, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
भिक्खु थुल्लच्चयं अज्झापज्जन्तो दिट्ठो होति थुल्लच्चये थुल्लच्चयदिट्ठि होति…पे॰… थुल्लच्चये पाचित्तियदिट्ठि होति… पाटिदेसनीयदिट्ठि होति… दुक्कटदिट्ठि होति… दुब्भासितदिट्ठि होति… सङ्घादिसेसदिट्ठि होति। तञ्चे पाराजिकेन चोदापेति – ‘‘अस्समणोसि’’…पे॰… एवम्पि आपत्तञ्ञभागियं होति लेसो च उपादिन्नो, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
भिक्खु पाचित्तियं…पे॰… पाटिदेसनीयं… दुक्कटं… दुब्भासितं अज्झापज्जन्तो दिट्ठो होति दुब्भासिते दुब्भासितदिट्ठि होति…पे॰… दुब्भासिते सङ्घादिसेसदिट्ठि होति… थुल्लच्चयदिट्ठि होति… पाचित्तियदिट्ठि होति… पाटिदेसनीयदिट्ठि होति… दुक्कटदिट्ठि होति। तञ्चे पाराजिकेन चोदापेति – ‘‘अस्समणोसि , असक्यपुत्तियोसि, नत्थि तया सद्धिं उपोसथो वा पवारणा वा सङ्घकम्मं वा’’ति, एवम्पि आपत्तञ्ञभागियं होति लेसो च उपादिन्नो, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
४०८. अनापत्ति तथासञ्ञी चोदेति वा चोदापेति वा, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
दुतियदुट्ठदोससिक्खापदं निट्ठितं नवमं।
१०. सङ्घभेदसिक्खापदं
४०९. इदं वत्थु चूळव॰ ३४३ तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे। अथ खो देवदत्तो येन कोकालिको कटमोदकतिस्सको कटमोरकतिस्सको (सी॰ स्या॰) खण्डदेविया पुत्तो समुद्ददत्तो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा कोकालिकं कटमोदकतिस्सकं खण्डदेविया पुत्तं समुद्ददत्तं एतदवोच – ‘‘एथ मयं, आवुसो, समणस्स गोतमस्स सङ्घभेदं करिस्साम चक्कभेद’’न्ति। एवं वुत्ते कोकालिको देवदत्तं एतदवोच – ‘‘समणो खो, आवुसो, गोतमो महिद्धिको महानुभावो। कथं मयं समणस्स गोतमस्स सङ्घभेदं करिस्साम चक्कभेद’’न्ति? ‘‘एथ मयं, आवुसो, समणं गोतमं उपसङ्कमित्वा पञ्च वत्थूनि याचिस्साम – ‘भगवा, भन्ते, अनेकपरियायेन अप्पिच्छस्स सन्तुट्ठस्स सल्लेखस्स धुतस्स पासादिकस्स अपचयस्स वीरियारम्भस्स वीरियारब्भस्स (क॰) वण्णवादी। इमानि, भन्ते, पञ्च वत्थूनि अनेकपरियायेन अप्पिच्छताय सन्तुट्ठिया सल्लेखाय धुतताय पासादिकताय अपचयाय वीरियारम्भाय संवत्तन्ति। साधु, भन्ते, भिक्खू यावजीवं आरञ्ञिका अस्सु; यो गामन्तं ओसरेय्य, वज्जं नं फुसेय्य। यावजीवं पिण्डपातिका अस्सु; यो निमन्तनं सादियेय्य, वज्जं नं फुसेय्य। यावजीवं पंसुकूलिका अस्सु; यो गहपतिचीवरं सादियेय्य, वज्जं नं फुसेय्य। यावजीवं रुक्खमूलिका अस्सु; यो छन्नं उपगच्छेय्य, वज्जं नं फुसेय्य। यावजीवं मच्छमंसं न खादेय्युं; यो मच्छमंसं खादेय्य, वज्जं नं फुसेय्या’ति। इमानि समणो गोतमो नानुजानिस्सति। ते मयं इमेहि पञ्चहि वत्थूहि जनं सञ्ञापेस्सामाति। सक्का खो, आवुसो, इमेहि पञ्चहि वत्थूहि समणस्स गोतमस्स सङ्घभेदो कातुं चक्कभेदो। लूखपसन्ना हि, आवुसो, मनुस्सा’’ति।
अथ खो देवदत्तो सपरिसो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो देवदत्तो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘भगवा, भन्ते, अनेकपरियायेन अप्पिच्छस्स…पे॰… वीरियारम्भस्स वण्णवादी। इमानि, भन्ते, पञ्च वत्थूनि अनेकपरियायेन अप्पिच्छताय…पे॰… वीरियारम्भाय संवत्तन्ति। साधु, भन्ते, भिक्खू यावजीवं आरञ्ञिका अस्सु; यो गामन्तं ओसरेय्य वज्जं नं फुसेय्य…पे॰… यावजीवं मच्छमंसं न खादेय्युं, यो मच्छमंसं खादेय्य वज्जं नं फुसेय्या’’ति। ‘‘अलं, देवदत्त, यो इच्छति आरञ्ञिको होतु, यो इच्छति गामन्ते विहरतु; यो इच्छति पिण्डपातिको होतु, यो इच्छति निमन्तनं सादियतु; यो इच्छति पंसुकूलिको होतु, यो इच्छति गहपतिचीवरं सादियतु। अट्ठमासे खो मया, देवदत्त, रुक्खमूलसेनासनं अनुञ्ञातं, तिकोटिपरिसुद्धं मच्छमंसं – अदिट्ठं असुतं अपरिसङ्कित’’न्ति। अथ खो देवदत्तो – ‘‘न भगवा इमानि पञ्च वत्थूनि अनुजानाती’’ति हट्ठो उदग्गो सपरिसो उट्ठायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि।
४१०. अथ खो देवदत्तो सपरिसो राजगहं पविसित्वा पञ्चहि वत्थूहि जनं सञ्ञापेसि – ‘‘मयं, आवुसो, समणं गोतमं उपसङ्कमित्वा पञ्च वत्थूनि याचिम्हा – ‘भगवा, भन्ते, अनेकपरियायेन अप्पिच्छस्स सन्तुट्ठस्स सल्लेखस्स धुतस्स पासादिकस्स अपचयस्स वीरियारम्भस्स वण्णवादी। इमानि, भन्ते, पञ्च वत्थूनि अनेकपरियायेन अप्पिच्छताय सन्तुट्ठिया सल्लेखाय धुतताय पासादिकताय अपचयाय वीरियारम्भाय संवत्तन्ति। साधु, भन्ते, भिक्खू यावजीवं आरञ्ञिका अस्सु; यो गामन्तं ओसरेय्य, वज्जं नं फुसेय्य। यावजीवं पिण्डपातिका अस्सु; यो निमन्तनं सादियेय्य, वज्जं नं फुसेय्य। यावजीवं पंसुकूलिका अस्सु; यो गहपतिचीवरं सादियेय्य, वज्जं नं फुसेय्य। यावजीवं रुक्खमूलिका अस्सु; यो छन्नं उपगच्छेय्य, वज्जं नं फुसेय्य। यावजीवं मच्छमंसं न खादेय्युं; यो मच्छमंसं खादेय्य, वज्जं नं फुसेय्या’ति। इमानि समणो गोतमो नानुजानाति । ते मयं इमेहि पञ्चहि वत्थूहि समादाय वत्तामा’’ति। तत्थ ये ते मनुस्सा अस्सद्धा अप्पसन्ना दुब्बुद्धिनो ते एवमाहंसु – ‘‘इमे खो समणा सक्यपुत्तिया धुता सल्लेखवुत्तिनो, समणो पन गोतमो बाहुल्लिको बाहुल्लाय चेतेती’’ति। ये पन ते मनुस्सा सद्धा पसन्ना पण्डिता ब्यत्ता बुद्धिमन्तो ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम देवदत्तो भगवतो सङ्घभेदाय परक्कमिस्सति चक्कभेदाया’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम देवदत्तो सङ्घभेदाय परक्कमिस्सति चक्कभेदाया’’ति! अथ खो ते भिक्खू देवदत्तं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर त्वं, देवदत्त, सङ्घभेदाय परक्कमसि चक्कभेदाया’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… ‘‘कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, सङ्घभेदाय परक्कमिस्ससि चक्कभेदाय! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४११. ‘‘यो पन भिक्खु समग्गस्स सङ्घस्स भेदाय परक्कमेय्य, भेदनसंवत्तनिकं वा अधिकरणं समादाय पग्गय्ह तिट्ठेय्य, सो भिक्खु भिक्खूहि एवमस्स वचनीयो – ‘मायस्मा समग्गस्स सङ्घस्स भेदाय परक्कमि, भेदनसंवत्तनिकं वा अधिकरणं समादाय पग्गय्ह अट्ठासि। समेतायस्मा सङ्घेन। समग्गो हि सङ्घो सम्मोदमानो अविवदमानो एकुद्देसो फासु विहरती’ति। एवञ्च सो भिक्खु भिक्खूहि वुच्चमानो तथेव पग्गण्हेय्य , सो भिक्खु भिक्खूहि यावततियं समनुभासितब्बो तस्स पटिनिस्सग्गाय। यावततियञ्चे समनुभासियमानो तं पटिनिस्सज्जेय्य, इच्चेतं कुसलं; नो चे पटिनिस्सज्जेय्य, सङ्घादिसेसो’’ति।
४१२. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
समग्गो नाम सङ्घो समानसंवासको समानसीमायं ठितो।
भेदाय परक्कमेय्याति – ‘‘कथं इमे नाना अस्सु, विना अस्सु, वग्गा अस्सू’’ति पक्खं परियेसति, गणं बन्धति।
भेदनसंवत्तनिकं वा अधिकरणन्ति अट्ठारसभेदकरवत्थूनि।
समादायाति आदाय।
पग्गय्हाति दीपेय्य।
तिट्ठेय्याति न पटिनिस्सज्जेय्य।
सो भिक्खूति यो सो सङ्घभेदको भिक्खु।
भिक्खूहीति अञ्ञेहि भिक्खूहि।
ये पस्सन्ति, ये सुणन्ति, तेहि वत्तब्बो – ‘‘मायस्मा समग्गस्स सङ्घस्स भेदाय परक्कमि, भेदनसंवत्तनिकं वा अधिकरणं समादाय पग्गय्ह अट्ठासि। समेतायस्मा सङ्घेन। समग्गो हि सङ्घो सम्मोदमानो अविवदमानो एकुद्देसो फासु विहरती’’ति। दुतियम्पि वत्तब्बो। ततियम्पि वत्तब्बो। सचे पटिनिस्सज्जति, इच्चेतं कुसलं; नो चे पटिनिस्सज्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। सुत्वा न वदन्ति , आपत्ति दुक्कटस्स। सो भिक्खु सङ्घमज्झम्पि आकड्ढित्वा वत्तब्बो – ‘‘मायस्मा समग्गस्स सङ्घस्स भेदाय परक्कमि, भेदनसंवत्तनिकं वा अधिकरणं समादाय पग्गय्ह अट्ठासि। समेतायस्मा सङ्घेन। समग्गो हि सङ्घो सम्मोदमानो अविवदमानो एकुद्देसो फासु विहरती’’ति। दुतियम्पि वत्तब्बो। ततियम्पि वत्तब्बो। सचे पटिनिस्सज्जति, इच्चेतं कुसलं; नो चे पटिनिस्सज्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो भिक्खु समनुभासितब्बो – ‘‘एवञ्च पन, भिक्खवे, समनुभासितब्बो। ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
४१३. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु समग्गस्स सङ्घस्स भेदाय परक्कमति। सो तं वत्थुं न पटिनिस्सज्जति। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुं समनुभासेय्य तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु समग्गस्स सङ्घस्स भेदाय परक्कमति। सो तं वत्थुं न पटिनिस्सज्जति। सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुं समनुभासति तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स भिक्खुनो समनुभासना तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘दुतियम्पि एतमत्थं वदामि…पे॰… ततियम्पि एतमत्थं वदामि – सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु समग्गस्स सङ्घस्स भेदाय परक्कमति। सो तं वत्थुं न पटिनिस्सज्जति। सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुं समनुभासति तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स भिक्खुनो समनुभासना तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘समनुभट्ठो सङ्घेन इत्थन्नामो भिक्खु तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति।
४१४. ञत्तिया दुक्कटं, द्वीहि कम्मवाचाहि थुल्लच्चया, कम्मवाचापरियोसाने आपत्ति सङ्घादिसेसस्स। सङ्घादिसेसं अज्झापज्जन्तस्स ञत्तिया दुक्कटं, द्वीहि कम्मवाचाहि थुल्लच्चया पटिप्पस्सम्भन्ति।
सङ्घादिसेसोति…पे॰… तेनपि वुच्चति सङ्घादिसेसोति।
४१५. धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी न पटिनिस्सज्जति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
धम्मकम्मे वेमतिको न पटिनिस्सज्जति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
धम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी न पटिनिस्सज्जति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
अधम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
अधम्मकम्मे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स।
अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
४१६. अनापत्ति असमनुभासन्तस्स, पटिनिस्सज्जन्तस्स, उम्मत्तकस्स, खित्तचित्तस्स, वेदनाट्टस्स, आदिकम्मिकस्साति।
सङ्घभेदसिक्खापदं निट्ठितं दसमं।
११. भेदानुवत्तकसिक्खापदं
४१७. तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे। तेन खो पन समयेन देवदत्तो सङ्घभेदाय परक्कमति चक्कभेदाय। भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘अधम्मवादी देवदत्तो, अविनयवादी देवदत्तो। कथञ्हि नाम देवदत्तो सङ्घभेदाय परक्कमिस्सति चक्कभेदाया’’ति! एवं वुत्ते कोकालिको कटमोदकतिस्सको खण्डदेविया पुत्तो समुद्ददत्तो ते भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘मायस्मन्तो एवं अवचुत्थ। धम्मवादी देवदत्तो, विनयवादी देवदत्तो। अम्हाकञ्च देवदत्तो छन्दञ्च रुचिञ्च आदाय वोहरति जानाति नो भासति अम्हाकंपेतं खमती’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खू देवदत्तस्स सङ्घभेदाय परक्कमन्तस्स अनुवत्तका भविस्सन्ति वग्गवादका’’ति! अथ खो ते भिक्खू ते अनुवत्तके भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर, भिक्खवे, भिक्खू देवदत्तस्स सङ्घभेदाय परक्कमन्तस्स अनुवत्तका होन्ति वग्गवादका’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… ‘‘कथञ्हि नाम ते, भिक्खवे, मोघपुरिसा देवदत्तस्स सङ्घभेदाय परक्कमन्तस्स अनुवत्तका भविस्सन्ति वग्गवादका ! नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४१८. ‘‘तस्सेव खो पन भिक्खुस्स भिक्खू होन्ति अनुवत्तका वग्गवादका एको वा द्वे वा तयो वा। ते एवं वदेय्युं – ‘मायस्मन्तो एतं भिक्खुं किञ्चि अवचुत्थ। धम्मवादी चेसो भिक्खु, विनयवादी चेसो भिक्खु। अम्हाकञ्चेसो भिक्खु छन्दञ्च रुचिञ्च आदाय वोहरति जानाति नो भासति अम्हाकम्पेतं खमती’ति, ते भिक्खू भिक्खूहि एवमस्सु वचनीया – ‘मायस्मन्तो एवं अवचुत्थ, न चेसो भिक्खु धम्मवादी, न चेसो भिक्खु विनयवादी, मायस्मन्तानम्पि सङ्घभेदो रुच्चित्थ, समेतायस्मन्तानं सङ्घेन, समग्गो हि सङ्घो सम्मोदमानो अविवदमानो एकुद्देसो फासु विहरती’ति। एवञ्च ते भिक्खू भिक्खूहि वुच्चमाना तथेव पग्गण्हेय्युं, ते भिक्खू भिक्खूहि यावततियं समनुभासितब्बा तस्स पटिनिस्सग्गाय। यावततियञ्चे समनुभासियमाना तं पटिनिस्सज्जेय्युं, इच्चेतं कुसलं, नो चे पटिनिस्सज्जेय्युं, सङ्घादिसेसो’’ति।
४१९. तस्सेव खो पनाति तस्स सङ्घभेदकस्स भिक्खुनो।
भिक्खू होन्तीति अञ्ञे भिक्खू होन्ति।
अनुवत्तकाति यंदिट्ठिको सो होति यंखन्तिको यंरुचिको तेपि तंदिट्ठिका होन्ति तंखन्तिका तंरुचिका।
वग्गवादकाति तस्स वण्णाय पक्खाय ठिता होन्ति।
एको वा द्वे वा तयो वाति एको वा होति द्वे वा तयो वा। ते एवं वदेय्युं – ‘‘मायस्मन्तो एतं भिक्खुं किञ्चि अवचुत्थ, धम्मवादी चेसो भिक्खु, विनयवादी चेसो भिक्खु, अम्हाकञ्चेसो भिक्खु छन्दञ्च रुचिञ्च आदाय वोहरति जानाति नो भासति अम्हाकंपेतं खमती’ति।
ते भिक्खूति ये ते अनुवत्तका भिक्खू।
भिक्खूहीति अञ्ञेहि भिक्खूहि।
ये पस्सन्ति ये सुणन्ति तेहि वत्तब्बा – ‘‘मायस्मन्तो एवं अवचुत्थ। न चेसो भिक्खु धम्मवादी, न चेसो भिक्खु विनयवादी। मायस्मन्तानम्पि सङ्घभेदो रुच्चित्थ। समेतायस्मन्तानं सङ्घेन। समग्गो हि सङ्घो सम्मोदमानो अविवदमानो एकुद्देसो फासु विहरती’’ति। दुतियम्पि वत्तब्बा। ततियम्पि वत्तब्बा। सचे पटिनिस्सज्जन्ति, इच्चेतं कुसलं; नो चे पटिनिस्सज्जन्ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सुत्वा न वदन्ति, आपत्ति दुक्कटस्स। ते भिक्खू सङ्घमज्झम्पि आकड्ढित्वा वत्तब्बा – ‘‘मायस्मन्तो एवं अवचुत्थ। न चेसो भिक्खु धम्मवादी, न चेसो भिक्खु विनयवादी। मायस्मन्तानम्पि सङ्घभेदो रुच्चित्थ। समेतायस्मन्तानं सङ्घेन। समग्गो हि सङ्घो सम्मोदमानो अविवदमानो एकुद्देसो फासु विहरती’’ति। दुतियम्पि वत्तब्बा। ततियम्पि वत्तब्बा। सचे पटिनिस्सज्जन्ति, इच्चेतं कुसलं; नो चे पटिनिस्सज्जन्ति, आपत्ति दुक्कटस्स। ते भिक्खू समनुभासितब्बा। एवञ्च पन, भिक्खवे, समनुभासितब्बा। ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
४२०. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। इत्थन्नामो च इत्थनामो च भिक्खू इत्थन्नामस्स भिक्खुनो सङ्घभेदाय परक्कमन्तस्स अनुवत्तका वग्गवादका । ते तं वत्थुं न पटिनिस्सज्जन्ति। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामञ्च इत्थन्नामञ्च भिक्खू समनुभासेय्य तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। इत्थन्नामो च इत्थन्नामो च भिक्खू इत्थन्नामस्स भिक्खुनो सङ्घभेदाय परक्कमन्तस्स अनुवत्तका वग्गवादका। ते तं वत्थुं न पटिनिस्सज्जन्ति। सङ्घो इत्थन्नामञ्च इत्थन्नामञ्च भिक्खू समनुभासति तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स च इत्थन्नामस्स च भिक्खूनं समनुभासना तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘दुतियम्पि एतमत्थं वदामि…पे॰… ततियम्पि एतमत्थं वदामि – सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। इत्थन्नामो च इत्थन्नामो च भिक्खू इत्थन्नामस्स भिक्खुनो सङ्घभेदाय परक्कमन्तस्स अनुवत्तका वग्गवादका। ते तं वत्थुं न पटिनिस्सज्जन्ति। सङ्घो इत्थन्नामञ्च इत्थन्नामञ्च भिक्खू समनुभासति तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स च इत्थन्नामस्स च भिक्खूनं समनुभासना तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘समनुभट्ठा सङ्घेन इत्थन्नामो च इत्थन्नामो च भिक्खू तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति।
४२१. ञत्तिया दुक्कटं, द्वीहि कम्मवाचाहि थुल्लच्चया, कम्मवाचापरियोसाने आपत्ति सङ्घादिसेसस्स। सङ्घादिसेसं अज्झापज्जन्तानं ञत्तिया दुक्कटं, द्वीहि कम्मवाचाहि थुल्लच्चया पटिप्पस्सम्भन्ति। द्वे तयो एकतो समनुभासितब्बा, तदुत्तरि न समनुभासितब्बा।
सङ्घादिसेसोति…पे॰… तेनपि वुच्चति ‘‘सङ्घादिसेसो’’ति।
४२२. धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी न पटिनिस्सज्जन्ति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
धम्मकम्मे वेमतिका न पटिनिस्सज्जन्ति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
धम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी न पटिनिस्सज्जन्ति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
अधम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
अधम्मकम्मे वेमतिका, आपत्ति दुक्कटस्स।
अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
४२३. अनापत्ति असमनुभासन्तानं, पटिनिस्सज्जन्तानं, उम्मत्तकानं, खित्तचित्तानं, वेदनाट्टानं, आदिकम्मिकानन्ति।
भेदानुवत्तकसिक्खापदं निट्ठितं एकादसमं।
१२. दुब्बचसिक्खापदं
४२४. तेन समयेन बुद्धो भगवा कोसम्बियं विहरति घोसितारामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा छन्नो अनाचरं आचरति। भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘मावुसो, छन्न, एवरूपं अकासि। नेतं कप्पती’’ति। सो एवं वदेति – ‘‘किं नु खो नाम तुम्हे, आवुसो, मं वत्तब्बं मञ्ञथ? अहं खो नाम तुम्हे वदेय्यं। अम्हाकं बुद्धो अम्हाकं धम्मो अम्हाकं अय्यपुत्तेन धम्मो अभिसमितो। सेय्यथापि नाम महावातो वायन्तो तिणकट्ठपण्णसटं तिणकट्ठपण्णकसटं (क॰) एकतो उस्सारेय्य, सेय्यथा वा पन नदी पब्बतेय्या सङ्खसेवालपणकं एकतो उस्सारेय्य, एवमेव तुम्हे नानानामा नानागोत्ता नानाजच्चा नानाकुला पब्बजिता एकतो उस्सरिता। किं नु खो नाम तुम्हे, आवुसो, मं वत्तब्बं मञ्ञथ? अहं खो नाम तुम्हे वदेय्यं! अम्हाकं बुद्धो अम्हाकं धम्मो अम्हाकं अय्यपुत्तेन धम्मो अभिसमितो’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा छन्नो भिक्खूहि सहधम्मिकं वुच्चमानो अत्तानं अवचनीयं करिस्सती’’ति! अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं छन्नं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर त्वं, छन्न, भिक्खूहि सहधम्मिकं वुच्चमानो अत्तानं अवचनीयं करोसी’’ति? ‘‘सच्चं भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… ‘‘कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, भिक्खूहि सहधम्मिकं वुच्चमानो अत्तानं अवचनीयं करिस्ससि! नेतं, मोघपुरिस , अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४२५. ‘‘भिक्खु पनेव दुब्बचजातिको होति उद्देसपरियापन्नेसु सिक्खापदेसु भिक्खूहि सहधम्मिकं वुच्चमानो अत्तानं अवचनीयं करोति – ‘मा मं आयस्मन्तो किञ्चि अवचुत्थ कल्याणं वा पापकं वा, अहंपायस्मन्ते न किञ्चि वक्खामि कल्याणं वा पापकं वा, विरमथायस्मन्तो मम वचनाया’ति, सो भिक्खु भिक्खूहि एवमस्स वचनीयो – ‘मायस्मा अत्तानं अवचनीयं अकासि, वचनीयमेवायस्मा अत्तानं करोतु, आयस्मापि भिक्खू वदेतु सहधम्मेन, भिक्खूपि आयस्मन्तं वक्खन्ति सहधम्मेन। एवं संवद्धा हि तस्स भगवतो परिसा यदिदं अञ्ञमञ्ञवचनेन अञ्ञमञ्ञवुट्ठापनेनाति। एवञ्च सो भिक्खुं भिक्खूहि वुच्चमानो तथेव पग्गण्हेय्य, सो भिक्खु भिक्खूहि यावततियं समनुभासितब्बो तस्स पटिनिस्सग्गाय। यावततियञ्चे समनुभासीयमानो तं पटिनिस्सज्जेय्य, इच्चेतं कुसलं; नो चे पटिनिस्सज्जेय्य, सङ्घादिसेसो’’ति।
४२६. भिक्खू पनेव दुब्बचजातिको होतीति दुब्बचो होति दोवचस्सकरणेहि धम्मेहि समन्नागतो अक्खमो अप्पदक्खिणग्गाही अनुसासनिं।
उद्देसपरियापन्नेसु सिक्खापदेसूति पातिमोक्खपरियापन्नेसु सिक्खापदेसु।
भिक्खूहीति अञ्ञेहि भिक्खूहि।
सहधम्मिकं नाम यं भगवता पञ्ञत्तं सिक्खापदं, एतं सहधम्मिकं नाम।
तेन वुच्चमानो अत्तानं अवचनीयं करोति – ‘‘मा मं आयस्मन्तो किञ्चि अवचुत्थ कल्याणं वा पापकं वा, अहंपायस्मन्ते न किञ्चि वक्खामि कल्याणं वा पापकं वा। विरमथायस्मन्तो मम वचनाया’’ति।
सो भिक्खूति यो सो दुब्बचजातिको भिक्खु।
भिक्खूहीति अञ्ञेहि भिक्खूहि। ये पस्सन्ति ये सुणन्ति तेहि वत्तब्बो – ‘‘मायस्मा अत्तानं अवचनीयं अकासि। वचनीयमेव आयस्मा अत्तानं करोतु। आयस्मापि भिक्खू वदेतु सहधम्मेन, भिक्खूपि आयस्मन्तं वक्खन्ति सहधम्मेन। एवं संवद्धा हि तस्स भगवतो परिसा यदिदं अञ्ञमञ्ञवचनेन अञ्ञमञ्ञवुट्ठापनेना’’ति। दुतियम्पि वत्तब्बो। ततियम्पि वत्तब्बो। सचे पटिनिस्सज्जति , इच्चेतं कुसलं; नो चे पटिनिस्सज्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। सुत्वा न वदन्ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो भिक्खु सङ्घमज्झम्पि आकड्ढित्वा वत्तब्बो – ‘‘मायस्मा अत्तानं अवचनीयं अकासि…पे॰… अञ्ञमञ्ञवुट्ठापनेना’’ति। दुतियम्पि वत्तब्बो। ततियम्पि वत्तब्बो। सचे पटिनिस्सज्जति, इच्चेतं कुसलं; नो चे पटिनिस्सज्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो भिक्खु समनुभासितब्बो। एवञ्च पन, भिक्खवे, समनुभासितब्बो। ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
४२७. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु भिक्खूहि सहधम्मिकं वुच्चमानो अत्तानं अवचनीयं करोति। सो तं वत्थुं न पटिनिस्सज्जति। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुं समनुभासेय्य तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु भिक्खूहि सहधम्मिकं वुच्चमानो अत्तानं अवचनीयं करोति। सो तं वत्थुं न पटिनिस्सज्जति। सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुं समनुभासति तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स भिक्खुनो समनुभासना तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘दुतियम्पि एतमत्थं वदामि…पे॰… ततियम्पि एतमत्थं वदामि – ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु भिक्खूहि सहधम्मिकं वुच्चमानो अत्तानं अवचनीयं करोति। सो तं वत्थुं न पटिनिस्सज्जति। सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुं समनुभासति तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स भिक्खुनो समनुभासना तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘समनुभट्ठो सङ्घेन इत्थन्नामो भिक्खु तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति।
४२८. ञत्तिया दुक्कटं, द्वीहि कम्मवाचाहि थुल्लच्चया, कम्मवाचापरियोसाने आपत्ति सङ्घादिसेसस्स। सङ्घादिसेसं अज्झापज्जन्तस्स ञत्तिया दुक्कटं, द्वीहि कम्मवाचाहि थुल्लच्चया पटिप्पस्सम्भन्ति।
सङ्घादिसेसोति…पे॰… तेनपि वुच्चति सङ्घादिसेसोति।
४२९. धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी न पटिनिस्सज्जति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
धम्मकम्मे वेमतिको न पटिनिस्सज्जति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
धम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी न पटिनिस्सज्जति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
अधम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
अधम्मकम्मे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स।
अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
४३०. अनापत्ति असमनुभासन्तस्स, पटिनिस्सज्जन्तस्स, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
दुब्बचसिक्खापदं निट्ठितं द्वादसमं।
१३. कुलदूसकसिक्खापदं
४३१. इदं वत्थु चूळव॰ २१ तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन अस्सजिपुनब्बसुका नाम नाम भिक्खू (क॰) कीटागिरिस्मिं आवासिका होन्ति अलज्जिनो पापभिक्खू। ते चूळव॰ २९३ एवरूपं अनाचारं आचरन्ति – मालावच्छं रोपेन्तिपि रोपापेन्तिपि, सिञ्चन्तिपि सिञ्चापेन्तिपि, ओचिनन्तिपि ओचिनापेन्तिपि, गन्थेन्तिपि गन्थापेन्तिपि, एकतोवण्टिकमालं करोन्तिपि कारापेन्तिपि, उभतोवण्टिकमालं करोन्तिपि कारापेन्तिपि, मञ्जरिकं करोन्तिपि कारापेन्तिपि, विधूतिकं करोन्तिपि कारापेन्तिपि, वटंसकं करोन्तिपि कारापेन्तिपि, आवेळं करोन्तिपि कारापेन्तिपि, उरच्छदं करोन्तिपि कारापेन्तिपि। ते कुलित्थीनं कुलधीतानं कुलकुमारीनं कुलसुण्हानं कुलदासीनं एकतोवण्टिकमालं हरन्तिपि हरापेन्तिपि, उभतोवण्टिकमालं हरन्तिपि हरापेन्तिपि, मञ्जरिकं हरन्तिपि हरापेन्तिपि, विधूतिकं हरन्तिपि हरापेन्तिपि, वटंसकं हरन्तिपि हरापेन्तिपि, आवेळं हरन्तिपि हरापेन्तिपि, उरच्छदं हरन्तिपि हरापेन्तिपि। ते कुलित्थीहि कुलधीताहि कुलकुमारीहि कुलसुण्हाहि कुलदासीहि सद्धिं एकभाजनेपि भुञ्जन्ति, एकथालकेपि पिवन्ति, एकासनेपि निसीदन्ति, एकमञ्चेपि तुवट्टेन्ति, एकत्थरणापि तुवट्टेन्ति, एकपावुरणापि तुवट्टेन्ति, एकत्थरणपावुरणापि तुवट्टेन्ति, विकालेपि भुञ्जन्ति, मज्जम्पि पिवन्ति, मालागन्धविलेपनम्पि धारेन्ति, नच्चन्तिपि गायन्तिपि वादेन्तिपि लासेन्तिपि, नच्चन्तियापि नच्चन्ति, नच्चन्तियापि गायन्ति, नच्चन्तियापि वादेन्ति, नच्चन्तियापि लासेन्ति, गायन्तियापि नच्चन्ति, गायन्तियापि गायन्ति, गायन्तियापि वादेन्ति, गायन्तियापि लासेन्ति, वादेन्तियापि नच्चन्ति, वादेन्तियापि गायन्ति, वादेन्तियापि वादेन्ति, वादेन्तियापि लासेन्ति, लासेन्तियापि नच्चन्ति, लासेन्तियापि गायन्ति, लासेन्तियापि वादेन्ति, लासेन्तियापि लासेन्ति। अट्ठपदेपि कीळन्ति, दसपदेपि कीळन्ति, आकासेपि कीळन्ति, परिहारपथेपि कीळन्ति, सन्तिकायपि कीळन्ति, खलिकायपि कीळन्ति, घटिकायपि कीळन्ति, सलाकहत्थेनपि कीळन्ति, अक्खेनपि कीळन्ति, पङ्गचीरेनपि कीळन्ति, वङ्ककेनपि कीळन्ति, मोक्खचिकायपि कीळन्ति, चिङ्गुलकेनपि कीळन्ति, पत्ताळ्हकेनपि कीळन्ति, रथकेनपि कीळन्ति, धनुकेनपि कीळन्ति, अक्खरिकायपि कीळन्ति, मनेसिकायपि कीळन्ति, यथावज्जेनपि कीळन्ति। हत्थिस्मिम्पि सिक्खन्ति, अस्सस्मिम्पि सिक्खन्ति, रथस्मिम्पि सिक्खन्ति, धनुस्मिम्पि सिक्खन्ति, थरुस्मिम्पि सिक्खन्ति, हत्थिस्सपि पुरतो धावन्ति, अस्सस्सपि पुरतो धावन्ति, रथस्सपि पुरतो पुरतो धावन्ति (स्या॰) धावन्तिपि आधावन्तिपि, उस्सेळेन्तिपि, अप्फोटेन्तिपि, निब्बुज्झन्तिपि, मुट्ठीहिपि युज्झन्ति, रङ्गमज्झेपि सङ्घाटिं पत्थरित्वा नच्चकिं नच्चन्तिं (सी॰ स्या॰) एवं वदन्ति – इध, भगिनि, नच्चस्सूति, नलाटिकम्पि देन्ति, विविधम्पि अनाचारं आचरन्ति।
४३२. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु कासीसु वस्संवुट्ठो सावत्थिं गच्छन्तो भगवन्तं दस्सनाय, येन कीटागिरि तदवसरि। अथ खो सो भिक्खु पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय कीटागिरिं पिण्डाय पाविसि पासादिकेन अभिक्कन्तेन पटिक्कन्तेन आलोकितेन विलोकितेन समिञ्जितेन पसारितेन ओक्खित्तचक्खु इरियापथसम्पन्नो। मनुस्सा तं भिक्खुं पस्सित्वा एवमाहंसु – ‘‘क्वायं अबलबलो विय मन्दमन्दो विय भाकुटिकभाकुटिको विय? को इमस्स उपगतस्स पिण्डकं दस्सति? अम्हाकं पन अय्या अस्सजिपुनब्बसुका सण्हा सखिला सुखसम्भासा मिहितपुब्बङ्गमा एहिस्वागतवादिनो अब्भाकुटिका उत्तानमुखा पुब्बभासिनो। तेसं खो नाम पिण्डो दातब्बो’’ति।
अद्दसा खो अञ्ञतरो उपासको तं भिक्खुं कीटागिरिस्मिं पिण्डाय चरन्तं। दिस्वान येन सो भिक्खु तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तं भिक्खुं अभिवादेत्वा एतदवोच – ‘‘अपि, भन्ते, पिण्डो लब्भती’’ति? ‘‘न खो, आवुसो, पिण्डो लब्भती’’ति। ‘‘एहि, भन्ते, घरं गमिस्सामा’’ति। अथ खो सो उपासको तं भिक्खुं घरं नेत्वा भोजेत्वा एतदवोच – ‘‘कहं, भन्ते, अय्यो गमिस्सती’’ति? ‘‘सावत्थिं खो अहं, आवुसो, गमिस्सामि भगवन्तं दस्सनाया’’ति। ‘‘तेन हि, भन्ते, मम वचनेन भगवतो पादे सिरसा वन्द, एवञ्च वदेहि – ‘दुट्ठो, भन्ते, कीटागिरिस्मिं आवासो। अस्सजिपुनब्बसुका नाम कीटागिरिस्मिं आवासिका अलज्जिनो पापभिक्खू। ते एवरूपं अनाचारं आचरन्ति – मालावच्छं रोपेन्तिपि रोपापेन्तिपि, सिञ्चन्तिपि सिञ्चापेन्तिपि…पे॰… विविधम्पि अनाचारं आचरन्ति। येपि ते, भन्ते, मनुस्सा पुब्बे सद्धा अहेसुं पसन्ना तेपि एतरहि अस्सद्धा अप्पसन्ना। यानिपि तानि सङ्घस्स पुब्बे दानपथानि तानिपि एतरहि उपच्छिन्नानि। रिञ्चन्ति पेसला भिक्खू, निवसन्ति पापभिक्खू। साधु, भन्ते, भगवा कीटागिरिं भिक्खू पहिणेय्य यथायं कीटागिरिस्मिं आवासो सण्ठहेय्या’’’ति।
एवमावुसोति खो सो भिक्खु तस्स उपासकस्स पटिस्सुत्वा येन सावत्थि तेन पक्कामि। अनुपुब्बेन येन सावत्थि जेतवनं अनाथपिण्डिकस्स आरामो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। आचिण्णं खो पनेतं बुद्धानं भगवन्तानं आगन्तुकेहि भिक्खूहि सद्धिं पटिसम्मोदितुं। अथ खो भगवा तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘कच्चि, भिक्खु, खमनीयं कच्चि यापनीयं, कच्चिसि अप्पकिलमथेन अद्धानं आगतो, कुतो च त्वं भिक्खु आगच्छसी’’ति? ‘‘खमनीयं, भगवा, यापनीयं, भगवा। अप्पकिलमथेन चाहं, भन्ते, अद्धानं आगतो। इधाहं, भन्ते, कासीसु वस्संवुट्ठो सावत्थिं आगच्छन्तो भगवन्तं दस्सनाय येन कीटागिरि तदवसरिं। अथ ख्वाहं, भन्ते, पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय कीटागिरिं पिण्डाय पाविसिं। अद्दसा खो मं, भन्ते, अञ्ञतरो उपासको कीटागिरिस्मिं पिण्डाय चरन्तं। दिस्वान येनाहं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा मं अभिवादेत्वा एतदवोच – ‘अपि, भन्ते, पिण्डो लब्भती’ति? ‘न खो, आवुसो, पिण्डो लब्भती’ति। ‘एहि, भन्ते, घरं गमिस्सामा’ति। अथ खो, भन्ते, सो उपासको मं घरं नेत्वा भोजेत्वा एतदवोच – ‘कहं, भन्ते, अय्यो गमिस्ससी’ति? ‘सावत्थिं खो अहं, आवुसो, गमिस्सामि भगवन्तं दस्सनाया’ति। तेन हि, भन्ते, मम वचनेन भगवतो पादे सिरसा वन्द, एवञ्च वदेहि – ‘दुट्ठो, भन्ते, कीटागिरिस्मिं आवासो, अस्सजिपुनब्बसुका नाम कीटागिरिस्मिं आवासिका अलज्जिनो पापभिक्खू। ते एवरूपं अनाचारं आचरन्ति – मालावच्छं रोपेन्तिपि रोपापेन्तिपि, सिञ्चन्तिपि सिञ्चापेन्तिपि…पे॰… विविधम्पि अनाचारं आचरन्ति। येपि ते, भन्ते, मनुस्सा पुब्बे सद्धा अहेसुं पसन्ना तेपि एतरहि अस्सद्धा अप्पसन्ना, यानिपि तानि सङ्घस्स पुब्बे दानपथानि तानिपि एतरहि उपच्छिन्नानि, रिञ्चन्ति पेसला भिक्खू निवसन्ति पापभिक्खू। साधु, भन्ते, भगवा कीटागिरिं भिक्खू पहिणेय्य यथायं कीटागिरिस्मिं आवासो सण्ठहेय्या’ति। ततो अहं, भगवा, आगच्छामी’’ति।
४३३. अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा भिक्खू पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर, भिक्खवे, अस्सजिपुनब्बसुका नाम कीटागिरिस्मिं आवासिका अलज्जिनो पापभिक्खू ते एवरूपं अनाचारं आचरन्ति – मालावच्छं रोपेन्तिपि रोपापेन्तिपि, सिञ्चन्तिपि सिञ्चापेन्तिपि …पे॰… विविधम्पि अनाचारं आचरन्ति, येपि ते, भिक्खवे, मनुस्सा पुब्बे सद्धा अहेसुं पसन्ना तेपि एतरहि अस्सद्धा अप्पसन्ना; यानिपि तानि सङ्घस्स पुब्बे दानपथानि तानिपि एतरहि उपच्छिन्नानि; रिञ्चन्ति पेसला भिक्खू निवसन्ति पापभिक्खू’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… ‘‘कथञ्हि नाम ते, भिक्खवे, मोघपुरिसा एवरूपं अनाचारं आचरिस्सन्ति – मालावच्छं रोपेस्सन्तिपि रोपापेस्सन्तिपि, सञ्चिस्सन्तिपि सिञ्चापेस्सन्तिपि, ओचिनिस्सन्तिपि ओचिनापेस्सन्तिपि, गन्थिस्सन्तिपि गन्थापेस्सन्तिपि, एकतोवण्टिकमालं करिस्सन्तिपि कारापेस्सन्तिपि, उभतोवण्टिकमालं करिस्सन्तिपि कारापेस्सन्तिपि, मञ्जरिकं करिस्सन्तिपि कारापेस्सन्तिपि, विधूतिकं करिस्सन्तिपि कारापेस्सन्तिपि, वटंसकं करिस्सन्तिपि कारापेस्सन्तिपि, आवेळं करिस्सन्तिपि कारापेस्सन्तिपि, उरच्छदं करिस्सन्तिपि कारापेस्सन्तिपि। ते कुलित्थीनं कुलधीतानं कुलकुमारीनं कुलसुण्हानं कुलदासीनं एकतोवण्टिकमालं हरिस्सन्तिपि हारापेस्सन्तिपि, उभतोवण्टिकमालं हरिस्सन्तिपि हारापेस्सन्तिपि, मञ्जरिकं हरिस्सन्तिपि हारापेस्सन्तिपि , विधूतिकं हरिस्सन्तिपि हारापेस्सन्तिपि, वटंसकं हरिस्सन्तिपि हारापेस्सन्तिपि, आवेळं हरिस्सन्तिपि हारापेस्सन्तिपि, उरच्छदं हरिस्सन्तिपि हारापेस्सन्तिपि। ते कुलित्थीहि कुलधीताहि कुलकुमारीहि कुलसुण्हाहि कुलदासीहि सद्धिं एकभाजनेपि भुञ्जिस्सन्ति, एकथालकेपि पिविस्सन्ति, एकासनेपि निसीदिस्सन्ति, एकमञ्चेपि तुवट्टिस्सन्ति, एकत्थरणापि तुवट्टिस्सन्ति, एकपावुरणापि तुवट्टिस्सन्ति, एकत्थरणपावुरणापि तुवट्टिस्सन्ति, विकालेपि भुञ्जिस्सन्ति, मज्जम्पि पिविस्सन्ति, मालागन्धविलेपनम्पि धारिस्सन्ति, नच्चिस्सन्तिपि गायिस्सन्तिपि वादेस्सन्तिपि लासेस्सन्तिपि, नच्चन्तियापि नच्चिस्सन्ति नच्चन्तियापि गायिस्सन्ति नच्चन्तियापि वादेस्सन्ति नच्चन्तियापि लासेस्सन्ति, गायन्तियापि नच्चिस्सन्ति गायन्तियापि गायिस्सन्ति गायन्तियापि वादेस्सन्ति गायन्तियापि लासेस्सन्ति, वादेन्तियापि नच्चिस्सन्ति वादेन्तियापि गायिस्सन्ति वादेन्तियापि वादेस्सन्ति वादेन्तियापि लासेस्सन्ति, लासेन्तियापि नच्चिस्सन्ति लासेन्तियापि गायिस्सन्ति लासेन्तियापि वादेस्सन्ति लासेन्तियापि लासेस्सन्ति, अट्ठपदेपि कीळिस्सन्ति दसपदेपि कीळिस्सन्ति, अकासेपि कीळिस्सन्ति, परिहारपथेपि कीळिस्सन्ति, सन्तिकायपि कीळिस्सन्ति, खलिकायपि कीळिस्सन्ति, घटिकायपि कीळिस्सन्ति, सलाकहत्थेनपि कीळिस्सन्ति, अक्खेनपि कीळिस्सन्ति, पङ्गचीरेनपि कीळिस्सन्ति, वङ्ककेनपि कीळिस्सन्ति, मोक्खचिकायपि कीळिस्सन्ति, चिङ्गुलकेनपि कीळिस्सन्ति, पत्ताळ्हकेनपि कीळिस्सन्ति, रथकेनपि कीळिस्सन्ति, धनुकेनपि कीळिस्सन्ति, अक्खरिकायपि कीळिस्सन्ति , मनेसिकायपि कीळिस्सन्ति, यथावज्जेनपि कीळिस्सन्ति, हत्थिस्मिम्पि सिक्खिस्सन्ति, अस्सस्मिम्पि सिक्खिस्सन्ति, रथस्मिम्पि सिक्खिस्सन्ति, धनुस्मिम्पि सिक्खिस्सन्ति, थरुस्मिम्पि सिक्खिस्सन्ति, हत्थिस्सपि पुरतो धाविस्सन्ति, अस्सस्सपि पुरतो धाविस्सन्ति, रथस्सपि पुरतो पुरतो धाविस्सन्ति (स्या॰) धाविस्सन्तिपि आधाविस्सन्तिपि, उस्सेळेस्सन्तिपि, अप्फोटेस्सन्तिपि, निब्बुज्झिस्सन्तिपि, मुट्ठीहिपि युज्झिस्सन्ति, रङ्गमज्झेपि सङ्घाटिं पत्थरित्वा नच्चकिं एवं वक्खन्ति ‘‘इध भगिनि नच्चस्सू’’ति नलाटिकम्पि दस्सन्ति, विविधम्पि अनाचारं आचरिस्सन्ति! नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… विगरहित्वा धम्मिं कथं कत्वा सारिपुत्तमोग्गल्लाने आमन्तेसि – ‘‘गच्छथ तुम्हे, सारिपुत्ता, कीटागिरिं गन्त्वा अस्सजिपुनब्बसुकानं भिक्खूनं कीटागिरिस्मा पब्बाजनीयकम्मं करोथ। तुम्हाकं एते सद्धिविहारिका’’ति।
‘‘कथं मयं, भन्ते, अस्सजिपुनब्बसुकानं भिक्खूनं कीटागिरिस्मा पब्बाजनीयकम्मं करोम? चण्डा ते भिक्खू फरुसा’’ति। ‘‘तेन हि तुम्हे, सारिपुत्ता, बहुकेहि भिक्खूहि सद्धिं गच्छथा’’ति। ‘‘एवं, भन्ते’’ति खो सारिपुत्तमोग्गल्लाना भगवतो पच्चस्सोसुं। ‘‘एवञ्च पन, भिक्खवे, कातब्बं। पठमं अस्सजिपुनब्बसुका भिक्खू चोदेतब्बा। चोदेत्वा सारेतब्बा। सारेत्वा आपत्तिं रोपेतब्बा । आपत्तिं रोपेत्वा ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
४३४. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। इमे अस्सजिपुनब्बसुका भिक्खू कुलदूसका पापसमाचारा। इमेसं पापका समाचारा दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति च। कुलानि च इमेहि दुट्ठानि दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति च। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो अस्सजिपुनब्बसुकानं भिक्खूनं कीटागिरिस्मा पब्बाजनीयकम्मं करेय्य – ‘न अस्सजिपुनब्बसुकेहि भिक्खूहि कीटागिरिस्मिं वत्थब्ब’न्ति। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। इमे अस्सजिपुनब्बसुका भिक्खू कुलदूसका पापसमाचारा। इमेसं पापका समाचारा दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति च। कुलानि च इमेहि दुट्ठानि दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति च। सङ्घो अस्सजिपुनब्बसुकानं भिक्खूनं कीटागिरिस्मा पब्बाजनीयकम्मं करोति – ‘न अस्सजिपुनब्बसुकेहि भिक्खूहि कीटागिरिस्मिं वत्थब्ब’न्ति। यस्सायस्मतो खमति अस्सजिपुनब्बसुकानं भिक्खूनं कीटागिरिस्मा पब्बाजनीयकम्मस्स करणं – ‘न अस्सजिपुनब्बसुकेहि भिक्खूहि कीटागिरिस्मिं वत्थब्ब’न्ति, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘दुतियम्पि एतमत्थं वदामि…पे॰… ततियम्पि एतमत्थं वदामि – सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो…पे॰… सो भासेय्य।
‘‘कतं सङ्घेन अस्सजिपुनब्बसुकानं भिक्खूनं कीटागिरिस्मा पब्बाजनीयकम्मं – ‘न अस्सजिपुनब्बसुकेहि भिक्खूहि कीटागिरिस्मिं वत्थब्ब’न्ति। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति।
४३५. अथ खो सारिपुत्तमोग्गल्लानप्पमुखो भिक्खुसङ्घो कीटागिरिं गन्त्वा अस्सजिपुनब्बसुकानं भिक्खूनं कीटागिरिस्मा पब्बाजनीयकम्मं अकासि – ‘न अस्सजिपुनब्बसुकेहि भिक्खूहि कीटागिरिस्मिं वत्थब्ब’न्ति। ते सङ्घेन पब्बाजनीयकम्मकता न सम्मा वत्तन्ति, न लोमं पातेन्ति, न नेत्थारं वत्तन्ति, न भिक्खू खमापेन्ति, अक्कोसन्ति परिभासन्ति छन्दगामिता दोसगामिता मोहगामिता भयगामिता पापेन्ति, पक्कमन्तिपि, विब्भमन्तिपि। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम अस्सजिपुनब्बसुका भिक्खू सङ्घेन पब्बाजनीयकम्मकता न सम्मा वत्तिस्सन्ति, न लोमं पातेस्सन्ति, न नेत्थारं वत्तिस्सन्ति, न भिक्खू खमापेस्सन्ति , अक्कोसिस्सन्ति परिभासिस्सन्ति, छन्दगामिता दोसगामिता मोहगामिता भयगामिता पापेस्सन्ति पक्कमिस्सन्तिपि विब्भमिस्सन्तिपी’’ति ! अथ खो ते भिक्खू अस्सजिपुनब्बसुके भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर, भिक्खवे, अस्सजिपुनब्बसुका भिक्खू सङ्घेन पब्बाजनीयकम्मकता न सम्मा वत्तन्ति…पे॰… विब्भमन्तिपी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४३६. ‘‘भिक्खु पनेव अञ्ञतरं गामं वा निगमं वा उपनिस्साय विहरति कुलदूसको पापसमाचारो। तस्स खो पापका समाचारा दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति च, कुलानि च तेन दुट्ठानि दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति च। सो भिक्खु भिक्खूहि एवमस्स वचनीयो – ‘आयस्मा खो कुलदूसको पापसमाचारो, आयस्मतो खो पापका समाचारा दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति च, कुलानि चायस्मता दुट्ठानि दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति च। पक्कमतायस्मा इमम्हा आवासा। अलं ते इध वासेना’ति। एवञ्च सो भिक्खु भिक्खूहि वुच्चमानो ते भिक्खू एवं वदेय्य – ‘छन्दगामिनो च भिक्खू दोसगामिनो च भिक्खू मोहगामिनो च भिक्खू भयगामिनो च भिक्खू तादिसिकाय आपत्तिया एकच्चं पब्बाजेन्ति एकच्चं न पब्बाजेन्ती’ति, सो भिक्खु भिक्खूहि एवमस्स वचनीयो – ‘मायस्मा एवं अवच। न च भिक्खू छन्दगामिनो। न च भिक्खू दोसगामिनो। न च भिक्खू मोहगामिनो। न च भिक्खू भयगामिनो। आयस्मा खो कुलदूसको पापसमाचारो। आयस्मतो खो पापका समाचारा दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति च। कुलानि चायस्मता दुट्ठानि दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति च। पक्कमतायस्मा इमम्हा आवासा। अलं ते इध वासेना’ति। एवञ्च सो भिक्खु भिक्खूहि वुच्चमानो तथेव पग्गण्हेय्य, सो भिक्खु भिक्खूहि यावततियं समनुभासितब्बो तस्स पटिनिस्सग्गाय। यावततियञ्चे समनुभासीयमानो तं पटिनिस्सज्जेय्य , इच्चेतं कुसलं; नो चे पटिनिस्सज्जेय्य, सङ्घादिसेसो’’ति।
४३७. भिक्खु पनेव अञ्ञतरं गामं वा निगमं वाति गामोपि निगमोपि नगरम्पि गामो चेव निगमो च।
उपनिस्साय विहरतीति तत्थ पटिबद्धा होन्ति चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारा।
कुलं नाम चत्तारि कुलानि – खत्तियकुलं, ब्राह्मणकुलं, वेस्सकुलं, सुद्दकुलं।
कुलदूसकोति कुलानि दूसेति पुप्फेन वा फलेन वा चुण्णेन वा मत्तिकाय वा दन्तकट्ठेन वा वेळुया वा वेळुना वा (स्या॰) वेज्जिकाय वा जङ्घपेसनिकेन वा।
पापसमाचारोति मालावच्छं रोपेतिपि रोपापेतिपि, सिञ्चतिपि सिञ्चापेतिपि, ओचिनातिपि ओचिनापेतिपि, गन्थेतिपि गन्थापेतिपि।
दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति चाति ये संमुखा ते पस्सन्ति, ये तिरोक्खा ते सुणन्ति।
कुलानि च तेन दुट्ठानीति पुब्बे सद्धा हुत्वा तं आगम्म अस्सद्धा होन्ति, पसन्ना हुत्वा अप्पसन्ना होन्ति।
दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति चाति ये संमुखा ते पस्सन्ति, ये तिरोक्खा ते सुणन्ति।
सो भिक्खूति यो सो कुलदूसको भिक्खु।
भिक्खूहीति अञ्ञेहि भिक्खूहि। ये पस्सन्ति ये सुणन्ति। तेहि वत्तब्बो – ‘‘आयस्मा खो कुलदूसको पापसमाचारो। आयस्मतो खो पापका समाचारा दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति च। कुलानि चायस्मता दुट्ठानि दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति च। पक्कमतायस्मा इमम्हा आवासा। अलं ते इध वासेना’’ति।
एवञ्च सो भिक्खु भिक्खूहि वुच्चमानो ते भिक्खू एवं वदेय्य – ‘‘छन्दगामिनो च भिक्खू, दोसगामिनो च भिक्खू, मोहगामिनो च भिक्खू, भयगामिनो च भिक्खू। तादिसिकाय आपत्तिया एकच्चं पब्बाजेन्ति एकच्चं न पब्बाजेन्ती’’ति।
सो भिक्खूति यो सो कम्मकतो भिक्खु।
भिक्खूहीति अञ्ञेहि भिक्खूहि। ये पस्सन्ति ये सुणन्ति तेहि वत्तब्बो – ‘‘मायस्मा एवं अवच। न च भिक्खू छन्दगामिनो, न च भिक्खू दोसगामिनो, न च भिक्खू मोहगामिनो, न च भिक्खू भयगामिनो। आयस्मा खो कुलदूसको पापसमाचारो। आयस्मतो खो पापका समाचारा दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति च। कुलानि चायस्मता दुट्ठानि दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति च। पक्कमतायस्मा इमम्हा आवासा। अलं ते इध वासेना’’ति। दुतियम्पि वत्तब्बो। ततियम्पि वत्तब्बो।
सचे पटिनिस्सज्जति, इच्चेतं कुसलं। नो चे पटिनिस्सज्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। सुत्वा न वदन्ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो भिक्खु सङ्घमज्झम्पि आकड्ढित्वा वत्तब्बो – ‘‘मायस्मा एवं अवच। न च भिक्खू छन्दगामिनो, न च भिक्खू दोसगामिनो, न च भिक्खू मोहगामिनो, न च भिक्खू भयगामिनो। आयस्मा खो कुलदूसको पापसमाचारो। आयस्मतो खो पापका समाचारा दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति च। कुलानि चायस्मता दुट्ठानि दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति च। पक्कमतायस्मा इमम्हा आवासा। अलं ते इध वासेना’’ति। दुतियम्पि वत्तब्बो। ततियम्पि वत्तब्बो। सचे पटिनिस्सज्जति, इच्चेतं कुसलं। नो चे पटिनिस्सज्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो भिक्खु समनुभासितब्बो। एवञ्च पन, भिक्खवे, समनुभासितब्बो। ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
४३८. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु सङ्घेन पब्बाजनीयकम्मकतो भिक्खू छन्दगामिता दोसगामिता मोहगामिता भयगामिता पापेति। सो तं वत्थुं न पटिनिस्सज्जति। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुं समनुभासेय्य तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु सङ्घेन पब्बाजनीयकम्मकतो भिक्खू छन्दगामिता दोसगामिता मोहगामिता भयगामिता पापेति। सो तं वत्थुं न पटिनिस्सज्जति। सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुं समनुभासति तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स भिक्खुनो समनुभासना तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘दुतियम्पि एतमत्थं वदामि…पे॰… ततियम्पि एतमत्थं वदामि…पे॰…।
‘‘समनुभट्ठो सङ्घेन इत्थन्नामो भिक्खु तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति।
४३९. ञत्तिया दुक्कटं, द्वीहि कम्मवाचाहि थुल्लच्चया, कम्मवाचापरियोसाने आपत्ति सङ्घादिसेसस्स। सङ्घादिसेसं अज्झापज्जन्तस्स ञत्तिया दुक्कटं, द्वीहि कम्मवाचाहि थुल्लच्चया पटिप्पस्सम्भन्ति।
सङ्घादिसेसोति सङ्घोव तस्सा आपत्तिया परिवासं देति, मूलाय पटिकस्सति, मानत्तं देति, अब्भेति; न सम्बहुला, न एकपुग्गलो । तेन वुच्चति – ‘सङ्घादिसेसो’ति, तस्सेव आपत्तिनिकायस्स नामकम्मं अधिवचनं। तेनपि वुच्चति सङ्घादिसेसोति।
४४०. धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी न पटिनिस्सज्जति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
धम्मकम्मे वेमतिको न पटिनिस्सज्जति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
धम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी न पटिनिस्सज्जति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
अधम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
अधम्मकम्मे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स।
अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
४४१. अनापत्ति असमनुभासन्तस्स, पटिनिस्सज्जन्तस्स, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
कुलदूसकसिक्खापदं निट्ठितं तेरसमं।
४४२. उद्दिट्ठा खो, आयस्मन्तो, तेरस सङ्घादिसेसा धम्मा, नव पठमापत्तिका, चत्तारो यावततियका। येसं भिक्खु अञ्ञतरं वा अञ्ञतरं वा आपज्जित्वा यावतीहं जानं पटिच्छादेति तावतीहं तेन भिक्खुना अकामा परिवत्थब्बं। परिवुत्थपरिवासेन भिक्खुना उत्तरि छारत्तं भिक्खुमानत्ताय पटिपज्जितब्बं। चिण्णमानत्तो भिक्खु यत्थ सिया वीसतिगणो भिक्खुसङ्घो तत्थ सो भिक्खु अब्भेतब्बो। एकेनपि चे ऊनो वीसतिगणो भिक्खुसङ्घो तं भिक्खुं अब्भेय्य, सो च भिक्खु अनब्भितो, ते च भिक्खू गारय्हा, अयं तत्थ सामीचि। तत्थायस्मन्ते पुच्छामि – ‘कच्चित्थ परिसुद्धा’? दुतियम्पि पुच्छामि – ‘कच्चित्थ परिसुद्धा’? ततियम्पि पुच्छामि – ‘कच्चित्थ परिसुद्धा’? परिसुद्धेत्थायस्मन्तो। तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामीति।
तेरसकं निट्ठितं।
तस्सुद्दानं –
विस्सट्ठि कायसंसग्गं, दुट्ठुल्लं अत्तकामञ्च।
सञ्चरित्तं कुटी चेव, विहारो च अमूलकं॥
किञ्चिलेसञ्च भेदो च, तस्सेव अनुवत्तका।
दुब्बचं कुलदूसञ्च, सङ्घादिसेसा तेरसाति॥
सङ्घादिसेसकण्डं निट्ठितं।
[[Category:Pali]]
kugujvd8yopuvu2z2uxc7cuk7fv9d75
1346138
1346134
2026-07-19T08:29:44Z
ङघिञ
963689
1346138
wikitext
text/x-wiki
<center>'''॥ नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स॥'''
<div style="background-color:lavender;"><h1><big>विनयपिटके</big></h1></div>
<div style="background-color:lightyellow;"><h2>पाराजिकपाळि</h2></div>
<h3>वेरञ्जकण्डं</h3></center>
१. तेन समयेन बुद्धो भगवा वेरञ्जायं विहरति नळेरुपुचिमन्दमूले महता भिक्खुसङ्घेन सद्धिं पञ्चमत्तेहि भिक्खुसतेहि। अस्सोसि खो वेरञ्जो ब्राह्मणो – ‘‘समणो खलु, भो, गोतमो सक्यपुत्तो सक्यकुला पब्बजितो वेरञ्जायं विहरति नळेरुपुचिमन्दमूले महता भिक्खुसङ्घेन सद्धिं पञ्चमत्तेहि भिक्खुसतेहि। तं खो पन भवन्तं गोतमं एवं कल्याणो कित्तिसद्दो अब्भुग्गतो – ‘इतिपि सो भगवा अरहं सम्मासम्बुद्धो विज्जाचरणसम्पन्नो सुगतो लोकविदू अनुत्तरो पुरिसदम्मसारथि सत्था देवमनुस्सानं बुद्धो भगवा भगवाति (स्या॰), दी॰ नि॰ १.१५७, अब्भुग्गताकारेन पन समेति। सो इमं लोकं सदेवकं समारकं सब्रह्मकं सस्समणब्राह्मणिं पजं सदेवमनुस्सं सयं अभिञ्ञा सच्छिकत्वा पवेदेति। सो धम्मं देसेति आदिकल्याणं मज्झेकल्याणं परियोसानकल्याणं सात्थं सब्यञ्जनं; केवलपरिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं पकासेति; साधु खो पन तथारूपानं अरहतं दस्सनं होती’’’ति।
२. इतो परं याव पारा॰ १५-१६ पदक्खिणं कत्वा पक्कामीति पाठो अ॰ नि॰ ८.११ अथ खो वेरञ्जो ब्राह्मणो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवता सद्धिं सम्मोदि। सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं निसीदि । एकमन्तं निसिन्नो खो वेरञ्जो ब्राह्मणो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘सुतं मेतं, भो गोतम – ‘न समणो गोतमो ब्राह्मणे जिण्णे वुड्ढे महल्लके अद्धगते वयोअनुप्पत्ते अभिवादेति वा पच्चुट्ठेति वा आसनेन वा निमन्तेती’ति। तयिदं, भो गोतम, तथेव? न हि भवं गोतमो ब्राह्मणे जिण्णे वुड्ढे महल्लके अद्धगते वयोअनुप्पत्ते अभिवादेति वा पच्चुट्ठेति वा आसनेन वा निमन्तेति? तयिदं, भो गोतम, न सम्पन्नमेवा’’ति।
‘‘नाहं तं, ब्राह्मण, पस्सामि सदेवके लोके समारके सब्रह्मके सस्समणब्राह्मणिया पजाय सदेवमनुस्साय यमहं अभिवादेय्यं वा पच्चुट्ठेय्यं वा आसनेन वा निमन्तेय्यं। यञ्हि, ब्राह्मण, तथागतो अभिवादेय्य वा पच्चुट्ठेय्य वा आसनेन वा निमन्तेय्य, मुद्धापि तस्स विपतेय्या’’ति।
३. ‘‘अरसरूपो भवं गोतमो’’ति? ‘‘अत्थि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘अरसरूपो समणो गोतमो’ति। ये ते, ब्राह्मण, रूपरसा सद्दरसा गन्धरसा रसरसा फोट्ठब्बरसा ते तथागतस्स पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावंकता अनभावकता (सी॰) अनभावंगता (स्या॰) आयतिं अनुप्पादधम्मा। अयं खो, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘अरसरूपो समणो गोतमो’ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसी’’ति।
४. ‘‘निब्भोगो भवं गोतमो’’ति? ‘‘अत्थि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘निब्भोगो समणो गोतमो’ति। ये ते, ब्राह्मण, रूपभोगा सद्दभोगा गन्धभोगा रसभोगा फोट्ठब्बभोगा ते तथागतस्स पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावंकता आयतिं अनुप्पादधम्मा। अयं खो, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘निब्भोगो समणो गोतमो’ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसी’’ति।
५. ‘‘अकिरियवादो भवं गोतमो’’ति? ‘‘अत्थि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘अकिरियवादो समणो गोतमो’ति। अहञ्हि, ब्राह्मण, अकिरियं वदामि कायदुच्चरितस्स वचीदुच्चरितस्स मनोदुच्चरितस्स। अनेकविहितानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं अकिरियं वदामि। अयं खो, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘अकिरियवादो समणो गोतमो’ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसी’’ति।
६. ‘‘उच्छेदवादो भवं गोतमो’’ति? ‘‘अत्थि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘उच्छेदवादो समणो गोतमो’ति। अहञ्हि, ब्राह्मण, उच्छेदं वदामि रागस्स दोसस्स मोहस्स। अनेकविहितानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं उच्छेदं वदामि। अयं खो, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘उच्छेदवादो समणो गोतमो’ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसी’’ति।
७. ‘‘जेगुच्छी भवं गोतमो’’ति? ‘‘अत्थि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘जेगुच्छी समणो गोतमो’ति। अहञ्हि, ब्राह्मण, जिगुच्छामि कायदुच्चरितेन वचीदुच्चरितेन मनोदुच्चरितेन। अनेकविहितानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं समापत्तिया जिगुच्छामि। अयं खो, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘जेगुच्छी समणो गोतमो’ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसी’’ति।
८. ‘‘वेनयिको भवं गोतमो’’ति? ‘‘अत्थि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘वेनयिको समणो गोतमो’ति। अहञ्हि, ब्राह्मण, विनयाय धम्मं देसेमि रागस्स दोसस्स मोहस्स। अनेकविहितानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं विनयाय धम्मं देसेमि। अयं खो, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘वेनयिको समणो गोतमो’ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसी’’ति।
९. ‘‘तपस्सी भवं गोतमो’’ति? ‘‘अत्थि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘तपस्सी समणो गोतमो’ति । तपनीयाहं, ब्राह्मण, पापके अकुसले धम्मे वदामि, कायदुच्चरितं वचीदुच्चरितं मनोदुच्चरितं। यस्स खो, ब्राह्मण , तपनीया पापका अकुसला धम्मा पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावंकता आयतिं अनुप्पादधम्मा तमहं तपस्सीति वदामि। तथागतस्स खो, ब्राह्मण, तपनीया पापका अकुसला धम्मा पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावंकता आयतिं अनुप्पादधम्मा। अयं खो, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘तपस्सी समणो गोतमो’ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसी’’ति।
१०. ‘‘अपगब्भो भवं गोतमो’’ति? ‘‘अत्थि ख्वेस, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘अपगब्भो समणो गोतमो’ति। यस्स खो, ब्राह्मण, आयतिं गब्भसेय्या पुनब्भवाभिनिब्बत्ति पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावंकता आयतिं अनुप्पादधम्मा तमहं अपगब्भोति वदामि। तथागतस्स खो, ब्राह्मण, आयतिं गब्भसेय्या पुनब्भवाभिनिब्बत्ति पहीना उच्छिन्नमूला तालावत्थुकता अनभावंकता आयतिं अनुप्पादधम्मा। अयं खो, ब्राह्मण, परियायो येन मं परियायेन सम्मा वदमानो वदेय्य – ‘अपगब्भो समणो गोतमो’ति, नो च खो यं त्वं सन्धाय वदेसि’’।
११. ‘‘सेय्यथापि, ब्राह्मण, कुक्कुटिया अण्डानि अट्ठ वा दस वा द्वादस वा। तानस्सु कुक्कुटिया सम्मा अधिसयितानि सम्मा परिसेदितानि सम्मा परिभावितानि। यो नु खो तेसं कुक्कुटच्छापकानं पठमतरं पादनखसिखाय वा मुखतुण्डकेन वा अण्डकोसं पदालेत्वा सोत्थिना अभिनिब्भिज्जेय्य, किन्ति स्वास्स वचनीयो – ‘‘जेट्ठो वा कनिट्ठो वा’’ति? ‘‘जेट्ठोतिस्स, भो गोतम, वचनीयो। सो हि नेसं जेट्ठो होती’’ति। ‘‘एवमेव खो अहं, ब्राह्मण, अविज्जागताय पजाय अण्डभूताय परियोनद्धाय अविज्जण्डकोसं पदालेत्वा एकोव लोके अनुत्तरं सम्मासम्बोधिं अभिसम्बुद्धो। स्वाहं, ब्राह्मण, जेट्ठो सेट्ठो लोकस्स’’।
‘‘आरद्धं खो पन मे, ब्राह्मण, वीरियं विरियं (सी॰ स्या॰) अहोसि असल्लीनं, उपट्ठिता सति असम्मुट्ठा अप्पमुट्ठा (सी॰ स्या॰), पस्सद्धो कायो असारद्धो, समाहितं चित्तं एकग्गं। सो खो अहं, ब्राह्मण, विविच्चेव कामेहि विविच्च अकुसलेहि धम्मेहि सवितक्कं सविचारं विवेकजं पीतिसुखं पठमं झानं उपसम्पज्ज विहासिं। वितक्कविचारानं वूपसमा अज्झत्तं सम्पसादनं चेतसो एकोदिभावं अवितक्कं अविचारं समाधिजं पीतिसुखं दुतियं झानं उपसम्पज्ज विहासिं। पीतिया च विरागा उपेक्खको च विहासिं सतो च सम्पजानो, सुखञ्च कायेन पटिसंवेदेसिं , यं तं अरिया आचिक्खन्ति – ‘उपेक्खको सतिमा सुखविहारी’ति ततियं झानं उपसम्पज्ज विहासिं। सुखस्स च पहाना दुक्खस्स च पहाना पुब्बेव सोमनस्सदोमनस्सानं अत्थङ्गमा अदुक्खमसुखं उपेक्खासतिपारिसुद्धिं चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहासिं।
१२. ‘‘सो एवं समाहिते चित्ते परिसुद्धे परियोदाते अनङ्गणे विगतूपक्किलेसे मुदुभूते कम्मनिये ठिते आनेञ्जप्पत्ते पुब्बेनिवासानुस्सतिञाणाय चित्तं अभिनिन्नामेसिं। सो अनेकविहितं पुब्बेनिवासं अनुस्सरामि , सेय्यथिदं – एकम्पि जातिं द्वेपि जातियो तिस्सोपि जातियो चतस्सोपि जातियो पञ्चपि जातियो दसपि जातियो वीसम्पि जातियो तिंसम्पि जातियो चत्तालीसम्पि जातियो पञ्ञासम्पि जातियो जातिसतम्पि, जातिसहस्सम्पि जातिसतसहस्सम्पि, अनेकेपि संवट्टकप्पे अनेकेपि विवट्टकप्पे अनेकेपि संवट्टविवट्टकप्पे – ‘अमुत्रासिं एवंनामो एवंगोत्तो एवंवण्णो एवमाहारो एवंसुखदुक्खप्पटिसंवेदी एवमायुपरियन्तो; सो ततो चुतो अमुत्र उदपादिं; तत्रापासिं एवंनामो एवंगोत्तो एवंवण्णो एवमाहारो एवंसुखदुक्खप्पटिसंवेदी एवमायुपरियन्तो; सो ततो चुतो इधूपपन्नोति। इति साकारं सउद्देसं अनेकविहितं पुब्बेनिवासं अनुस्सरामि। अयं खो मे, ब्राह्मण, रत्तिया पठमे यामे पठमा विज्जा अधिगता, अविज्जा विहता, विज्जा उप्पन्ना, तमो विहतो, आलोको उप्पन्नो – यथा तं अप्पमत्तस्स आतापिनो पहितत्तस्स विहरतो। अयं खो मे, ब्राह्मण, पठमाभिनिब्भिदा अहोसि कुक्कुटच्छापकस्सेव अण्डकोसम्हा।
१३. ‘‘सो एवं समाहिते चित्ते परिसुद्धे परियोदाते अनङ्गणे विगतूपक्किलेसे मुदुभूते कम्मनिये ठिते आनेञ्जप्पत्ते सत्तानं चुतूपपातञाणाय चित्तं अभिनिन्नामेसिं । सो दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन अतिक्कन्तमानुस्सकेन (क॰) सत्ते पस्सामि चवमाने उपपज्जमाने हीने पणीते सुवण्णे दुब्बण्णे। सुगते दुग्गते यथाकम्मूपगे सत्ते पजानामि – ‘इमे वत भोन्तो सत्ता कायदुच्चरितेन समन्नागता वचीदुच्चरितेन समन्नागता मनोदुच्चरितेन समन्नागता अरियानं उपवादका मिच्छादिट्ठिका मिच्छादिट्ठिकम्मसमादाना; ते कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपन्ना। इमे वा पन भोन्तो सत्ता कायसुचरितेन समन्नागता वचीसुचरितेन समन्नागता मनोसुचरितेन समन्नागता अरियानं अनुपवादका सम्मादिट्ठिका सम्मादिट्ठिकम्मसमादाना; ते कायस्स भेदा परं मरणा सुगतिं सग्गं लोकं उपपन्ना’ति। इति दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन सत्ते पस्सामि चवमाने उपपज्जमाने हीने पणीते सुवण्णे दुब्बण्णे। सुगते दुग्गते यथाकम्मूपगे सत्ते पजानामि। अयं खो मे, ब्राह्मण, रत्तिया मज्झिमे यामे दुतिया विज्जा अधिगता, अविज्जा विहता, विज्जा उप्पन्ना, तमो विहतो, आलोको उप्पन्नो – यथा तं अप्पमत्तस्स आतापिनो पहितत्तस्स विहरतो। अयं खो मे, ब्राह्मण, दुतियाभिनिब्भिदा अहोसि कुक्कुटच्छापकस्सेव अण्डकोसम्हा।
१४. ‘‘सो एवं समाहिते चित्ते परिसुद्धे परियोदाते अनङ्गणे विगतूपक्किलेसे मुदुभूते कम्मनिये ठिते आनेञ्जप्पत्ते आसवानं खयञाणाय चित्तं अभिनिन्नामेसिं। सो ‘इदं दुक्ख’न्ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं, ‘अयं दुक्खसमुदयो’ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं, ‘अयं दुक्खनिरोधो’ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं, ‘अयं दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा’ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं; ‘इमे आसवा’ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं, ‘अयं आसवसमुदयो’ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं, ‘अयं आसवनिरोधो’ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं, ‘अयं आसवनिरोधगामिनी पटिपदा’ति यथाभूतं अब्भञ्ञासिं। तस्स मे एवं जानतो एवं पस्सतो कामासवापि चित्तं विमुच्चित्थ भवासवापि चित्तं विमुच्चित्थ अविज्जासवापि चित्तं विमुच्चित्थ। विमुत्तस्मिं विमुत्तमिति ञाणं अहोसि। ‘खीणा जाति, वुसितं ब्रह्मचरियं, कतं करणीयं, नापरं इत्थत्ताया’ति अब्भञ्ञासिं। अयं खो मे, ब्राह्मण, रत्तिया पच्छिमे यामे ततिया विज्जा अधिगता, अविज्जा विहता, विज्जा उप्पन्ना, तमो विहतो, आलोको उप्पन्नो – यथा तं अप्पमत्तस्स आतापिनो पहितत्तस्स विहरतो। अयं खो मे, ब्राह्मण, ततियाभिनिब्भिदा अहोसि – कुक्कुटच्छापकस्सेव अण्डकोसम्हा’’ति।
१५. एवं वुत्ते, वेरञ्जो ब्राह्मणो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘जेट्ठो भवं गोतमो, सेट्ठो भवं गोतमो! अभिक्कन्तं, भो गोतम, अभिक्कन्तं, भो गोतम!! सेय्यथापि, भो गोतम, निक्कुज्जितं वा उक्कुज्जेय्य, पटिच्छन्नं वा विवरेय्य, मूळ्हस्स वा मग्गं आचिक्खेय्य, अन्धकारे वा तेलपज्जोतं धारेय्य – चक्खुमन्तो रूपानि दक्खन्तीति, एवमेवं भोता गोतमेन अनेकपरियायेन धम्मो पकासितो । एसाहं भवन्तं गोतमं सरणं गच्छामि धम्मञ्च भिक्खुसङ्घञ्च। उपासकं मं भवं गोतमो धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेतं सरणं गतं। अधिवासेतु च मे भवं गोतमो वेरञ्जायं वस्सावासं सद्धिं भिक्खुसङ्घेना’’ति। अधिवासेसि भगवा तुण्हीभावेन। अथ खो वेरञ्जो ब्राह्मणो भगवतो अधिवासनं विदित्वा उट्ठायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि।
१६. तेन खो पन समयेन वेरञ्जा दुब्भिक्खा होति द्वीहितिका सेतट्ठिका सलाकावुत्ता न सुकरा उञ्छेन पग्गहेन यापेतुं। तेन खो पन समयेन उत्तरापथका उत्तराहका (सी॰) अस्सवाणिजा अस्सवणिजा (क॰) पञ्चमत्तेहि अस्ससतेहि वेरञ्जं वस्सावासं उपगता होन्ति। तेहि अस्समण्डलिकासु भिक्खूनं पत्थपत्थपुलकं पत्थपत्थमूलकं (क॰) पञ्ञत्तं होति। भिक्खू पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय वेरञ्जं पिण्डाय पविसित्वा पिण्डं अलभमाना अस्समण्डलिकासु पिण्डाय चरित्वा पत्थपत्थपुलकं आरामं आहरित्वा उदुक्खले कोट्टेत्वा कोट्टेत्वा परिभुञ्जन्ति। आयस्मा पनानन्दो पत्थपुलकं सिलायं पिसित्वा भगवतो उपनामेति। तं भगवा परिभुञ्जति।
अस्सोसि खो भगवा उदुक्खलसद्दं। जानन्तापि तथागता पुच्छन्ति, जानन्तापि न पुच्छन्ति; कालं विदित्वा पुच्छन्ति, कालं विदित्वा न पुच्छन्ति; अत्थसंहितं तथागता पुच्छन्ति, नो अनत्थसंहितं। अनत्थसंहिते सेतुघातो तथागतानं। द्वीहि आकारेहि बुद्धा भगवन्तो भिक्खू पटिपुच्छन्ति – धम्मं वा देसेस्साम, सावकानं वा सिक्खापदं पञ्ञपेस्सामाति पञ्ञापेस्सामाति (सी॰ स्या॰)। अथ खो भगवा आयस्मन्तं आनन्दं आमन्तेसि – ‘‘किं नु खो सो, आनन्द, उदुक्खलसद्दो’’ति? अथ खो आयस्मा आनन्दो भगवतो एतमत्थं आरोचेसि । ‘‘साधु साधु, आनन्द! तुम्हेहि, आनन्द सप्पुरिसेहि विजितं। पच्छिमा जनता सालिमंसोदनं अतिमञ्ञिस्सती’’ति।
१७. अथ खो आयस्मा महामोग्गल्लानो महामोग्गलानो (क॰) येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा महामोग्गल्लानो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘एतरहि, भन्ते, वेरञ्जा दुब्भिक्खा द्वीहितिका सेतट्ठिका सलाकावुत्ता। न सुकरा उञ्छेन पग्गहेन यापेतुं। इमिस्सा, भन्ते, महापथविया हेट्ठिमतलं सम्पन्नं – सेय्यथापि खुद्दमधुं अनीलकं एवमस्सादं। साधाहं, भन्ते, पथविं परिवत्तेय्यं। भिक्खू पप्पटकोजं परिभुञ्जिस्सन्ती’’ति। ‘‘ये पन ते, मोग्गल्लान, पथविनिस्सिता पाणा ते कथं करिस्ससी’’ति? ‘‘एकाहं, भन्ते, पाणिं अभिनिम्मिनिस्सामि – सेय्यथापि महापथवी। ये पथविनिस्सिता पाणा ते तत्थ सङ्कामेस्सामि। एकेन हत्थेन पथविं परिवत्तेस्सामी’’ति। ‘‘अलं, मोग्गल्लान, मा ते रुच्चि पथविं परिवत्तेतुं। विपल्लासम्पि सत्ता पटिलभेय्यु’’न्ति। ‘‘साधु, भन्ते, सब्बो भिक्खुसङ्घो उत्तरकुरुं पिण्डाय गच्छेय्या’’ति। ‘‘अलं, मोग्गल्लान, मा ते रुच्चि सब्बस्स भिक्खुसङ्घस्स उत्तरकुरुं पिण्डाय गमन’’न्ति।
१८. अथ खो आयस्मतो सारिपुत्तस्स रहोगतस्स पटिसल्लीनस्स एवं चेतसो परिवितक्को उदपादि – ‘‘कतमेसानं खो बुद्धानं भगवन्तानं ब्रह्मचरियं न चिरट्ठितिकं अहोसि; कतमेसानं बुद्धानं भगवन्तानं ब्रह्मचरियं चिरट्ठितिकं अहोसी’’ति? अथ खो आयस्मा सारिपुत्तो सायन्हसमयं सायण्हसमयं (सी॰) पटिसल्लाना वुट्ठितो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा सारिपुत्तो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘इध मय्हं, भन्ते, रहोगतस्स पटिसल्लीनस्स एवं चेतसो परिवितक्को उदपादि – ‘कतमेसानं खो बुद्धानं भगवन्तानं ब्रह्मचरियं न चिरट्ठितिकं अहोसि, कतमेसानं बुद्धानं भगवन्तानं ब्रह्मचरियं चिरट्ठितिकं अहोसी’ति। ‘कतमेसानं नु खो, भन्ते, बुद्धानं भगवन्तानं ब्रह्मचरियं न चिरट्ठितिकं अहोसि, कतमेसानं बुद्धानं भगवन्तानं ब्रह्मचरियं चिरट्ठितिकं अहोसी’’’ति?
‘‘भगवतो च, सारिपुत्त, विपस्सिस्स भगवतो च सिखिस्स भगवतो च वेस्सभुस्स ब्रह्मचरियं न चिरट्ठितिकं अहोसि। भगवतो च, सारिपुत्त, ककुसन्धस्स भगवतो च कोणागमनस्स भगवतो च कस्सपस्स ब्रह्मचरियं चिरट्ठितिकं अहोसी’’ति।
१९. ‘‘को नु खो , भन्ते, हेतु को पच्चयो, येन भगवतो च विपस्सिस्स भगवतो च सिखिस्स भगवतो च वेस्सभुस्स ब्रह्मचरियं न चिरट्ठितिकं अहोसी’’ति? ‘‘भगवा च, सारिपुत्त, विपस्सी भगवा च सिखी भगवा च वेस्सभू किलासुनो अहेसुं सावकानं वित्थारेन धम्मं देसेतुं। अप्पकञ्च नेसं अहोसि सुत्तं गेय्यं वेय्याकरणं गाथा उदानं इतिवुत्तकं जातकं अब्भुतधम्मं वेदल्लं। अपञ्ञत्तं सावकानं सिक्खापदं। अनुद्दिट्ठं पातिमोक्खं। तेसं बुद्धानं भगवन्तानं अन्तरधानेन बुद्धानुबुद्धानं सावकानं अन्तरधानेन ये ते पच्छिमा सावका नानानामा नानागोत्ता नानाजच्चा नानाकुला पब्बजिता ते तं ब्रह्मचरियं खिप्पञ्ञेव अन्तरधापेसुं। सेय्यथापि, सारिपुत्त, नानापुप्फानि फलके निक्खित्तानि सुत्तेन असङ्गहितानि तानि वातो विकिरति विधमति विद्धंसेति। तं किस्स हेतु? यथा तं सुत्तेन असङ्गहितत्ता। एवमेव खो, सारिपुत्त, तेसं बुद्धानं भगवन्तानं अन्तरधानेन बुद्धानुबुद्धानं सावकानं अन्तरधानेन ये ते पच्छिमा सावका नानानामा नानागोत्ता नानाजच्चा नानाकुला पब्बजिता ते तं ब्रह्मचरियं खिप्पञ्ञेव अन्तरधापेसुं।
‘‘अकिलासुनो च ते भगवन्तो अहेसुं सावके चेतसा चेतो परिच्च ओवदितुं। भूतपुब्बं, सारिपुत्त, वेस्सभू भगवा अरहं सम्मासम्बुद्धो अञ्ञतरस्मिं भिंसनके भीसनके (क॰) वनसण्डे सहस्सं भिक्खुसङ्घं चेतसा चेतो परिच्च ओवदति अनुसासति – ‘एवं वितक्केथ, मा एवं वितक्कयित्थ; एवं मनसिकरोथ, मा एवं मनसाकत्थ मनसाकरित्थ (क॰); इदं पजहथ, इदं उपसम्पज्ज विहरथा’ति। अथ खो, सारिपुत्त, तस्स भिक्खुसहस्सस्स वेस्सभुना भगवता अरहता सम्मासम्बुद्धेन एवं ओवदियमानानं एवं अनुसासियमानानं अनुपादाय आसवेहि चित्तानि विमुच्चिंसु। तत्र सुदं, सारिपुत्त, भिंसनकस्स वनसण्डस्स भिंसनकतस्मिं होति – यो कोचि अवीतरागो तं वनसण्डं पविसति, येभुय्येन लोमानि हंसन्ति। अयं खो, सारिपुत्त, हेतु अयं पच्चयो येन भगवतो च विपस्सिस्स भगवतो च सिखिस्स भगवतो च वेस्सभुस्स ब्रह्मचरियं न चिरट्ठितिकं अहोसी’’ति।
२०. ‘‘को पन, भन्ते, हेतु को पच्चयो येन भगवतो च ककुसन्धस्स भगवतो च कोणागमनस्स भगवतो च कस्सपस्स ब्रह्मचरियं चिरट्ठितिकं अहोसी’’ति? ‘‘भगवा च, सारिपुत्त, ककुसन्धो भगवा च कोणागमनो भगवा च कस्सपो अकिलासुनो अहेसुं सावकानं वित्थारेन धम्मं देसेतुं। बहुञ्च नेसं अहोसि सुत्तं गेय्यं वेय्याकरणं गाथा उदानं इतिवुत्तकं जातकं अब्भुतधम्मं वेदल्लं, पञ्ञत्तं सावकानं सिक्खापदं, उद्दिट्ठं पातिमोक्खं। तेसं बुद्धानं भगवन्तानं अन्तरधानेन बुद्धानुबुद्धानं सावकानं अन्तरधानेन ये ते पच्छिमा सावका नानानामा नानागोत्ता नानाजच्चा नानाकुला पब्बजिता ते तं ब्रह्मचरियं चिरं दीघमद्धानं ठपेसुं। सेय्यथापि, सारिपुत्त, नानापुप्फानि फलके निक्खित्तानि सुत्तेन सुसङ्गहितानि तानि वातो न विकिरति न विधमति न विद्धंसेति। तं किस्स हेतु? यथा तं सुत्तेन सुसङ्गहितत्ता। एवमेव खो, सारिपुत्त, तेसं बुद्धानं भगवन्तानं अन्तरधानेन बुद्धानुबुद्धानं सावकानं अन्तरधानेन ये ते पच्छिमा सावका नानानामा नानागोत्ता नानाजच्चा नानाकुला पब्बजिता ते तं ब्रह्मचरियं चिरं दीघमद्धानं ठपेसुं। अयं खो, सारिपुत्त, हेतु अयं पच्चयो येन भगवतो च ककुसन्धस्स भगवतो च कोणागमनस्स भगवतो च कस्सपस्स ब्रह्मचरियं चिरट्ठितिकं अहोसी’’ति।
२१. अथ खो आयस्मा सारिपुत्तो उट्ठायासना एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा येन भगवा तेनञ्जलिं पणामेत्वा भगवन्तं एतदवोच – ‘‘एतस्स, भगवा, कालो! एतस्स, सुगत, कालो! यं भगवा सावकानं सिक्खापदं पञ्ञपेय्य पञ्ञापेय्य (सी॰ स्या॰), उद्दिसेय्य पातिमोक्खं, यथयिदं ब्रह्मचरियं अद्धनियं अस्स चिरट्ठितिक’’न्ति। ‘‘आगमेहि त्वं, सारिपुत्त ! आगमेहि त्वं, सारिपुत्त! तथागतोव तत्थ कालं जानिस्सति। न ताव, सारिपुत्त, सत्था सावकानं सिक्खापदं पञ्ञपेति उद्दिसति न उद्दिसति (सी॰) पातिमोक्खं याव न इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति। यतो च खो, सारिपुत्त, इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति, अथ सत्था सावकानं सिक्खापदं पञ्ञपेति उद्दिस्सति पातिमोक्खं तेसंयेव आसवट्ठानीयानं धम्मानं पटिघाताय। न ताव, सारिपुत्त, इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति याव न सङ्घो रत्तञ्ञुमहत्तं पत्तो होति। यतो च खो, सारिपुत्त, सङ्घो रत्तञ्ञुमहत्तं पत्तो होति अथ इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति, अथ, सत्था सावकानं सिक्खापदं पञ्ञपेति उद्दिसति पातिमोक्खं तेसंयेव आसवट्ठानीयानं धम्मानं पटिघाताय। न ताव, सारिपुत्त, इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति, याव न सङ्घो वेपुल्लमहत्तं पत्तो होति। यतो च खो, सारिपुत्त, सङ्घो वेपुल्लमहत्तं पत्तो होति, अथ इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति, अथ सत्था सावकानं सिक्खापदं पञ्ञपेति उद्दिसति पातिमोक्खं तेसंयेव आसवट्ठानीयानं धम्मानं पटिघाताय। न ताव, सारिपुत्त, इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति, याव न सङ्घो लाभग्गमहत्तं पत्तो होति। यतो च खो, सारिपुत्त, सङ्घो लाभग्गमहत्तं पत्तो होति, अथ इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति, अथ सत्था सावकानं सिक्खापदं पञ्ञपेति उद्दिसति पातिमोक्खं तेसंयेव आसवट्ठानीयानं धम्मानं पटिघाताय। न ताव, सारिपुत्त, इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति, याव न सङ्घो बाहुसच्चमहत्तं पत्तो होति। यतो च खो, सारिपुत्त, सङ्घो बाहुसच्चमहत्तं पत्तो होति, अथ इधेकच्चे आसवट्ठानीया धम्मा सङ्घे पातुभवन्ति, अथ सत्था सावकानं सिक्खापदं पञ्ञपेति उद्दिसति पातिमोक्खं तेसंयेव आसवट्ठानीयानं धम्मानं पटिघाताय। निरब्बुदो हि, सारिपुत्त, भिक्खुसङ्घो निरादीनवो अपगतकाळको सुद्धो सारे पतिट्ठितो। इमेसञ्हि, सारिपुत्त, पञ्चन्नं भिक्खुसतानं यो पच्छिमको भिक्खु सो सोतापन्नो अविनिपातधम्मो नियतो सम्बोधिपरायणो’’ति।
२२. अथ खो भगवा आयस्मन्तं आनन्दं आमन्तेसि – ‘‘आचिण्णं खो पनेतं, आनन्द, तथागतानं येहि निमन्तिता वस्सं वसन्ति, न ते अनपलोकेत्वा जनपदचारिकं पक्कमन्ति। आयामानन्द, वेरञ्जं ब्राह्मणं अपलोकेस्सामा’’ति। ‘‘एवं भन्ते’’ति खो आयस्मा आनन्दो भगवतो पच्चस्सोसि। अथ खो भगवा निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय आयस्मता आनन्देन पच्छासमणेन येन वेरञ्जस्स ब्राह्मणस्स निवेसनं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि। अथ खो वेरञ्जो ब्राह्मणो येन भगवा तेनुपसङ्कमि ; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नं खो वेरञ्जं ब्राह्मणं भगवा एतदवोच – ‘‘निमन्तितम्ह तया, ब्राह्मण , वस्संवुट्ठा वस्संवुत्था (सी॰ स्या॰ क॰), अपलोकेम तं, इच्छाम मयं जनपदचारिकं पक्कमितु’’न्ति। ‘‘सच्चं, भो गोतम, निमन्तितत्थ मया वस्संवुट्ठा; अपि च, यो देय्यधम्मो सो न दिन्नो। तञ्च खो नो असन्तं, नोपि अदातुकम्यता, तं कुतेत्थ लब्भा बहुकिच्चा घरावासा बहुकरणीया। अधिवासेतु मे भवं गोतमो स्वातनाय भत्तं सद्धिं भिक्खुसङ्घेना’’ति। अधिवासेसि भगवा तुण्हीभावेन। अथ खो भगवा वेरञ्जं ब्राह्मणं धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा उट्ठायासना पक्कामि। अथ खो वेरञ्जो ब्राह्मणो तस्सा रत्तिया अच्चयेन सके निवेसने पणीतं खादनीयं भोजनीयं पटियादापेत्वा भगवतो कालं आरोचापेसि – ‘‘कालो, भो गोतम, निट्ठितं भत्त’’न्ति।
२३. अथ खो भगवा पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय येन वेरञ्जस्स ब्राह्मणस्स निवेसनं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि सद्धिं भिक्खुसङ्घेन। अथ खो वेरञ्जो ब्राह्मणो बुद्धप्पमुखं भिक्खुसङ्घं पणीतेन खादनीयेन भोजनीयेन सहत्था सन्तप्पेत्वा सम्पवारेत्वा भगवन्तं भुत्ताविं ओनीतपत्तपाणिं ओणीतपत्तपाणिं (क॰) तिचीवरेन अच्छादेसि, एकमेकञ्च भिक्खुं एकमेकेन दुस्सयुगेन अच्छादेसि। अथ खो भगवा वेरञ्जं ब्राह्मणं धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा उट्ठायासना पक्कामि। अथ खो भगवा वेरञ्जायं यथाभिरन्तं विहरित्वा अनुपगम्म सोरेय्यं सङ्कस्सं कण्णकुज्जं येन पयागपतिट्ठानं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पयागपतिट्ठाने गङ्गं नदिं उत्तरित्वा येन बाराणसी तदवसरि। अथ खो भगवा बाराणसियं यथाभिरन्तं विहरित्वा येन वेसाली तेन चारिकं पक्कामि। अनुपुब्बेन चारिकं चरमानो येन वेसाली तदवसरि। तत्र सुदं भगवा वेसालियं विहरति महावने कूटागारसालायन्ति।
वेरञ्जभाणवारो निट्ठितो।
<h3><center>पाराजिककण्डं</center></h3>
१. पठमपाराजिकं
सुदिन्नभाणवारो
२४. तेन खो पन समयेन वेसालिया अविदूरे कलन्दगामो नाम अत्थि कलन्दगामो नाम होति (सी॰), कलन्दगामो होति (स्या॰)। तत्थ सुदिन्नो नाम कलन्दपुत्तो सेट्ठिपुत्तो होति। अथ खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो सम्बहुलेहि सम्पहूलेहि (सी॰) सहायकेहि सद्धिं वेसालिं अगमासि केनचिदेव करणीयेन । तेन खो पन समयेन भगवा महतिया परिसाय परिवुतो धम्मं देसेन्तो निसिन्नो होति। अद्दस खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो भगवन्तं महतिया परिसाय परिवुतं धम्मं देसेन्तं निसिन्नं। दिस्वानस्स एतदहोसि – ‘‘यंनूनाहम्पि धम्मं सुणेय्य’’न्ति। अथ खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो येन सा परिसा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नस्स खो सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स एतदहोसि – ‘‘यथा यथा खो अहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, नयिदं सुकरं अगारं अज्झावसता एकन्तपरिपुण्णं एकन्तपरिसुद्धं सङ्खलिखितं ब्रह्मचरियं चरितुं; यंनूनाहं केसमस्सुं ओहारेत्वा कासायानि वत्थानि अच्छादेत्वा अगारस्मा अनगारियं पब्बजेय्य’’न्ति। अथ खो सा परिसा भगवता धम्मिया कथाय सन्दस्सिता समादपिता समुत्तेजिता सम्पहंसिता उट्ठायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि।
२५. अथ खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो अचिरवुट्ठिताय परिसाय येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘यथा यथाहं, भन्ते, भगवता धम्मं देसितं आजानामि , नयिदं सुकरं अगारं अज्झावसता एकन्तपरिपुण्णं एकन्तपरिसुद्धं सङ्खलिखितं ब्रह्मचरियं चरितुं; इच्छामहं, भन्ते, केसमस्सुं ओहारेत्वा कासायानि वत्थानि अच्छादेत्वा अगारस्मा अनगारियं पब्बजितुं। पब्बाजेतु मं भगवा’’ति। ‘‘अनुञ्ञातोसि पन त्वं, सुद्दिन्न, मातापितूहि अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति? ‘‘न खो अहं, भन्ते, अनुञ्ञातो मातापितूहि अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति। ‘‘न खो, सुदिन्न, तथागता अननुञ्ञातं मातापितूहि पुत्तं पब्बाजेन्ती’’ति। ‘‘सोहं, भन्ते, तथा करिस्सामि यथा मं मातापितरो अनुजानिस्सन्ति अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति।
२६. अथ खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो वेसालियं तं करणीयं तीरेत्वा येन कलन्दगामो येन मातापितरो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा मातापितरो एतदवोच – ‘‘अम्मताता, यथा यथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, नयिदं सुकरं अगारं अज्झावसता एकन्तपरिपुण्णं एकन्तपरिसुद्धं सङ्खलिखितं ब्रह्मचरियं चरितुं; इच्छामहं केसमस्सुं ओहारेत्वा कासायानि वत्थानि अच्छादेत्वा अगारस्मा अनगारियं पब्बजितुं। अनुजानाथ मं अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति। एवं वुत्ते सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स मातापितरो सुदिन्नं कलन्दपुत्तं एतदवोचुं – ‘‘त्वं खोसि, तात सुदिन्न, अम्हाकं एकपुत्तको पियो मनापो सुखेधितो सुखपरिहतो। न त्वं, तात सुदिन्न, किञ्चि दुक्खस्स जानासि। मरणेनपि मयं ते अकामका विना भविस्साम, किं पन मयं तं जीवन्तं अनुजानिस्साम अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति। दुतियम्पि खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो मातापितरो एतदवोच – ‘‘अम्मताता, यथा यथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, नयिदं सुकरं अगारं अज्झावसता एकन्तपरिपुण्णं एकन्तपरिसुद्धं सङ्खलिखितं ब्रह्मचरियं चरितुं; इच्छामहं केसमस्सुं ओहारेत्वा कासायानि वत्थानि अच्छादेत्वा अगारस्मा अनगारियं पब्बजितुं। अनुजानाथ मं अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति। दुतियम्पि खो सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स मातापितरो सुदिन्नं कलन्दपुत्तं एतदवोचुं – ‘‘त्वं खोसि, तात सुदिन्न, अम्हाकं एकपुत्तको पियो मनापो सुखेधितो सुखपरिहतो। न त्वं, तात सुदिन्न, किञ्चि दुक्खस्स जानासि। मरणेनपि मयं ते अकामका विना भविस्साम, किं पन मयं तं जीवन्तं अनुजानिस्साम अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति! ततियम्पि खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो मातापितरो एतदवोच – ‘‘अम्मताता , यथा यथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, नयिदं सुकरं अगारं अज्झावसता एकन्तपरिपुण्णं एकन्तपरिसुद्धं सङ्खलिखितं ब्रह्मचरियं चरितुं; इच्छामहं केसमस्सुं ओहारेत्वा कासायानि वत्थानि अच्छादेत्वा अगारस्मा अनगारियं पब्बजितुं । अनुजानाथ मं अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति। ततियम्पि खो सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स मातापितरो सुदिन्नं कलन्दपुत्तं एतदवोचुं – ‘‘त्वं खोसि, तात सुदिन्न, अम्हाकं एकपुत्तको पियो मनापो सुखेधितो सुखपरिहतो। न त्वं, तात सुदिन्न, किञ्चि दुक्खस्स जानासि। मरणेनपि मयं ते अकामका विना भविस्साम, किं पन मयं तं जीवन्तं अनुजानिस्साम अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति!
२७. अथ खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो – ‘‘न मं मातापितरो अनुजानन्ति अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति, तत्थेव अनन्तरहिताय भूमिया निपज्जि – इधेव मे मरणं भविस्सति पब्बज्जा वाति। अथ खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो एकम्पि भत्तं न भुञ्जि, द्वेपि भत्तानि न भुञ्जि, तीणिपि भत्तानि न भुञ्जि, चत्तारिपि भत्तानि न भुञ्जि, पञ्चपि भत्तानि न भुञ्जि, छपि भत्तानि न भुञ्जि, सत्तपि भत्तानि न भुञ्जि।
२८. अथ खो सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स मातापितरो सुदिन्नं कलन्दपुत्तं एतदवोचुं – ‘‘त्वं खोसि, तात सुदिन्न, अम्हाकं एकपुत्तको पियो मनापो सुखेधितो सुखपरिहतो। न त्वं, तात सुदिन्न, किञ्चि दुक्खस्स जानासि। मरणेनपि मयं ते अकामका विना भविस्साम, किं पन मयं तं जीवन्तं अनुजानिस्साम अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाय? उट्ठेहि, तात सुदिन्न, भुञ्ज च पिव च परिचारेहि च, भुञ्जन्तो पिवन्तो परिचारेन्तो कामे परिभुञ्जन्तो पुञ्ञानि करोन्तो अभिरमस्सु। न तं मयं अनुजानाम अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति। एवं वुत्ते सुदिन्नो कलन्दपुत्तो तुण्ही अहोसि। दुतियम्पि खो…पे॰… ततियम्पि खो सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स मातापितरो सुदिन्नं कलन्दपुत्तं एतदवोचुं – ‘‘त्वं खोसि, तात सुदिन्न, अम्हाकं एकपुत्तको पियो मनापो सुखेधितो सुखपरिहतो। न त्वं, तात सुदिन्न, किञ्चि दुक्खस्स जानासि। मरणेनपि मयं ते अकामका विना भविस्साम, किं पन मयं तं जीवन्तं अनुजानिस्साम अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाय! उट्ठेहि, तात सुदिन्न, भुञ्ज च पिव च परिचारेहि च, भुञ्जन्तो पिवन्तो परिचारेन्तो कामे परिभुञ्जन्तो पुञ्ञानि करोन्तो अभिरमस्सु। न तं मयं अनुजानाम अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति। ततियम्पि खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो तुण्ही अहोसि।
अथ खो सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स सहायका येन सुदिन्नो कलन्दपुत्तो तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा सुदिन्नं कलन्दपुत्तं एतदवोचुं – ‘‘त्वं खोसि, सम्म सुदिन्न, मातापितूनं एकपुत्तको पियो मनापो सुखेधितो सुखपरिहतो। न त्वं, सम्म सुदिन्न, किञ्चि दुक्खस्स जानासि। मरणेनपि ते मातापितरो अकामका विना भविस्सन्ति, किं पन तं जीवन्तं अनुजानिस्सन्ति अगारस्मा अनगारियं पब्बजाय! उट्ठेहि, सम्म सुदिन्न, भुञ्ज च पिव च परिचारेहि च, भुञ्जन्तो पिवन्तो परिचारेन्तो कामे परिभुञ्जन्तो पुञ्ञानि करोन्तो अभिरमस्सु, न तं मातापितरो अनुजानिस्सन्ति अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति। एवं वुत्ते, सुदिन्नो कलन्दपुत्तो तुण्ही अहोसि। दुतियम्पि खो…पे॰… ततियम्पि खो सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स सहायका सुदिन्नं कलन्दपुत्तं एतदवोचुं – ‘‘त्वं खोसि, सम्म सुदिन्न…पे॰… ततियम्पि खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो तुण्ही अहोसि।
२९. अथ खो सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स सहायका येन सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स मातापितरो तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स मातापितरो एतदवोचुं – ‘‘अम्मताता, एसो सुदिन्नो अनन्तरहिताय भूमिया निपन्नो – ‘इधेव मे मरणं भविस्सति पब्बज्जा वा’ति। सचे तुम्हे सुदिन्नं नानुजानिस्सथ अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाय, तत्थेव मरणं आगमिस्सति। सचे पन तुम्हे सुदिन्नं अनुजानिस्सथ अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाय, पब्बजितम्पि नं दक्खिस्सथ। सचे सुदिन्नो नाभिरमिस्सति अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाय, का तस्स अञ्ञा गति भविस्सति, इधेव पच्चागमिस्सति। अनुजानाथ सुदिन्नं अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति। ‘‘अनुजानाम , ताता, सुदिन्नं अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति। अथ खो सुदिन्नस्स कलन्दपुत्तस्स सहायका येन सुदिन्नो कलन्दपुत्तो तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा सुदिन्नं कलन्दपुत्तं एतदवोचुं – ‘‘उट्ठेहि, सम्म सुदिन्न, अनुञ्ञातोसि मातापितूहि अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति।
३०. अथ खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो – ‘‘अनुञ्ञातोम्हि किर मातापितूहि अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति, हट्ठो उदग्गो पाणिना गत्तानि परिपुञ्छन्तो वुट्ठासि। अथ खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो कतिपाहं बलं गाहेत्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसन्नो खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘अनुञ्ञातो अनुञ्ञातोम्हि (सी॰ स्या॰) अहं, भन्ते, मातापितूहि अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाय। पब्बाजेतु मं भगवा’’ति । अलत्थ खो सुदिन्नो कलन्दपुत्तो भगवतो सन्तिके पब्बज्जं, अलत्थ उपसम्पदं। अचिरूपसम्पन्नो च पनायस्मा सुदिन्नो एवरूपे धुतगुणे समादाय वत्तति, आरञ्ञिको होति पिण्डपातिको पंसुकूलिको सपदानचारिको, अञ्ञतरं वज्जिगामं उपनिस्साय विहरति।
तेन खो पन समयेन वज्जी दुब्भिक्खा होति द्वीहितिका सेतट्ठिका सलाकावुत्ता, न सुकरा उञ्छेन पग्गहेन यापेतुं। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स एतदहोसि – ‘‘एतरहि खो वज्जी दुब्भिक्खा द्वीहितिका सेतट्ठिका सलाकावुत्ता, न सुकरा उञ्छेन पग्गहेन यापेतुं। बहू खो पन मे वेसालियं ञाती अड्ढा महद्धना महाभोगा पहूतजातरूपरजता पहूतवित्तूपकरणा पहूतधनधञ्ञा। यंनूनाहं ञाती उपनिस्साय विहरेय्यं! ञाती मं ञातकापि मं (स्या॰) निस्साय दानानि दस्सन्ति पुञ्ञानि करिस्सन्ति, भिक्खू च लाभं लच्छन्ति, अहञ्च पिण्डकेन न किलमिस्सामी’’ति। अथ खो आयस्मा सुदिन्नो सेनासनं संसामेत्वा पत्तचीवरमादाय येन वेसाली तेन पक्कामि। अनुपुब्बेन येन वेसाली तदवसरि। तत्र सुदं आयस्मा सुदिन्नो वेसालियं विहरति महावने कूटागारसालायं। अस्सोसुं खो आयस्मतो सुदिन्नस्स ञातका – ‘‘सुदिन्नो किर कलन्दपुत्तो वेसालिं अनुप्पत्तो’’ति। ते आयस्मतो सुदिन्नस्स सट्ठिमत्ते थालिपाके भत्ताभिहारं अभिहरिंसु। अथ खो आयस्मा सुदिन्नो ते सट्ठिमत्ते थालिपाके भिक्खूनं विस्सज्जेत्वा पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय कलन्दगामं पिण्डाय पाविसि। कलन्दगामे सपदानं पिण्डाय चरमानो येन सकपितु निवेसनं तेनुपसङ्कमि।
३१. तेन खो पन समयेन आयस्मतो सुदिन्नस्स ञातिदासी आभिदोसिकं कुम्मासं छड्डेतुकामा छट्टेतुकामा (क॰) होति। अथ खो आयस्मा सुदिन्नो तं ञातिदासिं एतदवोच – ‘‘सचे तं, भगिनि, छड्डनीयधम्मं , इध मे पत्ते आकिरा’’ति। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स ञातिदासी तं आभिदोसिकं कुम्मासं आयस्मतो सुदिन्नस्स पत्ते आकिरन्ती हत्थानञ्च पादानञ्च सरस्स च निमित्तं अग्गहेसि। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स ञातिदासी येनायस्मतो सुदिन्नस्स माता तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मतो सुदिन्नस्स मातरं एतदवोच – ‘‘यग्घेय्ये, जानेय्यासि, अय्यपुत्तो सुदिन्नो अनुप्पत्तो’’ति। ‘‘सचे, जे, त्वं सच्चं भणसि, अदासिं तं करोमी’’ति।
३२. तेन खो पन समयेन आयस्मा सुदिन्नो तं आभिदोसिकं कुम्मासं अञ्ञतरं कुट्टमूलं कुड्डमूलं (सी॰ स्या॰) निस्साय परिभुञ्जति। पितापि खो आयस्मतो सुदिन्नस्स कम्मन्ता आगच्छन्तो अद्दस आयस्मन्तं सुदिन्नं तं आभिदोसिकं कुम्मासं अञ्ञतरं कुट्टमूलं निस्साय परिभुञ्जन्तं । दिस्वान येनायस्मा सुदिन्नो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं सुदिन्नं एतदवोच – ‘‘अत्थि नाम, तात सुदिन्न, आभिदोसिकं कुम्मासं परिभुञ्जिस्ससि! ननु नाम, तात सुदिन्न, सकं गेहं गन्तब्ब’’न्ति? ‘‘अगमिम्ह अगमम्हा (क॰) खो ते गहपति, गेहं। ततोयं आभिदोसिको कुम्मासो’’ति। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पिता आयस्मतो सुदिन्नस्स बाहायं गहेत्वा आयस्मन्तं सुदिन्नं एतदवोच – ‘‘एहि, तात सुदिन्न, घरं गमिस्सामा’’ति। अथ खो आयस्मा सुदिन्नो येन सकपितु निवेसनं तेनुपसङ्कमि ; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पिता आयस्मन्तं सुदिन्नं एतदवोच – ‘‘भुञ्ज, तात सुदिन्ना’’ति। ‘‘अलं, गहपति, कतं मे अज्ज भत्तकिच्च’’न्ति। ‘‘अधिवासेहि, तात सुदिन्न, स्वातनाय भत्त’’न्ति। अधिवासेसि खो आयस्मा सुदिन्नो तुण्हीभावेन। अथ खो आयस्मा सुदिन्नो उट्ठायासना पक्कामि।
३३. अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स माता तस्सा रत्तिया अच्चयेन हरितेन गोमयेन पथविं ओपुञ्जापेत्वा ओपुच्छापेत्वा (सी॰ स्या॰) द्वे पुञ्जे कारापेसि – एकं हिरञ्ञस्स, एकं सुवण्णस्स। ताव महन्ता पुञ्जा अहेसुं, ओरतो ठितो पुरिसो पारतो ठितं पुरिसं न पस्सति; पारतो ठितो पुरिसो ओरतो ठितं पुरिसं न पस्सति। ते पुञ्जे किलञ्जेहि पटिच्छादापेत्वा मज्झे आसनं पञ्ञापेत्वा तिरोकरणीयं परिक्खिपित्वा आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिकं आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, वधु, येन अलङ्कारेन अलङ्कता पुत्तस्स मे सुदिन्नस्स पिया अहोसि मनापा तेन अलङ्कारेन अलङ्करा’’ति। ‘‘एवं, अय्ये’’ति, खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिका आयस्मतो सुदिन्नस्स मातुया पच्चस्सोसि।
३४. अथ खो आयस्मा सुदिन्नो पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय येन सकपितु निवेसनं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पिता येनायस्मा सुदिन्नो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा ते पुञ्जे विवरापेत्वा आयस्मन्तं सुदिन्नं एतदवोच – ‘‘इदं ते, तात सुदिन्न, मातु मत्तिकं इत्थिकाय इत्थिधनं, अञ्ञं पेत्तिकं अञ्ञं पितामहं। लब्भा, तात सुदिन्न, हीनायावत्तित्वा भोगा च भुञ्जितुं पुञ्ञानि च कातुं। एहि त्वं, तात सुदिन्न, हीनायावत्तित्वा भोगे च भुञ्जस्सु पुञ्ञानि च करोही’’ति । ‘‘तात, न उस्सहामि न विसहामि, अभिरतो अहं ब्रह्मचरियं चरामी’’ति। दुतियम्पि खो…पे॰… ततियम्पि खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पिता आयस्मन्तं सुदिन्नं एतदवोच – ‘‘इदं ते, तात सुदिन्न, मातु मत्तिकं, इत्थिकाय इत्थिधनं, अञ्ञं पेत्तिकं , अञ्ञं पितामहं। लब्भा, तात सुदिन्न, हीनायावत्तित्वा भोगा च भुञ्जितुं पुञ्ञानि च कातुं। एहि त्वं, तात सुदिन्न, हीनायावत्तित्वा भोगे च भुञ्जस्सु पुञ्ञानि च करोही’’ति। ‘‘वदेय्याम खो तं, गहपति, सचे त्वं नातिकड्ढेय्यासी’’ति। ‘‘वदेहि, तात सुदिन्ना’’ति। तेन हि त्वं, गहपति, महन्ते महन्ते साणिपसिब्बके कारापेत्वा हिरञ्ञसुवण्णस्स पूरापेत्वा सकटेहि निब्बाहापेत्वा मज्झे गङ्गाय सोते ओपातेहि ओसादेहि (सी॰ स्या॰)। तं किस्स हेतु? यञ्हि ते, गहपति, भविस्सति ततोनिदानं भयं वा छम्भितत्तं वा लोमहंसो वा आरक्खो वा सो ते न भविस्सती’’ति। एवं वुत्ते, आयस्मतो सुदिन्नस्स पिता अनत्तमनो अहोसि – ‘‘कथञ्हि नाम पुत्तो सुदिन्नो एवं वक्खती’’ति!
३५. अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पिता आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिकं आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, वधु, त्वं पिया च मनापा च त्वम्पि याच (सी॰)। अप्पेव नाम पुत्तो सुदिन्नो तुय्हम्पि वचनं करेय्या’’ति! अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिका आयस्मतो सुदिन्नस्स पादेसु गहेत्वा आयस्मन्तं सुदिन्नं एतदवोच – ‘‘कीदिसा नाम ता, अय्यपुत्त, अच्छरायो यासं त्वं हेतु ब्रह्मचरियं चरसी’’ति? ‘‘न खो अहं, भगिनि, अच्छरानं हेतु ब्रह्मचरियं चरामी’’ति। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिका – ‘‘अज्जतग्गे मं अय्यपुत्तो सुदिन्नो भगिनिवादेन समुदाचरती’’ति, तत्थेव मुच्छिता पपता।
अथ खो आयस्मा सुदिन्नो पितरं एतदवोच – ‘‘सचे, गहपति, भोजनं दातब्बं देथ, मा नो विहेठयित्था’’ति। ‘‘भुञ्ज, तात सुदिन्ना’’ति। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स माता च पिता च आयस्मन्तं सुदिन्नं पणीतेन खादनीयेन भोजनीयेन सहत्था सन्तप्पेसुं सम्पवारेसुं। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स माता आयस्मन्तं सुदिन्नं भुत्ताविं ओनीतपत्तपाणिं एतदवोच – ‘‘इदं, तात सुदिन्न, कुलं अड्ढं महद्धनं महाभोगं पहूतजातरूपरजतं पहूतवित्तूपकरणं पहूतधनधञ्ञं। लब्भा, तात सुदिन्न, हीनायावत्तित्वा भोगा च भुञ्जितुं पुञ्ञानि च कातुं। एहि त्वं, तात सुदिन्न, हीनायावत्तित्वा भोगे च भुञ्जस्सु पुञ्ञानि च करोही’’ति। ‘‘अम्म, न उस्सहामि न विसहामि , अभिरतो अहं ब्रह्मचरियं चरामी’’ति। दुतियम्पि खो…पे॰… ततियम्पि खो आयस्मतो सुदिन्नस्स माता आयस्मन्तं सुदिन्नं एतदवोच – ‘‘इदं, तात सुदिन्न, कुलं अड्ढं महद्धनं महाभोगं पहूतजातरूपरजतं पहूतवित्तूपकरणं पहूतधनधञ्ञं पहूतधनधञ्ञं (प॰ चरामीति) इतिपाठो सब्बत्थ नत्थि, ऊनो मञ्ञे। तेन हि, तात सुदिन्न, बीजकम्पि देहि – मा नो अपुत्तकं सापतेय्यं लिच्छवयो अतिहरापेसु’’न्ति। ‘‘एतं खो मे, अम्म, सक्का कातु’’न्ति। ‘‘कहं पन, तात सुदिन्न, एतरहि विहरसी’’ति? ‘‘महावने, अम्मा’’ति। अथ खो आयस्मा सुदिन्नो उट्ठायासना पक्कामि।
३६. अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स माता आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिकं आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, वधु, यदा उतुनी होसि, पुप्फं ते उप्पन्नं होति, अथ मे आरोचेय्यासी’’ति। ‘‘एवं अय्ये’’ति खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिका आयस्मतो सुदिन्नस्स मातुया पच्चस्सोसि। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिका नचिरस्सेव उतुनी अहोसि, पुप्फंसा उप्पज्जि। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिका आयस्मतो सुदिन्नस्स मातरं एतदवोच – ‘‘उतुनीम्हि, अय्ये, पुप्फं मे उप्पन्न’’न्ति। ‘‘तेन हि, वधु, येन अलङ्कारेन अलङ्कता पुत्तस्स सुदिन्नस्स पिया अहोसि मनापा तेन अलङ्कारेन अलङ्करा’’ति। ‘‘एवं अय्ये’’ति खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिका आयस्मतो सुदिन्नस्स मातुया पच्चस्सोसि। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स माता आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिकं आदाय येन महावनं येनायस्मा सुदिन्नो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं सुदिन्नं एतदवोच – ‘‘इदं, तात सुदिन्न, कुलं अड्ढं महद्धनं महाभोगं पहूतजातरूपरजतं पहूतवित्तूपकरणं पहूतधनधञ्ञं। लब्भा, तात सुदिन्न, हीनायावत्तित्वा भोगा च भुञ्जितुं पुञ्ञानि च कातुं। एहि त्वं, तात सुदिन्न, हीनायावत्तित्वा भोगे च भुञ्जस्सु पुञ्ञानि च करोही’’ति। ‘‘अम्म, न उस्सहामि न विसहामि, अभिरतो अहं ब्रह्मचरियं चरामी’’ति। दुतियम्पि खो…पे॰… ततियम्पि खो आयस्मतो सुदिन्नस्स माता आयस्मन्तं सुदिन्नं एतदवोच – ‘‘इदं, तात सुदिन्न, कुलं अड्ढं महद्धनं महाभोगं पहूतजातरूपरजतं पहूतवित्तूपकरणं पहूतधनधञ्ञं। तेन हि, तात सुदिन्न, बीजकम्पि देहि – मा नो अपुत्तकं सापतेय्यं लिच्छवयो अतिहरापेसु’’न्ति। ‘‘एतं खो मे, अम्म, सक्का कातु’’न्ति, पुराणदुतियिकाय बाहायं गहेत्वा महावनं अज्झोगाहेत्वा अपञ्ञत्ते सिक्खापदे अनादीनवदस्सो पुराणदुतियिकाय तिक्खत्तुं मेथुनं धम्मं अभिविञ्ञापेसि। सा तेन गब्भं गण्हि। भुम्मा देवा सद्दमनुस्सावेसुं – ‘‘निरब्बुदो वत, भो, भिक्खुसङ्घो निरादीनवो; सुदिन्नेन कलन्दपुत्तेन अब्बुदं उप्पादितं, आदीनवो उप्पादितो’’ति। भुम्मानं देवानं सद्दं सुत्वा चातुमहाराजिका चातुम्महाराजिका (सी॰ स्या॰) देवा सद्दमनुस्सावेसुं…पे॰… तावतिंसा देवा… यामा देवा … तुसिता देवा… निम्मानरती देवा… परनिम्मितवसवत्ती देवा… ब्रह्मकायिका देवा सद्दमनुस्सावेसुं – ‘‘निरब्बुदो वत, भो, भिक्खुसङ्घो निरादीनवो; सुदिन्नेन कलन्दपुत्तेन अब्बुदं उप्पादितं, आदीनवो उप्पादितो’’ति। इतिह तेन खणेन तेन मुहुत्तेन याव ब्रह्मलोका सद्दो अब्भुग्गच्छि।
अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिका तस्स गब्भस्स परिपाकमन्वाय पुत्तं विजायि। अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स सहायका तस्स दारकस्स ‘बीजको’ति नामं अकंसु। आयस्मतो सुदिन्नस्स पुराणदुतियिकाय बीजकमाताति नामं अकंसु। आयस्मतो सुदिन्नस्स बीजकपिताति नामं अकंसु। ते अपरेन समयेन उभो अगारस्मा अनगारियं पब्बजित्वा अरहत्तं सच्छाकंसु।
३७. अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स अहुदेव कुक्कुच्चं, अहु विप्पटिसारो – ‘‘अलाभा वत मे, न वत मे लाभा! दुल्लद्धं वत मे, न वत मे सुलद्धं! योहं एवं स्वाक्खाते धम्मविनये पब्बजित्वा नासक्खिं यावजीवं परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरितु’’न्ति। सो तेनेव कुक्कुच्चेन तेन विप्पटिसारेन किसो अहोसि लूखो दुब्बण्णो उप्पण्डुप्पण्डुकजातो धमनिसन्थतगत्तो अन्तोमनो लीनमनो दुक्खी दुम्मनो विप्पटिसारी पज्झायि।
३८. अथ खो आयस्मतो सुदिन्नस्स सहायका भिक्खू आयस्मन्तं सुदिन्नं एतदवोचुं – ‘‘पुब्बे खो त्वं, आवुसो सुदिन्न, वण्णवा अहोसि पीणिन्द्रियो पसन्नमुखवण्णो विप्पसन्नछविवण्णो; सो दानि त्वं एतरहि किसो लूखो दुब्बण्णो उप्पण्डुप्पण्डुकजातो धमनिसन्थतगत्तो अन्तोमनो लीनमनो दुक्खी दुम्मनो विप्पटिसारी पज्झायसि। कच्चि नो त्वं, आवुसो सुदिन्न, अनभिरतो ब्रह्मचरियं चरसी’’ति? ‘‘न खो अहं, आवुसो, अनभिरतो ब्रह्मचरियं चरामि। अत्थि मे पापकम्मं कतं; पुराणदुतियिकाय मेथुनो धम्मो पटिसेवितो; तस्स मय्हं, आवुसो, अहुदेव कुक्कुच्चं अहु विप्पटिसारो – ‘अलाभा वत मे, न वत मे लाभा; दुल्लद्धं वत मे, न वत मे सुलद्धं; योहं एवं स्वाक्खाते धम्मविनये पब्बजित्वा नासक्खिं यावजीवं परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरितु’’न्ति। ‘‘अलञ्हि ते, आवुसो सुदिन्न, कुक्कुच्चाय अलं विप्पटिसाराय यं त्वं एवं स्वाक्खाते धम्मविनये पब्बजित्वा न सक्खिस्ससि यावजीवं परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरितुं। ननु, आवुसो, भगवता अनेकपरियायेन विरागाय धम्मो देसितो, नो सरागाय; विसंयोगाय धम्मो देसितो, नो संयोगाय; अनुपादानाय धम्मो देसितो, नो सउपादानाय। तत्थ नाम त्वं, आवुसो, भगवता विरागाय धम्मे देसिते सरागाय चेतेस्ससि, विसंयोगाय धम्मे देसिते संयोगाय चेतेस्ससि, अनुपादानाय धम्मे देसिते सउपादानाय चेतेस्ससि! ननु, आवुसो, भगवता अनेकपरियायेन रागविरागाय धम्मो देसितो, मदनिम्मदनाय पिपासविनयाय आलयसमुग्घाताय वट्टुपच्छेदाय तण्हाक्खयाय विरागाय निरोधाय निब्बानाय धम्मो देसितो! ननु, आवुसो, भगवता अनेकपरियायेन कामानं पहानं अक्खातं, कामसञ्ञानं परिञ्ञा अक्खाता, कामपिपासानं पटिविनयो अक्खातो, कामवितक्कानं समुग्घातो अक्खातो, कामपरिळाहानं वूपसमो अक्खातो! नेतं, आवुसो, अप्पसन्नानं वा पसादाय, पसन्नानं वा भिय्योभावाय। अथ ख्वेतं, आवुसो, अप्पसन्नानञ्चेव अप्पसादाय पसन्नानञ्च एकच्चानं अञ्ञथत्ताया’’ति।
३९. अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं सुदिन्नं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा आयस्मन्तं सुदिन्नं पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर त्वं, सुदिन्न, पुराणदुतियिकाय मेथुनं धम्मं पटिसेवी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा – ‘‘अननुच्छविकं अननुच्छवियं (सी॰), मोघपुरिस, अननुलोमिकं अप्पटिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, एवं स्वाक्खाते धम्मविनये पब्बजित्वा न सक्खिस्ससि यावजीवं परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरितुं! ननु मया, मोघपुरिस, अनेकपरियायेन विरागाय धम्मो देसितो, नो सरागाय; विसंयोगाय धम्मो देसितो, नो संयोगाय; अनुपादानाय धम्मो देसितो, नो सउपादानाय! तत्थ नाम त्वं, मोघपुरिस, मया विरागाय धम्मे देसिते सरागाय चेतेस्ससि , विसंयोगाय धम्मे देसिते संयोगाय चेतेस्ससि, अनुपादानाय धम्मे देसिते सउपादानाय चेतेस्ससि! ननु मया, मोघपुरिस, अनेकपरियायेन रागविरागाय धम्मो देसितो! मदनिम्मदनाय पिपासविनयाय आलयसमुग्घाताय वट्टुपच्छेदाय तण्हाक्खयाय विरागाय निरोधाय निब्बानाय धम्मो देसितो! ननु मया, मोघपुरिस, अनेकपरियायेन कामानं पहानं अक्खातं, कामसञ्ञानं परिञ्ञा अक्खाता, कामपिपासानं पटिविनयो अक्खातो, कामवितक्कानं समुग्घातो अक्खातो, कामपरिळाहानं वूपसमो अक्खातो! वरं ते, मोघपुरिस, आसिविसस्स आसीविसस्स (सी॰ स्या॰) घोरविसस्स मुखे अङ्गजातं पक्खित्तं, न त्वेव मातुगामस्स अङ्गजाते अङ्गजातं पक्खित्तं। वरं ते, मोघपुरिस, कण्हसप्पस्स मुखे अङ्गजातं पक्खित्तं, न त्वेव मातुगामस्स अङ्गजाते अङ्गजातं पक्खित्तं। वरं ते, मोघपुरिस, अङ्गारकासुया आदित्ताय सम्पज्जलिताय सजोतिभूताय अङ्गजातं पक्खित्तं, न त्वेव मातुगामस्स अङ्गजाते अङ्गजातं पक्खित्तं। तं किस्स हेतु? ततोनिदानञ्हि, मोघपुरिस, मरणं वा निगच्छेय्य मरणमत्तं वा दुक्खं, न त्वेव तप्पच्चया कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जेय्य। इतोनिदानञ्च खो, मोघपुरिस, कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जेय्य। तत्थ नाम त्वं, मोघपुरिस, यं त्वं असद्धम्मं गामधम्मं वसलधम्मं दुट्ठुल्लं ओदकन्तिकं रहस्सं द्वयंद्वयसमापत्तिं समापज्जिस्ससि, बहूनं खो त्वं, मोघपुरिस, अकुसलानं धम्मानं आदिकत्ता पुब्बङ्गमो। नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय, पसन्नानं वा भिय्योभावाय; अथ ख्वेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानञ्चेव अप्पसादाय, पसन्नानञ्च एकच्चानं अञ्ञथत्ताया’’ति।
अथ खो भगवा आयस्मन्तं सुदिन्नं अनेकपरियायेन विगरहित्वा दुब्भरताय दुप्पोसताय महिच्छताय असन्तुट्ठिताय असन्तुट्ठताय (स्या॰) सङ्गणिकाय कोसज्जस्स अवण्णं भासित्वा अनेकपरियायेन सुभरताय सुपोसताय अप्पिच्छस्स सन्तुट्ठस्स सल्लेखस्स धुतस्स पासादिकस्स अपचयस्स वीरियारम्भस्स वीरियारब्भस्स (क॰) वण्णं भासित्वा भिक्खूनं तदनुच्छविकं तदनुलोमिकं धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, भिक्खवे, भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञपेस्सामि पञ्ञापेस्सामि (सी॰ स्या॰) दस अत्थवसे पटिच्च – सङ्घसुट्ठुताय, सङ्घफासुताय, दुम्मङ्कूनं पुग्गलानं निग्गहाय, पेसलानं भिक्खूनं फासुविहाराय, दिट्ठधम्मिकानं आसवानं संवराय, सम्परायिकानं आसवानं पटिघाताय, अप्पसन्नानं पसादाय, पसन्नानं भिय्योभावाय, सद्धम्मट्ठितिया, विनयानुग्गहाय। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु मेथुनं धम्मं पटिसेवेय्य, पाराजिको होति असंवासो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
सुदिन्नभाणवारो निट्ठितो।
मक्कटीवत्थु
४०. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु वेसालियं महावने मक्कटिं आमिसेन उपलापेत्वा तस्सा मेथुनं धम्मं पटिसेवति। अथ खो सो भिक्खु पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरं आदाय वेसालिं पिण्डाय पाविसि। तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू सेनासनचारिकं आहिण्डन्ता येन तस्स भिक्खुनो विहारो तेनुपसङ्कमिंसु। अद्दस खो सा मक्कटी ते भिक्खू दूरतोव आगच्छन्ते। दिस्वान येन ते भिक्खू तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तेसं भिक्खूनं पुरतो कटिम्पि चालेसि छेप्पम्पि चालेसि, कटिम्पि ओड्डि, निमित्तम्पि अकासि। अथ खो तेसं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘निस्संसयं खो सो भिक्खु इमिस्सा मक्कटिया मेथुनं धम्मं पटिसेवती’’ति। एकमन्तं निलीयिंसु। अथ खो सो भिक्खु वेसालियं पिण्डाय चरित्वा पिण्डपातं आदाय पटिक्कमि।
४१. अथ खो सा मक्कटी येन सो भिक्खु तेनुपसङ्कमि। अथ खो सो भिक्खु तं पिण्डपातं एकदेसं भुञ्जित्वा एकदेसं तस्सा मक्कटिया अदासि। अथ खो सा मक्कटी तं पिण्डपातं भुञ्जित्वा तस्स भिक्खुनो कटिं ओड्डि। अथ खो सो भिक्खु तस्सा मक्कटिया मेथुनं धम्मं पटिसेवति। अथ खो ते भिक्खू तं भिक्खुं एतदवोचुं – ‘‘ननु, आवुसो, भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं; किस्स त्वं, आवुसो, मक्कटिया मेथुनं धम्मं पटिसेवसी’’ति? ‘‘सच्चं, आवुसो, भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं; तञ्च खो मनुस्सित्थिया , नो तिरच्छानगताया’’ति। ‘‘ननु, आवुसो, तथेव तं होति। अननुच्छविकं, आवुसो, अननुलोमिकं अप्पटिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम त्वं, आवुसो, एवं स्वाक्खाते धम्मविनये पब्बजित्वा न सक्खिस्ससि यावजीवं परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरितुं! ननु, आवुसो, भगवता अनेकपरियायेन विरागाय धम्मो देसितो, नो सरागाय…पे॰… कामपरिळाहानं वूपसमो अक्खातो! नेतं, आवुसो, अप्पसन्नानं वा पसादाय पसन्नानं वा भिय्योभावाय। अथ ख्वेतं, आवुसो, अप्पसन्नानञ्चेव अप्पसादाय, पसन्नानञ्च एकच्चानं अञ्ञथत्ताया’’ति। अथ खो ते भिक्खू तं भिक्खुं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं अरोचेसुं।
४२. अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा तं भिक्खुं पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर त्वं, भिक्खु, मक्कटिया मेथुनं धम्मं पटिसेवी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा – ‘‘अननुच्छविकं, मोघपुरिस, अननुलोमिकं अप्पतिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, एवं स्वाक्खाते धम्मविनये पब्बजित्वा न सक्खिस्ससि यावजीवं परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरितुं! ननु मया, मोघपुरिस, अनेकपरियायेन विरागाय धम्मो देसितो, नो सरागाय …पे॰… कामपरिळाहानं वूपसमो अक्खातो! वरं ते, मोघपुरिस, आसीविसस्स घोरविसस्स मुखे अङ्गजातं पक्खित्तं, न त्वेव मक्कटिया अङ्गजाते अङ्गजातं पक्खित्तं। वरं ते, मोघपुरिस, कण्हसप्पस्स मुखे अङ्गजातं पक्खित्तं, न त्वेव मक्कटिया अङ्गजाते अङ्गजातं पक्खित्तं। वरं ते, मोघपुरिस, अङ्गारकासुया आदित्ताय सम्पज्जलिताय सजोतिभूताय अङ्गजातं पक्खित्तं, न त्वेव मक्कटिया अङ्गजाते अङ्गजातं पक्खित्तं। तं किस्स हेतु? ततोनिदानञ्हि, मोघपुरिस, मरणं वा निगच्छेय्य मरणमत्तं वा दुक्खं; न त्वेव तप्पच्चया कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जेय्य। इतोनिदानञ्च खो, मोघपुरिस, कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जेय्य। तत्थ नाम त्वं, मोघपुरिस, यं त्वं असद्धम्मं गामधम्मं वसलधम्मं दुट्ठुल्लं ओदकन्तिकं रहस्सं द्वयंद्वयसमापत्तिं समापज्जिस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु मेथुनं धम्मं पटिसेवेय्य अन्तमसो तिरच्छानगतायपि, पाराजिको होति असंवासो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
मक्कटीवत्थु निट्ठितं।
सन्थतभाणवारो
४३. तेन खो पन समयेन सम्बहुला वेसालिका वज्जिपुत्तका भिक्खू यावदत्थं भुञ्जिंसु, यावदत्थं सुपिंसु, यावदत्थं न्हायिंसु। यावदत्थं भुञ्जित्वा यावदत्थं सुपित्वा यावदत्थं न्हायित्वा अयोनिसो मनसि करित्वा सिक्खं अपच्चक्खाय दुब्बल्यं अनाविकत्वा मेथुनं धम्मं पटिसेविंसु। ते अपरेन समयेन ञातिब्यसनेनपि फुट्ठा भोगब्यसनेनपि फुट्ठा रोगब्यसनेनपि फुट्ठा आयस्मन्तं आनन्दं उपसङ्कमित्वा एवं वदन्ति – ‘‘न मयं, भन्ते आनन्द, बुद्धगरहिनो न धम्मगरहिनो न सङ्घगरहिनो; अत्तगरहिनो मयं, भन्ते आनन्द, अनञ्ञगरहिनो। मयमेवम्हा अलक्खिका मयं अप्पपुञ्ञा, ये मयं एवं स्वाक्खाते धम्मविनये पब्बजित्वा नासक्खिम्हा यावजीवं परिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरितुं। इदानि चेपि इदानिपि चे (स्या॰) मयं, भन्ते आनन्द, लभेय्याम भगवतो सन्तिके पब्बज्जं लभेय्याम उपसम्पदं, इदानिपि मयं विपस्सका कुसलानं धम्मानं पुब्बरत्तापररत्तं बोधिपक्खिकानं धम्मानं भावनानुयोगमनुयुत्ता विहरेय्याम। साधु, भन्ते आनन्द, भगवतो एतमत्थं आरोचेही’’ति। ‘‘एवमावुसो’’ति खो आयस्मा आनन्दो वेसालिकानं वज्जिपुत्तकानं पटिस्सुणित्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसि।
‘‘अट्ठानमेतं, आनन्द, अनवकासो यं तथागतो वज्जीनं वा वज्जिपुत्तकानं वा कारणा सावकानं पाराजिकं सिक्खापदं पञ्ञत्तं समूहनेय्या’’ति।
अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘यो, भिक्खवे यो पन भिक्खवे भिक्खु (सी॰) यो खो भिक्खवे भिक्खु (स्या॰), सिक्खं अपच्चक्खाय दुब्बल्यं अनाविकत्वा मेथुनं धम्मं पटिसेवति सो आगतो न उपसम्पादेतब्बो ; यो च खो, भिक्खवे यो च खो भिक्खवे भिक्खु (सी॰ स्या॰), सिक्खं पच्चक्खाय दुब्बल्यं आविकत्वा मेथुनं धम्मं पटिसेवति सो आगतो उपसम्पादेतब्बो। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४४. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खूनं सिक्खासाजीवसमापन्नो सिक्खं अपच्चक्खाय दुब्बल्यं अनाविकत्वा मेथुनं धम्मं पटिसेवेय्य अन्तमसो तिरच्छानगतायपि, पाराजिको होति असंवासो’’ति।
४५. यो पनाति यो यादिसो यथायुत्तो यथाजच्चो यथानामो यथागोत्तो यथासीलो यथाविहारी यथागोचरो थेरो वा नवो वा मज्झिमो वा। एसो वुच्चति ‘यो पना’ति।
विभ॰ ५१०, झानविभङ्गेपि भिक्खूति भिक्खकोति भिक्खु, भिक्खाचरियं अज्झुपगतोति भिक्खु, भिन्नपटधरोति भिक्खु, समञ्ञाय भिक्खु, पटिञ्ञाय भिक्खु, एहि भिक्खूति भिक्खु, तीहि सरणगमनेहि उपसम्पन्नोति भिक्खु, भद्रो भिक्खु, सारो भिक्खु, सेखो भिक्खु, असेखो भिक्खु, समग्गेन सङ्घेन ञत्तिचतुत्थेन कम्मेन अकुप्पेन ठानारहेन उपसम्पन्नोति भिक्खु। तत्र य्वायं भिक्खु समग्गेन सङ्घेन ञत्तिचतुत्थेन कम्मेन अकुप्पेन ठानारहेन उपसम्पन्नो, अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
दी॰ नि॰ ३.३०५ सिक्खाति तिस्सो सिक्खा – अधिसीलसिक्खा, अधिचित्तसिक्खा, अधिपञ्ञासिक्खा । तत्र यायं अधिसीलसिक्खा, अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेता सिक्खाति।
साजीवं नाम यं भगवता पञ्ञत्तं सिक्खापदं, एतं साजीवं नाम। तस्मिं सिक्खति, तेन वुच्चति साजीवसमापन्नोति।
सिक्खं अपच्चक्खाय दुब्बल्यं अनाविकत्वाति अत्थि, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च अपच्चक्खाता; अत्थि, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च पच्चक्खाता।
‘‘कथञ्च, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च अपच्चक्खाता। इध, भिक्खवे, भिक्खु उक्कण्ठितो अनभिरतो सामञ्ञा चवितुकामो भिक्खुभावं अट्टीयमानो हरायमानो जिगुच्छमानो गिहिभावं पत्थयमानो उपासकभावं पत्थयमानो आरामिकभावं पत्थयमानो सामणेरभावं पत्थयमानो तित्थियभावं पत्थयमानो तित्थियसावकभावं पत्थयमानो अस्समणभावं पत्थयमानो असक्यपुत्तियभावं पत्थयमानो – ‘यंनूनाहं बुद्धं पच्चक्खेय्य’न्ति वदति विञ्ञापेति। एवम्पि, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च अपच्चक्खाता।
‘‘अथ वा पन उक्कण्ठितो अनभिरतो सामञ्ञा चवितुकामो भिक्खुभावं अट्टीयमानो हरायमानो जिगुच्छमानो गिहिभावं पत्थयमानो…पे॰… असक्यपुत्तियभावं पत्थयमानो – ‘यंनूनाहं धम्मं पच्चक्खेय्य’न्ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… यंनूनाहं सङ्घं… यंनूनाहं सिक्खं… यंनूनाहं विनयं… यंनूनाहं पातिमोक्खं… यंनूनाहं उद्देसं… यंनूनाहं उपज्झायं… यंनूनाहं आचरियं… यंनूनाहं सद्धिविहारिकं… यंनूनाहं अन्तेवासिकं… यंनूनाहं समानुपज्झायकं… यंनूनाहं समानाचरियकं यंनूनाहं सब्रह्मचारिं पच्चक्खेय्य’न्ति वदति विञ्ञापेति। ‘यंनूनाहं गिही अस्स’न्ति वदति विञ्ञापेति। ‘यंनूनाहं उपासको अस्स’न्ति… ‘यंनूनाहं आरामिको अस्स’न्ति… ‘यंनूनाहं सामणेरो अस्स’न्ति… ‘यंनूनाहं तित्थियो अस्स’न्ति… ‘यंनूनाहं तित्थियसावको अस्स’न्ति… ‘यंनूनाहं अस्समणो अस्स’न्ति… ‘यंनूनाहं असक्यपुत्तियो अस्स’न्ति वदति विञ्ञापेति। एवम्पि, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च अपच्चक्खाता।
४६. ‘‘अथ वा पन उक्कण्ठितो अनभिरतो सामञ्ञा चवितुकामो भिक्खुभावं अट्टीयमानो हरायमानो जिगुच्छमानो गिहिभावं पत्थयमानो…पे॰… असक्यपुत्तियभावं पत्थयमानो – ‘यदि पनाहं बुद्धं पच्चक्खेय्य’न्ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… ‘यदि पनाहं असक्यपुत्तियो अस्स’न्ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… ‘अपाहं बुद्धं पच्चक्खेय्य’न्ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… ‘अपाहं असक्यपुत्तियो अस्स’न्ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… ‘हन्दाहं बुद्धं पच्चक्खेय्य’न्ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… ‘हन्दाहं असक्यपुत्तियो अस्स’न्ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… ‘होति मे बुद्धं पच्चक्खेय्य’न्ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… ‘होति मे असक्यपुत्तियो अस्स’न्ति वदति विञ्ञापेति। एवम्पि, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च अपच्चक्खाता।
४७. ‘‘अथ वा पन उक्कण्ठितो अनभिरतो सामञ्ञा चवितुकामो भिक्खुभावं अट्टीयमानो हरायमानो जिगुच्छमानो गिहिभावं पत्थयमानो…पे॰… असक्यपुत्तियभावं पत्थयमानो ‘मातरं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘पितरं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘भातरं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘भगिनिं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘पुत्तं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘धीतरं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘पजापतिं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘ञातके सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘मित्ते सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘गामं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘निगमं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘खेत्तं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘वत्थुं सरामि’ति वदति विञ्ञापेति… ‘हिरञ्ञं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘सुवण्णं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘सिप्पं सरामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘पुब्बे हसितं लपितं कीळितं समनुस्सरामी’ति वदति विञ्ञापेति। एवम्पि, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च अपच्चक्खाता।
४८. ‘‘अथ वा पन उक्कण्ठितो अनभिरतो सामञ्ञा चवितुकामो भिक्खुभावं अट्टीयमानो हरायमानो जिगुच्छमानो गिहिभावं पत्थयमानो…पे॰… असक्यपुत्तियभावं पत्थयमानो – ‘माता मे अत्थि, सा मया पोसेतब्बा’ति वदति विञ्ञापेति… ‘पिता मे अत्थि, सो मया पोसेतब्बो’ति वदति विञ्ञापेति… ‘भाता मे अत्थि, सो मया पोसेतब्बो’ति वदति विञ्ञापेति… ‘भगिनी मे अत्थि, सा मया पोसेतब्बा’ति वदति विञ्ञापेति… ‘पुत्तो मे अत्थि, सो मया पोसेतब्बो’ति वदति विञ्ञापेति… ‘धीता मे अत्थि, सा मया पोसेतब्बा’ति वदति विञ्ञापेति… ‘पजापति मे अत्थि, सा मया पोसेतब्बा’ति वदति विञ्ञापेति … ‘ञातका मे अत्थि, ते मया पोसेतब्बा’ति वदति विञ्ञापेति… ‘मित्ता मे अत्थि, ते मया पोसेतब्बा’ति वदति विञ्ञापेति। एवम्पि, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च अपच्चक्खाता।
४९. ‘‘अथ वा पन उक्कण्ठितो अनभिरतो सामञ्ञा चवितुकामो भिक्खुभावं अट्टीयमानो हरायमानो जिगुच्छमानो गिहिभावं पत्थयमानो…पे॰… असक्यपुत्तियभावं पत्थयमानो – ‘माता मे अत्थि, सा मं पोसेस्सती’ति वदति विञ्ञापेति… ‘पिता मे अत्थि, सो मं पोसेस्सती’ति वदति विञ्ञापेति… ‘भाता मे अत्थि, सो मं पोसेस्सती’ति वदति विञ्ञापेति… ‘भगिनी मे अत्थि, सा मं पोसेस्सती’ति वदति विञ्ञापेति… ‘पुत्तो मे अत्थि, सो मं पोसेस्सती’ति वदति विञ्ञापेति… ‘धीता मे अत्थि, सा मं पोसेस्सती’ति वदति विञ्ञापेति… ‘पजापति मे अत्थि, सा मं पोसेस्सती’ति वदति विञ्ञापेति… ‘ञातका मे अत्थि, ते मं पोसेस्सन्ती’ति वदति विञ्ञापेति… ‘मित्ता मे अत्थि, ते मं पोसेस्सन्ती’ति वदति विञ्ञापेति… ‘गामो मे अत्थि, तेनाहं जीविस्सामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘निगमो मे अत्थि, तेनाहं जीविस्सामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘खेत्तं मे अत्थि, तेनाहं जीविस्सामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘वत्थु मे अत्थि, तेनाहं जीविस्सामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘हिरञ्ञं मे अत्थि, तेनाहं जीविस्सामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘सुवण्णं मे अत्थि, तेनाहं जीविस्सामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘सिप्पं मे अत्थि, तेनाहं जीविस्सामी’ति वदति विञ्ञापेति। एवम्पि, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च अपच्चक्खाता।
५०. ‘‘अथ वा पन उक्कण्ठितो अनभिरतो सामञ्ञा चवितुकामो भिक्खुभावं अट्टीयमानो हरायमानो जिगुच्छमानो गिहिभावं पत्थयमानो…पे॰… असक्यपुत्तियभावं पत्थयमानो ‘दुक्कर’न्ति वदति विञ्ञापेति… ‘न सुकर’न्ति वदति विञ्ञापेति… ‘दुच्चर’न्ति वदति विञ्ञापेति… ‘न सुचर’न्ति वदति विञ्ञापेति… ‘न उस्सहामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘न विसहामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘न रमामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘नाभिरमामी’ति वदति विञ्ञापेति। एवम्पि खो, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च अपच्चक्खाता।
५१. ‘‘कथञ्च , भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च पच्चक्खाता? इध , भिक्खवे, भिक्खु उक्कण्ठितो अनभिरतो सामञ्ञा चवितुकामो भिक्खुभावं अट्टीयमानो हरायमानो जिगुच्छमानो गिहिभावं पत्थयमानो…पे॰… असक्यपुत्तियभावं पत्थयमानो – ‘बुद्धं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति। एवम्पि, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च पच्चक्खाता।
‘‘अथ वा पन उक्कण्ठितो अनभिरतो सामञ्ञा चवितुकामो भिक्खुभावं अट्टीयमानो हरायमानो जिगुच्छमानो गिहिभावं पत्थयमानो…पे॰… असक्यपुत्तियभावं पत्थयमानो – ‘धम्मं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘सङ्घं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘सिक्खं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘विनयं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘पातिमोक्खं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘उद्देसं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘उपज्झायं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘आचरियं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘सद्धिविहारिकं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘अन्तेवासिकं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘समानुपज्झायकं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘समानाचरियकं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘सब्रह्मचारिं पच्चक्खामी’ति वदति विञ्ञापेति… ‘गिहीति मं धारेही’ति वदति विञ्ञापेति… ‘उपासकोति मं धारेही’ति वदति विञ्ञापेति… ‘आरामिकोति मं धारेही’ति वदति विञ्ञापेति… ‘सामणेरोति मं धारेही’ति वदति विञ्ञापेति… ‘तित्थियोति मं धारेही’ति वदति विञ्ञापेति… ‘तित्थियसावकोति मं धारेही’ति वदति विञ्ञापेति… ‘अस्समणोति मं धारेही’ति वदति विञ्ञापेति… ‘असक्यपुत्तियोति मं धारेही’ति वदति विञ्ञापेति। एवम्पि, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च पच्चक्खाता।
५२. ‘‘अथ वा पन उक्कण्ठितो अनभिरतो सामञ्ञा चवितुकामो भिक्खुभावं अट्टीयमानो हरायमानो जिगुच्छमानो गिहिभावं पत्थयमानो…पे॰… असक्यपुत्तियभावं पत्थयमानो – ‘अलं मे बुद्धेना’ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… ‘अलं मे सब्रह्मचारीही’ति वदति विञ्ञापेति। एवम्पि…पे॰… अथ वा पन…पे॰… ‘किं नु मे बुद्धेना’ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… ‘किं नु मे सब्रह्मचारीही’ति वदति विञ्ञापेति… ‘न ममत्थो बुद्धेना’ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… ‘न ममत्थो सब्रह्मचारीही’ति वदति विञ्ञापेति… ‘सुमुत्ताहं बुद्धेना’ति वदति विञ्ञापेति…पे॰… ‘सुमुत्ताहं सब्रह्मचारीही’ति वदति विञ्ञापेति। एवम्पि, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च पच्चक्खाता।
५३. ‘‘यानि वा पनञ्ञानिपि अत्थि बुद्धवेवचनानि वा धम्मवेवचनानि वा सङ्घवेवचनानि वा सिक्खावेवचनानि वा विनयवेवचनानि वा पातिमोक्खवेवचनानि वा उद्देसवेवचनानि वा उपज्झायवेवचनानि वा आचरियवेवचनानि वा सद्धिविहारिकवेवचनानि वा अन्तेवासिकवेवचनानि वा समानुपज्झायकवेवचनानि वा समानाचरियकवेवचनानि वा सब्रह्मचारिवेवचनानि वा गिहिवेवचनानि वा उपासकवेवचनानि वा आरामिकवेवचनानि वा सामणेरवेवचनानि वा तित्थियवेवचनानि वा तित्थियसावकवेवचनानि वा अस्समणवेवचनानि वा असक्यपुत्तियवेवचनानि वा, तेहि आकारेहि तेहि लिङ्गेहि तेहि निमित्तेहि वदति विञ्ञापेति। एवं खो, भिक्खवे, दुब्बल्याविकम्मञ्चेव होति सिक्खा च पच्चक्खाता।
५४. ‘‘कथञ्च, भिक्खवे, अपच्चक्खाता होति सिक्खा? इध, भिक्खवे, येहि आकारेहि येहि लिङ्गेहि येहि निमित्तेहि सिक्खा पच्चक्खाता होति तेहि आकारेहि तेहि लिङ्गेहि तेहि निमित्तेहि उम्मत्तको सिक्खं पच्चक्खाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। उम्मत्तकस्स सन्तिके सिक्खं पच्चक्खाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। खित्तचित्तो सिक्खं पच्चक्खाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। खित्तचित्तस्स सन्तिके सिक्खं पच्चक्खाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। वेदनाट्टो सिक्खं पच्चक्खाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। वेदनाट्टस्स सन्तिके सिक्खं पच्चक्खाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। देवताय सन्तिके सिक्खं पच्चक्खाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। तिरच्छानगतस्स सन्तिके सिक्खं पच्चक्खाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। अरियकेन मिलक्खस्स मिलक्खकस्स (सी॰ स्या॰) मिलक्खुस्स (क॰) सन्तिके सिक्खं पच्चक्खाति, सो च न पटिविजानाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। मिलक्खकेन अरियकस्स सन्तिके सिक्खं पच्चक्खाति, सो च न पटिविजानाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। अरियकेन अरियस्स सन्तिके सिक्खं पच्चक्खाति, सो च न पटिविजानाति , अपच्चक्खाता होति सिक्खा। मिलक्खकेन मिलक्खस्स सन्तिके सिक्खं पच्चक्खाति, सो च न पटिविजानाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। दवाय सिक्खं पच्चक्खाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। रवाय सिक्खं पच्चक्खाति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। असावेतुकामो सावेति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। सावेतुकामो न सावेति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। अविञ्ञुस्स सावेति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। विञ्ञुस्स न सावेति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। सब्बसो वा पन न सावेति, अपच्चक्खाता होति सिक्खा। एवं खो, भिक्खवे, अपच्चक्खाता होति सिक्खा’’।
५५. महानि॰ ४९, ५०, ५१ मेथुनधम्मो नाम यो सो असद्धम्मो गामधम्मो वसलधम्मो दुट्ठुल्लं ओदकन्तिकं रहस्सं द्वयंद्वयसमापत्ति, एसो मेथुनधम्मो नाम।
पटिसेवति नाम यो निमित्तेन निमित्तं अङ्गजातेन अङ्गजातं अन्तमसो तिलफलमत्तम्पि पवेसेति, एसो पटिसेवति नाम।
अन्तमसो तिरच्छानगतायपीति तिरच्छानगतित्थियापि मेथुनं धम्मं पटिसेवित्वा अस्समणो होति असक्यपुत्तियो, पगेव मनुस्सित्थिया। तेन वुच्चति – ‘अन्तमसो तिरच्छानगतायपी’ति।
पाराजिको होतीति सेय्यथापि नाम पुरिसो सीसच्छिन्नो अभब्बो तेन सरीरबन्धनेन जीवितुं, एवमेव भिक्खु मेथुनं धम्मं पटिसेवित्वा अस्समणो होति असक्यपुत्तियो। तेन वुच्चति – ‘पाराजिको होती’ति।
असंवासोति संवासो नाम एककम्मं एकुद्देसो समसिक्खता – एसो संवासो नाम। सो तेन सद्धिं नत्थि। तेन वुच्चति – ‘असंवासो’ति।
५६. तिस्सो इत्थियो – मनुस्सित्थी, अमनुस्सित्थी, तिरच्छानगतित्थी। तयो उभतोब्यञ्जनका – मनुस्सुभतोब्यञ्जनको, अमनुस्सुभतोब्यञ्जनको, तिरच्छानगतुभतोब्यञ्जनको। तयो पण्डका – मनुस्सपण्डको, अमनुस्सपण्डको , तिरच्छानगतपण्डको। तयो पुरिसा – मनुस्सपुरिसो, अमनुस्सपुरिसो, तिरच्छानगतपुरिसो।
मनुस्सित्थिया तयो मग्गे मेथुनं धम्मं पटिसेवन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – वच्चमग्गे, पस्सावमग्गे, मुखे। अमनुस्सित्थिया…पे॰… तिरच्छानगतित्थिया तयो मग्गे मेथुनं धम्मं पटिसेवन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – वच्चमग्गे, पस्सावमग्गे, मुखे। मनुस्सुभतोब्यञ्जनकस्स… अमनुस्सुभतोब्यञ्जनकस्स… तिरच्छानगतुभतोब्यञ्जनकस्स तयो मग्गे मेथुनं धम्मं पटिसेवन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – वच्चमग्गे, पस्सावमग्गे, मुखे। मनुस्सपण्डकस्स द्वे मग्गे मेथुनं धम्मं पटिसेवन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – वच्चमग्गे, मुखे। अमनुस्सपण्डकस्स… तिरच्छानगतपण्डकस्स… मनुस्सपुरिसस्स… अमनुस्सपुरिसस्स… तिरच्छानगतपुरिसस्स द्वे मग्गे मेथुनं धम्मं पटिसेवन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – वच्चमग्गे, मुखे।
५७. भिक्खुस्स सेवनचित्तं उपट्ठिते मनुस्सित्थिया वच्चमग्गं अङ्गजातं पवेसेन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स। भिक्खुस्स सेवनचित्तं उपट्ठिते मनुस्सित्थिया पस्सावमग्गं… मुखं अङ्गजातं पवेसेन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स। भिक्खुस्स सेवनचित्तं उपट्ठिते अमनुस्सित्थिया… तिरच्छानगतित्थिया… मनुस्सुभतोब्यञ्जनकस्स… अमनुस्सुभतोब्यञ्जनकस्स… तिरच्छानगतुभतोब्यञ्जनकस्स… वच्चमग्गं पस्सावमग्गं मुखं अङ्गजातं पवेसेन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स। भिक्खुस्स सेवनचित्तं उपट्ठिते मनुस्सपण्डकस्स वच्चमग्गं मुखं अङ्गजातं पवेसेन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स। भिक्खुस्स सेवनचित्तं उपट्ठिते अमनुस्सपण्डकस्स… तिरच्छानगतपण्डकस्स… मनुस्सपुरिसस्स… अमनुस्सपुरिसस्स… तिरच्छानगतपुरिसस्स वच्चमग्गं मुखं अङ्गजातं पवेसेन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
५८. भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सित्थिं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति पविसनं सादयति (क॰), पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स। भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सित्थिं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं न सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स। भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सित्थिं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं न सादियति, पविट्ठं न सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स। भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सित्थिं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं न सादियति, पविट्ठं न सादियति, ठितं न सादियति, उद्धरणं सादियति आपत्ति पाराजिकस्स। भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सित्थिं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं न सादियति, पविट्ठं न सादियति, ठितं न सादियति, उद्धरणं न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सित्थिं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा पस्सावमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
५९. भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सित्थिं जागरन्तिं… सुत्तं… मत्तं… उम्मत्तं… पमत्तं… मतं अक्खायितं… मतं येभुय्येन अक्खायितं…पे॰… आपत्ति पाराजिकस्स। मतं येभुय्येन खायितं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… पस्सावमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका अमनुस्सित्थिं… तिरच्छानगतित्थिं… मनुस्सुभतोब्यञ्जनकं… अमनुस्सुभतोब्यञ्जनकं… तिरच्छानगतुभतोब्यञ्जनकं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… पस्सावमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका तिरच्छानगतुभतोब्यञ्जनकं जागरन्तं… सुत्तं… मत्तं… उम्मत्तं… पमत्तं… मतं अक्खायितं… मतं येभुय्येन अक्खायितं…पे॰… आपत्ति पाराजिकस्स। मतं येभुय्येन खायितं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… पस्सावमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति , पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सपण्डकं… अमनुस्सपण्डकं… तिरच्छानगतपण्डकं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका तिरच्छानगतपण्डकं जागरन्तं… सुत्तं… मत्तं… उम्मत्तं… पमत्तं… मतं अक्खायितं … मतं येभुय्येन अक्खायितं…पे॰… आपत्ति पाराजिकस्स। मतं येभुय्येन खायितं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
६०. भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सपुरिसं… अमनुस्सपुरिसं… तिरच्छानगतपुरिसं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका तिरच्छानगतपुरिसं जागरन्तं… सुत्तं… मत्तं… उम्मत्तं… पमत्तं… मतं अक्खायितं… मतं येभुय्येन अक्खायितं…पे॰… आपत्ति पाराजिकस्स। मतं येभुय्येन खायितं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
६१. भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सित्थिं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… पस्सावमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति सन्थताय असन्थतस्स, असन्थताय सन्थतस्स, सन्थताय सन्थतस्स, असन्थताय असन्थतस्स। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति ।
भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सित्थिं जागरन्तिं… सुत्तं… मत्तं… उम्मत्तं… पमत्तं… मतं अक्खायितं… मतं येभुय्येन अक्खायितं…पे॰… आपत्ति पाराजिकस्स। मतं येभुय्येन खायितं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… पस्सावमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति, सन्थताय असन्थतस्स, असन्थताय सन्थतस्स, सन्थताय सन्थतस्स, असन्थताय असन्थतस्स। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका अमनुस्सित्थिं… तिरच्छानगतित्थिं… मनुस्सुभतोब्यञ्जनकं… अमनस्सुभतोब्यञ्जनकं … तिरच्छानगतुभतोब्यञ्जनकं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… पस्सावमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति सन्थतस्स असन्थतस्स, असन्थतस्स सन्थतस्स, सन्थतस्स सन्थतस्स, असन्थतस्स असन्थतस्स। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका तिरच्छानगतुभतोब्यञ्जनकं जागरन्तं… सुत्तं… मत्तं… उम्मत्तं… पमत्तं… मतं अक्खायितं… मतं येभुय्येन अक्खायितं…पे॰… आपत्ति पाराजिकस्स। मतं येभुय्येन खायितं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… पस्सावमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति, सन्थतस्स असन्थतस्स, असन्थतस्स सन्थतस्स, सन्थतस्स सन्थतस्स, असन्थतस्स असन्थतस्स। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति , उद्धरणं सादियति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
६२. भिक्खुपच्चत्थिका मनुस्सपण्डकं… अमनुस्सपण्डकं… तिरच्छानगतपण्डकं… मनुस्सपुरिसं… अमनुस्सपुरिसं… तिरच्छानगतपुरिसं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति सन्थतस्स असन्थतस्स, असन्थतस्स सन्थतस्स, सन्थतस्स सन्थतस्स, असन्थतस्स असन्थतस्स। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका तिरच्छानगतपुरिसं जागरन्तं… सुत्तं… मत्तं… उम्मत्तं… पमत्तं… मतं अक्खायितं… मतं येभुय्येन अक्खायितं…पे॰… आपत्ति पाराजिकस्स। मतं येभुय्येन खायितं भिक्खुस्स सन्तिके आनेत्वा वच्चमग्गेन… मुखेन अङ्गजातं अभिनिसीदेन्ति, सन्थतस्स असन्थतस्स, असन्थतस्स सन्थतस्स, सन्थतस्स सन्थतस्स, असन्थतस्स असन्थतस्स। सो च पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति , आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
६३. भिक्खुपच्चत्थिका भिक्खुं मनुस्सित्थिया सन्तिके आनेत्वा अङ्गजातेन वच्चमग्गं… पस्सावमग्गं… मुखं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति , ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका भिक्खुं मनुस्सित्थिया जागरन्तिया… सुत्ताय… मत्ताय… उम्मत्ताय… पमत्ताय … मताय अक्खायिताय… मताय येभुय्येन अक्खायिताय…पे॰… आपत्ति पाराजिकस्स। मताय येभुय्येन खायिताय सन्तिके आनेत्वा अङ्गजातेन वच्चमग्गं… पस्सावमग्गं… मुखं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका भिक्खुं अमनुस्सित्थिया… तिरच्छानगतित्थिया… मनुस्सुभतोब्यञ्जनकस्स… अमनुस्सुभतोब्यञ्जनकस्स… तिरच्छानगतुभतोब्यञ्जनकस्स… मनुस्सपण्डकस्स… अमनुस्सपण्डकस्स… तिरच्छानगतपण्डकस्स… मनुस्सपुरिसस्स… अमनुस्सपुरिसस्स… तिरच्छानगतपुरिसस्स सन्तिके आनेत्वा अङ्गजातेन वच्चमग्गं… मुखं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका भिक्खुं तिरच्छानगतपुरिसस्स जागरन्तस्स… सुत्तस्स… मत्तस्स… उम्मत्तस्स… पमत्तस्स… मतस्स अक्खायितस्स… मतस्स येभुय्येन अक्खायितस्स…पे॰… आपत्ति पाराजिकस्स। मतस्स येभुय्येन खायितस्स सन्तिके आनेत्वा अङ्गजातेन वच्चमग्गं… मुखं अभिनिसीदेन्ति। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
६४. भिक्खुपच्चत्थिका भिक्खुं मनुस्सित्थिया सन्तिके आनेत्वा अङ्गजातेन वच्चमग्गं… पस्सावमग्गं… मुखं अभिनिसीदेन्ति सन्थतस्स असन्थताय, असन्थतस्स सन्थताय, सन्थतस्स सन्थताय, असन्थतस्स असन्थताय। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका भिक्खुं मनुस्सित्थिया जागरन्तिया… सुत्ताय… मत्ताय… उम्मत्ताय… पमत्ताय… मताय अक्खायिताय… मताय येभुय्येन अक्खायिताय…पे॰… आपत्ति पाराजिकस्स। मताय येभुय्येन खायिताय सन्तिके आनेत्वा अङ्गजातेन वच्चमग्गं… पस्सावमग्गं… मुखं अभिनिसीदेन्ति सन्थतस्स असन्थताय, असन्थतस्स सन्थताय, सन्थतस्स सन्थताय, असन्थतस्स असन्थताय। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
भिक्खुपच्चत्थिका भिक्खुं अमनुस्सित्थिया… तिरच्छानगतित्थिया… मनुस्सुभतोब्यञ्जनकस्स… अमनुस्सुभतोब्यञ्जनकस्स… तिरच्छानगतुभतोब्यञ्जनकस्स… मनुस्सपण्डकस्स… अमनुस्सपण्डकस्स… तिरच्छानगतपण्डकस्स… मनुस्सपुरिसस्स… अमनुस्सपुरिसस्स… तिरच्छानगतपुरिसस्स सन्तिके आनेत्वा अङ्गजातेन वच्चमग्गं… मुखं अभिनिसीदेन्ति सन्थतस्स असन्थतस्स, असन्थतस्स सन्थतस्स, सन्थतस्स सन्थतस्स, असन्थतस्स असन्थतस्स। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
६५. भिक्खुपच्चत्थिका भिक्खुं तिरच्छानगतपुरिसस्स जागरन्तस्स… सुत्तस्स… मत्तस्स… उम्मत्तस्स… पमत्तस्स… मतस्स अक्खायितस्स… मतस्स येभुय्येन अक्खायितस्स…पे॰… आपत्ति पाराजिकस्स। मतस्स येभुय्येन खायितस्स सन्तिके आनेत्वा अङ्गजातेन वच्चमग्गं… मुखं अभिनिसीदेन्ति सन्थतस्स असन्थतस्स, असन्थतस्स सन्थतस्स, सन्थतस्स सन्थतस्स, असन्थतस्स असन्थतस्स। सो चे पवेसनं सादियति, पविट्ठं सादियति, ठितं सादियति, उद्धरणं सादियति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… न सादियति, अनापत्ति।
यथा भिक्खुपच्चत्थिका वित्थारिता, एवं वित्थारेतब्बा।
राजपच्चत्थिका… चोरपच्चत्थिका… धुत्तपच्चत्थिका… उप्पळगन्धपच्चत्थिका। संखित्तं।
६६. मग्गेन मग्गं पवेसेति, आपत्ति पाराजिकस्स। मग्गेन अमग्गं पवेसेति, आपत्ति पाराजिकस्स। अमग्गेन मग्गं पवेसेति, आपत्ति पाराजिकस्स। अमग्गेन अमग्गं पवेसेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
भिक्खु सुत्तभिक्खुम्हि विप्पटिपज्जति; पटिबुद्धो सादियति, उभो नासेतब्बा। पटिबुद्धो न सादियति, दूसको नासेतब्बो। भिक्खु सुत्तसामणेरम्हि विप्पटिपज्जति; पटिबुद्धो सादियति, उभो नासेतब्बा। पटिबुद्धो न सादियति, दूसको नासेतब्बो। सामणेरो सुत्तभिक्खुम्हि विप्पटिपज्जति; पटिबुद्धो सादियति, उभो नासेतब्बा। पटिबुद्धो न सादियति, दूसको नासेतब्बो। सामणेरो सुत्तसामणेरम्हि विप्पटिपज्जति; पटिबुद्धो सादियति, उभो नासेतब्बा । पटिबुद्धो न सादियति, दूसको नासेतब्बो।
अनापत्ति अजानन्तस्स, असादियन्तस्स, उम्मत्तकस्स, खित्तचित्तस्स, वेदनाट्टस्स, आदिकम्मिकस्साति।
सन्थतभाणवारो निट्ठितो।
विनीतवत्थुउद्दानगाथा
मक्कटी वज्जिपुत्ता च, गिही नग्गो च तित्थिया।
दारिकुप्पलवण्णा च, ब्यञ्जनेहिपरे दुवे॥
माता धीता भगिनी च, जाया च मुदु लम्बिना।
द्वे वणा लेपचित्तञ्च, दारुधीतलिकाय च॥
सुन्दरेन सह पञ्च, पञ्च सिवथिकट्ठिका।
नागी यक्खी च पेती च, पण्डकोपहतो छुपे॥
भद्दिये अरहं सुत्तो, सावत्थिया चतुरो परे।
वेसालिया तयो माला, सुपिने भारुकच्छको॥
सुपब्बा सद्धा भिक्खुनी, सिक्खमाना सामणेरी च।
वेसिया पण्डको गिही, अञ्ञमञ्ञं वुड्ढपब्बजितो मिगोति॥
विनीतवत्थु
६७. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु मक्कटिया मेथुनं धम्मं पटिसेवि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं, कच्चि नु खो अहं पाराजिकं आपत्तिं आपन्नो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन सम्बहुला वेसालिका वज्जिपुत्तका भिक्खू सिक्खं अपच्चक्खाय दुब्बल्यं अनाविकत्वा मेथुनं धम्मं पटिसेविंसु। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं, कच्चि नु खो मयं पाराजिकं आपत्तिं आपन्ना’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘आपत्तिं तुम्हे, भिक्खवे, आपन्ना पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु – ‘एवं मे अनापत्ति भविस्सती’ति, गिहिलिङ्गेन मेथुनं धम्मं पटिसेवि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं, कच्चि नु खो अहं पाराजिकं आपत्तिं आपन्नो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु – ‘एवं मे अनापत्ति भविस्सती’ति, नग्गो हुत्वा मेथुनं धम्मं पटिसेवि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु – ‘एवं मे अनापत्ति भविस्सती’ति, कुसचीरं निवासेत्वा… वाकचीरं निवासेत्वा… फलकचीरं निवासेत्वा… केसकम्बलं निवासेत्वा… वालकम्बलं निवासेत्वा… उलूकपक्खिकं निवासेत्वा… अजिनक्खिपं निवासेत्वा मेथुनं धम्मं पटिसेवि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो पिण्डचारिको भिक्खु पीठके निपन्नं दारिकं पस्सित्वा सारत्तो अङ्गुट्ठं अङ्गजातं पवेसेसि। सा कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति , भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति सङ्घादिसेसस्सा’’ति।
६८. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो माणवको उप्पलवण्णाय भिक्खुनिया पटिबद्धचित्तो होति। अथ खो सो माणवको उप्पलवण्णाय भिक्खुनिया गामं पिण्डाय पविट्ठाय कुटिकं पविसित्वा निलीनो अच्छि। उप्पलवण्णा भिक्खुनी पच्छाभत्तं पिण्डपातपटिक्कन्ता पादे पक्खालेत्वा कुटिकं पविसित्वा मञ्चके निसीदि। अथ खो सो माणवको उप्पलवण्णं भिक्खुनिं उग्गहेत्वा दूसेसि। उप्पलवण्णा भिक्खुनी भिक्खुनीनं एतमत्थं आरोचेसि। भिक्खुनियो भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसुं। भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, असादियन्तिया’’ति।
६९. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो इत्थिलिङ्गं पातुभूतं होति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, तंयेव उपज्झं तमेव उपसम्पदं तानियेव तानि (सी॰ स्या॰) वस्सानि भिक्खुनीहि सङ्गमितुं सङ्कमितुं (सी॰ स्या॰)। या आपत्तियो भिक्खूनं भिक्खुनीहि साधारणा ता आपत्तियो भिक्खुनीनं सन्तिके वुट्ठातुं। या आपत्तियो भिक्खूनं भिक्खुनीहि असाधारणा ताहि आपत्तीहि अनापत्ती’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरिस्सा भिक्खुनिया पुरिसलिङ्गं पातुभूतं होति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, तंयेव उपज्झं तमेव उपसम्पदं तानियेव तानि (सी॰ स्या॰) वस्सानि भिक्खूहि सङ्गमितुं सङ्कमितुं (सी॰ स्या॰)। या आपत्तियो भिक्खुनीनं भिक्खूहि साधारणा ता आपत्तियो भिक्खूनं सन्तिके वुट्ठातुं। या आपत्तियो भिक्खुनीनं भिक्खूहि असाधारणा ताहि आपत्तीहि अनापत्ती’’ति।
७०. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु – ‘एवं मे अनापत्ति भविस्सती’ति, मातुया मेथुनं धम्मं पटिसेवि… धीतुया मेथुनं धम्मं पटिसेवि… भगिनिया मेथुनं धम्मं पटिसेवि… तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पुराणदुतियिकाय मेथुनं धम्मं पटिसेवि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
७१. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु मुदुपिट्ठिको होति। सो अनभिरतिया पीळितो अत्तनो अङ्गजातं मुखेन अग्गहेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु लम्बी होति। सो अनभिरतिया पीळितो अत्तनो अङ्गजातं अत्तनो वच्चमग्गं पवेसेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु मतसरीरं पस्सि। तस्मिञ्च सरीरे अङ्गजातसामन्ता वणो होति। सो – ‘एवं मे अनापत्ति भविस्सती’ति, अङ्गजाते अङ्गजातं पवेसेत्वा वणेन नीहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु मतसरीरं पस्सि। तस्मिञ्च सरीरे अङ्गजातसामन्ता वणो होति। सो – ‘एवं मे अनापत्ति भविस्सती’ति, वणे अङ्गजातं पवेसेत्वा अङ्गजातेन नीहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सारत्तो लेपचित्तस्स निमित्तं अङ्गजातेन छुपि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सारत्तो दारुधीतलिकाय निमित्तं अङ्गजातेन छुपि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
७२. तेन खो पन समयेन सुन्दरो नाम भिक्खु राजगहा पब्बजितो रथिकाय रथियाय (क॰) गच्छति। अञ्ञतरा इत्थी – ‘मुहुत्तं इत्थी तं पस्सित्वा एतदवोच मुहुत्तं (स्या॰), भन्ते, आगमेहि, वन्दिस्सामी’ति सा वन्दन्ती अन्तरवासकं उक्खिपित्वा मुखेन अङ्गजातं अग्गहेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘सादियि त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, सादियि’’न्ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, असादियन्तस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी भिक्खुं पस्सित्वा एतदवोच – ‘‘एहि, भन्ते, मेथुनं धम्मं पटिसेवा’’ति। ‘‘अलं, भगिनि, नेतं कप्पती’’ति। ‘‘एहि, भन्ते, अहं वायमिस्सामि, त्वं मा वायमि, एवं ते अनापत्ति भविस्सती’’ति। सो भिक्खु तथा अकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी भिक्खुं पस्सित्वा एतदवोच – ‘‘एहि, भन्ते, मेथुनं धम्मं पटिसेवा’’ति। ‘‘अलं, भगिनि, नेतं कप्पती’’ति। ‘‘एहि भन्ते, त्वं वायम, अहं न वायमिस्सामि, एवं ते अनापत्ति भविस्सती’’ति। सो भिक्खु तथा अकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी भिक्खुं पस्सित्वा एतदवोच – ‘‘एहि, भन्ते, मेथुनं धम्मं पटिसेवा’’ति। ‘‘अलं, भगिनि, नेतं कप्पती’’ति। ‘‘एहि, भन्ते, अब्भन्तरं घट्टेत्वा बहि मोचेहि…पे॰… बहि घट्टेत्वा अब्भन्तरं मोचेहि, एवं ते अनापत्ति भविस्सती’’ति। सो भिक्खु तथा अकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
७३. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सिवथिकं गन्त्वा अक्खायितं सरीरं पस्सित्वा तस्मिं मेथुनं धम्मं पटिसेवि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सिवथिकं गन्त्वा येभुय्येन अक्खायितं सरीरं पस्सित्वा तस्मिं मेथुनं धम्मं पटिसेवि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सिवथिकं गन्त्वा येभुय्येन खायितं सरीरं पस्सित्वा तस्मिं मेथुनं धम्मं पटिसेवि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सिवथिकं गन्त्वा छिन्नसीसं पस्सित्वा वट्टकते मुखे छुपन्तं अङ्गजातं पवेसेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सिवथिकं गन्त्वा छिन्नसीसं पस्सित्वा वट्टकते मुखे अच्छुपन्तं अङ्गजातं पवेसेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरिस्सा इत्थिया पटिबद्धचित्तो होति। सा कालङ्कता कालकता (सी॰ स्या॰) सुसाने छड्डिता। अट्ठिकानि विप्पकिण्णानि होन्ति। अथ खो सो भिक्खु सिवथिकं गन्त्वा अट्ठिकानि सङ्कड्ढित्वा निमित्ते अङ्गजातं पटिपादेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु नागिया मेथुनं धम्मं पटिसेवि… यक्खिनिया मेथुनं धम्मं पटिसेवि… पेतिया मेथुनं धम्मं पटिसेवि … पण्डकस्स मेथुनं धम्मं पटिसेवि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु उपहतिन्द्रियो होति। सो – ‘नाहं वेदियामि वेदयामि (क॰) सुखं वा दुक्खं वा, अनापत्ति मे भविस्सती’ति, मेथुनं धम्मं पटिसेवि। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘वेदयि वा सो, भिक्खवे, मोघपुरिसो न वा वेदयि, आपत्ति पाराजिकस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु – ‘इत्थिया मेथुनं धम्मं पटिसेविस्सामी’ति, छुपितमत्ते विप्पटिसारी अहोसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति सङ्घादिसेसस्सा’’ति।
७४. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु भद्दिये जातियावने दिवाविहारगतो निपन्नो होति। तस्स अङ्गमङ्गानि वातूपत्थद्धानि होन्ति। अञ्ञतरा इत्थी पस्सित्वा अङ्गजाते अभिनिसीदित्वा यावदत्थं कत्वा पक्कामि। भिक्खू किलिन्नं पस्सित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘पञ्चहि , भिक्खवे, आकारेहि अङ्गजातं कम्मनियं होति – रागेन, वच्चेन, पस्सावेन, वातेन, उच्चालिङ्गपाणकदट्ठेन। इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहाकारेहि अङ्गजातं कम्मनियं होति । अट्ठानमेतं, भिक्खवे, अनवकासो यं तस्स भिक्खुनो रागेन अङ्गजातं कम्मनियं अस्स। अरहं सो, भिक्खवे, भिक्खु। अनापत्ति, भिक्खवे, तस्स भिक्खुनो’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सावत्थिया अन्धवने दिवाविहारगतो निपन्नो होति। अञ्ञतरा गोपालिका पस्सित्वा अङ्गजाते अभिनिसीदि। सो भिक्खु पवेसनं सादियि, पविट्ठं सादियि, ठितं सादियि, उद्धरणं सादियि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सावत्थिया अन्धवने दिवाविहारगतो निपन्नो होति। अञ्ञतरा अजपालिका पस्सित्वा… अञ्ञतरा कट्ठहारिका पस्सित्वा… अञ्ञतरा गोमयहारिका पस्सित्वा अङ्गजाते अभिनिसीदि। सो भिक्खु पवेसनं सादियि, पविट्ठं सादियि, ठितं सादियि, उद्धरणं सादियि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
७५. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु वेसालियं महावने दिवाविहारगतो निपन्नो होति। अञ्ञतरा इत्थी पस्सित्वा अङ्गजाते अभिनिसीदित्वा यावदत्थं कत्वा सामन्ता हसमाना ठिता होति । सो भिक्खु पटिबुज्झित्वा तं इत्थिं एतदवोच – ‘‘तुय्हिदं कम्म’’न्ति? ‘‘आम, मय्हं कम्म’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘सादियि त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, जानामी’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अजानन्तस्सा’’ति।
७६. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु वेसालियं महावने दिवाविहारगतो रुक्खं अपस्साय निपन्नो होति। अञ्ञतरा इत्थी पस्सित्वा अङ्गजाते अभिनिसीदि। सो भिक्खु सहसा वुट्ठासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘सादियि त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, सादियि’’न्ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, असादियन्तस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु वेसालियं महावने दिवाविहारगतो रुक्खं अपस्साय निपन्नो होति। अञ्ञतरा इत्थी पस्सित्वा अङ्गजाते अभिनिसीदि। सो भिक्खु अक्कमित्वा पवत्तेसि पवट्टेसि (सी॰ स्या॰)। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘सादियि त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, सादियि’’न्ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, असादियन्तस्सा’’ति।
७७. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु वेसालियं महावने कूटागारसालायं दिवाविहारगतो द्वारं विवरित्वा निपन्नो होति। तस्स अङ्गमङ्गानि वातूपत्थद्धानि होन्ति। तेन खो पन समयेन सम्बहुला इत्थियो गन्धञ्च मालञ्च आदाय आरामं आगमंसु विहारपेक्खिकायो। अथ खो ता इत्थियो तं भिक्खुं पस्सित्वा अङ्गजाते अभिनिसीदित्वा यावदत्थं कत्वा, पुरिसूसभो वतायन्ति वत्वा गन्धञ्च मालञ्च आरोपेत्वा पक्कमिंसु। भिक्खू किलिन्नं पस्सित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘पञ्चहि, भिक्खवे, आकारेहि अङ्गजातं कम्मनियं होति – रागेन, वच्चेन, पस्सावेन, वातेन, उच्चालिङ्गपाणकदट्ठेन। इमेहि खो, भिक्खवे, पञ्चहाकारेहि अङ्गजातं कम्मनियं होति। अट्ठानमेतं, भिक्खवे, अनवकासो, यं तस्स भिक्खुनो रागेन अङ्गजातं कम्मनियं अस्स। अरहं सो, भिक्खवे, भिक्खु। अनापत्ति, भिक्खवे, तस्स भिक्खुनो। अनुजानामि, भिक्खवे, दिवा पटिसल्लीयन्तेन द्वारं संवरित्वा पटिसल्लीयितु’’न्ति।
७८. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भारुकच्छको भिक्खु सुपिनन्ते सुपिनन्तेन (सी॰ स्या॰) पुराणदुतियिकाय मेथुनं धम्मं पटिसेवित्वा – ‘अस्समणो अहं, विब्भमिस्सामी’ति, भारुकच्छं गच्छन्तो अन्तरामग्गे आयस्मन्तं उपालिं पस्सित्वा एतमत्थं आरोचेसि। आयस्मा उपालि एवमाह – ‘‘अनापत्ति, आवुसो, सुपिनन्तेना’’ति।
तेन खो पन समयेन राजगहे सुपब्बा नाम उपासिका मुधप्पसन्ना मुद्धप्पसन्ना (सी॰) होति। सा एवंदिट्ठिका होति – ‘‘या मेथुनं धम्मं देति सा अग्गदानं देती’’ति। सा भिक्खुं पस्सित्वा एतदवोच – ‘‘एहि, भन्ते, मेथुनं धम्मं पटिसेवा’’ति। ‘‘अलं, भगिनि, नेतं कप्पती’’ति। ‘‘एहि, भन्ते, ऊरुन्तरिकाय ऊरन्तरिकाय (सी॰) घट्टेहि, एवं ते अनापत्ति भविस्सती’’ति…पे॰… एहि, भन्ते, नाभियं घट्टेहि… एहि, भन्ते, उदरवट्टियं घट्टेहि… एहि, भन्ते, उपकच्छके घट्टेहि… एहि, भन्ते, गीवायं घट्टेहि… एहि, भन्ते, कण्णच्छिद्दे घट्टेहि… एहि, भन्ते, केसवट्टियं घट्टेहि… एहि, भन्ते, अङ्गुलन्तरिकाय घट्टेहि… ‘‘एहि, भन्ते, हत्थेन उपक्कमित्वा मोचेस्सामि, एवं ते अनापत्ति भविस्सती’’ति। सो भिक्खु तथा अकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति सङ्घादिसेसस्सा’’ति।
७९. तेन खो पन समयेन सावत्थियं सद्धा नाम उपासिका मुधप्पसन्ना होति। सा एवंदिट्ठिका होति – ‘‘या मेथुनं धम्मं देति सा अग्गदानं देती’’ति। सा भिक्खुं पस्सित्वा एतदवोच – ‘‘एहि, भन्ते, मेथुनं धम्मं पटिसेवा’’ति। ‘‘अलं, भगिनि, नेतं कप्पती’’ति। ‘‘एहि, भन्ते, ऊरुन्तरिकाय घट्टेहि…पे॰… एहि, भन्ते, हत्थेन उपक्कमित्वा मोचेस्सामि, एवं ते अनापत्ति भविस्सती’’ति। सो भिक्खु तथा अकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति सङ्घादिसेसस्सा’’ति।
८०. तेन खो पन समयेन वेसालियं लिच्छविकुमारका भिक्खुं गहेत्वा भिक्खुनिया विप्पटिपादेसुं… सिक्खमानाय विप्पटिपादेसुं… सामणेरिया विप्पटिपादेसुं। उभो सादियिंसु। उभो नासेतब्बा। उभो न सादियिंसु। उभिन्नं अनापत्ति।
८१. तेन खो पन समयेन वेसालियं लिच्छविकुमारका भिक्खुं गहेत्वा वेसिया विप्पटिपादेसुं… पण्डके विप्पटिपादेसुं… गिहिनिया विप्पटिपादेसुं। भिक्खु सादियि। भिक्खु नासेतब्बो। भिक्खु न सादियि। भिक्खुस्स अनापत्ति।
तेन खो पन समयेन वेसालियं लिच्छविकुमारका भिक्खू गहेत्वा अञ्ञमञ्ञं विप्पटिपादेसुं। उभो सादियिंसु। उभो नासेतब्बा। उभो न सादियिंसु। उभिन्नं अनापत्ति।
८२. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो वुड्ढपब्बजितो भिक्खु पुराणदुतियिकाय दस्सनं अगमासि। सा – ‘एहि, भन्ते, विब्भमा’ति अग्गहेसि। सो भिक्खु पटिक्कमन्तो उत्तानो परिपति। सा उब्भजित्वा उब्भुजित्वा (सी॰ स्या॰) अङ्गजाते अङ्गजातेन (सी॰) अभिनिसीदि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि …पे॰… ‘‘सादियि त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, सादियि’’न्ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, असादियन्तस्सा’’ति।
८३. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अरञ्ञे विहरति। मिगपोतको तस्स पस्सावट्ठानं आगन्त्वा पस्सावं पिवन्तो मुखेन अङ्गजातं अग्गहेसि। सो भिक्खु सादियि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
पठमपाराजिकं समत्तं।
२. दुतियपाराजिकं
८४. तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति गिज्झकूटे पब्बते। तेन खो पन समयेन सम्बहुला सन्दिट्ठा सम्भत्ता भिक्खू इसिगिलिपस्से तिणकुटियो करित्वा वस्सं उपगच्छिंसु। आयस्मापि धनियो कुम्भकारपुत्तो तिणकुटिकं करित्वा वस्सं उपगच्छि। अथ खो ते भिक्खू वस्संवुट्ठा तेमासच्चयेन तिणकुटियो भिन्दित्वा तिणञ्च कट्ठञ्च पटिसामेत्वा जनपदचारिकं पक्कमिंसु। आयस्मा पन धनियो कुम्भकारपुत्तो तत्थेव वस्सं वसि, तत्थ हेमन्तं, तत्थ गिम्हं। अथ खो आयस्मतो धनियस्स कुम्भकारपुत्तस्स गामं पिण्डाय पविट्ठस्स तिणहारियो कट्ठहारियो तिणकुटिकं भिन्दित्वा तिणञ्च कट्ठञ्च आदाय अगमंसु। दुतियम्पि खो आयस्मा धनियो कुम्भकारपुत्तो तिणञ्च कट्ठञ्च संकड्ढित्वा तिणकुटिकं अकासि। दुतियम्पि खो आयस्मतो धनियस्स कुम्भकारपुत्तस्स गामं पिण्डाय पविट्ठस्स तिणहारियो कट्ठहारियो तिणकुटिकं भिन्दित्वा तिणञ्च कट्ठञ्च आदाय अगमंसु। ततियम्पि खो आयस्मा धनियो कुम्भकारपुत्तो तिणञ्च कट्ठञ्च संकड्ढित्वा तिणकुटिकं अकासि। ततियम्पि खो आयस्मतो धनियस्स कुम्भकारपुत्तस्स गामं पिण्डाय पविट्ठस्स तिणहारियो कट्ठहारियो तिणकुटिकं भिन्दित्वा तिणञ्च कट्ठञ्च आदाय अगमंसु।
अथ खो आयस्मतो धनियस्स कुम्भकारपुत्तस्स एतदहोसि – ‘‘यावततियकं खो मे गामं पिण्डाय पविट्ठस्स तिणहारियो कट्ठहारियो तिणकुटिकं भिन्दित्वा तिणञ्च कट्ठञ्च आदाय अगमंसु। अहं खो पन सुसिक्खितो अनवयो सके आचरियके कुम्भकारकम्मे परियोदातसिप्पो । यंनूनाहं सामं चिक्खल्लं मद्दित्वा सब्बमत्तिकामयं कुटिकं करेय्य’’न्ति! अथ खो आयस्मा धनियो कुम्भकारपुत्तो सामं चिक्खल्लं मद्दित्वा सब्बमत्तिकामयं कुटिकं करित्वा तिणञ्च कट्ठञ्च गोमयञ्च संकड्ढित्वा तं कुटिकं पचि। सा अहोसि कुटिका अभिरूपा दस्सनीया पासादिका लोहितिका लोहितका (स्या॰), सेय्यथापि इन्दगोपको। सेय्यथापि नाम किङ्कणिकसद्दो किङ्किणिकसद्दो (सी॰ स्या॰) एवमेवं तस्सा कुटिकाय सद्दो अहोसि।
८५. अथ खो भगवा सम्बहुलेहि भिक्खूहि सद्धिं गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दस तं कुटिकं अभिरूपं दस्सनीयं पासादिकं लोहितिकं। दिस्वान भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘किं एतं, भिक्खवे, अभिरूपं दस्सनीयं पासादिकं लोहितिकं, सेय्यथापि इन्दगोपको’’ति? अथ खो ते भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। विगरहि बुद्धो भगवा – ‘‘अननुच्छविकं, भिक्खवे, तस्स मोघपुरिसस्स अननुलोमिकं अप्पतिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम सो, भिक्खवे, मोघपुरिसो सब्बमत्तिकामयं कुटिकं करिस्सति! न हि नाम, भिक्खवे, तस्स मोघपुरिसस्स पाणेसु अनुद्दया अनुकम्पा अविहेसा भविस्सति! गच्छथेतं, भिक्खवे, कुटिकं भिन्दथ। मा पच्छिमा जनता पाणेसु पातब्यतं आपज्जि। न च, भिक्खवे, सब्बमत्तिकामया कुटिका कातब्बा। यो करेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति। ‘‘एवं, भन्ते’’ति, खो ते भिक्खू भगवतो पटिस्सुणित्वा येन सा कुटिका तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा तं कुटिकं भिन्दिंसु। अथ खो आयस्मा धनियो कुम्भकारपुत्तो ते भिक्खू एतदवोच – ‘‘किस्स मे तुम्हे, आवुसो, कुटिकं भिन्दथा’’ति? ‘‘भगवा, आवुसो, भेदापेती’’ति। ‘‘भिन्दथावुसो, सचे धम्मस्सामी भेदापेती’’ति।
८६. अथ खो आयस्मतो धनियस्स कुम्भकारपुत्तस्स एतदहोसि – ‘‘यावततियकं खो मे गामं पिण्डाय पविट्ठस्स तिणहारियो कट्ठहारियो तिणकुटिकं भिन्दित्वा तिणञ्च कट्ठञ्च आदाय अगमंसु। यापि मया सब्बमत्तिकामया कुटिका कता सापि भगवता भेदापिता। अत्थि च मे दारुगहे गणको सन्दिट्ठो। यंनूनाहं दारुगहे गणकं दारूनि याचित्वा दारुकुटिकं करेय्य’’न्ति। अथ खो आयस्मा धनियो कुम्भकारपुत्तो येन दारुगहे गणको तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा दारुगहे गणकं एतदवोच – ‘‘यावततियकं खो मे, आवुसो, गामं पिण्डाय पविट्ठस्स तिणहारियो कट्ठहारियो तिणकुटिकं भिन्दित्वा तिणञ्च कट्ठञ्च आदाय अगमंसु। यापि मया सब्बमत्तिकामया कुटिका कता सापि भगवता भेदापिता । देहि मे, आवुसो, दारूनि। इच्छामि दारुकुटिकं दारुकुड्डिकं कुटिकं (सी॰) कातु’’न्ति। ‘‘नत्थि, भन्ते, तादिसानि दारूनि यानाहं अय्यस्स ददेय्यं। अत्थि , भन्ते, देवगहदारूनि नगरपटिसङ्खारिकानि आपदत्थाय निक्खित्तानि। सचे तानि दारूनि राजा दापेति हरापेथ, भन्ते’’ति। ‘‘दिन्नानि, आवुसो, रञ्ञा’’ति। अथ खो दारुगहे गणकस्स एतदहोसि – ‘‘इमे खो समणा सक्यपुत्तिया धम्मचारिनो समचारिनो सम्मचारिनो (क॰) ब्रह्मचारिनो सच्चवादिनो सीलवन्तो कल्याणधम्मा। राजापिमेसं अभिप्पसन्नो। नारहति अदिन्नं दिन्नन्ति वत्तु’’न्ति। अथ खो दारुगहे गणको आयस्मन्तं धनियं कुम्भकारपुत्तं एतदवोच – ‘‘हरापेथ, भन्ते’’ति। अथ खो आयस्मा धनियो कुम्भकारपुत्तो तानि दारूनि खण्डाखण्डिकं छेदापेत्वा सकटेहि निब्बाहापेत्वा दारुकुटिकं अकासि।
८७. अथ खो वस्सकारो ब्राह्मणो मगधमहामत्तो राजगहे कम्मन्ते अनुसञ्ञायमानो येन दारुगहे गणको तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा दारुगहे गणकं एतदवोच – ‘‘यानि तानि, भणे, देवगहदारूनि नगरपटिसङ्खारिकानि आपदत्थाय निक्खित्तानि कहं तानि दारूनी’’ति? ‘‘तानि, सामि, दारूनि देवेन अय्यस्स धनियस्स कुम्भकारपुत्तस्स दिन्नानी’’ति। अथ खो वस्सकारो ब्राह्मणो मगधमहामत्तो अनत्तमनो अहोसि – ‘‘कथञ्हि नाम देवो देवगहदारूनि नगरपटिसङ्खारिकानि आपदत्थाय निक्खित्तानि धनियस्स कुम्भकारपुत्तस्स दस्सती’’ति! अथ खो वस्सकारो ब्राह्मणो मगधमहामत्तो येन राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा राजानं मागधं सेनियं बिम्बिसारं एतदवोच – ‘‘सच्चं किर, देवेन सच्चं किर देव देवेन (सी॰) देवगहदारूनि नगरपटिसङ्खारिकानि आपदत्थाय निक्खित्तानि धनियस्स कुम्भकारपुत्तस्स दिन्नानी’’ति? ‘‘को एवमाहा’’ति? ‘‘दारुगहे गणको, देवा’’ति। ‘‘तेन हि, ब्राह्मण, दारुगहे गणकं आणापेही’’ति। अथ खो वस्सकारो ब्राह्मणो मगधमहामत्तो दारुगहे गणकं बन्धं बद्धं (सी॰) आणापेसि। अद्दस खो आयस्मा धनियो कुम्भकारपुत्तो दारुगहे गणकं बन्धं निय्यमानं। दिस्वान दारुगहे गणकं एतदवोच – ‘‘किस्स त्वं, आवुसो, बन्धो निय्यासी’’ति? ‘‘तेसं, भन्ते, दारूनं किच्चा’’ति। ‘‘गच्छावुसो, अहम्पि आगच्छामी’’ति। ‘‘एय्यासि, भन्ते, पुराहं हञ्ञामी’’ति।
८८. अथ खो आयस्मा धनियो कुम्भकारपुत्तो येन रञ्ञो मागधस्स सेनियस्स बिम्बिसारस्स निवेसनं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि। अथ खो राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो येनायस्मा धनियो कुम्भकारपुत्तो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं धनियं कुम्भकारपुत्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो आयस्मन्तं धनियं कुम्भकारपुत्तं एतदवोच – ‘‘सच्चं किर मया, भन्ते, देवगहदारूनि नगरपटिसङ्खारिकानि आपदत्थाय निक्खित्तानि अय्यस्स दिन्नानी’’ति? ‘‘एवं, महाराजा’’ति। ‘‘मयं खो, भन्ते, राजानो नाम बहुकिच्चा बहुकरणीया, दत्वापि न सरेय्याम; इङ्घ, भन्ते, सरापेही’’ति। ‘‘सरसि त्वं, महाराज, पठमाभिसित्तो एवरूपिं वाचं भासिता – ‘‘दिन्नञ्ञेव समणब्राह्मणानं तिणकट्ठोदकं परिभुञ्जन्तू’’ति। ‘‘सरामहं, भन्ते। सन्ति, भन्ते, समणब्राह्मणा लज्जिनो कुक्कुच्चका सिक्खाकामा। तेसं अप्पमत्तकेपि कुक्कुच्चं उप्पज्जति। तेसं मया सन्धाय भासितं, तञ्च खो अरञ्ञे अपरिग्गहितं। सो त्वं, भन्ते, तेन लेसेन दारूनि अदिन्नं हरितुं मञ्ञसि! कथञ्हि नाम मादिसो समणं वा ब्राह्मणं वा विजिते वसन्तं हनेय्य वा बन्धेय्य वा पब्बाजेय्य वा! गच्छ, भन्ते, लोमेन त्वं मुत्तोसि। मास्सु पुनपि एवरूपं अकासी’’ति। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘अलज्जिनो इमे समणा सक्यपुत्तिया दुस्सीला मुसावादिनो। इमे हि नाम धम्मचारिनो समचारिनो ब्राह्मचारिनो सच्चवादिनो सीलवन्तो कल्याणधम्मा पटिजानिस्सन्ति! नत्थि इमेसं सामञ्ञं, नत्थि इमेसं ब्रह्मञ्ञं। नट्ठं इमेसं सामञ्ञं, नट्ठं इमेसं ब्रह्मञ्ञं। कुतो इमेसं सामञ्ञं, कुतो इमेसं ब्रह्मञ्ञं! अपगता इमे सामञ्ञा, अपगता इमे ब्रह्मञ्ञा। राजानम्पि इमे वञ्चेन्ति, किं पनञ्ञे मनुस्से’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा सन्तुट्ठा लज्जिनो कुक्कुच्चका सिक्खाकामा ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा धनियो कुम्भकारपुत्तो रञ्ञो दारूनि अदिन्नं आदियिस्सती’’ति! अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं धनियं कुम्भकारपुत्तं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा आयस्मन्तं धनियं कुम्भकारपुत्तं पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर त्वं, धनिय, रञ्ञो दारूनि अदिन्नं आदियी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा – ‘‘अननुच्छविकं, मोघपुरिस, अननुलोमिकं अप्पतिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस , रञ्ञो दारूनि अदिन्नं आदियिस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय पसन्नानं वा भिय्योभावाय; अथख्वेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानञ्चेव अप्पसादाय पसन्नानञ्च एकच्चानं अञ्ञथत्ताया’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो पुराणवोहारिको महामत्तो भिक्खूसु पब्बजितो भगवतो अविदूरे निसिन्नो होति। अथ खो भगवा तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘कित्तकेन खो भिक्खु राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो चोरं गहेत्वा हनति वा बन्धति वा पब्बाजेति वा’’ति? ‘‘पादेन वा, भगवा, पादारहेन वा’’ति पादारहेनवा अतिरेकपादेनवाति (स्या॰)। तेन खो पन समयेन राजगहे पञ्चमासको पादो होति। अथ खो भगवा आयस्मन्तं धनियं कुम्भकारपुत्तं अनेकपरियायेन विगरहित्वा दुब्भरताय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
८९. ‘‘यो पन भिक्खु अदिन्नं थेय्यसङ्खातं आदियेय्य, यथारूपे अदिन्नादाने राजानो चोरं गहेत्वा हनेय्युं वा बन्धेय्युं वा पब्बाजेय्युं वा – ‘चोरोसि बालोसि मूळ्होसि थेनोसी’ति, तथारूपं भिक्खु अदिन्नं आदियमानो अयम्पि पाराजिको होति असंवासो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
९०. तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू रजकत्थरणं गन्त्वा रजकभण्डिकं अवहरित्वा आरामं हरित्वा भाजेसुं। भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘महापुञ्ञत्थ तुम्हे, आवुसो। बहुं तुम्हाकं चीवरं उप्पन्न’’न्ति। ‘‘कुतो आवुसो, अम्हाकं पुञ्ञं, इदानि मयं रजकत्थरणं गन्त्वा रजकभण्डिकं अवहरिम्हा’’ति। ‘‘ननु, आवुसो, भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं। किस्स तुम्हे, आवुसो, रजकभण्डिकं अवहरित्था’’ति ? ‘‘सच्चं, आवुसो, भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं। तञ्च खो गामे, नो अरञ्ञे’’ति। ‘‘ननु, आवुसो, तथेवेतं होति। अननुच्छविकं, आवुसो, अननुलोमिकं अप्पतिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम तुम्हे, आवुसो, रजकभण्डिकं अवहरिस्सथ! नेतं, आवुसो, अप्पसन्नानं वा पसादाय पसन्नानं वा भिय्योभावाय; अथख्वेतं, आवुसो, अप्पसन्नानञ्चेव अप्पसादाय पसन्नानञ्च एकच्चानं अञ्ञथत्ताया’’ति। अथ खो ते भिक्खू छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा छब्बग्गिये भिक्खू पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, रजकत्थरणं गन्त्वा रजकभण्डिकं अवहरित्था’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा – ‘‘अननुच्छविकं, मोघपुरिसा, अननुलोमिकं अप्पटिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, रजकभण्डिकं अवहरिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय पसन्नानं वा भिय्योभावाय; अथ ख्वेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानञ्चेव अप्पसादाय पसन्नानञ्च एकच्चानं अञ्ञथत्ताया’’ति। अथ खो भगवा छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा दुब्भरताय…पे॰… वीरियारम्भस्स वण्णं भासित्वा भिक्खूनं तदनुच्छविकं तदनुलोमिकं धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि…पे॰… ‘‘एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
९१. ‘‘यो पन भिक्खु गामा वा अरञ्ञा वा अदिन्नं थेय्यसङ्खातं आदियेय्य, यथारूपे अदिन्नादाने राजानो चोरं गहेत्वा हनेय्युं वा बन्धेय्युं वा पब्बाजेय्युं वा – ‘चोरोसि बालोसि मूळ्होसि थेनोसी’ति, तथारूपं भिक्खु अदिन्नं आदियमानो अयम्पि पाराजिको होति असंवासो’’ति।
९२. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
गामो नाम एककुटिकोपि गामो, द्विकुटिकोपि गामो, तिकुटिकोपि गामो, चतुकुटिकोपि गामो, समनुस्सोपि गामो, अमनुस्सोपि गामो, परिक्खित्तोपि गामो, अपरिक्खित्तोपि गामो, गोनिसादिनिविट्ठोपि गामो, योपि सत्थो अतिरेकचतुमासनिविट्ठो सोपि वुच्चति गामो।
गामूपचारो नाम परिक्खित्तस्स गामस्स इन्दखीले इन्दखिले (क॰) ठितस्स मज्झिमस्स पुरिसस्स लेड्डुपातो, अपरिक्खित्तस्स गामस्स घरूपचारे ठितस्स मज्झिमस्स पुरिसस्स लेड्डुपातो।
अरञ्ञं नाम ठपेत्वा गामञ्च गामूपचारञ्च अवसेसं अरञ्ञं नाम।
अदिन्नं नामं यं अदिन्नं अनिस्सट्ठं अपरिच्चत्तं रक्खितं गोपितं ममायितं परपरिग्गहितं। एतं अदिन्नं नाम।
थेय्यसङ्खातन्ति थेय्यचित्तो अवहरणचित्तो।
आदियेय्याति आदियेय्य हरेय्य अवहरेय्य इरियापथं विकोपेय्य ठाना चावेय्य सङ्केतं वीतिनामेय्य।
यथारूपं नाम पादं वा पादारहं वा अतिरेकपादं वा।
राजानो नाम पथब्याराजा पदेसराजा मण्डलिका अन्तरभोगिका अक्खदस्सा महामत्ता, ये वा पन छेज्जभेज्जं करोन्ता अनुसासन्ति। एते राजानो नाम।
चोरो नाम यो पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं अदिन्नं थेय्यसङ्खातं आदियति। एसो चोरो नाम।
हनेय्युं वाति हत्थेन वा पादेन वा कसाय वा वेत्तेन वा अड्ढदण्डकेन वा छेज्जाय वा हनेय्युं।
बन्धेय्युं वाति रज्जुबन्धनेन वा अन्दुबन्धनेन वा सङ्खलिकबन्धनेन वा घरबन्धनेन वा नगरबन्धनेन वा गामबन्धनेन वा निगमबन्धनेन वा बन्धेय्युं, पुरिसगुत्तिं वा करेय्युं।
पब्बाजेय्युं वाति गामा वा निगमा वा नगरा वा जनपदा वा जनपदपदेसा वा पब्बाजेय्युं।
चोरोसि बालोसि मूळ्होसि थेनोसीति परिभासो एसो।
तथारूपं नाम पादं वा पादारहं वा अतिरेकपादं वा।
आदियमानोति आदियमानो हरमानो अवहरमानो इरियापथं विकोपयमानो ठाना चावयमानो सङ्केतं वीतिनामयमानो।
अयम्पीति पुरिमं उपादाय वुच्चति।
पाराजिको होतीति सेय्यथापि नाम पण्डुपलासो बन्धना पवुत्तो हरितत्ताय (सी॰ स्या॰) अभब्बो हरितत्थाय हरितत्ताय (सी॰ स्या॰), एवमेव भिक्खु पादं वा पादारहं वा अतिरेकपादं वा अदिन्नं थेय्यसङ्खातं आदियित्वा अस्समणो होति असक्यपुत्तियो। तेन वुच्चति – ‘पाराजिको होती’ति।
असंवासोति संवासो नाम एककम्मं एकुद्देसो समसिक्खता। एसो संवासो नाम। सो तेन सद्धिं नत्थि। तेन वुच्चति – ‘असंवासो’ति।
९३. भूमट्ठं थलट्ठं आकासट्ठं वेहासट्ठं उदकट्ठं नावट्ठं यानट्ठं भारट्ठं आरामट्ठं विहारट्ठं खेत्तट्ठं वत्थुट्ठं गामट्ठं अरञ्ञट्ठं उदकं दन्तपोणं दन्तपोनं (सी॰ क॰) वनप्पति हरणकं उपनिधि सुङ्कघातं पाणो अपदं द्विपदं चतुप्पदं बहुप्पदं ओचरको ओणिरक्खो संविदावहारो सङ्केतकम्मं निमित्तकम्मन्ति।
९४. भूमट्ठं नाम भण्डं भूमियं निक्खित्तं होति निखातं पटिच्छन्नं। भूमट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति कुदालं वा पिटकं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। तत्थ जातकं कट्ठं वा लतं वा छिन्दति, आपत्ति दुक्कटस्स। तत्थ पंसुं खणति वा ब्यूहति वियूहति (स्या॰) वा उद्धरति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। कुम्भिं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। अत्तनो भाजनं पवेसेत्वा पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। अत्तनो भाजनगतं वा करोति मुट्ठिं वा छिन्दति, आपत्ति पाराजिकस्स। सुत्तारुळ्हं भण्डं पामङ्गं वा कण्ठसुत्तकं वा कटिसुत्तकं वा साटकं वा वेठनं वा थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। कोटियं गहेत्वा उच्चारेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। घंसन्तो नीहरति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। अन्तमसो केसग्गमत्तम्पि कुम्भिमुखा मोचेति, आपत्ति पाराजिकस्स। सप्पिं वा तेलं वा मधुं वा फाणितं वा पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो एकेन पयोगेन पिवति, आपत्ति पाराजिकस्स। तत्थेव भिन्दति वा छड्डेति वा झापेति वा अपरिभोगं वा करोति, आपत्ति दुक्कटस्स।
९५. थलट्ठं नाम भण्डं थले निक्खित्तं होति। थलट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
९६. आकासट्ठं नाम भण्डं आकासगतं होति। मोरो वा कपिञ्जरो वा तित्तिरो वा वट्टको वा, साटकं वा वेठनं वा हिरञ्ञं वा सुवण्णं वा छिज्जमानं पतति। आकासट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स । गमनं उपच्छिन्दति, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
९७. वेहासट्ठं नाम भण्डं वेहासगतं होति। मञ्चे वा पीठे वा चीवरवंसे वा चीवररज्जुया वा भित्तिखिले वा नागदन्ते वा रुक्खे वा लग्गितं होति, अन्तमसो पत्ताधारकेपि। वेहासट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
९८. उदकट्ठं नाम भण्डं उदके निक्खित्तं होति। उदकट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। निमुज्जति वा उम्मुज्जति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। तत्थ जातकं उप्पलं वा पदुमं वा पुण्डरीकं वा भिसं वा मच्छं वा कच्छपं वा पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
९९. नावा नाम याय तरति। नावट्ठं नाम भण्डं नावाय निक्खित्तं होति। ‘‘नावट्ठं भण्डं अवहरिस्सामी’’ति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। नावं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। बन्धनं मोचेति, आपत्ति दुक्कटस्स। बन्धनं मोचेत्वा आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। उद्धं वा अधो वा तिरियं वा अन्तमसो केसग्गमत्तम्पि सङ्कामेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
१००. यानं नाम वय्हं रथो सकटं सन्दमानिका। यानट्ठं नाम भण्डं याने निक्खित्तं होति। यानट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। यानं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
१०१. भारो नाम सीसभारो खन्धभारो कटिभारो ओलम्बको। सीसे भारं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। खन्धं ओरोपेति, आपत्ति पाराजिकस्स। खन्धे भारं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। कटिं ओरोपेति, आपत्ति पाराजिकस्स। कटिया भारं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। हत्थेन गण्हाति, आपत्ति पाराजिकस्स। हत्थे भारं थेय्यचित्तो भूमियं निक्खिपति, आपत्ति पाराजिकस्स। थेय्यचित्तो भूमितो गण्हाति, आपत्ति पाराजिकस्स।
१०२. आरामो नाम पुप्फारामो फलारामो। आरामट्ठं नाम भण्डं आरामे चतूहि ठानेहि निक्खित्तं होति – भूमट्ठं थलट्ठं, आकासट्ठं, वेहासट्ठं। आरामट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। तत्थ जातकं मूलं वा तचं वा पत्तं वा पुप्फं वा फलं वा पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। आरामं अभियुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। सामिकस्स विमतिं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। सामिको न मय्हं भविस्सतीति धुरं निक्खिपति, आपत्ति पाराजिकस्स। धम्मं चरन्तो सामिकं पराजेति, आपत्ति पाराजिकस्स। धम्मं चरन्तो परज्जति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
१०३. विहारट्ठं नाम भण्डं विहारे चतूहि ठानेहि निक्खित्तं होति – भूमट्ठं, थलट्ठं, आकासट्ठं, वेहासट्ठं। विहारट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। विहारं अभियुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। सामिकस्स विमतिं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। सामिको न मय्हं भविस्सतीति धुरं निक्खिपति, आपत्ति पाराजिकस्स। धम्मं चरन्तो सामिकं पराजेति, आपत्ति पाराजिकस्स। धम्मं चरन्तो परज्जति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
१०४. खेत्तं नाम यत्थ पुब्बण्णं वा अपरण्णं वा जायति। खेत्तट्ठं नाम भण्डं खेत्ते चतूहि ठानेहि निक्खित्तं होति – भूमट्ठं, थलट्ठं, आकासट्ठं, वेहासट्ठं। खेत्तट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति, दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। तत्थ जातकं पुब्बण्णं वा अपरण्णं वा पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। खेत्तं अभियुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। सामिकस्स विमतिं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। सामिको न मय्हं भविस्सतीति धुरं निक्खिपति, आपत्ति पाराजिकस्स। धम्मं चरन्तो सामिकं पराजेति, आपत्ति पाराजिकस्स। धम्मं चरन्तो परज्जति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। खिलं वा रज्जुं वा वतिं वा मरियादं वा सङ्कामेति, आपत्ति दुक्कटस्स। एकं पयोगं अनागते, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। तस्मिं पयोगे आगते, आपत्ति पाराजिकस्स।
१०५. वत्थु नाम आरामवत्थु विहारवत्थु। वत्थुट्ठं नाम भण्डं वत्थुस्मिं चतूहि ठानेहि निक्खित्तं होति – भूमट्ठं, थलट्ठं, आकासट्ठं, वेहासट्ठं। वत्थुट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। वत्थुं अभियुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। सामिकस्स विमतिं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। सामिको न मय्हं भविस्सतीति धुरं निक्खिपति, आपत्ति पाराजिकस्स। धम्मं चरन्तो सामिकं पराजेति, आपत्ति पाराजिकस्स। धम्मं चरन्तो परज्जति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। खीलं वा रज्जुं वा वतिं वा पाकारं वा सङ्कामेति, आपत्ति दुक्कटस्स। एकं पयोगं अनागते आपत्ति थुल्लच्चयस्स। तस्मिं पयोगे आगते आपत्ति पाराजिकस्स।
१०६. गामट्ठं नाम भण्डं गामे चतूहि ठानेहि निक्खित्तं होति – भूमट्ठं, थलट्ठं, आकासट्ठं, वेहासट्ठं। गामट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
१०७. अरञ्ञं नाम यं मनुस्सानं परिग्गहितं होति, तं अरञ्ञं। अरञ्ञट्ठं नाम भण्डं अरञ्ञे चतूहि ठानेहि निक्खित्तं होति – भूमट्ठं, थलट्ठं, आकासट्ठं, वेहासट्ठं। अरञ्ञट्ठं भण्डं अवहरिस्सामीति थेय्यचित्तो दुतियं वा परियेसति गच्छति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। तत्थ जातकं कट्ठं वा लतं वा तिणं वा पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
१०८. उदकं नाम भाजनगतं वा होति पोक्खरणिया वा तळाके वा। थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स । अत्तनो भाजनं पवेसेत्वा पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं उदकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। अत्तनो भाजनगतं करोति, आपत्ति पाराजिकस्स। मरियादं भिन्दति, आपत्ति दुक्कटस्स। मरियादं भिन्दित्वा पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं उदकं निक्खामेति, आपत्ति पाराजिकस्स। अतिरेकमासकं वा ऊनपञ्चमासकं वा अग्घनकं उदकं निक्खामेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मासकं वा ऊनमासकं वा अग्घनकं उदकं निक्खामेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
१०९. दन्तपोणं नाम छिन्नं वा अच्छिन्नं वा। पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
११०. वनप्पति नाम यो मनुस्सानं परिग्गहितो होति रुक्खो परिभोगो। थेय्यचित्तो छिन्दति, पहारे पहारे आपत्ति दुक्कटस्स। एकं पहारं अनागते, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। तस्मिं पहारे आगते, आपत्ति पाराजिकस्स।
१११. हरणकं नाम अञ्ञस्स हरणकं भण्डं। थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। सहभण्डहारकं पदसा नेस्सामीति पठमं पादं सङ्कामेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। दुतियं पादं सङ्कामेति, आपत्ति पाराजिकस्स। पतितं भण्डं गहेस्सामीति पातापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। पतितं भण्डं पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
११२. उपनिधि नाम उपनिक्खित्तं भण्डं। देहि मे भण्डन्ति वुच्चमानो नाहं गण्हामीति भणति, आपत्ति दुक्कटस्स। सामिकस्स विमतिं उप्पादेति , आपत्ति थुल्लच्चयस्स । सामिको न मय्हं दस्सतीति धुरं निक्खिपति, आपत्ति पाराजिकस्स। धम्मं चरन्तो सामिकं पराजेति, आपत्ति पाराजिकस्स। धम्मं चरन्तो परज्जति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
११३. सुङ्कघातं नाम रञ्ञा ठपितं होति पब्बतखण्डे वा नदीतित्थे वा गामद्वारे वा – ‘अत्र पविट्ठस्स सुङ्कं गण्हन्तू’ति। तत्र पविसित्वा राजग्गं राजग्घं (सी॰ स्या॰) भण्डं पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। पठमं पादं सुङ्कघातं अतिक्कामेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। दुतियं पादं अतिक्कामेति, आपत्ति पाराजिकस्स। अन्तोसुङ्कघाते ठितो बहिसुङ्कघातं पातेति, आपत्ति पाराजिकस्स। सुङ्कं परिहरति, आपत्ति दुक्कटस्स।
११४. पाणो नाम मनुस्सपाणो वुच्चति। थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। पदसा नेस्सामीति पठमं पादं सङ्कामेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। दुतियं पादं सङ्कामेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
अपदं नाम अहि मच्छा। पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
११५. द्विपदं नाम मनुस्सा, पक्खजाता। थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। पदसा नेस्सामीति पठमं पादं सङ्कामेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। दुतियं पादं सङ्कामेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
११६. चतुप्पदं नाम – हत्थी अस्सा ओट्ठा गोणा गद्रभा पसुका। थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। पदसा नेस्सामीति पठमं पादं सङ्कामेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। दुतियं पादं सङ्कामेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ततियं पादं सङ्कामेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। चतुत्थं पादं सङ्कामेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
११७. बहुप्पदं नाम – विच्छिका सतपदी उच्चालिङ्गपाणका। पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स। पदसा नेस्सामीति सङ्कामेति, पदे पदे आपत्ति थुल्लच्चयस्स। पच्छिमं पादं सङ्कामेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
११८. ओचरको नाम भण्डं ओचरित्वा आचिक्खति – ‘‘इत्थन्नामं भण्डं अवहरा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो तं भण्डं अवहरति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स।
ओणिरक्खो नाम आहटं भण्डं गोपेन्तो पञ्चमासकं वा अतिरेकपञ्चमासकं वा अग्घनकं थेय्यचित्तो आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
संविदावहारो नाम सम्बहुला संविदहित्वा एको भण्डं अवहरति, आपत्ति सब्बेसं पाराजिकस्स।
११९. सङ्केतकम्मं नाम सङ्केतं करोति – ‘‘पुरेभत्तं वा पच्छाभत्तं वा रत्तिं वा दिवा वा तेन सङ्केतेन तं भण्डं अवहरा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तेन सङ्केतेन तं भण्डं अवहरति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स। तं सङ्केतं पुरे वा पच्छा वा तं भण्डं अवहरति, मूलट्ठस्स अनापत्ति। अवहारकस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
१२०. निमित्तकम्मं नाम निमित्तं करोति। अक्खिं वा निखणिस्सामि भमुकं वा उक्खिपिस्सामि सीसं वा उक्खिपिस्सामि, तेन निमित्तेन तं भण्डं अवहराति, आपत्ति दुक्कटस्स। तेन निमित्तेन तं भण्डं अवहरति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स। तं निमित्तं पुरे वा पच्छा वा तं भण्डं अवहरति, मूलट्ठस्स अनापत्ति। अवहारकस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
१२१. भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं भण्डं अवहरा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो तं मञ्ञमानो तं अवहरति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं भण्डं अवहरा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो तं मञ्ञमानो अञ्ञं अवहरति, मूलट्ठस्स अनापत्ति। अवहारकस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं भण्डं अवहरा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो अञ्ञं मञ्ञमानो तं अवहरति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं भण्डं अवहरा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो अञ्ञं मञ्ञमानो अञ्ञं अवहरति, मूलट्ठस्स अनापत्ति। अवहारकस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामस्स पावद – ‘इत्थन्नामो इत्थन्नामस्स पावदतु – इत्थन्नामो इत्थन्नामं भण्डं अवहरतू’’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो इतरस्स आरोचेति, आपत्ति दुक्कटस्स। अवहारको पटिग्गण्हाति, मूलट्ठस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स। सो तं भण्डं अवहरति, आपत्ति सब्बेसं पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामस्स पावद – ‘इत्थन्नामो इत्थन्नामस्स पावदतु – इत्थन्नामो इत्थन्नामं भण्डं अवहरतू’’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो अञ्ञं आणापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। अवहारको पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो तं भण्डं अवहरति, मूलट्ठस्स अनापत्ति। आणापकस्स च अवहारकस्स च आपत्ति पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं भण्डं अवहरा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो गन्त्वा पुन पच्चागच्छति – ‘‘नाहं सक्कोमि तं भण्डं अवहरितु’’न्ति। सो पुन आणापेति – ‘‘यदा सक्कोसि तदा तं भण्डं अवहरा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो तं भण्डं अवहरति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं भण्डं अवहरा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो आणापेत्वा विप्पटिसारी न सावेति – ‘‘मा अवहरी’’ति। सो तं भण्डं अवहरति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं भण्डं अवहरा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो आणापेत्वा विप्पटिसारी सावेति – ‘‘मा अवहरी’’ति। सो ‘‘आणत्तो अहं तया’’ति, तं भण्डं अवहरति, मूलट्ठस्स अनापत्ति। अवहारकस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं भण्डं अवहरा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो आणापेत्वा विप्पटिसारी सावेति – ‘‘मा अवहरी’’ति। सो ‘‘साधू’’ति सुट्ठूति (क॰)? ओरमति, उभिन्नं अनापत्ति।
१२२. पञ्चहि आकारेहि अदिन्नं आदियन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – परपरिग्गहितञ्च होति, परपरिग्गहितसञ्ञी च, गरुको च होति परिक्खारो, पञ्चमासको वा अतिरेकपञ्चमासको वा, थेय्यचित्तञ्च पच्चुपट्ठितं होति। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
१२३. पञ्चहि आकारेहि अदिन्नं आदियन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स – परपरिग्गहितञ्च होति, परपरिग्गहितसञ्ञी च, लहुको च होति परिक्खारो, अतिरेकमासको वा ऊनपञ्चमासको वा, थेय्यचित्तञ्च पच्चुपट्ठितं होति। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। ठाना चावेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
१२४. पञ्चहि आकारेहि अदिन्नं आदियन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स। परपरिग्गहितञ्च होति, परपरिग्गहितसञ्ञी च, लहुको च होति परिक्खारो, मासको वा ऊनमासको वा, थेय्यचित्तञ्च पच्चुपट्ठितं होति। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। ठाना चावेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
१२५. छहि आकारेहि अदिन्नं आदियन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स। न च सकसञ्ञी, न च विस्सासग्गाही, न च तावकालिकं, गरुको च होति परिक्खारो, पञ्चमासको वा अतिरेकपञ्चमासको वा, थेय्यचित्तञ्च पच्चुपट्ठितं होति। आमसति, आपत्ति दुक्कटस। फन्दापेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। ठाना चावेति, आपत्ति पाराजिकस्स।
१२६. छहि आकारेहि अदिन्नं आदियन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स। न च सकसञ्ञी, न च विस्सासग्गाही, न च तावकालिकं, लहुको च होति परिक्खारो अतिरेकमासको वा ऊनपञ्चमासको वा, थेय्यचित्तञ्च पच्चुपट्ठितं होति। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। ठाना चावेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
१२७. छहि आकारेहि अदिन्नं आदियन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स। न च सकसञ्ञी, न च विस्सासग्गाही, न च तावकालिकं, लहुको च होति परिक्खारो, मासको वा ऊनमासको वा, थेय्यचित्तञ्च पच्चुपट्ठितं होति। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। ठाना चावेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
१२८. पञ्चहि आकारेहि अदिन्नं आदियन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स। न च परपरिग्गहितं होति, परपरिग्गहितसञ्ञी च, गरुको च होति परिक्खारो, पञ्चमासको वा अतिरेकपञ्चमासको वा, थेय्यचित्तञ्च पच्चुपट्ठितं होति। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। ठाना चावेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
१२९. पञ्चहि आकारेहि अदिन्नं आदियन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स। न च परपरिग्गहितं होति, परपरिग्गहितसञ्ञी च, लहुको च होति परिक्खारो, अतिरेकमासको वा ऊनपञ्चमासको वा, थेय्यचित्तञ्च पच्चुपट्ठितं होति। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। ठाना चावेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
१३०. पञ्चहि आकारेहि अदिन्नं आदियन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स। न च परपरिग्गहितं होति, परपरिग्गहितसञ्ञी च, लहुको च होति परिक्खारो, मासको वा ऊनमासको वा, थेय्यचित्तञ्च पच्चुपट्ठितं होति। आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। फन्दापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। ठाना चावेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
१३१. अनापत्ति ससञ्ञिस्स, विस्सासग्गाहे, तावकालिके, पेतपरिग्गहे, तिरच्छानगतपरिग्गहे, पंसुकूलसञ्ञिस्स, उम्मत्तकस्स, (खित्तचित्तस्स वेदनाट्टस्स) (खित्तचित्तस्स वेदनाट्टस्स) कत्थचि नत्थि आदिकम्मिकस्साति।
अदिन्नादानम्हि पठमभाणवारो निट्ठितो।
विनीतवत्थुउद्दानगाथा
रजकेहि पञ्च अक्खाता, चतुरो अत्थरणेहि च।
अन्धकारेन वे पञ्च, पञ्च हारणकेन च॥
निरुत्तिया पञ्च अक्खाता, वातेहि अपरे दुवे।
असम्भिन्ने कुसापातो, जन्तग्गेन जन्ताघरेन (स्या॰) सहा दस॥
विघासेहि पञ्च अक्खाता, पञ्च चेव अमूलका।
दुब्भिक्खे कुरमंसञ्च कूरमंसञ्च (स्या॰), पूवसक्खलिमोदका॥
छपरिक्खारथविका , भिसिवंसा न निक्खमे।
खादनीयञ्च विस्सासं, ससञ्ञायपरे दुवे॥
सत्त नावहरामाति, सत्त चेव अवाहरुं।
सङ्घस्स अवहरुं सत्त, पुप्फेहि अपरे दुवे॥
तयो च वुत्तवादिनो, मणि तीणि अतिक्कमे।
सूकरा च मिगा मच्छा, यानञ्चापि पवत्तयि॥
दुवे पेसी दुवे दारू, पंसुकूलं दुवे दका।
अनुपुब्बविधानेन , तदञ्ञो न परिपूरयि॥
सावत्थिया चतुरो मुट्ठी, द्वे विघासा दुवे तिणा।
सङ्घस्स भाजयुं सत्त, सत्त चेव अस्सामिका॥
दारुदका मत्तिका द्वे तिणानि।
सङ्घस्स सत्त अवहासि सेय्यं।
सस्सामिकं न चापि नीहरेय्य।
हरेय्य सस्सामिकं तावकालिकं॥
चम्पा राजगहे चेव, वेसालिया च अज्जुको।
बाराणसी च कोसम्बी, सागला दळ्हिकेन चाति॥
विनीतवत्थु
१३२. तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू रजकत्थरणं गन्त्वा रजकभण्डिकं अवहरिंसु। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं। कच्चि नु खो मयं पाराजिकं आपत्तिं आपन्ना’’ति । भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘आपत्तिं तुम्हे, भिक्खवे, आपन्ना पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु रजकत्थरणं गन्त्वा महग्घं दुस्सं पस्सित्वा थेय्यचित्तं उप्पादेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं, कच्चि नु खो अहं पाराजिकं आपत्तिं आपन्नो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, चित्तुप्पादे’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु रजकत्थरणं गन्त्वा महग्घं दुस्सं पस्सित्वा थेय्यचित्तो आमसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु रजकत्थरणं गन्त्वा महग्घं दुस्सं पस्सित्वा थेय्यचित्तो फन्दापेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु रजकत्थरणं गन्त्वा महग्घं दुस्सं पस्सित्वा थेय्यचित्तो ठाना चावेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१३३. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो पिण्डचारिको भिक्खु महग्घं उत्तरत्थरणं पस्सित्वा थेय्यचित्तं उप्पादेसि…पे॰… थेय्यचित्तो आमसि…पे॰… थेय्यचित्तो फन्दापेसि…पे॰… थेय्यचित्तो ठाना चावेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१३४. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु दिवा भण्डं पस्सित्वा निमित्तं अकासि – ‘रत्तिं अवहरिस्सामी’ति। सो तं मञ्ञमानो तं अवहरि…पे॰… तं मञ्ञमानो अञ्ञं अवहरि…पे॰… अञ्ञं मञ्ञमानो तं अवहरि…पे॰… अञ्ञं मञ्ञमानो अञ्ञं अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति ।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु दिवा भण्डं पस्सित्वा निमित्तं अकासि – ‘‘रत्तिं अवहरिस्सामी’’ति। सो तं मञ्ञमानो अत्तनो भण्डं अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञस्स भण्डं हरन्तो सीसे भारं थेय्यचित्तो आमसि…पे॰… थेय्यचित्तो फन्दापेसि…पे॰… थेय्यचित्तो खन्धं ओरोपेसि…पे॰… खन्धे भारं थेय्यचित्तो आमसि…पे॰… थेय्यचित्तो फन्दापेसि…पे॰… थेय्यचित्तो कटिं ओरोपेसि…पे॰… कटिया भारं थेय्यचित्तो आमसि…पे॰… थेय्यचित्तो फन्दापेसि…पे॰… थेय्यचित्तो हत्थेन अग्गहेसि…पे॰… हत्थे भारं थेय्यचित्तो भूमियं निक्खिपि…पे॰… थेय्यचित्तो भूमितो अग्गहेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१३५. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अज्झोकासे चीवरं पत्थरित्वा विहारं पाविसि। अञ्ञतरो भिक्खु – ‘मायिदं चीवरं नस्सी’ति, पटिसामेसि। सो निक्खमित्वा तं भिक्खुं पुच्छि – ‘‘आवुसो, मय्हं चीवरं केन अवहट’’न्ति ? सो एवमाह – ‘‘मया अवहट’’न्ति। ‘‘सो तं आदियि, अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰…। भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘निरुत्तिपथो अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, निरुत्तिपथे’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पीठे चीवरं निक्खिपित्वा। पीठे निसीदनं निक्खिपित्वा… हेट्ठापीठे पत्तं निक्खिपित्वा विहारं पाविसि। अञ्ञतरो भिक्खु – ‘‘मायं पत्तो नस्सी’’ति पटिसामेसि। सो निक्खमित्वा तं भिक्खुं पुच्छि – ‘‘आवुसो, मय्हं पत्तो केन अवहटो’’ति? सो एवमाह – ‘‘मया अवहटो’’ति। ‘‘सो तं आदियि, अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, निरुत्तिपथे’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा भिक्खुनी वतिया चीवरं पत्थरित्वा विहारं पाविसि। अञ्ञतरा भिक्खुनी – ‘मायिदं चीवरं नस्सी’ति पटिसामेसि। सा निक्खमित्वा तं भिक्खुनिं पुच्छि – ‘‘अय्ये, मय्हं चीवरं केन अवहट’’न्ति? सा एवमाह – ‘‘मया अवहट’’न्ति। ‘‘सा तं आदियि, अस्समणीसि त्व’’न्ति। तस्सा कुक्कुच्चं अहोसि। अथ खो सा भिक्खुनी भिक्खुनीनं एतमत्थं आरोचेसि। भिक्खुनियो भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसुं। भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, निरुत्तिपथे’’ति।
१३६. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु वातमण्डलिकाय उक्खित्तं साटकं पस्सित्वा सामिकानं दस्सामीति, अग्गहेसि। सामिका तं भिक्खुं चोदेसुं – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं भिक्खू’’ति? ‘‘अथेय्यचित्तो अहं, भगवा’’ति। अनापत्ति, भिक्खु, अथेय्यचित्तस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु वातमण्डलिकाय उक्खित्तं वेठनं पस्सित्वा ‘पुरे सामिका पस्सन्ती’ति थेय्यचित्तो अग्गहेसि। सामिका तं भिक्खुं चोदेसुं – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१३७. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सुसानं गन्त्वा अभिन्ने सरीरे पंसुकूलं अग्गहेसि। तस्मिञ्च सरीरे पेतो अधिवत्थो होति । अथ खो सो पेतो तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘मा, भन्ते, मय्हं साटकं अग्गहेसी’’ति। सो भिक्खु अनादियन्तो अगमासि । अथ खो तं सरीरं उट्ठहित्वा तस्स भिक्खुनो पिट्ठितो पिट्ठितो अनुबन्धि। अथ खो सो भिक्खु विहारं पविसित्वा द्वारं थकेसि। अथ खो तं सरीरं तत्थेव परिपति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। न च, भिक्खवे, अभिन्ने सरीरे पंसुकूलं गहेतब्बं। सो गण्हेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
१३८. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सङ्घस्स चीवरे भाजीयमाने थेय्यचित्तो कुसं सङ्कामेत्वा चीवरं अग्गहेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१३९. तेन खो पन समयेन आयस्मा आनन्दो जन्ताघरे अञ्ञतरस्स भिक्खुनो अन्तरवासकं अत्तनो मञ्ञमानो निवासेसि। अथ खो सो भिक्खु आयस्मन्तं आनन्दं एतदवोच – ‘‘किस्स मे त्वं, आवुसो आनन्द, अन्तरवासकं निवासेसी’’ति? ‘‘सकसञ्ञी अहं, आवुसो’’ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, सकसञ्ञिस्सा’’ति।
१४०. तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्ता सीहविघासं पस्सित्वा पचापेत्वा परिभुञ्जिंसु। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, सीहविघासे’’ति।
तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्ता ब्यग्घविघासं पस्सित्वा… दीपिविघासं पस्सित्वा… तरच्छविघासं पस्सित्वा… कोकविघासं पस्सित्वा पचापेत्वा परिभुञ्जिंसु। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, तिरच्छानगतपरिग्गहे’’ति।
१४१. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सङ्घस्स ओदने भाजीयमाने – ‘अपरस्स भागं देही’ति अमूलकं अग्गहेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति सम्पजानमुसावादे पाचित्तियस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सङ्घस्स खादनीये भाजियमाने… सङ्घस्स पूवे भाजियमाने… सङ्घस्स उच्छुम्हि भाजियमाने… सङ्घस्स तिम्बरूसके भाजियमाने – ‘अपरस्स भागं देही’ति अमूलकं अग्गहेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰…। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति सम्पजानमुसावादे पाचित्तियस्सा’’ति।
१४२. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु दुब्भिक्खे ओदनीयघरं पविसित्वा पत्तपूरं ओदनं थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु दुब्भिक्खे सूनघरं सूनाघरं (सी॰ स्या) पविसित्वा पत्तपूरं मंसं थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु दुब्भिक्खे पूवघरं पविसित्वा पत्तपूरं पूवं थेय्यचित्तो अवहरि…पे॰… पत्तपूरा सक्खलियो थेय्यचित्तो अवहरि…पे॰… पत्तपूरे मोदके थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१४३. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु दिवा परिक्खारं पस्सित्वा निमित्तं अकासि – ‘‘रत्तिं अवहरिस्सामी’’ति। सो तं मञ्ञमानो तं अवहरि…पे॰… तं मञ्ञमानो अञ्ञं अवहरि…पे॰… अञ्ञं मञ्ञमानो तं अवहरि…पे॰… अञ्ञं मञ्ञमानो अञ्ञं अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु दिवा परिक्खारं पस्सित्वा निमित्तं अकासि – ‘‘रत्तिं अवहरिस्सामी’’ति। सो तं मञ्ञमानो अत्तनो परिक्खारं अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
१४४. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पीठे थविकं पस्सित्वा – ‘‘इतो गण्हन्तो पाराजिको भविस्सामी’’ति सह पीठकेन सङ्कामेत्वा अग्गहेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सङ्घस्स भिसिं थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१४५. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु चीवरवंसे चीवरं थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु विहारे चीवरं अवहरित्वा – ‘‘इतो निक्खमन्तो पाराजिको भविस्सामी’’ति विहारा न निक्खमि…पे॰… भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘निक्खमि निक्खमेय्य (सी॰ स्या॰) वा सो, भिक्खवे, मोघपुरिसो न वा निक्खमि निक्खमेय्य (सी॰ स्या॰), आपत्ति पाराजिकस्सा’’ति।
१४६. तेन खो पन समयेन द्वे भिक्खू सहायका होन्ति। एको भिक्खु गामं पिण्डाय पाविसि। दुतियो भिक्खु सङ्घस्स खादनीये भाजीयमाने सहायकस्स भागं गहेत्वा तस्स विस्ससन्तो परिभुञ्जि। सो जानित्वा तं चोदेसि – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किं चित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘विस्सासग्गाहो अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, विस्सासग्गाहे’’ति।
१४७. तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू चीवरकम्मं करोन्ति। सङ्घस्स खादनीये भाजीयमाने सब्बेसं पटिविसा आहरित्वा उपनिक्खित्ता होन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरस्स भिक्खुनो पटिविसं अत्तनो मञ्ञमानो परिभुञ्जि। सो जानित्वा तं चोदेसि – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘सकसञ्ञी अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सकसञ्ञिस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू चीवरकम्मं करोन्ति। सङ्घस्स खादनीये भाजियमाने अञ्ञतरस्स भिक्खुनो पत्तेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो पटिविसो आहरित्वा उपनिक्खित्तो होति। पत्तसामिको भिक्खु अत्तनो मञ्ञमानो परिभुञ्जि। सो जानित्वा तं चोदेसि – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सकसञ्ञिस्सा’’ति।
१४८. तेन खो पन समयेन अम्बचोरका अम्बं पातेत्वा भण्डिकं आदाय अगमंसु। सामिका ते चोरके अनुबन्धिंसु। चोरका सामिके पस्सित्वा भण्डिकं पातेत्वा पलायिंसु। भिक्खू पंसुकूलसञ्ञिनो पटिग्गहापेत्वा परिभुञ्जिंसु। सामिका ते भिक्खू चोदेसुं – ‘‘अस्समणात्थ तुम्हे’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘किंचित्ता तुम्हे, भिक्खवे’’ति? ‘‘पंसुकूलसञ्ञिनो मयं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पंसुकूलसञ्ञिस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन जम्बुचोरका… लबुजचोरका… पनसचोरका… तालपक्कचोरका… उच्छुचोरका… तिम्बरूसकचोरका तिम्बरूसके उच्चिनित्वा भण्डिकं आदाय अगमंसु। सामिका ते चोरके अनुबन्धिंसु। चोरका सामिके पस्सित्वा भण्डिकं पातेत्वा पलायिंसु। भिक्खू पंसुकूलसञ्ञिनो पटिग्गहापेत्वा परिभुञ्जिंसु। सामिका ते भिक्खू चोदेसुं – ‘‘अस्समणात्थ तुम्हे’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पंसुकूलसञ्ञिस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अम्बचोरका अम्बं पातेत्वा भण्डिकं आदाय अगमंसु। सामिका ते चोरके अनुबन्धिंसु। चोरका सामिके पस्सित्वा भण्डिकं पातेत्वा पलायिंसु। भिक्खू – ‘पुरे सामिका पस्सन्ती’ति, थेय्यचित्ता परिभुञ्जिंसु। सामिका ते भिक्खू चोदेसुं – ‘‘अस्समणात्थ तुम्हे’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं तुम्हे, भिक्खवे, आपन्ना पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन जम्बुचोरका… लबुजचोरका… पनसचोरका… तालपक्कचोरका… उच्छुचोरका… तिम्बरूसकचोरका तिम्बरूसके उच्चिनित्वा भण्डिकं आदाय अगमंसु। सामिका ते चोरके अनुबन्धिंसु। चोरका सामिके पस्सित्वा भण्डिकं पातेत्वा पलायिंसु। भिक्खू – ‘पुरे सामिका पस्सन्ती’ति, थेय्यचित्ता परिभुञ्जिंसु। सामिका ते भिक्खू चोदेसुं – ‘‘अस्समणात्थ तुम्हे’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं तुम्हे, भिक्खवे, आपन्ना पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सङ्घस्स अम्बं थेय्यचित्तो अवहरि… सङ्घस्स जम्बुं… सङ्घस्स लबुजं… सङ्घस्स पनसं… सङ्घस्स तालपक्कं… सङ्घस्स उच्छुं… सङ्घस्स तिम्बरूसकं थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१४९. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पुप्फारामं गन्त्वा ओचितं पुप्फं पञ्चमासग्घनकं थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पुप्फारामं गन्त्वा पुप्फं ओचिनित्वा पञ्चमासग्घनकं थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१५०. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गामकं गच्छन्तो अञ्ञतरं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘आवुसो, तुय्हं उपट्ठाककुलं वुत्तो वज्जेमी’’ति। सो गन्त्वा एकं साटकं आहरापेत्वा अत्तना परिभुञ्जि। सो जानित्वा तं चोदेसि – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। न च, भिक्खवे, वुत्तो वज्जेमीति वत्तब्बो। यो वदेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गामकं गच्छति। अञ्ञतरो भिक्खु तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘आवुसो, मय्हं उपट्ठाककुलं वुत्तो वज्जेही’’ति। सो गन्त्वा युगसाटकं आहरापेत्वा एकं अत्तना परिभुञ्जि, एकं तस्स भिक्खुनो अदासि। सो जानित्वा तं चोदेसि – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। न च, भिक्खवे, वुत्तो वज्जेहीति वत्तब्बो। यो वदेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गामकं गच्छन्तो अञ्ञतरं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘आवुसो, तुय्हं उपट्ठाककुलं वुत्तो वज्जेमी’’ति। सोपि एवमाह – ‘‘वुत्तो वज्जेही’’ति। सो गन्त्वा आळ्हकं सप्पिं तुलं गुळं दोणं तण्डुलं आहरापेत्वा अत्तना परिभुञ्जि। सो जानित्वा तं चोदेसि – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। न च, भिक्खवे, वुत्तो वज्जेमीति वत्तब्बो, न च वुत्तो वज्जेहीति वत्तब्बो। यो वदेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
१५१. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो पुरिसो महग्घं मणिं आदाय अञ्ञतरेन भिक्खुना सद्धिं अद्धानमग्गप्पटिपन्नो होति। अथ खो सो पुरिसो सुङ्कट्ठानं पस्सित्वा तस्स भिक्खुनो अजानन्तस्स थविकाय मणिं पक्खिपित्वा सुङ्कट्ठानं अतिक्कमित्वा अग्गहेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, जानामी’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अजानन्तस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो पुरिसो महग्घं मणिं आदाय अञ्ञतरेन भिक्खुना सद्धिं अद्धानमग्गप्पटिपन्नो होति। अथ खो सो पुरिसो सुङ्कट्ठानं पस्सित्वा गिलानालयं करित्वा अत्तनो भण्डिकं तस्स भिक्खुनो अदासि। अथ खो सो पुरिसो सुङ्कट्ठानं अतिक्कमित्वा तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘आहर मे, भन्ते, भण्डिकं; नाहं अकल्लको’’ति। ‘‘किस्स पन त्वं, आवुसो, एवरूपं अकासी’’ति? अथ खो सो पुरिसो तस्स भिक्खुनो एतमत्थं आरोचेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, जानामी’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अजानन्तस्सा’’ति।
१५२. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सत्थेन सद्धिं अद्धानमग्गप्पटिपन्नो होति। अञ्ञतरो पुरिसो तं भिक्खुं आमिसेन उपलापेत्वा सुङ्कट्ठानं पस्सित्वा महग्घं मणिं तस्स भिक्खुनो अदासि – ‘‘इमं, भन्ते, मणिं सुङ्कट्ठानं अतिक्कामेही’’ति। अथ खो सो भिक्खु तं मणिं सुङ्कट्ठानं अतिक्कामेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१५३. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पासे बन्धं सूकरं कारुञ्ञेन मुञ्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘कारुञ्ञाधिप्पायो अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, कारुञ्ञाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पासे बन्धं सूकरं – ‘‘पुरे सामिका पस्सन्ती’’ति, थेय्यचित्तो मुञ्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पासे बन्धं मिगं कारुञ्ञेन मुञ्चि… पासे बन्धं मिगं – ‘‘पुरे सामिका पस्सन्ती’’ति, थेय्यचित्तो मुञ्चि … कुमिने बन्धे मच्छे कारुञ्ञेन मुञ्चि… कुमिने बन्धे मच्छे – ‘‘पुरे सामिका पस्सन्ती’’ति थेय्यचित्तो मुञ्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु याने भण्डं पस्सित्वा – ‘‘इतो गण्हन्तो पाराजिको भविस्सामी’’ति, अतिक्कमित्वा पवट्टेत्वा पवत्तेत्वा (क॰) अग्गहेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं , भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु कुललेन उक्खित्तं मंसपेसिं – ‘‘सामिकानं दस्सामी’’ति अग्गहेसि। सामिका तं भिक्खुं चोदेसुं – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अथेय्यचित्तस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु कुललेन उक्खित्तं मंसपेसिं – ‘‘पुरे सामिका पस्सन्ती’’ति, थेय्यचित्तो अग्गहेसि। सामिका तं भिक्खुं चोदेसुं – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१५४. तेन खो पन समयेन मनुस्सा उळुम्पं बन्धित्वा अचिरवतिया नदिया ओसारेन्ति। बन्धने छिन्ने कट्ठानि विप्पकिण्णानि अगमंसु। भिक्खू पंसुकूलसञ्ञिनो उत्तारेसुं। सामिका ते भिक्खू चोदेसुं – ‘‘अस्समणात्थ तुम्हे’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पंसुकूलसञ्ञिस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन मनुस्सा उळुम्पं बन्धित्वा अचिरवतिया नदिया ओसारेन्ति। बन्धने छिन्ने कट्ठानि विप्पकिण्णानि अगमंसु। भिक्खू – ‘‘पुरे सामिका पस्सन्ती’’ति, थेय्यचित्ता उत्तारेसुं। सामिका ते भिक्खू चोदेसुं – ‘‘अस्समणात्थ तुम्हे’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं तुम्हे, भिक्खवे, आपन्ना पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो गोपालको रुक्खे साटकं आलग्गेत्वा उच्चारं अगमासि। अञ्ञतरो भिक्खु पंसुकूलसञ्ञी अग्गहेसि । अथ खो सो गोपालको तं भिक्खुं चोदेसि – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पंसुकूलसञ्ञिस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो नदिं तरन्तस्स रजकानं हत्थतो मुत्तं साटकं पादे लग्गं होति। सो भिक्खु – ‘‘सामिकानं दस्सामी’’ति अग्गहेसि। सामिका तं भिक्खुं चोदेसुं – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अथेय्यचित्तस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो नदिं तरन्तस्स रजकानं हत्थतो मुत्तं साटकं पादे लग्गं होति । सो भिक्खु – ‘‘पुरे सामिका पस्सन्ती’’ति, थेय्यचित्तो अग्गहेसि। सामिका तं भिक्खुं चोदेसुं – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१५५. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सप्पिकुम्भिं पस्सित्वा थोकं थोकं परिभुञ्जि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू संविदहित्वा अगमंसु – ‘‘भण्डं अवहरिस्सामा’’ति। एको भण्डं अवहरि। ते एवमाहंसु – ‘‘न मयं पाराजिका। यो अवहटो सो पाराजिको’’ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं… ‘‘आपत्तिं तुम्हे, भिक्खवे, आपन्ना पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू संविदहित्वा भण्डं अवहरित्वा भाजेसुं । तेहि भाजीयमाने एकमेकस्स पटिविसो न पञ्चमासको पूरि। ते एवमाहंसु – ‘‘न मयं पाराजिका’’ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘आपत्तिं तुम्हे, भिक्खवे, आपन्ना पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सावत्थियं दुब्भिक्खे आपणिकस्स तण्डुलमुट्ठिं थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सावत्थियं दुब्भिक्खे आपणिकस्स मुग्गमुट्ठिं… मासमुट्ठिं… तिलमुट्ठिं थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन सावत्थियं अन्धवने चोरका गाविं हन्त्वा मंसं खादित्वा सेसकं पटिसामेत्वा अगमंसु। भिक्खू पंसुकूलसञ्ञिनो पटिग्गहापेत्वा परिभुञ्जिंसु। चोरका ते भिक्खू चोदेसुं – ‘‘अस्समणात्थ तुम्हे’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पंसुकूलसञ्ञिस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन सावत्थियं अन्धवने चोरका सूकरं हन्त्वा मंसं खादित्वा सेसकं पटिसामेत्वा अगमंसु। भिक्खू पंसुकूलसञ्ञिनो पटिग्गहापेत्वा परिभुञ्जिंसु। चोरका ते भिक्खू चोदेसुं – ‘‘अस्समणात्थ तुम्हे’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पंसुकूलसञ्ञिस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु तिणक्खेत्तं गन्त्वा लूतं तिणं पञ्चमासग्घनकं थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि …पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु तिणक्खेत्तं गन्त्वा तिणं लायित्वा पञ्चमासग्घनकं थेय्यचित्तो अवहरि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१५६. तेन खो पन समयेन आगन्तुका भिक्खू सङ्घस्स अम्बं भाजापेत्वा परिभुञ्जिंसु। आवासिका भिक्खू ते भिक्खू चोदेसुं – ‘‘अस्समणात्थ तुम्हे’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘किंचित्ता तुम्हे, भिक्खवे’’ति? ‘‘परिभोगत्थाय परिभोगत्था (सी॰) मयं भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, परिभोगत्थाया’’ति।
तेन खो पन समयेन आगन्तुका भिक्खू सङ्घस्स जम्बुं… सङ्घस्स लबुजं… सङ्घस्स पनसं… सङ्घस्स तालपक्कं… सङ्घस्स उच्छुं… सङ्घस्स तिम्बरूसकं भाजापेत्वा परिभुञ्जिंसु। आवासिका भिक्खू ते भिक्खू चोदेसुं – ‘‘अस्समणात्थ, तुम्हे’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, परिभोगत्थाया’’ति।
तेन खो पन समयेन अम्बपालका भिक्खूनं अम्बफलं देन्ति। भिक्खू – ‘‘गोपेतुं इमे इस्सरा, नयिमे दातु’’न्ति, कुक्कुच्चायन्ता न पटिग्गण्हन्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, गोपकस्स दाने’’ति।
तेन खो पन समयेन जम्बुपालका… लबुजपालका… पनसपालका… तालपक्कपालका… उच्छुपालका… तिम्बरूसकपालका भिक्खूनं तिम्बरूसकं देन्ति। भिक्खू – ‘‘गोपेतुं इमे इस्सरा, नयिमे दातु’’न्ति, कुक्कुच्चायन्ता न पटिग्गण्हन्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, गोपकस्स दाने’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सङ्घस्स दारुं तावकालिकं हरित्वा अत्तनो विहारस्स कुट्टं उपत्थम्भेसि। भिक्खू तं भिक्खुं चोदेसुं – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि। भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘तावकालिको अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, तावकालिके’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सङ्घस्स उदकं थेय्यचित्तो अवहरि… सङ्घस्स मत्तिकं थेय्यचित्तो अवहरि… सङ्घस्स पुञ्जकितं तिणं थेय्यचित्तो अवहरि… तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सङ्घस्स पुञ्जकितं तिणं थेय्यचित्तो झापेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सङ्घस्स मञ्चं थेय्यचित्तो अवहरि… तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सङ्घस्स पीठं… सङ्घस्स भिसिं… सङ्घस्स बिब्बोहनं बिम्बोहनं (सी॰ स्या॰) … सङ्घस्स कवाटं… सङ्घस्स आलोकसन्धिं… सङ्घस्स गोपानसिं थेय्यचित्तो अवहरि… तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
१५७. चूळव॰ ३२४ तेन खो पन समयेन भिक्खू अञ्ञतरस्स उपासकस्स विहारपरिभोगं सेनासनं अञ्ञत्र परिभुञ्जन्ति। अथ खो सो उपासको उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘कथञ्हि नाम भदन्ता अञ्ञत्र परिभोगं अञ्ञत्र परिभुञ्जिस्सन्ती’’ति! भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘न, भिक्खवे, अञ्ञत्र परिभोगो अञ्ञत्र परिभुञ्जितब्बो। यो परिभुञ्जेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
चूळव॰ ३२४ तेन खो पन समयेन भिक्खू उपोसथग्गम्पि सन्निसज्जम्पि हरितुं कुक्कुच्चायन्ता छमायं निसीदन्ति। गत्तानिपि चीवरानिपि पंसुकितानि होन्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, तावकालिकं हरितु’’न्ति।
तेन खो पन समयेन चम्पायं थुल्लनन्दाय भिक्खुनिया अन्तेवासिनी भिक्खुनी थुल्लनन्दाय भिक्खुनिया उपट्ठाककुलं गन्त्वा – ‘‘अय्या इच्छति तेकटुलयागुं पातु’’न्ति, पचापेत्वा हरित्वा अत्तना परिभुञ्जि। सा जानित्वा तं चोदेसि – ‘‘अस्समणीसि त्व’’न्ति। तस्सा कुक्कुच्चं अहोसि। अथ खो सा भिक्खुनी भिक्खुनीनं एतमत्थं आरोचेसि। भिक्खुनियो भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसुं। भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स; आपत्ति सम्पजानमुसावादे पाचित्तियस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन राजगहे थुल्लनन्दाय भिक्खुनिया अन्तेवासिनी भिक्खुनी थुल्लनन्दाय भिक्खुनिया उपट्ठाककुलं गन्त्वा – ‘‘अय्या इच्छति मधुगोळकं खादितु’’न्ति, पचापेत्वा हरित्वा अत्तना परिभुञ्जि। सा जानित्वा तं चोदेसि – ‘‘अस्समणीसि त्व’’न्ति। तस्सा कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स; आपत्ति सम्पजानमुसावादे पाचित्तियस्सा’’ति।
१५८. तेन खो पन समयेन वेसालियं आयस्मतो अज्जुकस्स उपट्ठाकस्स गहपतिनो द्वे दारका होन्ति – पुत्तो च भागिनेय्यो च। अथ खो सो गहपति आयस्मन्तं अज्जुकं एतदवोच – ‘‘इमं, भन्ते, ओकासं यो इमेसं द्विन्नं दारकानं सद्धो होति पसन्नो तस्स आचिक्खेय्यासी’’ति आचिक्खेय्यासीति सो कालमकासि (स्या॰)। तेन खो पन समयेन तस्स गहपतिनो भागिनेय्यो सद्धो होति पसन्नो। अथ खो आयस्मा अज्जुको तं ओकासं तस्स दारकस्स आचिक्खि। सो तेन सापतेय्येन कुटुम्बञ्च सण्ठपेसि दानञ्च पट्ठपेसि। अथ खो तस्स गहपतिनो पुत्तो आयस्मन्तं आनन्दं एतदवोच – ‘‘को नु खो, भन्ते आनन्द, पितुनो दायज्जो – पुत्तो वा भागिनेय्यो वा’’ति? ‘‘पुत्तो खो, आवुसो, पितुनो दायज्जो’’ति। ‘‘अयं, भन्ते, अय्यो अज्जुको अम्हाकं सापतेय्यं अम्हाकं मेथुनकस्स आचिक्खी’’ति। ‘‘अस्समणो, आवुसो, आयस्मा अज्जुको’’ति। अथ खो आयस्मा अज्जुको आयस्मन्तं आनन्दं एतदवोच – ‘‘देहि मे, आवुसो आनन्द, विनिच्छय’’न्ति। तेन खो पन समयेन आयस्मा उपालि आयस्मतो अज्जुकस्स पक्खो होति। अथ खो आयस्मा उपालि आयस्मन्तं आनन्दं एतदवोच – ‘‘यो नु खो, आवुसो आनन्द, सामिकेन ‘इमं ओकासं इत्थन्नामस्स आचिक्खेय्यासी’ति वुत्तो तस्स आचिक्खति, किं सो आपज्जती’’ति? ‘‘न, भन्ते, किञ्चि आपज्जति, अन्तमसो दुक्कटमत्तम्पी’’ति। ‘‘अयं, आवुसो, आयस्मा अज्जुको सामिकेन – ‘इमं ओकासं इत्थन्नामस्स आचिक्खा’ति वुत्तो तस्स आचिक्खति; अनापत्ति, आवुसो, आयस्मतो अज्जुकस्सा’’ति।
१५९. तेन खो पन समयेन बाराणसियं आयस्मतो पिलिन्दवच्छस्स उपट्ठाककुलं चोरेहि उपद्दुतं होति। द्वे च दारका नीता होन्ति। अथ खो आयस्मा पिलिन्दवच्छो ते दारके इद्धिया आनेत्वा पासादे ठपेसि। मनुस्सा ते दारके पस्सित्वा – ‘‘अय्यस्सायं पिलिन्दवच्छस्स इद्धानुभावो’’ति, आयस्मन्ते पिलिन्दवच्छे अभिप्पसीदिंसु। भिक्खू उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा पिलिन्दवच्छो चोरेहि नीते दारके आनेस्सती’’ति! भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे इद्धिमतो (सी॰), इद्धिमन्तस्स (स्या॰), इद्धिमस्स इद्धिविसये’’ति।
१६०. तेन खो पन समयेन द्वे भिक्खू सहायका होन्ति – पण्डुको च कपिलो च। एको गामके विहरति, एको कोसम्बियं। अथ खो तस्स भिक्खुनो गामका कोसम्बिं गच्छन्तस्स अन्तरामग्गे नदिं तरन्तस्स सूकरिकानं हत्थतो मुत्ता मेदवट्टि पादे लग्गा होति। सो भिक्खु – ‘‘सामिकानं दस्सामी’’ति अग्गहेसि। सामिका तं भिक्खुं चोदेसुं – ‘‘अस्समणोसि त्व’’न्ति। तं उत्तिण्णं गोपालिका अञ्ञतरा गोपालिका (सी॰ स्या॰) पस्सित्वा एतदवोच – ‘‘एहि, भन्ते, मेथुनं धम्मं पटिसेवा’’ति। सो – ‘‘पकतियापाहं अस्समणो’’ति तस्सा मेथुनं धम्मं पटिसेवित्वा कोसम्बिं गन्त्वा भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। भिक्खू भगवतो एतमत्थं ओरोचेसुं। ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, अदिन्नादाने पाराजिकस्स; आपत्ति मेथुनधम्मसमायोगे पाराजिकस्सा’’ति।
१६१. तेन खो पन समयेन सागलायं आयस्मतो दळ्हिकस्स सद्धिविहारिको भिक्खु अनभिरतिया पीळितो आपणिकस्स वेठनं अवहरित्वा आयस्मन्तं दळ्हिकं एतदवोच – ‘‘अस्समणो अहं, भन्ते, विब्भमिस्सामी’’ति। ‘‘किं तया, आवुसो, कत’’न्ति? सो तमत्थं आरोचेसि। आहरापेत्वा अग्घापेसि। तं अग्घापेन्तं न पञ्चमासके अग्घति । ‘‘अनापत्ति, आवुसो, पाराजिकस्सा’’ति। धम्मकथं अकासि। सो भिक्खु अभिरमतीति अभिरमीति (सी॰ स्या॰)।
दुतियपाराजिकं समत्तं।
३. ततियपाराजिकं
१६२. इदं वत्थु सं॰ नि॰ ५.९८५ तेन समयेन बुद्धो भगवा वेसालियं विहरति महावने कूटागारसालायं। तेन खो पन समयेन भगवा भिक्खूनं अनेकपरियायेन असुभकथं कथेति, असुभाय वण्णं भासति, असुभभावनाय वण्णं भासति, आदिस्स आदिस्स असुभसमापत्तिया वण्णं भासति। अथ खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘इच्छामहं, भिक्खवे, अद्धमासं पटिसल्लीयितुं। नम्हि केनचि उपसङ्कमितब्बो, अञ्ञत्र एकेन पिण्डपातनीहारकेना’’ति। ‘‘एवं, भन्ते’’ति, खो ते भिक्खू भगवतो पटिस्सुणित्वा नास्सुध कोचि भगवन्तं उपसङ्कमति, अञ्ञत्र एकेन पिण्डपातनीहारकेन। भिक्खू – ‘‘भगवा खो अनेकपरियायेन असुभकथं कथेति, असुभाय वण्णं भासति, असुभभावनाय वण्णं भासति, आदिस्स आदिस्स असुभसमापत्तिया वण्णं भासती’’ति (ते) ( ) (?) एवमुपरिपि ईदिसेसु ठानेसु अनेकाकारवोकारं असुभभावनानुयोगमनुयुत्ता विहरन्ति। ते सकेन कायेन अट्टीयन्ति हरायन्ति जिगुच्छन्ति। सेय्यथापि नाम इत्थी वा पुरिसो वा दहरो युवा मण्डनकजातिको सीसंन्हातो अहिकुणपेन वा कुक्कुरकुणपेन वा मनुस्सकुणपेन वा कण्ठे आसत्तेन अट्टीयेय्य हरायेय्य जिगुच्छेय्य, एवमेव ते भिक्खू सकेन कायेन अट्टीयन्ता हरायन्ता जिगुच्छन्ता अत्तनापि अत्तानं जीविता वोरोपेन्ति, अञ्ञमञ्ञम्पि जीविता वोरोपेन्ति, मिगलण्डिकम्पि समणकुत्तकं उपसङ्कमित्वा एवं वदन्ति – ‘‘साधु नो, आवुसो, जीविता वोरोपेहि । इदं ते पत्तचीवरं भविस्सती’’ति। अथ खो मिगलण्डिको समणकुत्तको पत्तचीवरेहि भटो सम्बहुले भिक्खू जीविता वोरोपेत्वा लोहितकं लोहितगतं (क॰) असिं आदाय येन वग्गमुदा नदी तेनुपसङ्कमि।
१६३. अथ खो मिगलण्डिकस्स समणकुत्तकस्स लोहितकं तं असिं धोवन्तस्स अहुदेव कुक्कुच्चं अहु विप्पटिसारो – ‘‘अलाभा वत मे, न वत मे लाभा; दुल्लद्धं वत मे, न वत मे सुलद्धं । बहुं वत मया अपुञ्ञं पसुतं, योहं भिक्खू सीलवन्ते कल्याणधम्मे जीविता वोरोपेसि’’न्ति। अथ खो अञ्ञतरा मारकायिका देवता अभिज्जमाने उदके आगन्त्वा मिगलण्डिकं समणकुत्तकं एतदवोच – ‘‘साधु साधु सप्पुरिस, लाभा ते सप्पुरिस, सुलद्धं ते सप्पुरिस। बहुं तया सप्पुरिस पुञ्ञं पसुतं, यं त्वं अतिण्णे तारेसी’’ति। अथ खो मिगलण्डिको समणकुत्तको – ‘‘लाभा किर मे, सुलद्धं किर मे, बहुं किर मया पुञ्ञं पसुतं, अतिण्णो किराहं तारेमी’’ति तिण्हं असिं आदाय विहारेन विहारं परिवेणेन परिवेणं उपसङ्कमित्वा एवं वदेति – ‘‘को अतिण्णो, कं तारेमी’’ति? तत्थ ये ते भिक्खू अवीतरागा तेसं तस्मिं समये होतियेव भयं होति छम्भितत्तं होति लोमहंसो। ये पन ते भिक्खू वीतरागा तेसं तस्मिं समये न होति भयं न होति छम्भितत्तं न होति लोमहंसो। अथ खो मिगलण्डिको समणकुत्तको एकम्पि भिक्खुं एकाहेन जीविता वोरोपेसि, द्वेपि भिक्खू एकाहेन जीविता वोरोपेसि, तयोपि भिक्खू एकाहेन जीविता वोरोपेसि, चत्तारोपि भिक्खू एकाहेन जीविता वोरोपेसि, पञ्चपि भिक्खू एकाहेन जीविता वोरोपेसि, दसपि भिक्खू एकाहेन जीविता वोरोपेसि, वीसम्पि भिक्खू एकाहेन जीविता वोरोपेसि, तिंसम्पि भिक्खू एकाहेन जीविता वोरोपेसि, चत्तालीसम्पि भिक्खू एकाहेन जीविता वोरोपेसि, पञ्ञासम्पि भिक्खू एकाहेन जीविता वोरोपेसि, सट्ठिम्पि भिक्खू एकाहेन जीविता वोरोपेसि।
१६४. अथ खो भगवा तस्स अद्धमासस्स अच्चयेन पटिसल्लाना वुट्ठितो आयस्मन्तं आनन्दं आमन्तेसि – ‘‘किं नु खो, आनन्द, तनुभूतो विय भिक्खुसङ्घो’’ति? ‘‘तथा हि पन, भन्ते, भगवा भिक्खूनं अनेकपरियायेन असुभकथं कथेति, असुभाय वण्णं भासति, असुभभावनाय वण्णं भासति, आदिस्स आदिस्स असुभसमापत्तिया वण्णं भासति। ते च, भन्ते, भिक्खू – ‘भगवा खो अनेकपरियायेन असुभकथं कथेति, असुभाय वण्णं भासति, असुभभावनाय वण्णं भासति, आदिस्स आदिस्स असुभसमापत्तिया वण्णं भासती’ति, ते अनेकाकारवोकारं असुभभावनानुयोगमनुयुत्ता विहरन्ति। ते सकेन कायेन अट्टीयन्ति हरायन्ति जिगुच्छन्ति। सेय्यथापि नाम इत्थी वा पुरिसो वा दहरो युवा मण्डनकजातिको सीसंन्हातो अहिकुणपेन वा कुक्कुरकुणपेन वा मनुस्सकुणपेन वा कण्ठे आसत्तेन अट्टीयेय्य हरायेय्य जिगुच्छेय्य, एवमेव ते भिक्खू सकेन कायेन अट्टीयन्ता हरायन्ता जिगुच्छन्ता अत्तनापि अत्तानं जीविता वोरोपेन्ति, अञ्ञमञ्ञम्पि जीविता वोरोपेन्ति, मिगलण्डिकम्पि समणकुत्तकं उपसङ्कमित्वा एवं वदन्ति – ‘साधु नो, आवुसो, जीविता वोरोपेहि। इदं ते पत्तचीवरं भविस्सती’ति। अथ खो, भन्ते, मिगलण्डिको समणकुत्तको पत्तचीवरेहि भटो एकम्पि भिक्खुं एकाहेन जीविता वोरोपेसि…पे॰… सट्ठिम्पि भिक्खू एकाहेन जीविता वोरोपेसि। साधु, भन्ते, भगवा अञ्ञं परियायं आचिक्खतु यथायं भिक्खुसङ्घो अञ्ञाय सण्ठहेय्या’’ति। ‘‘तेनहानन्द, यावतिका भिक्खू वेसालिं उपनिस्साय विहरन्ति ते सब्बे उपट्ठानसालायं सन्निपातेही’’ति । ‘‘एवं, भन्ते’’ति, खो आयस्मा आनन्दो भगवतो पटिस्सुणित्वा यावतिका भिक्खू वेसालिं उपनिस्साय विहरन्ति ते सब्बे उपट्ठानसालायं सन्निपातेत्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं एतदवोच – ‘‘सन्निपतितो, भन्ते भिक्खुसङ्घो; यस्स दानि, भन्ते, भगवा कालं मञ्ञती’’ति।
१६५. अथ खो भगवा येन उपट्ठानसाला तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि। निसज्ज खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अयम्पि खो, भिक्खवे, आनापानस्सतिसमाधि भावितो बहुलीकतो सन्तो चेव पणीतो च असेचनको च सुखो च विहारो उप्पन्नुप्पन्ने च पापके अकुसले धम्मे ठानसो अन्तरधापेति वूपसमेति। सेय्यथापि, भिक्खवे, गिम्हानं पच्छिमे मासे उहतं ऊहतं (क॰) रजोजल्लं तमेनं महा अकालमेघो ठानसो अन्तरधापेति वूपसमेति, एवमेव खो, भिक्खवे, आनापानस्सतिसमाधि भावितो बहुलीकतो सन्तो चेव पणीतो च असेचनको च सुखो च विहारो उप्पन्नुप्पन्ने च पापके अकुसले धम्मे ठानसो अन्तरधापेति वूपसमेति। कथं भावितो च, भिक्खवे, आनापानस्सतिसमाधि कथं बहुलीकतो सन्तो चेव पणीतो च असेचनको च सुखो च विहारो उप्पन्नुप्पन्ने च पापके अकुसले धम्मे ठानसो अन्तरधापेति वूपसमेति? इध, भिक्खवे, भिक्खु अरञ्ञगतो वा रुक्खमूलगतो वा सुञ्ञागारगतो वा निसीदति पल्लङ्कं आभुजित्वा उजुं कायं पणिधाय परिमुखं सतिं उपट्ठपेत्वा। सो सतोव अस्ससति सतो पस्ससति। दीघं वा अस्ससन्तो दीघं अस्ससामीति पजानाति, दीघं वा पस्ससन्तो दीघं पस्ससामीति पजानाति। रस्सं वा अस्ससन्तो रस्सं अस्ससामीति पजानाति, रस्सं वा पस्ससन्तो रस्सं पस्ससामीति पजानाति। सब्बकायप्पटिसंवेदी अस्ससिस्सामीति सिक्खति। सब्बकायप्पटिसंवेदी पस्ससिस्सामीति सिक्खति। पस्सम्भयं कायसङ्खारं अस्ससिस्सामीति सिक्खति। पस्सम्भयं कायसङ्खारं पस्ससिस्सामीति सिक्खति। पीतिप्पटिसंवेदी अस्ससिस्सामीति सिक्खति। पीतिप्पटिसंवेदी पस्ससिस्सामीति सिक्खति। सुखप्पटिसंवेदी अस्ससिस्सामीति सिक्खति। सुखप्पटिसंवेदी पस्ससिस्सामीति सिक्खति। चित्तसङ्खारप्पटिसंवेदी अस्ससिस्सामीति सिक्खति। चित्तसङ्खारप्पटिसंवेदी पस्ससिस्सामीति सिक्खति। पस्सम्भयं चित्तसङ्खारं अस्ससिस्सामीति सिक्खति। पस्सम्भयं चित्तसङ्खारं पस्ससिस्सामीति सिक्खति। चित्तप्पटिसंवेदी अस्ससिस्सामीति सिक्खति। चित्तप्पटिसंवेदी पस्ससिस्सामीति सिक्खति। अभिप्पमोदयं चित्तं…पे॰… समादहं चित्तं…पे॰… विमोचयं चित्तं…पे॰… अनिच्चानुपस्सी…पे॰… विरागानुपस्सी…पे॰… निरोधानुपस्सी…पे॰… पटिनिस्सग्गानुपस्सी अस्ससिस्सामीति सिक्खति। पटिनिस्सग्गानुपस्सी पस्ससिस्सामीति सिक्खति। एवं भावितो खो, भिक्खवे, आनापानस्सतिसमाधि एवं बहुलीकतो सन्तो चेव पणीतो च असेचनको च सुखो च विहारो उप्पन्नुप्पन्ने च पापके अकुसले धम्मे ठानसो अन्तरधापेति वूपसमेती’’ति।
१६६. अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा भिक्खू पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर, भिक्खवे, भिक्खू अत्तनापि अत्तानं जीविता वोरोपेन्ति, अञ्ञमञ्ञम्पि जीविता वोरोपेन्ति मिगलण्डिकम्पि समणकुत्तकं उपसङ्कमित्वा एवं वदन्ति – ‘साधु नो, आवुसो , जीविता वोरोपेहि, इदं ते पत्तचीवरं भविस्सती’’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा – ‘‘अननुच्छविकं, भिक्खवे, तेसं भिक्खूनं अननुलोमिकं अप्पटिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम ते, भिक्खवे, भिक्खू अत्तनापि अत्तानं जीविता वोरोपेस्सन्ति, अञ्ञमञ्ञम्पि जीविता वोरोपेस्सन्ति, मिगलण्डिकम्पि समणकुत्तकं उपसङ्कमित्वा एवं वक्खन्ति – ‘साधु नो, आवुसो, जीविता वोरोपेहि, इदं ते पत्तचीवरं भविस्सती’ति। नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१६७. ‘‘यो पन भिक्खु सञ्चिच्च मनुस्सविग्गहं जीविता वोरोपेय्य सत्थहारकं वास्स परियेसेय्य, अयम्पि पाराजिको होति असंवासो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
१६८. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो उपासको गिलानो होति। तस्स पजापति अभिरूपा होति दस्सनीया पासादिका। छब्बग्गिया भिक्खू तस्सा इत्थिया पटिबद्धचित्ता होन्ति। अथ खो छब्बग्गियानं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘सचे खो सो, आवुसो , उपासको जीविस्सति न मयं तं इत्थिं लभिस्साम। हन्द मयं, आवुसो, तस्स उपासकस्स मरणवण्णं संवण्णेमा’’ति। अथ खो छब्बग्गिया भिक्खू येन सो उपासको तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा तं उपासकं एतदवोचुं – ‘‘त्वं खोसि, उपासक, कतकल्याणो कतकुसलो कतभीरुत्ताणो अकतपापो अकतलुद्दो अकतकिब्बिसो। कतं तया कल्याणं, अकतं तया पापं । किं तुय्हिमिना पापकेन दुज्जीवितेन! मतं ते जीविता सेय्यो। इतो त्वं कालङ्कतो कायस्स भेदा परं मरणा सुगतिं सग्गं लोकं उपपज्जिस्ससि। तत्थ दिब्बेहि पञ्चहि कामगुणेहि समप्पितो समङ्गीभूतो परिचारेस्ससी’’ति।
१६९. अथ खो सो उपासको – ‘‘सच्चं खो अय्या आहंसु। अहञ्हि कतकल्याणो कतकुसलो कतभीरुत्ताणो अकतपापो अकतलुद्दो अकतकिब्बिसो। कतं मया कल्याणं, अकतं मया पापं । किं मय्हिमिना पापकेन दुज्जीवितेन! मतं मे जीविता सेय्यो। इतो अहं कालङ्कतो कायस्स भेदा परं मरणा सुगतिं सग्गं लोकं उपपज्जिस्सामि। तत्थ दिब्बेहि पञ्चहि कामगुणेहि समप्पितो समङ्गीभूतो परिचारेस्सामी’’ति, सो असप्पायानि चेव भोजनानि भुञ्जि असप्पायानि च खादनीयानि खादि असप्पायानि च सायनीयानि सायि असप्पायानि च पानानि पिवि। तस्स असप्पायानि चेव भोजनानि भुञ्जतो असप्पायानि च खादनीयानि खादतो असप्पायानि च सायनीयानि सायतो असप्पायानि च पानानि पिवतो खरो आबाधो उप्पज्जि। सो तेनेव आबाधेन कालमकासि। तस्स पजापति उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘अलज्जिनो इमे समणा सक्यपुत्तिया दुस्सीला मुसावादिनो। इमे हि नाम धम्मचारिनो समचारिनो ब्रह्मचारिनो सच्चवादिनो सीलवन्तो कल्याणधम्मा पटिजानिस्सन्ति! नत्थि इमेसं सामञ्ञं नत्थि इमेसं ब्रह्मञ्ञं, नट्ठं इमेसं सामञ्ञं नट्ठं इमेसं ब्रह्मञ्ञं, कुतो इमेसं सामञ्ञं कुतो इमेसं ब्रह्मञ्ञं, अपगता इमे सामञ्ञा अपगता इमे ब्रह्मञ्ञा। इमे मे सामिकस्स मरणवण्णं संवण्णेसुं। इमेहि मे सामिको मारितो’’ति। अञ्ञेपि मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘अलज्जिनो इमे समणा सक्यपुत्तिया दुस्सीला मुसावादिनो। इमे हि नाम धम्मचारिनो समचारिनो ब्रह्मचारिनो सच्चवादिनो सीलवन्तो कल्याणधम्मा पटिजानिस्सन्ति! नत्थि इमेसं सामञ्ञं नत्थि इमेसं ब्रह्मञ्ञं, नट्ठं इमेसं सामञ्ञं नट्ठं इमेसं ब्रह्मञ्ञं, कुतो इमेसं सामञ्ञं कुतो इमेसं ब्रह्मञ्ञं, अपगता इमे सामञ्ञा अपगता इमे ब्रह्मञ्ञा। इमे उपासकस्स मरणवण्णं संवण्णेसुं। इमेहि उपासको मारितो’’ति। अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू उपासकस्स मरणवण्णं संवण्णिस्सन्ती’’ति!
१७०. अथ खो ते भिक्खू छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, उपासकस्स मरणवण्णं संवण्णेथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा – ‘‘अननुच्छविकं, मोघपुरिसा, अननुलोमिकं अप्पटिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, उपासकस्स मरणवण्णं संवण्णिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१७१. ‘‘यो पन भिक्खु सञ्चिच्च मनुस्सविग्गहं जीविता वोरोपेय्य सत्थहारकं वास्स परियेसेय्य मरणवण्णं वा संवण्णेय्य मरणाय वा समादपेय्य – ‘अम्भो पुरिस, किं तुय्हिमिना पापकेन दुज्जीवितेन, मतं ते जीविता सेय्यो’ति, इति चित्तमनो चित्तसङ्कप्पो अनेकपरियायेन मरणवण्णं वा संवण्णेय्य, मरणाय वा समादपेय्य, अयम्पि पाराजिको होति असंवासो’’ति।
१७२. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
सञ्चिच्चाति जानन्तो सञ्जानन्तो चेच्च अभिवितरित्वा वीतिक्कमो।
मनुस्सविग्गहो नाम यं मातुकुच्छिस्मिं पठमं चित्तं उप्पन्नं पठमं विञ्ञाणं पातुभूतं, याव मरणकाला एत्थन्तरे एसो मनुस्सविग्गहो नाम।
जीविता वोरोपेय्याति जीवितिन्द्रियं उपच्छिन्दति उपरोधेति सन्ततिं विकोपेति।
सत्थहारकं वास्स परियेसेय्याति असिं वा सत्तिं वा भेण्डिं वा भेन्दिं वा (क॰) लगुळं वा सूलंवा लगुळंवा (स्या॰) पासाणं वा सत्थं वा विसं वा रज्जुं वा।
मरणवण्णं वा संवण्णेय्याति जीविते आदीनवं दस्सेति, मरणे वण्णं भणति।
मरणाय वा समादपेय्याति सत्थं वा आहर, विसं वा खाद, रज्जुया वा उब्बन्धित्वा कालङ्करोहीति।
अम्भो पुरिसाति आलपनाधिवचनमेतं।
किं तुय्हिमिना पापकेन दुज्जीवितेनाति पापकं नाम जीवितं अड्ढानं जीवितं उपादाय दलिद्दानं जीवितं पापकं लामकं, सधनानं जीवितं उपादाय अधनानं जीवितं पापकं, देवानं जीवितं उपादाय मनुस्सानं जीवितं पापकं ।
दुज्जीवितं नाम हत्थच्छिन्नस्स पादच्छिन्नस्स हत्थपादच्छिन्नस्स कण्णच्छिन्नस्स नासच्छिन्नस्स कण्णनासच्छिन्नस्स, इमिना च पापकेन इमिना च दुज्जीवितेन मतं ते जीविता सेय्योति।
इति चित्तमनोति यं चित्तं तं मनो, यं मनो तं चित्तं।
चित्तसङ्कप्पोति मरणसञ्ञी मरणचेतनो मरणाधिप्पायो।
अनेकपरियायेनाति उच्चावचेहि आकारेहि।
मरणवण्णं वा संवण्णेय्याति जीविते आदीनवं दस्सेति, मरणे वण्णं भणति – ‘‘इतो त्वं कालङ्कतो कायस्स भेदा परं मरणा सुगतिं सग्गं लोकं उपपज्जिस्ससि, तत्थ दिब्बेहि पञ्चहि कामगुणेहि समप्पितो समङ्गीभूतो परिचारेस्ससी’’ति।
मरणाय वा समादपेय्याति सत्थं वा आहर, विसं वा खाद, रज्जुया वा उब्बन्धित्वा कालङ्करोहि, सोब्भे वा नरके वा पपाते वा पपताति।
अयम्पीति पुरिमे उपादाय वुच्चति।
पाराजिको होतीति सेय्यथापि नाम पुथुसिला द्विधा भिन्ना द्वेधा भिन्ना (स्या॰) अप्पटिसन्धिका होति, एवमेव भिक्खु सञ्चिच्च मनुस्सविग्गहं जीविता वोरोपेत्वा अस्समणो होति असक्यपुत्तियो। तेन वुच्चति – ‘पाराजिको होती’ति।
असंवासोति संवासो नाम एककम्मं एकुद्देसो समसिक्खता – एसो संवासो नाम। सो तेन सद्धिं नत्थि, तेन वुच्चति असंवासोति।
१७३. सामं, अधिट्ठाय, दूतेन, दूतपरंपराय, विसक्कियेन दूतेन, गतपच्चागतेन दूतेन, अरहो रहोसञ्ञी, रहो अरहोसञ्ञी, अरहो अरहोसञ्ञी, रहो रहोसञ्ञी कायेन संवण्णेति, वाचाय संवण्णेति, कायेन वाचाय संवण्णेति, दूतेन संवण्णेति, लेखाय संवण्णेति, ओपातं अपस्सेनं, उपनिक्खिपनं, भेसज्जं, रूपूपहारो, सद्दूपहारो, गन्धूपहारो, रसूपहारो, फोट्ठब्बूपहारो, धम्मूपहारो, आचिक्खना, अनुसासनी, सङ्केतकम्मं, निमित्तकम्मन्ति।
१७४. सामन्ति सयं हनति कायेन वा कायपटिबद्धेन वा निस्सग्गियेन वा।
अधिट्ठायाति अधिट्ठहित्वा आणापेति – ‘‘एवं विज्झ, एवं पहर, एवं घातेही’’ति।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं जीविता वोरोपेही’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो तं मञ्ञमानो तं जीविता वोरोपेति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं जीविता वोरोपेही’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो तं मञ्ञमानो अञ्ञं जीविता वोरोपेत्ति, मूलट्ठस्स अनापत्ति। वधकस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं जीविता वोरोपेही’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो अञ्ञं मञ्ञमानो तं जीविता वोरोपेति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं जीविता वोरोपेही’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो अञ्ञं मञ्ञमानो अञ्ञं जीविता वोरोपेति; मूलट्ठस्स अनापत्ति, वधकस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामस्स पावद – ‘इत्थन्नामो इत्थन्नामस्स पावदतु – इत्थन्नामो इत्थन्नामं जीविता वोरोपेतू’’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो इतरस्स आरोचेति, आपत्ति दुक्कटस्स। वधको पटिग्गण्हाति, मूलट्ठस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स। सो तं जीविता वोरोपेति, आपत्ति सब्बेसं पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामस्स पावद – ‘इत्थन्नामो इत्थन्नामस्स पावदतु – इत्थन्नामो इत्थन्नामं जीविता वोरोपेतू’’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो अञ्ञं आणापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। वधको पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो तं जीविता वोरोपेति, मूलट्ठस्स अनापत्ति; आणापकस्स च वधकस्स च आपत्ति पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं जीविता वोरोपेही’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो गन्त्वा पुन पच्चागच्छति – ‘‘नाहं सक्कोमि तं जीविता वोरोपेतु’’न्ति। सो पुन आणापेति – ‘‘यदा सक्कोसि तदा तं जीविता वोरोपेही’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो तं जीविता वोरोपेति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं जीविता वोरोपेही’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो आणापेत्वा विप्पटिसारी न सावेति – ‘‘मा घातेही’’ति। सो तं जीविता वोरोपेति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं जीविता वोरोपेही’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो आणापेत्वा विप्पटिसारी सावेति – ‘‘मा घातेही’’ति। सो – ‘‘आणत्तो अहं तया’’ति तं जीविता वोरोपेति, मूलट्ठस्स अनापत्ति। वधकस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
भिक्खु भिक्खुं आणापेति – ‘‘इत्थन्नामं जीविता वोरोपेही’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो आणापेत्वा विप्पटिसारी सावेति – ‘‘मा घातेही’’ति। सो साधूति ओरमति, उभिन्नं अनापत्ति।
१७५. अरहो रहोसञ्ञी उल्लपति – ‘‘अहो इत्थन्नामो हतो अस्सा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। रहो अरहोसञ्ञी उल्लपति – ‘‘अहो इत्थन्नामो हतो अस्सा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। अरहो अरहोसञ्ञी उल्लपति – ‘‘अहो इत्थन्नामो हतो अस्सा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स । रहो रहोसञ्ञी उल्लपति – ‘‘अहो इत्थन्नामो हतो अस्सा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स।
कायेन संवण्णेति नाम कायेन विकारं करोति – ‘‘यो एवं मरति सो धनं वा लभति यसं वा लभति सग्गं वा गच्छती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। ताय संवण्णनाय मरिस्सामीति दुक्खं वेदनं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
वाचाय संवण्णेति नाम वाचाय भणति – ‘‘यो एवं मरति सो धनं वा लभति यसं वा लभति सग्गं वा गच्छती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। ताय संवण्णनाय मरिस्सामीति दुक्खं वेदनं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
कायेन वाचाय संवण्णेति नाम कायेन च विकारं करोति, वाचाय च भणति – ‘‘यो एवं मरति सो धनं वा लभति यसं वा लभति सग्गं वा गच्छती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। ताय संवण्णनाय मरिस्सामीति दुक्खं वेदनं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
दूतेन संवण्णेति नाम दूतस्स सासनं आरोचेति – ‘‘यो एवं मरति सो धनं वा लभति यसं वा लभति सग्गं वा गच्छती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। दूतस्स सासनं सुत्वा मरिस्सामीति दुक्खं वेदनं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
१७६. लेखाय संवण्णेति नाम लेखं छिन्दति – ‘‘यो एवं मरति सो धनं वा लभति यसं वा लभति सग्गं वा गच्छती’’ति, अक्खरक्खराय आपत्ति दुक्कटस्स। लेखं पस्सित्वा मरिस्सामीति दुक्खं वेदनं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
ओपातं नाम मनुस्सं उद्दिस्स ओपातं खनति – ‘‘पपतित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। पपतिते दुक्खा वेदना उप्पज्जति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स। अनोदिस्स ओपातं खनति – ‘‘यो कोचि पपतित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। मनुस्सो तस्मिं पपतति, आपत्ति दुक्कटस्स। पपतिते दुक्खा वेदना उप्पज्जति , आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स। यक्खो वा पेतो वा तिरच्छानगतमनुस्सविग्गहो वा तस्मिं पपतति, आपत्ति दुक्कटस्स। पपतिते दुक्खा वेदना उप्पज्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। मरति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। तिरच्छानगतो तस्मिं पपतति, आपत्ति दुक्कटस्स। पपतिते दुक्खा वेदना उप्पज्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। मरति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
१७७. अपस्सेनं नाम अपस्सेने सत्थं वा ठपेति विसेन वा मक्खेति दुब्बलं वा करोति सोब्भे वा नरके वा पपाते वा ठपेति – ‘‘पपतित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सत्थेन वा विसेन वा पपतितेन वा दुक्खा वेदना उप्पज्जति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति , आपत्ति पाराजिकस्स।
उपनिक्खिपनं नाम असिं वा सत्तिं वा भेण्डिं वा लगुळं वा पासाणं वा सत्थं वा विसं वा रज्जुं वा उपनिक्खिपति – ‘‘इमिना मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। ‘‘तेन मरिस्सामी’’ति दुक्खं वेदनं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
भेसज्जं नाम सप्पिं वा नवनीतं वा तेलं वा मधुं वा फाणितं वा देति – ‘‘इमं सायित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तं सायिते दुक्खा वेदना उप्पज्जति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
१७८. रूपूपहारो नाम अमनापिकं रूपं उपसंहरति भयानकं भेरवं – ‘‘इमं पस्सित्वा उत्तसित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तं पस्सित्वा उत्तसति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स। मनापिकं रूपं उपसंहरति उपसंहरति पेमनीयं हदयङ्गमं (स्या॰) – ‘‘इमं पस्सित्वा अलाभकेन सुस्सित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तं पस्सित्वा अलाभकेन सुस्सति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
सद्दूपहारो नाम अमनापिकं सद्दं उपसंहरति भयानकं भेरवं – ‘‘इमं सुत्वा उत्तसित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तं सुत्वा उत्तसति , आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स। मनापिकं सद्दं उपसंहरति पेमनीयं हदयङ्गमं – ‘‘इमं सुत्वा अलाभकेन सुस्सित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तं सुत्वा अलाभकेन सुस्सति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति , आपत्ति पाराजिकस्स।
गन्धूपहारो नाम अमनापिकं गन्धं उपसंहरति जेगुच्छं पाटिकुल्यं पटिकूलं (?) – ‘‘इमं घायित्वा जेगुच्छता पाटिकुल्यता मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तं घायिते जेगुच्छता पाटिकुल्यता दुक्खा वेदना उप्पज्जति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स। मनापिकं गन्धं उपसंहरति – ‘‘इमं घायित्वा अलाभकेन सुस्सित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तं घायित्वा अलाभकेन सुस्सति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
रसूपहारो नाम अमनापिकं रसं उपसंहरति जेगुच्छं पाटिकुल्यं पटिकूलं (?) – ‘‘इमं सायित्वा जेगुच्छता पाटिकुल्यता मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तं सायिते जेगुच्छता पाटिकुल्यता दुक्खा वेदना उप्पज्जति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स। मनापिकं रसं उपसंहरति – ‘‘इमं सायित्वा अलाभकेन सुस्सित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तं सायित्वा अलाभकेन सुस्सति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
फोट्ठब्बूपहारो नाम अमनापिकं फोट्ठब्बं उपसंहरति दुक्खसम्फस्सं खरसम्फस्सं – ‘‘इमिना फुट्ठो मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तेन फुट्ठस्स दुक्खा वेदना उप्पज्जति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स। मनापिकं फोट्ठब्बं उपसंहरति सुखसम्फस्सं मुदुसम्फस्सं – ‘‘इमिना फुट्ठो अलाभकेन सुस्सित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तेन फुट्ठो अलाभकेन सुस्सति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
धम्मूपहारो नाम नेरयिकस्स निरयकथं कथेति – ‘‘इमं सुत्वा उत्तसित्वा मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तं सुत्वा उत्तसति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स। कल्याणकम्मस्स सग्गकथं कथेति – ‘‘इमं सुत्वा अधिमुत्तो मरिस्सती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तं सुत्वा अधिमुत्तो मरिस्सामीति दुक्खं वेदनं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
१७९. आचिक्खना नाम पुट्ठो भणति – ‘‘एवं मरस्सु। यो एवं मरति सो धनं वा लभति यसं वा लभति सग्गं वा गच्छती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। ताय आचिक्खनाय मरिस्सामीति दुक्खं वेदनं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
अनुसासनी नाम अपुट्ठो भणति – ‘‘एवं मरस्सु। यो एवं मरति सो धनं वा लभति यसं वा लभति सग्गं वा गच्छती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। ताय अनुसासनिया मरिस्सामीति दुक्खं वेदनं उप्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। मरति, आपत्ति पाराजिकस्स।
सङ्केतकम्मं नाम सङ्केतं करोति पुरेभत्तं वा पच्छाभत्तं वा रत्तिं वा दिवा वा – ‘‘तेन सङ्केतेन तं जीविता वोरोपेही’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तेन सङ्केतेन तं जीविता वोरोपेति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स। तं सङ्केतं पुरे वा पच्छा वा तं जीविता वोरोपेति, मूलट्ठस्स अनापत्ति, वधकस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
निमित्तकम्मं नाम निमित्तं करोति – ‘‘अक्खिं वा निखणिस्सामि भमुकं वा उक्खिपिस्सामि सीसं वा उक्खिपिस्सामि, तेन निमित्तेन तं जीविता वोरोपेही’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। तेन निमित्तेन तं जीविता वोरोपेति, आपत्ति उभिन्नं पाराजिकस्स। तं निमित्तं पुरे वा पच्छा वा तं जीविता वोरोपेति, मूलट्ठस्स अनापत्ति, वधकस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च अजानन्तस्स नमरणाधिप्पायस्स उम्मत्तकस्स उम्मत्तकस्स खित्तचित्तस्स वेदनाट्टस्स (स्या॰) आदिकम्मिकस्साति।
मनुस्सविग्गहपाराजिकम्हि पठमभाणवारो निट्ठितो।
विनीतवत्थुउद्दानगाथा
संवण्णना निसीदन्तो, मुसलोदुक्खलेन च।
वुड्ढपब्बजिताभिसन्नो, अग्गवीमंसनाविसं॥
तयो च वत्थुकम्मेहि, इट्ठकाहिपरे तयो।
वासी गोपानसी चेव, अट्टकोतरणं पति॥
सेदं नत्थुञ्च सम्बाहो, न्हापनब्भञ्जनेन च।
उट्ठापेन्तो निपातेन्तो, अन्नपानेन मारणं॥
जारगब्भो सपत्ती च, माता पुत्तं उभो वधि।
उभो न मिय्यरे मद्दा, तापं वञ्झा विजायिनी॥
पतोदं निग्गहे यक्खो, वाळयक्खञ्च पाहिणि।
तं मञ्ञमानो पहरि, सग्गञ्च निरयं भणे॥
आळविया तयो रुक्खा, दायेहि अपरे तयो।
मा किलमेसि न तुय्हं, तक्कं सोवीरकेन चाति॥
विनीतवत्थु
१८०. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तस्स भिक्खू कारुञ्ञेन मरणवण्णं संवण्णेसुं। सो भिक्खु कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं, कच्चि नु खो मयं पाराजिकं आपत्तिं आपन्ना’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘आपत्तिं तुम्हे, भिक्खवे, आपन्ना पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो पिण्डचारिको भिक्खु पीठके पिलोतिकाय पटिच्छन्नं दारकं निसीदन्तो ओत्थरित्वा मारेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं, कच्चि नु खो अहं पाराजिकं आपत्तिं आपन्नो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। न च, भिक्खवे, अप्पटिवेक्खित्वा आसने निसीदितब्बं; यो निसीदेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु भत्तग्गे अन्तरघरे आसनं पञ्ञपेन्तो मुसले उस्सिते एकं मुसलं अग्गहेसि। दुतियो मुसलो परिपतित्वा अञ्ञतरस्स दारकस्स मत्थके अवत्थासि। सो कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘असञ्चिच्च अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, असञ्चिच्चा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु भत्तग्गे अन्तरघरे आसनं पञ्ञपेन्तो उदुक्खलभण्डिकं अक्कमित्वा पवट्टेसि। अञ्ञतरं दारकं ओत्थरित्वा मारेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, असञ्चिच्चा’’ति।
तेन खो पन समयेन पितापुत्ता भिक्खूसु पब्बजिता होन्ति। काले आरोचिते पुत्तो पितरं एतदवोच – ‘‘गच्छ, भन्ते, सङ्घो तं पतिमानेती’’ति पिट्ठियं गहेत्वा पणामेसि। सो पपतित्वा कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, मरणाधिप्पायो’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन पितापुत्ता भिक्खूसु पब्बजिता होन्ति। काले आरोचिते पुत्तो पितरं एतदवोच – ‘‘गच्छ, भन्ते, सङ्घो तं पतिमानेती’’ति मरणाधिप्पायो पिट्ठियं गहेत्वा पणामेसि। सो पपतित्वा कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन पितापुत्ता भिक्खूसु पब्बजिता होन्ति। काले आरोचिते पुत्तो पितरं एतदवोच – ‘‘गच्छ, भन्ते, सङ्घो तं पतिमानेती’’ति मरणाधिप्पायो पिट्ठियं गहेत्वा पणामेसि। सो पपतित्वा न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स ; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
१८१. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो भुञ्जन्तस्स मंसं कण्ठे विलग्गं होति। अञ्ञतरो भिक्खु तस्स भिक्खुनो गीवायं पहारं अदासि। सलोहितं मंसं पति। सो भिक्खु कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो भुञ्जन्तस्स मंसं कण्ठे विलग्गं होति। अञ्ञतरो भिक्खु मरणाधिप्पायो तस्स भिक्खुनो गीवायं पहारं अदासि। सलोहितं मंसं पति। सो भिक्खु कालमकासि । तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो भुञ्जन्तस्स मंसं कण्ठे विलग्गं होति। अञ्ञतरो भिक्खु मरणाधिप्पायो तस्स भिक्खुनो गीवायं पहारं अदासि। सलोहितं मंसं पति। सो भिक्खु न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो पिण्डचारिको भिक्खु विसगतं पिण्डपातं लभित्वा पटिक्कमनं हरित्वा भिक्खूनं अग्गकारिकं अदासि। ते भिक्खू कालमकंसु। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, जानामी’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अजानन्तस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु वीमंसाधिप्पायो अञ्ञतरस्स भिक्खुनो विसं अदासि। सो भिक्खु कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘वीमंसाधिप्पायो अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
१८२. तेन खो पन समयेन आळवका आळविका (स्या॰) भिक्खू विहारवत्थुं करोन्ति । अञ्ञतरो भिक्खु हेट्ठा हुत्वा सिलं उच्चारेसि। उपरिमेन भिक्खुना दुग्गहिता सिला हेट्ठिमस्स भिक्खुनो मत्थके अवत्थासि। सो भिक्खु कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, असञ्चिच्चा’’ति।
तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू विहारवत्थुं करोन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु हेट्ठा हुत्वा सिलं उच्चारेसि। उपरिमो भिक्खु मरणाधिप्पायो हेट्ठिमस्स भिक्खुनो मत्थके सिलं मुञ्चि। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू विहारस्स कुट्टं उट्ठापेन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु हेट्ठा हुत्वा इट्ठकं उच्चारेसि। उपरिमेन भिक्खुना दुग्गहिता इट्ठका हेट्ठिमस्स भिक्खुनो मत्थके अवत्थासि। सो भिक्खु कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापति, भिक्खु, असञ्चिच्चा’’ति।
तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू विहारस्स कुट्टं उट्ठापेन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु हेट्ठा हुत्वा इट्ठकं उच्चारेसि। उपरिमो भिक्खु मरणाधिप्पायो हेट्ठिमस्स भिक्खुनो मत्थके इट्ठकं मुञ्चि। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
१८३. तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू नवकम्मं करोन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु हेट्ठा हुत्वा वासिं उच्चारेसि। उपरिमेन भिक्खुना दुग्गहिता वासी हेट्ठिमस्स भिक्खुनो मत्थके अवत्थासि। सो भिक्खु कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, असञ्चिच्चा’’ति।
तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू नवकम्मं करोन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु हेट्ठा हुत्वा वासिं उच्चारेसि। उपरिमो भिक्खु मरणाधिप्पायो हेट्ठिमस्स भिक्खुनो मत्थके वासिं मुञ्चि। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू नवकम्मं करोन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु हेट्ठा हुत्वा गोपानसिं उच्चारेसि। उपरिमेन भिक्खुना दुग्गहिता गोपानसी हेट्ठिमस्स भिक्खुनो मत्थके अवत्थासि। सो भिक्खु कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, असञ्चिच्चा’’ति।
तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू नवकम्मं करोन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु हेट्ठा हुत्वा गोपानसिं उच्चारेसि। उपरिमो भिक्खु मरणाधिप्पायो हेट्ठिमस्स भिक्खुनो मत्थके गोपानसिं मुञ्चि। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू नवकम्मं करोन्ता अट्टकं बन्धन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘आवुसो, अत्रट्ठितो बन्धाही’’ति। सो तत्रट्ठितो बन्धन्तो परिपतित्वा कालमकासि । तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, मरणाधिप्पायो’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू नवकम्मं करोन्ता अट्टकं बन्धन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु मरणाधिप्पायो अञ्ञतरं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘आवुसो, अत्रट्ठितो बन्धाही’’ति। सो तत्रट्ठितो बन्धन्तो परिपतित्वा कालमकासि…पे॰… परिपतित्वा न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु विहारं छादेत्वा ओतरति। अञ्ञतरो भिक्खु तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘आवुसो, इतो ओतराही’’ति। सो तेन ओतरन्तो परिपतित्वा कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु विहारं छादेत्वा ओतरति । अञ्ञतरो भिक्खु मरणाधिप्पायो तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘आवुसो, इतो ओतराही’’ति। सो तेन ओतरन्तो परिपतित्वा कालमकासि…पे॰… परिपतित्वा न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अनभिरतिया पीळितो गिज्झकूटं पब्बतं अभिरुहित्वा पपाते पपतन्तो अञ्ञतरं विलीवकारं ओत्थरित्वा मारेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। न च, भिक्खवे, अत्तानं पातेतब्बं। यो पातेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू गिज्झकूटं पब्बतं अभिरुहित्वा दवाय सिलं पविज्झिंसु। सा अञ्ञतरं गोपालकं ओत्थरित्वा मारेसि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि …पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स। न च, भिक्खवे, दवाय सिला पविज्झितब्बा। यो पविज्झेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
१८४. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू सेदेसुं। सो भिक्खु कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति । तं भिक्खू मरणाधिप्पाया सेदेसुं। सो भिक्खु कालमकासि।…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो सीसाभितापो होति। तस्स भिक्खू नत्थुं अदंसु। सो भिक्खु कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो सीसाभितापो होति। तस्स भिक्खू मरणाधिप्पाया नत्थुं अदंसु। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू सम्बाहेसुं। सो भिक्खु कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू मरणाधिप्पाया सम्बाहेसुं। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खु न्हापेसुं। सो भिक्खु कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू मरणाधिप्पाया न्हापेसुं। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू तेलेन अब्भञ्जिंसु। सो भिक्खु कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू मरणाधिप्पाया तेलेन अब्भञ्जिंसु। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
१८५. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू उट्ठापेसुं। सो भिक्खु कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू मरणाधिप्पाया उट्ठापेसुं। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति ।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू निपातेसुं। सो भिक्खु कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू मरणाधिप्पाया निपातेसुं। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तस्स भिक्खू अन्नं अदंसु। सो भिक्खु कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तस्स भिक्खू मरणाधिप्पाया अन्नं अदंसु। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तस्स भिक्खु पानं अदंसु। सो भिक्खु कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तस्स भिक्खू मरणाधिप्पाया पानं अदंसु। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे , पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
१८६. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी पवुत्थपतिका जारेन गब्भिनी होति। सा कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘इङ्घाय्य गब्भपातनं जानाही’’ति। ‘‘सुट्ठु, भगिनी’’ति तस्सा गब्भपातनं अदासि। दारको कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स पुरिसस्स द्वे पजापतियो होन्ति – एका वञ्झा, एका विजायिनी। वञ्झा इत्थी कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘सचे सा, भन्ते, विजायिस्सति सब्बस्स कुटुम्बस्स इस्सरा भविस्सति। इङ्घाय्य, तस्सा गब्भपातनं जानाही’’ति ।‘‘सुट्ठु, भगिनी’’ति तस्सा गब्भपातनं अदासि। दारको कालमकासि, माता न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स पुरिसस्स द्वे पजापतियो होन्ति – एका वञ्झा, एका विजायिनी। वञ्झा इत्थी कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘सचे सा, भन्ते, विजायिस्सति सब्बस्स कुटुम्बस्स इस्सरा भविस्सति। इङ्घाय्य, तस्सा गब्भपातनं जानाही’’ति। ‘‘सुट्ठु, भगिनी’’ति तस्सा गब्भपातनं अदासि। माता कालमकासि, दारको न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स ; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स पुरिसस्स द्वे पजापतियो होन्ति – एका वञ्झा , एका विजायिनी। वञ्झा इत्थी कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘सचे सा, भन्ते, विजायिस्सति सब्बस्स कुटुम्बस्स इस्सरा भविस्सति। इङ्घाय्य, तस्सा गब्भपातनं जानाही’’ति। ‘‘सुट्ठु, भगिनी’’ति तस्सा गब्भपातनं अदासि। उभो कालमकंसु…पे॰… उभो न कालमकंसु। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
१८७. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा गब्भिनी इत्थी कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘इङ्घाय्य, गब्भपातनं जानाही’’ति। ‘‘तेन हि, भगिनि, मद्दस्सू’’ति। सा मद्दापेत्वा गब्भं पातेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा गब्भिनी इत्थी कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘इङ्घाय्य, गब्भपातनं जानाही’’ति। ‘‘तेन हि, भगिनि, तापेही’’ति। सा तापेत्वा गब्भं पातेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा वञ्झा इत्थी कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘इङ्घाय्य, भेसज्जं जानाहि येनाहं विजायेय्य’’न्ति। ‘‘सुट्ठु, भगिनी’’ति तस्सा भेसज्जं अदासि । सा कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा विजायिनी इत्थी कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘इङ्घाय्य, भेसज्जं जानाहि येनाहं न विजायेय्य’’न्ति। ‘‘सुट्ठु, भगिनी’’ति तस्सा भेसज्जं अदासि। सा कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति , भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू सत्तरसवग्गियं भिक्खुं अङ्गुलिपतोदकेन हासेसुं। सो भिक्खु उत्तन्तो अनस्सासको कालमकासि। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्सा’’ति पाराजिकस्स, आपत्ति पाचित्तियस्साति (स्या॰)।
तेन खो पन समयेन सत्तरसवग्गिया भिक्खू छब्बग्गियं भिक्खुं कम्मं करिस्सामाति ओत्थरित्वा मारेसुं। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भूतवेज्जको भिक्खु यक्खं जीविता वोरोपेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरं भिक्खुं वाळयक्खविहारं पाहेसि। तं यक्खा जीविता वोरोपेसुं। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु मरणाधिप्पायो अञ्ञतरं भिक्खुं वाळयक्खविहारं पाहेसि। तं यक्खा जीविता वोरोपेसुं…पे॰… तं यक्खा जीविता न वोरोपेसुं। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति ।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरं भिक्खुं वाळकन्तारं पाहेसि । तं वाळा जीविता वोरोपेसुं। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु मरणाधिप्पायो अञ्ञतरं भिक्खुं वाळकन्तारं पाहेसि। तं वाळा जीविता वोरोपेसुं…पे॰… तं वाळा जीविता न वोरोपेसुं। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरं भिक्खुं चोरकन्तारं पाहेसि। तं चोरा जीविता वोरोपेसुं। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु मरणाधिप्पायो अञ्ञतरं भिक्खुं चोरकन्तारं पाहेसि। तं चोरा जीविता वोरोपेसुं…पे॰… तं चोरा जीविता न वोरोपेसुं। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
१८८. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु तं मञ्ञमानो तं जीविता वोरोपेसि…पे॰… तं मञ्ञमानो अञ्ञं जीविता वोरोपेसि…पे॰… अञ्ञं मञ्ञमानो तं जीविता वोरोपेसि…पे॰… अञ्ञं मञ्ञमानो अञ्ञं जीविता वोरोपेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अमनुस्सेन गहितो होति। अञ्ञतरो भिक्खु तस्स भिक्खुनो पहारं अदासि। सो भिक्खु कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु , नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अमनुस्सेन गहितो होति। अञ्ञतरो भिक्खु मरणाधिप्पायो तस्स भिक्खुनो पहारं अदासि। सो भिक्खु कालमकासि…पे॰… सो भिक्खु न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु कल्याणकम्मस्स सग्गकथं कथेसि। सो अधिमुत्तो कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु मरणाधिप्पायो कल्याणकम्मस्स सग्गकथं कथेसि। सो अधिमुत्तो कालमकासि…पे॰… सो अधिमुत्तो न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु नेरयिकस्स निरयकथं कथेसि। सो उत्तसित्वा कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु मरणाधिप्पायो नेरयिकस्स निरयकथं कथेसि। सो उत्तसित्वा कालमकासि…पे॰… सो उत्तसित्वा न कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
१८९. तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू नवकम्मं करोन्ता रुक्खं छिन्दन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘आवुसो, अत्रट्ठितो छिन्दाही’’ति। तं तत्रट्ठितं छिन्दन्तं रुक्खो ओत्थरित्वा मारेसि । तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू नवकम्मं करोन्ता रुक्खं छिन्दन्ति। अञ्ञतरो भिक्खु मरणाधिप्पायो अञ्ञतरं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘आवुसो, अत्रट्ठितो छिन्दाही’’ति। तं तत्रट्ठितं छिन्दन्तं रुक्खो ओत्थरित्वा मारेसि…पे॰… रुक्खो ओत्थरित्वा न मारेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
१९०. तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू दायं आलिम्पेसुं आळिम्पेसुं (स्या॰ क॰); मनुस्सा दड्ढा कालमकंसु। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, नमरणाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू मरणाधिप्पाया दायं आलिम्पेसुं। मनुस्सा दड्ढा कालमकंसु…पे॰… मनुस्सा दड्ढा न कालमकंसु। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
१९१. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु आघातनं गन्त्वा चोरघातं एतदवोच – ‘‘आवुसो, मायिमं किलमेसि। एकेन पहारेन जीविता वोरोपेही’’ति। ‘‘सुट्ठु, भन्ते’’ति एकेन पहारेन जीविता वोरोपेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु आघातनं गन्त्वा चोरघातं एतदवोच – ‘‘आवुसो, मायिमं किलमेसि । एकेन पहारेन जीविता वोरोपेही’’ति। सो – ‘‘नाहं तुय्हं वचनं करिस्सामी’’ति तं जीविता वोरोपेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
१९२. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो पुरिसो ञातिघरे हत्थपादच्छिन्नो ञातकेहि सम्परिकिण्णो होति। अञ्ञतरो भिक्खु ते मनुस्से एतदवोच – ‘‘आवुसो, इच्छथ इमस्स मरण’’न्ति? ‘‘आम, भन्ते, इच्छामा’’ति। ‘‘तेन हि तक्कं पायेथा’’ति। ते तं तक्कं पायेसुं। सो कालमकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो पुरिसो कुलघरे हत्थपादच्छिन्नो ञातकेहि सम्परिकिण्णो होति। अञ्ञतरा भिक्खुनी ते मनुस्से एतदवोच – ‘‘आवुसो, इच्छथ इमस्स मरण’’न्ति? ‘‘आमय्ये, इच्छामा’’ति। ‘‘तेन हि लोणसोवीरकं पायेथा’’ति। ते तं लोणसोवीरकं पायेसुं। सो कालमकासि। तस्सा कुक्कुच्चं अहोसि। अथ खो सा भिक्खुनी भिक्खुनीनं एतमत्थं आरोचेसि। भिक्खुनियो भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसुं। भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘आपत्तिं सा, भिक्खवे, भिक्खुनी आपन्ना पाराजिक’’न्ति।
ततियपाराजिकं समत्तं।
४. चतुत्थपाराजिकं
१९३. इदं वत्थु पाचि॰ ६७ तेन समयेन बुद्धो भगवा वेसालियं विहरति महावने कूटागारसालायं। तेन खो पन समयेन सम्बहुला सन्दिट्ठा सम्भत्ता भिक्खू वग्गुमुदाय नदिया तीरे वस्सं उपगच्छिंसु। तेन खो पन समयेन वज्जी दुब्भिक्खा होति द्वीहितिका सेतट्ठिका सलाकावुत्ता, न सुकरा उञ्छेन पग्गहेन यापेतुं। अथ खो तेसं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘एतरहि खो वज्जी दुब्भिक्खा द्वीहितिका सेतट्ठिका सलाकावुत्ता, न सुकरा उञ्छेन पग्गहेन यापेतुं। केन नु खो मयं उपायेन समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना फासुकं वस्सं वसेय्याम, न च पिण्डकेन किलमेय्यामा’’ति? एकच्चे एवमाहंसु – ‘‘हन्द मयं, आवुसो, गिहीनं कम्मन्तं अधिट्ठेम, एवं ते अम्हाकं दातुं मञ्ञिस्सन्ति। एवं मयं समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना फासुकं वस्सं वसिस्साम, न च पिण्डकेन किलमिस्सामा’’ति। एकच्चे एवमाहंसु – ‘‘अलं, आवुसो, किं गिहीनं कम्मन्तं अधिट्ठितेन! हन्द मयं , आवुसो, गिहीनं दूतेय्यं हराम, एवं ते अम्हाकं दातुं मञ्ञिस्सन्ति। एवं मयं समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना फासुकं वस्सं वसिस्साम, न च पिण्डकेन किलमिस्सामा’’ति। एकच्चे एवमाहंसु – ‘‘अलं, आवुसो, किं गिहीनं कम्मन्तं अधिट्ठितेन! किं गिहीनं दूतेय्यं हटेन! हन्द मयं, आवुसो, गिहीनं अञ्ञमञ्ञस्स उत्तरिमनुस्सधम्मस्स वण्णं भासिस्साम – ‘असुको भिक्खु पठमस्स झानस्स लाभी, असुको भिक्खु दुतियस्स झानस्स लाभी, असुको भिक्खु ततियस्स झानस्स लाभी, असुको भिक्खु चतुत्थस्स झानस्स लाभी, असुको भिक्खु सोतापन्नो, असुको भिक्खु सकदागामी, असुको भिक्खु अनागामी, असुको भिक्खु अरहा, असुको भिक्खु तेविज्जो, असुको भिक्खु छळभिञ्ञो’ति। एवं ते अम्हाकं दातुं मञ्ञिस्सन्ति। एवं मयं समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना फासुकं वस्सं वसिस्साम, न च पिण्डकेन किलमिस्सामा’’ति। ‘‘एसोयेव खो, आवुसो, सेय्यो यो अम्हाकं गिहीनं अञ्ञमञ्ञस्स उत्तरिमनुस्सधम्मस्स वण्णो भासितो’’ति।
१९४. अथ खो ते भिक्खू गिहीनं अञ्ञमञ्ञस्स उत्तरिमनुस्सधम्मस्स वण्णं भासिंसु – ‘‘असुको भिक्खु पठमस्स झानस्स लाभी…पे॰… असुको भिक्खु छळभिञ्ञो’’ति। अथ खो ते मनुस्सा – ‘‘लाभा वत नो, सुलद्धं वत नो, येसं वत नो एवरूपा भिक्खू वस्सं उपगता; न वत नो इतो पुब्बे एवरूपा भिक्खू वस्सं उपगता यथयिमे भिक्खू सीलवन्तो कल्याणधम्मा’’ति, ते न तादिसानि भोजनानि अत्तना परिभुञ्जन्ति मातापितूनं देन्ति पुत्तदारस्स देन्ति दासकम्मकरपोरिसस्स देन्ति मित्तामच्चानं देन्ति ञातिसालोहितानं देन्ति, यादिसानि भिक्खूनं देन्ति। ते न तादिसानि खादनीयानि सायनीयानि पानानि अत्तना खादन्ति सायन्ति पिवन्ति मातापितूनं देन्ति पुत्तदारस्स देन्ति दासकम्मकरपोरिसस्स देन्ति मित्तामच्चानं देन्ति ञातिसालोहितानं देन्ति, यादिसानि भिक्खूनं देन्ति। अथ खो ते भिक्खू वण्णवा अहेसुं पीणिन्द्रिया पसन्नमुखवण्णा विप्पसन्नछविवण्णा।
आचिण्णं खो पनेतं वस्संवुट्ठानं भिक्खूनं भगवन्तं दस्सनाय उपसङ्कमितुं। अथ खो ते भिक्खू वस्संवुट्ठा तेमासच्चयेन सेनासनं संसामेत्वा पत्तचीवरं आदाय येन वेसाली तेन पक्कमिंसु। अनुपुब्बेन येन वेसाली महावनं कूटागारसाला येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिंसु।
तेन खो पन समयेन दिसासु वस्संवुट्ठा भिक्खू किसा होन्ति लूखा दुब्बण्णा उप्पण्डुप्पण्डुकजाता धमनिसन्थतगत्ता; वग्गुमुदातीरिया पन भिक्खू वण्णवा होन्ति पीणिन्द्रिया पसन्नमुखवण्णा विप्पसन्नछविवण्णा। आचिण्णं खो पनेतं बुद्धानं भगवन्तानं आगन्तुकेहि भिक्खूहि सद्धिं पटिसम्मोदितुं। अथ खो भगवा वग्गुमुदातीरिये भिक्खू एतदवोच – ‘‘कच्चि, भिक्खवे, खमनीयं कच्चि यापनीयं कच्चि समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना फासुकं वस्सं वसित्थ न च पिण्डकेन किलमित्था’’ति? ‘‘खमनीयं, भगवा, यापनीयं, भगवा। समग्गा च मयं, भन्ते, सम्मोदमाना अविवदमाना फासुकं वस्सं वसिम्हा, न च पिण्डकेन किलमिम्हा’’ति। जानन्तापि तथागता पुच्छन्ति, जानन्तापि न पुच्छन्ति…पे॰… द्वीहाकारेहि बुद्धा भगवन्तो भिक्खू पटिपुच्छन्ति – धम्मं वा देसेस्साम, सावकानं वा सिक्खापदं पञ्ञापेस्सामाति। अथ खो भगवा वग्गुमुदातीरिये भिक्खू एतदवोच – ‘‘यथा कथं पन तुम्हे, भिक्खवे, समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना फासुकं वस्सं वसित्थ न च पिण्डकेन किलमित्था’’ति? अथ खो ते भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं – ‘‘कच्चि पन वो, भिक्खवे, भूत’’न्ति? ‘‘अभूतं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा – ‘‘अननुच्छविकं, मोघपुरिसा, अननुलोमिकं अप्पतिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, उदरस्स कारणा गिहीनं अञ्ञमञ्ञस्स उत्तरिमनुस्सधम्मस्स वण्णं भासिस्सथ! वरं तुम्हेहि, मोघपुरिसा, तिण्हेन गोविकन्तनेन गोविकत्तनेन (सी॰ क॰) कुच्छिं परिकन्तो, न त्वेव उदरस्स कारणा गिहीनं अञ्ञमञ्ञस्स उत्तरिमनुस्सधम्मस्स वण्णो भासितो! तं किस्स हेतु? ततो निदानञ्हि, मोघपुरिसा, मरणं वा निगच्छेय्य मरणमत्तं वा दुक्खं, न त्वेव तप्पच्चया कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जेय। इतो निदानञ्च खो, मोघपुरिसा, कायस्स भेदा परं मरणा अपायं दुग्गतिं विनिपातं निरयं उपपज्जेय्य। नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय’’…पे॰… विगरहित्वा धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि –
१९५. ‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, महाचोरा सन्तो संविज्जमाना लोकस्मिं। कतमे पञ्च? इध, भिक्खवे, एकच्चस्स महाचोरस्स एवं होति – ‘कुदास्सु नामाहं सतेन वा सहस्सेन वा परिवुतो गामनिगमराजधानीसु आहिण्डिस्सामि हनन्तो घातेन्तो छिन्दन्तो छेदापेन्तो पचन्तो पाचेन्तो’ति! सो अपरेन समयेन सतेन वा सहस्सेन वा परिवुतो गामनिगमराजधानीसु आहिण्डति हनन्तो घातेन्तो छिन्दन्तो छेदापेन्तो पचन्तो पाचेन्तो। एवमेव खो, भिक्खवे, इधेकच्चस्स पापभिक्खुनो एवं होति – ‘कुदास्सु नामाहं सतेन वा सहस्सेन वा परिवुतो गामनिगमराजधानीसु चारिकं चरिस्सामि सक्कतो गरुकतो मानितो पूजितो अपचितो गहट्ठानञ्चेव पब्बजितानञ्च, लाभी चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारान’न्ति ! सो अपरेन समयेन सतेन वा सहस्सेन वा परिवुतो गामनिगमराजधानीसु चारिकं चरति सक्कतो गरुकतो मानितो पूजितो अपचितो गहट्ठानञ्चेव पब्बजितानञ्च, लाभी चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारानं। अयं, भिक्खवे, पठमो महाचोरो सन्तो संविज्जमानो लोकस्मिं।
‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, इधेकच्चो पापभिक्खु तथागतप्पवेदितं धम्मविनयं परियापुणित्वा अत्तनो दहति। अयं, भिक्खवे, दुतियो महाचोरो सन्तो संविज्जमानो लोकस्मिं।
‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, इधेकच्चो पापभिक्खु सुद्धं ब्रह्मचारिं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं चरन्तं अमूलकेन अब्रह्मचरियेन अनुद्धंसेति। अयं, भिक्खवे, ततियो महाचोरो सन्तो संविज्जमानो लोकस्मिं।
‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, इधेकच्चो पापभिक्खु यानि तानि सङ्घस्स गरुभण्डानि गरुपरिक्खारानि, सेय्यथिदं – आरामो आरामवत्थु विहारो विहारवत्थु मञ्चो पीठं भिसि बिम्बोहनं बिम्बोहनं (सी॰ स्या॰) लोहकुम्भी लोहभाणकं लोहवारको लोहकटाहं वासी परसु फरसु (सी॰ स्या॰) कुठारी कुदालो निखादनं वल्लि वेळु मुञ्जं पब्बजं तिणं मत्तिका दारुभण्डं मत्तिकाभण्डं, तेहि गिहीं सङ्गण्हाति उपलापेति। अयं, भिक्खवे, चतुत्थो महाचोरो सन्तो संविज्जमानो लोकस्मिं।
‘‘सदेवके, भिक्खवे, लोके समारके सब्रह्मके सस्समणब्राह्मणिया पजाय सदेवमनुस्साय अयं अग्गो महाचोरो यो असन्तं अभूतं उत्तरिमनुस्सधम्मं उल्लपति। तं किस्स हेतु? थेय्याय वो, भिक्खवे, रट्ठपिण्डो भुत्तो’’ति।
सं॰ नि॰ १.३५ अञ्ञथा सन्तमत्तानं, अञ्ञथा यो पवेदये।
निकच्च कितवस्सेव, भुत्तं थेय्येन तस्स तं॥
ध॰ प॰ ३०७ धम्मपदेपि कासावकण्ठा बहवो, पापधम्मा असञ्ञता।
पापा पापेहि कम्मेहि, निरयं ते उपपज्जरे॥
ध॰ प॰ ३०७ धम्मपदेपि सेय्यो अयोगुळो भुत्तो, तत्तो अग्गिसिखूपमो।
यञ्चे भुञ्जेय्य दुस्सीलो, रट्ठपिण्डं असञ्ञतोति॥
अथ खो भगवा ते वग्गुमुदातीरिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा दुब्भरताय दुप्पोसताय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु अनभिजानं उत्तरिमनुस्सधम्मं अत्तुपनायिकं अलमरियञाणदस्सनं समुदाचरेय्य – ‘इति जानामि इति पस्सामी’ति, ततो अपरेन समयेन समनुग्गाहीयमानो वा असमनुग्गाहीयमानो वा आपन्नो विसुद्धापेक्खो एवं वदेय्य – ‘अजानमेवं, आवुसो, अवचं जानामि , अपस्सं पस्सामि। तुच्छं मुसा विलपि’न्ति, अयम्पि पाराजिको होति असंवासो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
१९६. तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू अदिट्ठे दिट्ठसञ्ञिनो अपत्ते पत्तसञ्ञिनो अनधिगते अधिगतसञ्ञिनो असच्छिकते सच्छिकतसञ्ञिनो अधिमानेन अञ्ञं ब्याकरिंसु। तेसं अपरेन समयेन रागायपि चित्तं नमति दोसायपि चित्तं नमति मोहायपि चित्तं नमति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं। मयञ्चम्ह अदिट्ठे दिट्ठसञ्ञिनो अपत्ते पत्तसञ्ञिनो अनधिगते अधिगतसञ्ञिनो असच्छिकते सच्छिकतसञ्ञिनो, अधिमानेन अञ्ञं ब्याकरिम्हा। कच्चि नु खो मयं पाराजिकं आपत्तिं आपन्ना’’ति? ते आयस्मतो आनन्दस्स एतमत्थं आरोचेसुं। आयस्मा आनन्दो भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘होन्ति ये ते, आनन्द होन्ति येवानन्द (स्या॰), होन्ति ते आनन्द (सी॰), भिक्खू अदिट्ठे दिट्ठसञ्ञिनो अपत्ते पत्तसञ्ञिनो अनधिगते अधिगतसञ्ञिनो असच्छिकते सच्छिकतसञ्ञिनो अधिमानेन अञ्ञं ब्याकरोन्ति। तञ्च खो एतं अब्बोहारिक’’न्ति।
‘‘एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१९७. ‘‘यो पन भिक्खु अनभिजानं उत्तरिमनुस्सधम्मं अत्तुपनायिकं अलमरियञाणदस्सनं समुदाचरेय्य – ‘इति जानामि इति पस्सामी’ति, ततो अपरेन समयेन समनुग्गाहीयमानो वा असमनुग्गाहीयमानो वा आपन्नो विसुद्धापेक्खो एवं वदेय्य – ‘अजानमेवं, आवुसो, अवचं जानामि, अपस्सं पस्सामि। तुच्छं मुसा विलपि’न्ति, अञ्ञत्र अधिमाना, अयम्पि पाराजिको होति असंवासो’’ति।
१९८. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
अनभिजानन्ति असन्तं अभूतं असंविज्जमानं अजानन्तो अपस्सन्तो अत्तनि कुसलं धम्मं – अत्थि मे कुसलो धम्मोति।
पाचि॰ ७० उत्तरिमनुस्सधम्मो नाम झानं विमोक्खो विमोक्खं (सी॰ स्या॰) समाधि समापत्ति ञाणदस्सनं मग्गभावना फलसच्छिकिरिया किलेसप्पहानं विनीवरणता चित्तस्स सुञ्ञागारे अभिरति।
अत्तुपनायिकन्ति ते वा कुसले धम्मे अत्तनि उपनेति अत्तानं वा तेसु कुसलेसु धम्मेसु उपनेति।
ञाणन्ति तिस्सो विज्जा। दस्सनन्ति यं ञाणं तं दस्सनं। यं दस्सनं तं ञाणं।
समुदाचरेय्याति आरोचेय्य इत्थिया वा पुरिसस्स वा गहट्ठस्स वा पब्बजितस्स वा।
इति जानामि इति पस्सामीति जानामहं एते धम्मे, पस्सामहं एते धम्मे अत्थि च एते धम्मा मयि, अहञ्च एतेसु धम्मेसु सन्दिस्सामीति।
ततो अपरेन समयेनाति यस्मिं खणे समुदाचिण्णं होति तं खणं तं लयं तं मुहुत्तं वीतिवत्ते।
समनुग्गाहीयमानोति यं वत्थु पटिञ्ञातं होति तस्मिं वत्थुस्मिं समनुग्गाहीयमानो – ‘‘किन्ते अधिगतं, किन्ति ते अधिगतं, कदा ते अधिगतं, कत्थ ते अधिगतं, कतमे ते किलेसा पहीना, कतमेसं त्वं धम्मानं लाभी’’ति।
असमनुग्गाहीयमानोति न केनचि वुच्चमानो।
आपन्नोति पापिच्छो इच्छापकतो असन्तं अभूतं उत्तरिमनुस्सधम्मं उल्लपित्वा पाराजिकं आपत्तिं आपन्नो होति।
विसुद्धापेक्खोति गिही वा होतुकामो उपासको वा होतुकामो आरामिको वा होतुकामो सामणेरो वा होतुकामो।
अजानमेवं , आवुसो, अवचं – जानामि, अपस्सं पस्सामीति नाहं एते धम्मे जानामि, नाहं एते धम्मे पस्सामि, नत्थि च एते धम्मा मयि, न चाहं एतेसु धम्मेसु सन्दिस्सामीति।
तुच्छं मुसा विलपिन्ति तुच्छकं मया भणितं, मुसा मया भणितं, अभूतं मया भणितं, अजानन्तेन मया भणितं।
अञ्ञत्र अधिमानाति ठपेत्वा अधिमानं।
अयम्पीति पुरिमे उपादाय वुच्चति।
पाराजिको होतीति सेय्यथापि नाम तालो मत्थकच्छिन्नो अभब्बो पुन विरूळ्हिया, एवमेव भिक्खु पापिच्छो इच्छापकतो असन्तं अभूतं उत्तरिमनुस्सधम्मं उल्लपित्वा अस्समणो होति असक्यपुत्तियो। तेन वुच्चति – ‘‘पाराजिको होती’’ति।
असंवासोति संवासो नाम एककम्मं एकुद्देसो समसिक्खता – एसो संवासो नाम। सो तेन सद्धिं नत्थि। तेन वुच्चति – ‘‘असंवासो’’ति।
१९९. उत्तरिमनुस्सधम्मो नाम झानं विमोक्खो समाधि समापत्ति ञाणदस्सनं मग्गभावना फलसच्छिकिरिया किलेसप्पहानं विनीवरणता चित्तस्स सुञ्ञागारे अभिरति।
पाचि॰ ७० झानन्ति पठमं झानं दुतियं झानं ततियं झानं चतुत्थं झानं।
पाचि॰ ७० विमोक्खोति सुञ्ञतो विमोक्खो अनिमित्तो विमोक्खो अप्पणिहितो विमोक्खो।
पाचि॰ ७० समाधीति सुञ्ञतो समाधि अनिमित्तो समाधि अप्पणिहितो समाधि।
पाचि॰ ७० समापत्तीति सुञ्ञता समापत्ति अनिमित्ता समापत्ति अप्पणिहिता समापत्ति।
पाचि॰ ७० ञाणदस्सनन्ति तिस्सो विज्जा।
पाचि॰ ७० मग्गभावनाति चत्तारो सतिपट्ठाना, चत्तारो सम्मप्पधाना, चत्तारो इद्धिपादा, पञ्चिन्द्रियानि, पञ्च बलानि, सत्त बोज्झङ्गा, अरियो अट्ठङ्गिको मग्गो।
पाचि॰ ७० फलसच्छिकिरियाति सोतापत्तिफलस्स सच्छिकिरिया, सकदागामिफलस्स सच्छिकिरिया, अनागामिफलस्स सच्छिकिरिया, अरहत्तस्स अरहत्तफलस्स (स्या॰) सच्छिकिरिया।
पाचि॰ ७० किलेसप्पहानन्ति रागस्स पहानं दोसस्स पहानं मोहस्स पहानं।
पाचि॰ ७० विनीवरणता चित्तस्साति रागा चित्तं विनीवरणता, दोसा चित्तं विनीवरणता, मोहा चित्तं विनीवरणता।
पाचि॰ ७० सुञ्ञागारे अभिरतीति पठमेन झानेन सुञ्ञागारे अभिरति, दुतियेन झानेन सुञ्ञागारे अभिरति, ततियेन झानेन सुञ्ञागारे अभिरति, चतुत्थेन झानेन सुञ्ञागारे अभिरति।
२००. तीहाकारेहि पठमं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स, पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति।
चतूहाकारेहि पठमं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं।
पञ्चहाकारेहि पठमं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं विनिधाय खन्तिं।
छहाकारेहि पठमं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं।
सत्तहाकारेहि पठमं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
२०१. तीहाकारेहि पठमं झानं समापज्जामीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति।
चतूहाकारेहि पठमं झानं समापज्जामीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं।
पञ्चहाकारेहि पठमं झानं समापज्जामीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं।
छहाकारेहि पठमं झानं समापज्जामीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं।
सत्तहाकारेहि पठमं झानं समापज्जामीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
२०२. तीहाकारेहि पठमं झानं समापन्नोति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति।
चतूहाकारेहि पठमं झानं समापन्नोति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं।
पञ्चहाकारेहि पठमं झानं समापन्नोति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं।
छहाकारेहि पठमं झानं समापन्नोति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं।
सत्तहाकारेहि पठमं झानं समापन्नोति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
२०३. तीहाकारेहि पठमस्स झानस्स लाभीम्हीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति।
चतूहाकारेहि पठमस्स झानस्स लाभीम्हीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं।
पञ्चहाकारेहि पठमस्स झानस्स लाभीम्हीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति , भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं।
छहाकारेहि पठमस्स झानस्स लाभीम्हीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं।
सत्तहाकारेहि पठमस्स झानस्स लाभीम्हीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
२०४. तीहाकारेहि पठमस्स झानस्स वसीम्हीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति।
चतूहाकारेहि पठमस्स झानस्स वसीम्हीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं।
पञ्चहाकारेहि पठमस्स झानस्स वसीम्हीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं।
छहाकारेहि पठमस्स झानस्स वसीम्हीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं।
सत्तहाकारेहि पठमस्स झानस्स वसीम्हीति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
२०५. तीहाकारेहि पठमं झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति।
चतूहाकारेहि पठमं झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं।
पञ्चहाकारेहि पठमं झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं।
छहाकारेहि पठमं झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं।
सत्तहाकारेहि पठमं झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
यथा इदं पठमं झानं वित्थारितं तं सब्बम्पि वित्थारेतब्बं।
२०६. तीहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि दुतियं झानं…पे॰… ततियं झानं…पे॰… चतुत्थं झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… चतुत्थस्स झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… चतुत्थं झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स। पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
२०७. तीहाकारेहि सुञ्ञतं विमोक्खं… अनिमित्तं विमोक्खं… अप्पणिहितं विमोक्खं… समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… अप्पणिहितस्स विमोक्खस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… अप्पणिहितो विमोक्खो सच्छिकतो मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰…।
तीहाकारेहि सुञ्ञतं समाधिं… अनिमित्तं समाधिं… अप्पणिहितं समाधिं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… अप्पणिहितस्स समाधिस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… अप्पणिहितो समाधि सच्छिकतो मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि सुञ्ञतं समापत्तिं… अनिमित्तं समापत्तिं… अप्पणिहितं समापत्तिं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… अप्पणिहिताय समापत्तिया लाभीम्हि… वसीम्हि… अप्पणिहिता समापत्ति सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि तिस्सो विज्जा समापज्जिं… समापज्जामि समापन्नो… तिस्सन्नं विज्जानं लाभीम्हि… वसीम्हि… तिस्सो विज्जा सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि चत्तारो सतिपट्ठाने… चत्तारो सम्मप्पधाने… चत्तारो इद्धिपादे समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… चतुन्नं इद्धिपादानं लाभीम्हि… वसीम्हि… चत्तारो इद्धिपादा सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि पञ्चिन्द्रियानि… पञ्च बलानि समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो … पञ्चन्नं बलानं लाभीम्हि… वसीम्हि… पञ्चबलानि सच्छिकतानि मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि सत्त बोज्झङ्गे समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… सत्तन्नं बोज्झङ्गानं लाभीम्हि… वसीम्हि… सत्त बोज्झङ्गा सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि अरियं अट्ठङ्गिकं मग्गं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… अरियस्स अट्ठङ्गिकस्स मग्गस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… अरियो अट्ठङ्गिको मग्गो सच्छिकतो मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि सोतापत्तिफलं… सकदागामिफलं… अनागामिफलं… अरहत्तं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… अरहत्तस्स लाभीम्हि वसीम्हि अरहत्तं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स ।
तीहाकारेहि रागो मे चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितोति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि दोसो मे चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितोति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि मोहो मे चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितोति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि रागा मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि दोसा मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि …पे॰… सत्तहाकारेहि मोहा मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स – पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
सुद्धिकं निट्ठितं।
२०८. तीहाकारेहि पठमञ्च झानं दुतियञ्च झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स दुतियस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं दुतियञ्च झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰…।
तीहाकारेहि पठमञ्च झानं ततियञ्च झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स ततियस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं ततियञ्च झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि पठमञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स चतुत्थस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि पठमञ्च झानं सुञ्ञतञ्च विमोक्खं… पठमञ्च झानं अनिमित्तञ्च विमोक्खं… पठमञ्च झानं अप्पणिहितञ्च विमोक्खं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स अप्पणिहितस्स च विमोक्खस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं अप्पणिहितो च विमोक्खो सच्छिकतो मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि पठमञ्च झानं सुञ्ञतञ्च समाधिं… पठमञ्च झानं अनिमित्तञ्च समाधिं… पठमञ्च झानं अप्पणिहितञ्च समाधिं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो पठमस्स च झानस्स अप्पणिहितस्स च समाधिस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं अप्पणिहितो च समाधि सच्छिकतो मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि पठमञ्च झानं सुञ्ञतञ्च समापत्तिं… पठमञ्च झानं अनिमित्तञ्च समापत्तिं… पठमञ्च झानं अप्पणिहितञ्च समापत्तिं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो पठमस्स च झानस्स अप्पणिहिताय च समापत्तिया लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं अप्पणिहिता च समापत्ति सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि पठमञ्च झानं तिस्सो च विज्जा समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स तिस्सन्नञ्च विज्जानं लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं तिस्सो च विज्जा सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि पठमञ्च झानं चत्तारो च सतिपट्ठाने… पठमञ्च झानं चत्तारो च सम्मप्पधाने… पठमञ्च झानं चत्तारो च इद्धिपादे समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स चतुन्नञ्च इद्धिपादानं लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं चत्तारो च इद्धिपादा सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि पठमञ्च झानं पञ्च च इन्द्रियानि… पठमञ्च झानं पञ्च च बलानि समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स पञ्चन्नञ्च बलानं लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं पञ्च च बलानि सच्छिकतानि मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
२०९. तीहाकारेहि पठमञ्च झानं सत्त च बोज्झङ्गे समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स सत्तन्नञ्च बोज्झङ्गानं लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं सत्त च बोज्झङ्गा सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि पठमञ्च झानं अरियञ्च अट्ठङ्गिकं मग्गं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स अरियस्स च अट्ठङ्गिकस्स मग्गस्स लाभीम्हि वसीम्हि… पठमञ्च झानं अरियो च अट्ठङ्गिको मग्गो सच्छिकतो मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि पठमञ्च झानं सोतापत्तिफलञ्च… पठमञ्च झानं सकदागामिफलञ्च… पठमञ्च झानं अनागामिफलञ्च… पठमञ्च झानं अरहत्तञ्च समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स अरहत्तस्स च लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं अरहत्तञ्च सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि पठमञ्च झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं सच्छिकतं मया, रागो च मे चत्तो… दोसो च मे चत्तो… मोहो च मे चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितोति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि पठमञ्च झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… पठमस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… पठमञ्च झानं सच्छिकतं मया, रागा च मे चित्तं विनीवरणं… दोसा च मे चित्तं विनीवरणं… मोहा च मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स। पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
खण्डचक्कं निट्ठितं।
२१०. तीहाकारेहि दुतियञ्च झानं ततियञ्च झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… दुतियस्स च झानस्स ततियस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… दुतियञ्च झानं ततियञ्च झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि दुतियञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… दुतियस्स च झानस्स चतुत्थस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… दुतियञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि दुतियञ्च झानं सुञ्ञतञ्च विमोक्खं… अनिमित्तञ्च विमोक्खं… अप्पणिहितञ्च विमोक्खं… सुञ्ञतञ्च समाधिं… अनिमित्तञ्च समाधिं… अप्पणिहितञ्च समाधिं… सुञ्ञतञ्च समापत्तिं… अनिमित्तञ्च समापत्तिं… अप्पणिहितञ्च समापत्तिं… तिस्सो च विज्जा… चत्तारो च सतिपट्ठाने… चत्तारो च सम्मप्पधाने… चत्तारो च इद्धिपादे… पञ्च च इन्द्रियानि… पञ्च च बलानि… सत्त च बोज्झङ्गे… अरियञ्च अट्ठङ्गिकं मग्गं… सोतापत्तिफलञ्च… सकदागामिफलञ्च… अनागामिफलञ्च… अरहत्तञ्च समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… दुतियस्स च झानस्स अरहत्तस्स च लाभीम्हि… वसीम्हि… दुतियञ्च झानं अरहत्तञ्च सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि दुतियञ्च झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… दुतियस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… दुतियञ्च झानं सच्छिकतं मया, रागो च मे चत्तो… दोसो च मे चत्तो… मोहो च मे चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितो। रागा च मे चित्तं विनीवरणं… दोसा च मे चित्तं विनीवरणं… मोहा च मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि …पे॰… सत्तहाकारेहि दुतियञ्च झानं पठमञ्च झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… दुतियस्स च झानस्स पठमस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… दुतियञ्च झानं पठमञ्च झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स…पे॰… विनिधाय भावं।
बद्धचक्कं।
एवं एकेकं मूलं कातुन बद्धचक्कं परिवत्तकं कत्तब्बं।
इदं संखित्तं।
२११. तीहाकारेहि ततियञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं…पे॰… ततियञ्च झानं अरहत्तञ्च समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… ततियस्स च झानस्स अरहत्तस्स च लाभीम्हि… वसीम्हि… ततियञ्च झानं अरहत्तञ्च सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि ततियञ्च झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… ततियस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… ततियञ्च झानं सच्छिकतं मया, रागो च मे चत्तो… दोसो च मे चत्तो… मोहो च मे चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितो। रागा च मे चित्तं विनीवरणं… दोसा च मे चित्तं विनीवरणं… मोहा च मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि ततियञ्च झानं पठमञ्च झानं… ततियञ्च झानं दुतियञ्च झानं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… ततियस्स च झानस्स दुतियस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… ततियञ्च झानं दुतियञ्च झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं पठमञ्च झानं…पे॰… दुतियञ्च झानं… ततियञ्च झानं… चतुत्थञ्च झानं समापज्जिं समापज्जामि… समापन्नो… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं चतुत्थस्स च झानस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं चतुत्थञ्च झानं सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
२१२. तीहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं सुञ्ञतञ्च विमोक्खं… अनिमित्तञ्च विमोक्खं… अप्पणिहितञ्च विमोक्खं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं अप्पणिहितस्स च विमोक्खस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं अप्पणिहितो च विमोक्खो सच्छिकतो मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं सुञ्ञतञ्च समाधिं… अनिमित्तञ्च समाधिं… अप्पणिहितञ्च समाधिं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं अप्पणिहितस्स च समाधिस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं अप्पणिहितो च समाधि सच्छिकतो मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं सुञ्ञतञ्च समापत्तिं… अनिमित्तञ्च समापत्तिं… अप्पणिहितञ्च समापत्तिं समापज्जिं समापज्जामि… समापन्नो… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं अप्पणिहिताय च समापत्तिया लाभीम्हि… वसीम्हि… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं अप्पणिहिता च समापत्ति सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं तिस्सो च विज्जा समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… ‘मोहा च मे चित्तं विनीवरणं तिस्सन्नञ्च विज्जानं लाभीम्हि… वसीम्हि… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं तिस्सो च विज्जा सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं चत्तारो च सतिपट्ठाने… चत्तारो च सम्मप्पधाने… चत्तारो च इद्धिपादे समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं चतुन्नञ्च इद्धिपादानं लाभीम्हि… वसीम्हि… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं चत्तारो च इद्धिपादा सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
२१३. तीहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं पञ्च च इन्द्रियानि… पञ्च च बलानि समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं पञ्चन्नञ्च बलानं लाभीम्हि… वसीम्हि… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं पञ्च च बलानि सच्छिकतानि मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं सत्त च बोज्झङ्गे समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं सत्तन्नञ्च बोज्झङ्गानं लाभीम्हि … वसीम्हि… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं सत्त च बोज्झङ्गा सच्छिकता मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं अरियञ्च अट्ठङ्गिकं मग्गं समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं अरियस्स च अट्ठङ्गिकस्स मग्गस्स लाभीम्हि… वसीम्हि… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं अरियो च अट्ठङ्गिको मग्गो सच्छिकतो मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं सोतापत्तिफलञ्च… सकदागामिफलञ्च… अनागामिफलञ्च… अरहत्तञ्च समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं अरहत्तस्स च लाभीम्हि… वसीम्हि… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं अरहत्तञ्च सच्छिकतं मयाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं, रागो च मे चत्तो… दोसो च मे चत्तो… मोहो च मे चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितोति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स।
तीहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं रागा च मे चित्तं विनीवरणं… दोसा च मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
एकमूलकं निट्ठितं। एकमूलकं सङ्खित्तं निट्ठितं (स्या॰)
यथा एकमूलकं वित्थारितं एवमेव दुमूलकादिपि वित्थारेतब्बं।
इदं सब्बमूलकं
२१४. तीहाकारेहि …पे॰… सत्तहाकारेहि पठमञ्च झानं दुतियञ्च झानं ततियञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं सुञ्ञतञ्च विमोक्खं अनिमित्तञ्च विमोक्खं अप्पणिहितञ्च विमोक्खं सुञ्ञतञ्च समाधिं अनिमित्तञ्च समाधिं अप्पणिहितञ्च समाधिं सुञ्ञतञ्च समापत्तिं अनिमित्तञ्च समापत्तिं अप्पणिहितञ्च समापत्तिं तिस्सो च विज्जा चत्तारो च सतिपट्ठाने चत्तारो च सम्मप्पधाने चत्तारो च इद्धिपादे पञ्च च इन्द्रियानि पञ्च च बलानि सत्त च बोज्झङ्गे अरियञ्च अट्ठङ्गिकं मग्गं सोतापत्तिफलञ्च सकदागामिफलञ्च अनागामिफलञ्च अरहत्तञ्च समापज्जिं… समापज्जामि… समापन्नो…पे॰… रागो च मे चत्तो, दोसो च मे चत्तो, मोहो च मे चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितो। रागा च मे चित्तं विनीवरणं, दोसा च मे चित्तं विनीवरणं, मोहा च मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स। पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
सब्बमूलकं निट्ठितं।
सुद्धिकवारकथा निट्ठिता।
२१५. तीहाकारेहि पठमं झानं समापज्जिन्ति वत्तुकामो दुतियं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
तीहाकारेहि पठमं झानं समापज्जिन्ति वत्तुकामो ततियं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
तीहाकारेहि पठमं झानं समापज्जिन्ति वत्तुकामो चतुत्थं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
तीहाकारेहि …पे॰… सत्तहाकारेहि पठमं झानं समापज्जिन्ति वत्तुकामो सुञ्ञतं विमोक्खं… अनिमित्तं विमोक्खं… अप्पणिहितं विमोक्खं… सुञ्ञतं समाधिं… अनिमित्तं समाधिं… अप्पणिहितं समाधिं… सुञ्ञतं समापत्तिं… अनिमित्तं समापत्तिं… अप्पणिहितं समापत्तिं… तिस्सो विज्जा… चत्तारो सतिपट्ठाने… चत्तारो सम्मप्पधाने… चत्तारो इद्धिपादे… पञ्चिन्द्रियानि… पञ्च बलानि… सत्त बोज्झङ्गे… अरियं अट्ठङ्गिकं मग्गं… सोतापत्तिफलं… सकदागामिफलं… अनागामिफलं… अरहत्तं समापज्जिं…पे॰… रागो मे चत्तो… दोसो मे चत्तो… मोहो मे चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितो। रागा मे चित्तं विनीवरणं… दोसा मे चित्तं विनीवरणं… मोहा मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स। पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
वत्थुविसारकस्स एकमूलकस्स खण्डचक्कं निट्ठितं।
२१६. तीहाकारेहि दुतियं झानं समापज्जिन्ति वत्तुकामो ततियं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
तीहाकारेहि दुतियं झानं समापज्जिन्ति वत्तुकामो चतुत्थं झानं समापज्जिन्ति…पे॰… मोहा च मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
तीहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि दुतियं झानं समापज्जिन्ति वत्तुकामो पठमं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स ; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… विनिधाय भावं।
वत्थुविसारकस्स एकमूलकस्स बद्धचक्कं।
मूलं संखित्तं।
२१७. तीहाकारेहि मोहा मे चित्तं विनीवरणन्ति वत्तुकामो पठमं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
तीहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि मोहा मे चित्तं विनीवरणन्ति वत्तुकामो दोसा मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰… विनिधाय भावं।
वत्थुविसारकस्स एकमूलकं निट्ठितं।
यथा एकमूलकं वित्थारितं एवमेव दुमूलकादिपि वित्थारेतब्बं।
इदं सब्बमूलकं
२१८. तीहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि पठमञ्च झानं दुतियञ्च झानं ततियञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं सुञ्ञतञ्च विमोक्खं अनिमित्तञ्च विमोक्खं अप्पणिहितञ्च विमोक्खं सुञ्ञतञ्च समाधिं अनिमित्तञ्च समाधिं अप्पणिहितञ्च समाधिं सुञ्ञतञ्च समापत्तिं अनिमित्तञ्च समापत्तिं अप्पणिहितञ्च समापत्तिं तिस्सो च विज्जा चत्तारो च सतिपट्ठाने चत्तारो च सम्मप्पधाने चत्तारो च इद्धिपादे पञ्च च इन्द्रियानि पञ्च च बलानि सत्त च बोज्झङ्गे अरियञ्च अट्ठङ्गिकं मग्गं सोतापत्तिफलञ्च सकदागामिफलञ्च अनागामिफलञ्च अरहत्तञ्च समापज्जिं…पे॰… रागो च मे चत्तो… दोसो च मे चत्तो… मोहो च मे चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितो। रागा च मे चित्तं विनीवरणं… दोसा च मे चित्तं विनीवरणन्ति वत्तुकामो मोहा मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स। [ ] एत्थन्तरे पाठा स्यामपोत्थके नत्थि
२१९. तीहाकारेहि दुतियञ्च झानं ततियञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं सुञ्ञतञ्च विमोक्खं अनिमित्तञ्च विमोक्खं अप्पणिहितञ्च विमोक्खं सुञ्ञतञ्च समाधिं अनिमित्तञ्च समाधिं अप्पणिहितञ्च समाधिं सुञ्ञतञ्च समापत्तिं अनिमित्तञ्च समापत्तिं अप्पणिहितञ्च समापत्तिं तिस्सो च विज्जा चत्तारो च सतिपट्ठाने चत्तारो च सम्मप्पधाने चत्तारो च इद्धिपादे पञ्च च इन्द्रियानि पञ्च च बलानि सत्त च बोज्झङ्गे अरियञ्च अट्ठङ्गिकं मग्गं सोतापत्तिफलञ्च सकदागामिफलञ्च अनागामिफलञ्च अरहत्तञ्च समापज्जिं…पे॰… रागो च मे चत्तो… दोसो च मे चत्तो… मोहो च मे चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितो। रागा च मे चित्तं विनीवरणं… दोसा च मे चित्तं विनीवरणं… मोहा च मे चित्तं विनीवरणन्ति वत्तुकामो पठमं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
तीहाकारेहि ततियञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं…पे॰… मोहा च मे चित्तं विनीवरणं पठमञ्च झानं समापज्जिन्ति वत्तुकामो दुतियं झानं समापज्जिन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
तीहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि मोहा च मे चित्तं विनीवरणं पठमञ्च झानं दुतियञ्च झानं ततियञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं…पे॰… रागा च मे चित्तं विनीवरणन्ति वत्तुकामो दोसा मे चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाराजिकस्स ; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स। पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
वत्थुविसारकस्स सब्बमूलकं निट्ठितं।
वत्थुविसारकस्स चक्कपेय्यालं निट्ठितं।
वत्थुकामवारकथा निट्ठिता।
२२०. तीहाकारेहि यो ते विहारे वसि सो भिक्खु पठमं झानं समापज्जि… समापज्जति… समापन्नो… सो भिक्खु पठमस्स झानस्स लाभी… वसी… तेन भिक्खुना पठमं झानं सच्छिकतन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स।
चतूहाकारेहि … पञ्चहाकारेहि… छहाकारेहि… सत्तहाकारेहि यो ते विहारे वसि सो भिक्खु पठमं झानं समापज्जि… समापज्जति… समापन्नो… सो भिक्खु पठमस्स झानस्स लाभी… वसी… तेन भिक्खुना पठमं झानं सच्छिकतन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स। पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
तीहाकारेहि यो ते विहारे वसि सो भिक्खु दुतियं झानं… ततियं झानं… चतुत्थं झानं… सुञ्ञतं विमोक्खं… अनिमित्तं विमोक्खं… अप्पणिहितं विमोक्खं… सुञ्ञतं समाधिं… अनिमित्तं समाधिं… अप्पणिहितं समाधिं… सुञ्ञतं समापत्तिं… अनिमित्तं समापत्तिं… अप्पणिहितं समापत्तिं… तिस्सो विज्जा… चत्तारो सतिपट्ठाने… चत्तारो सम्मप्पधाने… चत्तारो इद्धिपादे… पञ्च इन्द्रियानि… पञ्च बलानि… सत्त बोज्झङ्गे… अरियं अट्ठङ्गिकं मग्गं… सोतापत्तिफलं… सकदागामिफलं… अनागामिफलं… अरहत्तं समापज्जि… समापज्जति… समापन्नो… सो भिक्खु अरहत्तस्स लाभी… वसी… तेन भिक्खुना अरहत्तं सच्छिकतन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स।
तीहाकारेहि यो ते विहारे वसि, तस्स भिक्खुनो रागो चत्तो… दोसो चत्तो… मोहो चत्तो वन्तो मुत्तो पहीनो पटिनिस्सट्ठो उक्खेटितो समुक्खेटितोति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स।
तीहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि यो ते विहारे वसि, तस्स भिक्खुनो रागा चित्तं विनीवरणं… दोसा चित्तं विनीवरणं… मोहा चित्तं विनीवरणन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
तीहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि यो ते विहारे वसि सो भिक्खु सुञ्ञागारे पठमं झानं… दुतियं झानं… ततियं झानं… चतुत्थं झानं समापज्जि … समापज्जति… समापन्नो… सो भिक्खु सुञ्ञागारे चतुत्थस्स झानस्स लाभी… वसी… तेन भिक्खुना सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं सच्छिकतन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स। पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति, भणन्तस्स होति मुसा भणामीति भणितस्स होति, मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
यथा इदं वित्थारितं एवमेव सेसानिपि वित्थारेतब्बानि।
२२१. तीहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि यो ते चीवरं परिभुञ्जि… यो ते पिण्डपातं परिभुञ्जि… यो ते सेनासनं परिभुञ्जि… यो ते गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारं परिभुञ्जि सो भिक्खु सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं समापज्जि… समापज्जति… समापन्नो… सो भिक्खु सुञ्ञागारे चतुत्थस्स झानस्स लाभी… वसी… तेन भिक्खुना सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं सच्छिकतन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… विनिधाय भावं।
तीहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि येन ते विहारो परिभुत्तो… येन ते चीवरं परिभुत्तं… येन ते पिण्डपातो परिभुत्तो… येन ते सेनासनं परिभुत्तं… येन ते गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारो परिभुत्तो… सो भिक्खु सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं समापज्जि… समापज्जति… समापन्नो… सो भिक्खु सुञ्ञागारे चतुत्थस्स झानस्स लाभी… वसी… तेन भिक्खुना सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं सच्छिकतन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… विनिधाय भावं।
तीहाकारेहि …पे॰… सत्तहाकारेहि यं त्वं आगम्म विहारं अदासि… चीवरं अदासि… पिण्डपातं अदासि… सेनासनं अदासि… गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारं अदासि सो भिक्खु सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं समापज्जि… समापज्जति… समापन्नो… सो भिक्खु सुञ्ञागारे चतुत्थस्स झानस्स लाभी… वसी… तेन भिक्खुना सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं सच्छिकतन्ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति थुल्लच्चयस्स; न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स। पुब्बेवस्स होति मुसा भणिस्सन्ति , भणन्तस्स होति मुसा भणामीति, भणितस्स होति मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
पेय्यालपन्नरसकं निट्ठितं।
पच्चयप्पटिसंयुत्तवारकथा निट्ठिता।
उत्तरिमनुस्सधम्मचक्कपेय्यालं निट्ठितं।
२२२. अनापत्ति अधिमानेन, अनुल्लपनाधिप्पायस्स, उम्मत्तकस्स, खित्तचित्तस्स, वेदनाट्टस्स, आदिकम्मिकस्साति।
विनीतवत्थुउद्दानगाथा
अधिमाने अधिमानेन (पी॰) अरञ्ञम्हि, पिण्डोपज्झारियापथो।
संयोजना रहोधम्मा, विहारो पच्चुपट्ठितो॥
न दुक्करं वीरियमथोपि मच्चुनो।
भायावुसो विप्पटिसारि सम्मा।
विरियेन योगेन आराधनाय।
अथ वेदनाय अधिवासना दुवे॥
ब्राह्मणे पञ्च वत्थूनि, अञ्ञं ब्याकरणा तयो।
अगारावरणा कामा, रति चापि अपक्कमि॥
अट्ठि पेसि उभो गावघातका।
पिण्डो साकुणिको निच्छवि ओरब्भि।
असि च सूकरिको सत्ति मागवि।
उसु च कारणिको सूचि सारथि॥
यो च सिब्बीयति सूचको हि सो।
अण्डभारि अहु गामकूटको।
कूपे निमुग्गो हि सो पारदारिको।
गूथखादी अहु दुट्ठब्राह्मणो॥
निच्छवित्थी अतिचारिनी अहु।
मङ्गुलित्थी अहु इक्खणित्थिका।
ओकिलिनी हि सपत्तङ्गारोकिरि।
सीसच्छिन्नो अहु चोरघातको॥
भिक्खु भिक्खुनी सिक्खमाना।
सामणेरो अथ सामणेरिका।
कस्सपस्स विनयस्मिं पब्बजं।
पापकम्ममकरिंसु तावदे॥
तपोदा राजगहे युद्धं, नागानोगाहनेन च।
सोभितो अरहं भिक्खु, पञ्चकप्पसतं सरेति॥
विनीतवत्थु
२२३. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अधिमानेन अञ्ञं ब्याकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं। कच्चि नु खो अहं पाराजिकं आपत्तिं आपन्नो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अधिमानेना’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पणिधाय अरञ्ञे विहरति – ‘‘एवं मं जनो सम्भावेस्सती’’ति। तं जनो सम्भावेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। न च, भिक्खवे, पणिधाय अरञ्ञे वत्थब्बं। यो वसेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पणिधाय पिण्डाय चरति – ‘‘एवं मं जनो सम्भावेस्सती’’ति। तं जनो सम्भावेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। न च, भिक्खवे, पणिधाय पिण्डाय चरितब्बं। यो चरेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘ये, आवुसो, अम्हाकं उपज्झायस्स सद्धिविहारिका सब्बेव अरहन्तो’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘उल्लपनाधिप्पायो अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘ये, आवुसो, अम्हाकं उपज्झायस्स अन्तेवासिका सब्बेव महिद्धिका महानुभावा’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘उल्लपनाधिप्पायो अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पणिधाय चङ्कमति… पणिधाय तिट्ठति… पणिधाय निसीदति… पणिधाय सेय्यं कप्पेति – ‘‘एवं मं जनो सम्भावेस्सती’’ति। तं जनो सम्भावेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स। न च, भिक्खवे, पणिधाय सेय्या कप्पेतब्बा। यो कप्पेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरस्स भिक्खुनो उत्तरिमनुस्सधम्मं उल्लपति। सोपि एवमाह – ‘‘मय्हम्पि, आवुसो, संयोजना पहीना’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
२२४. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु रहोगतो उत्तरिमनुस्सधम्मं उल्लपति। परचित्तविदू भिक्खु तं भिक्खुं अपसादेसि – ‘‘मा, आवुसो, एवरूपं अभणि। नत्थेसो तुय्ह’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु रहोगतो उत्तरिमनुस्सधम्मं उल्लपति। देवता तं भिक्खुं अपसादेसि – ‘‘मा, भन्ते, एवरूपं अभणि। नत्थेसो तुय्ह’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरं उपासकं एतदवोच – ‘‘यो, आवुसो , तुय्हं विहारे वसति सो भिक्खु अरहा’’ति । सो च तस्स विहारे वसति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘उल्लपनाधिप्पायो अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरं उपासकं एतदवोच – ‘‘यं त्वं, आवुसो, उपट्ठेसि चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारेन सो भिक्खु अरहा’’ति। सो च तं उपट्ठेति चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारेन। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘उल्लपनाधिप्पायो अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
२२५. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘अत्थायस्मतो उत्तरिमनुस्सधम्मो’’ति? ‘‘नावुसो, दुक्करं अञ्ञं ब्याकातु’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘ये खो ते भगवतो सावका ते एवं वदेय्युं। अहञ्चम्हि न भगवतो सावको। कच्चि नु खो अहं पाराजिकं आपत्तिं आपन्नो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘अनुल्लपनाधिप्पायो अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति ।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘अत्थायस्मतो उत्तरिमनुस्सधम्मो’’ति? ‘‘आराधनीयो खो, आवुसो, धम्मो आरद्धवीरियेना’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘मा खो, आवुसो, भायी’’ति। नाहं, आवुसो, मच्चुनो भायामी’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘मा खो, आवुसो, भायी’’ति। ‘‘यो नूनावुसो, विप्पटिसारी अस्स सो भायेय्या’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘अत्थायस्मतो उत्तरिमनुस्सधम्मो’’ति? ‘‘आराधनीयो खो, आवुसो, धम्मो सम्मापयुत्तेना’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘अत्थायस्मतो उत्तरिमनुस्सधम्मो’’ति? ‘‘आराधनीयो खो, आवुसो, धम्मो आरद्धवीरियेना’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘अत्थायस्मतो उत्तरिमनुस्सधम्मो’’ति? ‘‘आराधनीयो खो, आवुसो, धम्मो युत्तयोगेना’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘कच्चावुसो, खमनीयं, कच्चि यापनीय’’न्ति? ‘‘नावुसो, सक्का येन वा तेन वा अधिवासेतु’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। तं भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘कच्चावुसो खमनीयं, कच्चि यापनीय’’न्ति? ‘‘नावुसो, सक्का पुथुज्जनेन अधिवासेतु’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘उल्लपनाधिप्पायो अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, पाराजिकस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
२२६. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो ब्राह्मणो भिक्खू निमन्तेत्वा एतदवोच – ‘‘आयन्तु, भोन्तो अरहन्तो’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘मयञ्चम्ह न अरहन्तो अनरहन्तो (सी॰)। अयञ्च ब्राह्मणो अम्हे अरहन्तवादेन समुदाचरति। कथं नु खो अम्हेहि पटिपज्जितब्ब’’न्ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पसादभञ्ञे’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो ब्राह्मणो भिक्खू निमन्तेत्वा एतदवोच – ‘‘निसीदन्तु, भोन्तो अरहन्तो’’ति… ‘‘भुञ्जन्तु, भोन्तो अरहन्तो’’ति… ‘‘तप्पेन्तु, भोन्तो अरहन्तो’’ति… ‘‘गच्छन्तु, भोन्तो अरहन्तो’’ति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘मयञ्चम्ह न अरहन्तो । अयञ्च ब्राह्मणो अम्हे अरहन्तवादेन समुदाचरति। कथं नु खो अम्हेहि पटिपज्जितब्ब’’न्ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अनापत्ति, भिक्खवे, पसादभञ्ञे’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरस्स भिक्खुनो उत्तरिमनुस्सधम्मं उल्लपति। सोपि एवमाह – ‘‘मय्हम्पि, आवुसो, आसवा पहीना’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरस्स भिक्खुनो उत्तरिमनुस्सधम्मं उल्लपति। सोपि एवमाह – ‘‘मय्हम्पि, आवुसो, एते धम्मा संविज्जन्ती’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अञ्ञतरस्स भिक्खुनो उत्तरिमनुस्सधम्मं उल्लपति। सोपि एवमाह – ‘‘अहम्पावुसो, तेसु धम्मेसु सन्दिस्सामी’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं , भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरं भिक्खुं ञातका एतदवोचुं – ‘‘एहि, भन्ते, अगारं अज्झावसा’’ति। ‘‘अभब्बो खो, आवुसो, मादिसो अगारं अज्झावसितु’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति।
२२७. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरं भिक्खुं ञातका एतदवोचुं – ‘‘एहि, भन्ते, कामे परिभुञ्जा’’ति। ‘‘आवटा मे, आवुसो, कामा’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरं भिक्खुं ञातका एतदवोचुं – ‘‘अभिरमसि, भन्ते’’ति? ‘‘अभिरतो अहं, आवुसो, परमाय अभिरतिया’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि। ‘‘ये खो ते भगवतो सावका ते एवं वदेय्युं! अहञ्चम्हि न भगवतो सावको। कच्चि नु खो अहं पाराजिकं आपत्तिं आपन्नो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘अनुल्लपनाधिप्पायो अहं, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, अनुल्लपनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू कतिकं कत्वा अञ्ञतरस्मिं आवासे वस्सं उपगच्छिंसु – ‘‘यो इमम्हा आवासा पठमं पक्कमिस्सति तं मयं अरहाति जानिस्सामा’’ति। अञ्ञतरो भिक्खु – ‘‘मं अरहाति जानन्तू’’ति, तम्हा आवासा पठमं पक्कामि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो पाराजिक’’न्ति।
२२८. इमानि वत्थुनि सं॰ नि॰ २.२०२ आगतानि तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे। तेन खो पन समयेन आयस्मा च लक्खणो आयस्मा च महामोग्गल्लानो गिज्झकूटे पब्बते विहरन्ति। अथ खो आयस्मा महामोग्गल्लानो पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरं आदाय येनायस्मा लक्खणो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं लक्खणं एतदवोच – ‘‘आयामावुसो लक्खण, राजगहं पिण्डाय पविसिस्सामा’’ति। ‘‘एवमावुसो’’ति खो आयस्मा लक्खणो आयस्मतो महामोग्गल्लानस्स पच्चस्सोसि। अथ खो आयस्मा महामोग्गल्लानो गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अञ्ञतरस्मिं पदेसे सितं पात्वाकासि। अथ खो आयस्मा लक्खणो आयस्मन्तं महामोग्गल्लानं एतदवोच – ‘‘को नु खो, आवुसो मोग्गल्लान, हेतु को पच्चयो सितस्स पातुकम्माया’’ति? ‘‘अकालो खो, आवुसो लक्खण, एतस्स पञ्हस्स पञ्हस्स ब्याकरणाय (स्या॰)। भगवतो मं सन्तिके एतं पञ्हं पुच्छाति। अथ खो आयस्मा च लक्खणो आयस्मा च महामोग्गल्लानो राजगहे पिण्डाय चरित्वा पच्छाभत्तं पिण्डपातपटिक्कन्ता येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिंसु। एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा लक्खणो आयस्मन्तं महामोग्गल्लानं एतदवोच – ‘‘इधायस्मा महामोग्गल्लानो गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अञ्ञतरस्मिं पदेसे सितं पात्वाकासि। को नु खो, आवुसो मोग्गल्लान, हेतु को पच्चयो सितस्स पातुकम्माया’’ति? ‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं अट्ठिकसङ्खलिकं वेहासं गच्छन्तिं। तमेनं गिज्झापि काकापि कुललापि अनुपतित्वा अनुपतित्वा फासुळन्तरिकाहि वितुडेन्ति वितुदेन्ति वितच्छेन्ति विराजेन्ति (स्या॰)। सा सुदं अट्टस्सरं करोति। तस्स मय्हं, आवुसो, एतदहोसि – ‘अच्छरियं वत भो, अब्भुतं वत भो, एवरूपोपि नाम सत्तो भविस्सति! एवरूपोपि नाम यक्खो भविस्सति! एवरूपोपि नाम अत्तभावप्पटिलाभो भविस्सती’’’ति! भिक्खू उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘उत्तरिमनुस्सधम्मं आयस्मा महामोग्गल्लानो उल्लपती’’ति। अथ खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘चक्खुभूता वत, भिक्खवे, सावका विहरन्ति। ञाणभूता वत, भिक्खवे, सावका विहरन्ति। यत्र हि नाम सावको एवरूपं ञस्सति वा दक्खति वा सक्खिं वा करिस्सति। पुब्बेव मे सो, भिक्खवे, सत्तो दिट्ठो अहोसि। अपि चाहं न ब्याकासिं। अहञ्चेतं ब्याकरेय्यं परे च मे न सद्दहेय्युं। ये मे न सद्दहेय्युं तेसं तं अस्स दीघरत्तं अहिताय दुक्खाय। एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे गोघातको अहोसि। सो तस्स कम्मस्स विपाकेन बहूनि वस्सानि बहूनि वस्ससतानि बहूनि वस्ससहस्सानि बहूनि वस्ससतसहस्सानि निरये पच्चित्वा तस्सेव कम्मस्स विपाकावसेसेन एवरूपं अत्तभावप्पटिलाभं पटिसंवेदेति। सच्चं, भिक्खवे, मोग्गल्लानो आह। अनापत्ति, भिक्खवे, मोग्गल्लानस्सा’’ति।
२२९. ‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं मंसपेसिं वेहासं गच्छन्तिं। तमेनं गिज्झापि काकापि कुललापि अनुपतित्वा अनुपतित्वा वितच्छेन्ति विभज्जेन्ति वितुदेन्ति वितच्छेन्ति विराजेन्ति (स्या॰)। सा सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे गोघातको अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं मंसपिण्डं वेहासं गच्छन्तं। तमेनं गिज्झापि काकापि कुललापि अनुपतित्वा अनुपतित्वा वितच्छेन्ति विभज्जेन्ति। सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे साकुणिको अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं निच्छविं पुरिसं वेहासं गच्छन्तं। तमेनं गिज्झापि काकापि कुललापि अनुपतित्वा अनुपतित्वा वितच्छेन्ति विभज्जेन्ति। सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे ओरब्भिको अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं असिलोमं पुरिसं वेहासं गच्छन्तं । तस्स ते असी उप्पतित्वा उप्पतित्वा तस्सेव काये निपतन्ति। सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे सूकरिको अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं सत्तिलोमं पुरिसं वेहासं गच्छन्तं। तस्स ता सत्तियो उप्पतित्वा उप्पतित्वा तस्सेव काये निपतन्ति। सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे मागविको अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं उसुलोमं पुरिसं वेहासं गच्छन्तं। तस्स ते उसू उप्पतित्वा उप्पतित्वा तस्सेव काये निपतन्ति। सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे कारणिको अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं सूचिलोमं पुरिसं वेहासं गच्छन्तं। तस्स ता सूचियो उप्पतित्वा उप्पतित्वा तस्सेव काये निपतन्ति। सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे सारथिको अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं सूचिलोमं पुरिसं वेहासं गच्छन्तं। तस्स ता सूचियो सीसे पविसित्वा मुखतो निक्खमन्ति; मुखे पविसित्वा उरतो निक्खमन्ति; उरे पविसित्वा उदरतो निक्खमन्ति; उदरे पविसित्वा ऊरूहि निक्खमन्ति; ऊरूसु पविसित्वा जङ्घाहि निक्खमन्ति; जङ्घासु पविसित्वा पादेहि निक्खमन्ति। सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे सूचको अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं कुम्भण्डं पुरिसं वेहासं गच्छन्तं। सो गच्छन्तोपि तेव अण्डे खन्धे आरोपेत्वा गच्छति, निसीदन्तोपि तेस्वेव अण्डेसु निसीदति। तमेनं गिज्झापि काकापि कुललापि अनुपतित्वा अनुपतित्वा वितच्छेन्ति विभज्जेन्ति। सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे गामकूटो अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं पुरिसं गूथकूपे ससीसकं निमुग्गं…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे पारदारिको अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं , आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं पुरिसं गूथकूपे ससीसकं निमुग्गं उभोहि हत्थेहि गूथं खादन्तं…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे दुट्ठब्राह्मणो अहोसि। सो कस्सपस्स सम्मासम्बुद्धस्स पावचने भिक्खुसङ्घं भत्तेन निमन्तेत्वा दोणियो दोणियो (इतिपि) गूथस्स पूरापेत्वा कालं आरोचापेत्वा एतदवोच – ‘अतो इतो (स्या॰) अहो (इतिपि), भोन्तो, यावदत्थं भुञ्जन्तु चेव हरन्तु चा’’’ति…पे॰…।
२३०. ‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं निच्छविं इत्थिं वेहासं गच्छन्तिं। तमेनं गिज्झापि काकापि कुललापि अनुपतित्वा अनुपतित्वा वितच्छेन्ति विभज्जेन्ति। सा सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसा, भिक्खवे, इत्थी इमस्मिंयेव राजगहे अतिचारिनी अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं इत्थिं दुग्गन्धं मङ्गुलिं वेहासं गच्छन्तिं। तमेनं गिज्झापि काकापि कुललापि अनुपतित्वा अनुपतित्वा वितच्छेन्ति विभज्जेन्ति। सा सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसा, भिक्खवे, इत्थी इमस्मिंयेव राजगहे इक्खणिका अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं इत्थिं उप्पक्कं ओकिलिनिं ओकिरिनिं वेहासं गच्छन्तिं। सा सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसा, भिक्खवे , इत्थी कालिङ्गस्स रञ्ञो अग्गमहेसी अहोसि। सा इस्सापकता सपत्तिं अङ्गारकटाहेन ओकिरि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं असीसकं कबन्धं वेहासं गच्छन्तं। तस्स उरे अक्खीनि चेव होन्ति मुखञ्च। तमेनं गिज्झापि काकापि कुललापि अनुपतित्वा अनुपतित्वा वितच्छेन्ति विभज्जेन्ति। सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसो, भिक्खवे, सत्तो इमस्मिंयेव राजगहे हारिको नाम चोरघातको अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं , आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं भिक्खुं वेहासं गच्छन्तं। तस्स सङ्घाटिपि आदित्ता सम्पज्जलिता सजोतिभूता, पत्तोपि आदित्तो सम्पज्जलितो सजोतिभूतो, कायबन्धनम्पि आदित्तं सम्पज्जलितं सजोतिभूतं, कायोपि आदित्तो सम्पज्जलितो सजोतिभूतो। सो सुदं अट्टस्सरं करोति…पे॰… एसो, भिक्खवे, भिक्खु कस्सपस्स सम्मासम्बुद्धस्स पावचने पापभिक्खु अहोसि…पे॰…।
‘‘इधाहं, आवुसो, गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्तो अद्दसं भिक्खुनिं… अद्दसं सिक्खमानं… अद्दसं सामणेरं… अद्दसं सामणेरिं वेहासं गच्छन्तिं। तस्सा सङ्घाटिपि आदित्ता सम्पज्जलिता सजोतिभूता, पत्तोपि आदित्तो सम्पज्जलितो सजोतिभूतो, कायबन्धनम्पि आदित्तं सम्पज्जलितं सजोतिभूतं, कायोपि आदित्तो सम्पज्जलितो सजोतिभूतो। सा सुदं अट्टस्सरं करोति। तस्स मय्हं, आवुसो, एतदहोसि – ‘अच्छरियं वत भो, अब्भुतं वत भो, एवरूपोपि नाम सत्तो भविस्सति! एवरूपोपि नाम यक्खो भविस्सति! एवरूपोपि नाम अत्तभावप्पटिलाभो भविस्सती’’’ति! भिक्खू उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘उत्तरिमनुस्सधम्मं आयस्मा महामोग्गल्लानो उल्लपती’’ति।
अथ खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘चक्खुभूता वत, भिक्खवे, सावका विहरन्ति। ञाणभूता वत , भिक्खवे, सावका विहरन्ति। यत्र हि नाम सावको एवरूपं ञस्सति वा दक्खति वा सक्खिं वा करिस्सति! पुब्बेव मे सा, भिक्खवे, सामणेरी दिट्ठा अहोसि। अपि चाहं न ब्याकासिं। अहञ्चेतं ब्याकरेय्यं परे च मे न सद्दहेय्युं। ये मे न सद्दहेय्युं तेसं तं अस्स दीघरत्तं अहिताय दुक्खाय। एसा, भिक्खवे, सामणेरी कस्सपस्स सम्मासम्बुद्धस्स पावचने पापसामणेरी अहोसि। सा तस्स कम्मस्स विपाकेन बहूनि वस्सानि बहूनि वस्ससतानि बहूनि वस्ससहस्सानि बहूनि वस्ससतसहस्सानि निरये पच्चित्वा तस्सेव कम्मस्स विपाकावसेसेन एवरूपं अत्तभावप्पटिलाभं पटिसंवेदेति। सच्चं, भिक्खवे, मोग्गल्लानो आह। अनापत्ति, भिक्खवे, मोग्गल्लानस्सा’’ति।
२३१. अथ खो आयस्मा महामोग्गल्लानो भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘यतायं, आवुसो, तपोदा सन्दति सो दहो अच्छोदको सीतोदको सातोदको सेतको सुप्पतित्थो रमणीयो पहूतमच्छकच्छपो चक्कमत्तानि च पदुमानि पुप्फन्ती’’ति। भिक्खू उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा महामोग्गल्लानो एवं वक्खति – ‘यतायं, आवुसो , तपोदा सन्दति सो दहो अच्छोदको सीतोदको सातोदको सेतको सुप्पतित्थो रमणीयो पहूतमच्छकच्छपो चक्कमत्तानि च पदुमानि पुप्फन्ती’ति। अथ च पनायं तपोदा कुथिता सन्दति। उत्तरिमनुस्सधम्मं आयस्मा महामोग्गल्लानो उल्लपती’’ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘यतायं, भिक्खवे, तपोदा सन्दति सो दहो अच्छोदको सीतोदको सातोदको सेतको सुप्पतित्थो रमणीयो पहूतमच्छकच्छपो चक्कमत्तानि च पदुमानि पुप्फन्ति। अपि चायं, भिक्खवे, तपोदा द्विन्नं महानिरयानं अन्तरिकाय आगच्छति। तेनायं तपोदा कुथिता सन्दति। सच्चं, भिक्खवे, मोग्गल्लानो आह। अनापत्ति, भिक्खवे, मोग्गल्लानस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो लिच्छवीहि सद्धिं सङ्गामेन्तो पभग्गो अहोसि। अथ राजा पच्छा सेनं सङ्कड्ढित्वा लिच्छवयो पराजेसि। सङ्गामे च नन्दि चरति – ‘‘रञ्ञा लिच्छवी पभग्गा’’ति। अथ खो आयस्मा महामोग्गल्लानो भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘राजा, आवुसो, लिच्छवीहि पभग्गो’’ति। भिक्खू उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा महामोग्गल्लानो एवं वक्खति – ‘राजा , आवुसो, लिच्छवीहि पभग्गो’ति! सङ्गामे च नन्दिं चरति – ‘रञ्ञा लिच्छवी पभग्गा’ति! उत्तरिमनुस्सधम्मं आयस्मा महामोग्गल्लानो उल्लपती’’ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘पठमं, भिक्खवे, राजा लिच्छवीहि पभग्गो। अथ राजा पच्छा सेनं सङ्कड्ढित्वा लिच्छवयो पराजेसि। सच्चं, भिक्खवे, मोग्गल्लानो आह। अनापत्ति, भिक्खवे, मोग्गल्लानस्सा’’ति।
२३२. अथ खो आयस्मा महामोग्गल्लानो भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘इधाहं, आवुसो, सप्पिनिकाय नदिया तीरे आनेञ्जं समाधिं समापन्नो नागानं ओगय्ह उत्तरन्तानं कोञ्चं करोन्तानं सद्दं अस्सोसि’’न्ति। भिक्खू उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा महामोग्गल्लानो आनेञ्जं समाधिं समापन्नो सद्दं सोस्सति! उत्तरिमनुस्सधम्मं आयस्मा महामोग्गल्लानो उल्लपती’’ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अत्थेसो, भिक्खवे, समाधि सो च खो अपरिसुद्धो। सच्चं, भिक्खवे, मोग्गल्लानो आह। अनापत्ति, भिक्खवे, मोग्गल्लानस्सा’’ति।
अथ खो आयस्मा सोभितो भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अहं, आवुसो, पञ्च कप्पसतानि अनुस्सरामी’’ति। भिक्खू उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा सोभितो एवं वक्खति – ‘अहं, आवुसो , पञ्च कप्पसतानि अनुस्सरामी’ति! उत्तरिमनुस्सधम्मं आयस्मा सोभितो उल्लपती’’ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अत्थेसा, भिक्खवे, सोभितस्स। सा च खो एकायेव जाति। सच्चं, भिक्खवे, सोभितो आह। अनापत्ति, भिक्खवे, सोभितस्साति।
चतुत्थपाराजिकं समत्तं।
२३३. उद्दिट्ठा खो आयस्मन्तो चत्तारो पाराजिका धम्मा, येसं भिक्खु अञ्ञतरं वा अञ्ञतरं वा आपज्जित्वा न लभति भिक्खूहि सद्धिं संवासं, यथा पुरे तथा पच्छा, पाराजिको होति असंवासो। तत्थायस्मन्ते पुच्छामि – ‘‘कच्चित्थ परिसुद्धा’’? दुतियम्पि पुच्छामि – ‘‘कच्चित्थ परिसुद्धा’’? ततियम्पि पुच्छामि – ‘‘कच्चित्थ परिसुद्धा’’? परिसुद्धेत्थायस्मन्तो, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामीति।
पाराजिकं निट्ठितं।
तस्सुद्दानं –
मेथुनादिन्नादानञ्च, मनुस्सविग्गहुत्तरि।
पाराजिकानि चत्तारि, छेज्जवत्थू असंसयाति॥
पाराजिककण्डं निट्ठितं।
<h3><center>सङ्घादिसेसकण्डं</center></h3>
१. सुक्कविस्सट्ठिसिक्खापदं
इमे खो पनायस्मन्तो तेरस सङ्घादिसेसा
धम्मा उद्देसं आगच्छन्ति।
२३४. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा सेय्यसको अनभिरतो ब्रह्मचरियं चरति। सो तेन किसो होति लूखो दुब्बण्णो उप्पण्डुप्पण्डुकजातो धमनिसन्थतगत्तो। अद्दस खो आयस्मा उदायी आयस्मन्तं सेय्यसकं किसं लूखं दुब्बण्णं उप्पण्डुप्पण्डुकजातं धमनिसन्थतगत्तं। दिस्वान आयस्मन्तं सेय्यसकं एतदवोच – ‘‘किस्स त्वं, आवुसो सेय्यसक, किसो लूखो दुब्बण्णो उप्पण्डुप्पण्डुकजातो धमनिसन्थतगत्तो? कच्चि नो त्वं, आवुसो सेय्यसक, अनभिरतो ब्रह्मचरियं चरसी’’ति? ‘‘एवमावुसो’’ति। ‘‘तेन हि त्वं, आवुसो सेय्यसक, यावदत्थं भुञ्ज यावदत्थं सुप यावदत्थं न्हाय। यावदत्थं भुञ्जित्वा यावदत्थं सुपित्वा यावदत्थं न्हायित्वा यदा ते अनभिरति उप्पज्जति रागो चित्तं अनुद्धंसेति तदा हत्थेन उपक्कमित्वा असुचिं मोचेही’’ति। ‘‘किं नु खो, आवुसो, कप्पति एवरूपं कातु’’न्ति? ‘‘आम, आवुसो। अहम्पि एवं करोमी’’ति।
अथ खो आयस्मा सेय्यसको यावदत्थं भुञ्जि यावदत्थं सुपि यावदत्थं न्हायि। यावदत्थं भुञ्जित्वा यावदत्थं सुपित्वा यावदत्थं न्हायित्वा यदा अनभिरति उप्पज्जति रागो चित्तं अनुद्धंसेति तदा हत्थेन उपक्कमित्वा असुचिं मोचेसि । अथ खो आयस्मा सेय्यसको अपरेन समयेन वण्णवा अहोसि पीणिन्द्रियो पसन्नमुखवण्णो विप्पसन्नछविवण्णो। अथ खो आयस्मतो सेय्यसकस्स सहायका भिक्खू आयस्मन्तं सेय्यसकं एतदवोचुं – ‘‘पुब्बे खो त्वं, आवुसो सेय्यसक, किसो अहोसि लूखो दुब्बण्णो उप्पण्डुप्पण्डुकजातो धमनिसन्थतगत्तो। सो दानि त्वं एतरहि वण्णवा पीणिन्द्रियो पसन्नमुखवण्णो विप्पसन्नछविवण्णो। किं नु खो त्वं, आवुसो सेय्यसक, भेसज्जं करोसी’’ति? ‘‘न खो अहं, आवुसो, भेसज्जं करोमि । अपिचाहं यावदत्थं भुञ्जामि यावदत्थं सुपामि यावदत्थं न्हायामि। यावदत्थं भुञ्जित्वा यावदत्थं सुपित्वा यावदत्थं न्हायित्वा यदा मे अनभिरति उप्पज्जति रागो चित्तं अनुद्धंसेति तदा हत्थेन उपक्कमित्वा असुचिं मोचेमी’’ति। ‘‘किं पन त्वं, आवुसो सेय्यसक, येनेव हत्थेन सद्धादेय्यं भुञ्जसि तेनेव हत्थेन उपक्कमित्वा असुचिं मोचेसी’’ति? ‘‘एवमावुसो’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा सेय्यसको हत्थेन उपक्कमित्वा असुचिं मोचेस्सती’’ति!
अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं सेय्यसकं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा आयस्मन्तं सेय्यसकं पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर त्वं, सेय्यसक, हत्थेन उपक्कमित्वा असुचिं मोचेसी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति । विगरहि बुद्धो भगवा – ‘‘अननुच्छविकं, मोघपुरिस, अननुलोमिकं अप्पतिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, हत्थेन उपक्कमित्वा असुचिं मोचेस्ससि! ननु मया, मोघपुरिस, अनेकपरियायेन विरागाय धम्मो देसितो नो सरागाय, विसञ्ञोगाय धम्मो देसितो नो सञ्ञोगाय, अनुपादानाय धम्मो देसितो नो सउपादानाय! तत्थ नाम त्वं, मोघपुरिस, मया विरागाय धम्मे देसिते सरागाय चेतेस्ससि, विसञ्ञोगाय धम्मे देसिते सञ्ञोगाय चेतेस्ससि, अनुपादानाय धम्मे देसिते सउपादानाय चेतेस्ससि! ननु मया, मोघपुरिस, अनेकपरियायेन रागविरागाय धम्मो देसितो, मदनिम्मदनाय पिपासविनयाय आलयसमुग्घाताय वट्टुपच्छेदाय तण्हक्खयाय विरागाय निरोधाय निब्बानाय धम्मो देसितो? ननु मया, मोघपुरिस, अनेकपरियायेन कामानं पहानं अक्खातं, कामसञ्ञानं परिञ्ञा अक्खाता, कामपिपासानं पटिविनयो अक्खातो, कामवितक्कानं समुग्घातो अक्खातो, कामपरिळाहानं वूपसमो अक्खातो? नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय, पसन्नानं वा भिय्योभावाय। अथ ख्वेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानञ्चेव अप्पसादाय, पसन्नानञ्च एकच्चानं अञ्ञथत्ताया’’ति। अथ खो भगवा आयस्मन्तं सेय्यसकं अनेकपरियायेन विगरहित्वा दुब्भरताय…पे॰… ‘‘एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘सञ्चेतनिका सुक्कविस्सट्ठि विसट्ठि (सी॰ स्या॰) सङ्घादिसेसो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२३५. तेन खो पन समयेन भिक्खू पणीतभोजनानि भुञ्जित्वा मुट्ठस्सती असम्पजाना निद्दं ओक्कमन्ति। तेसं मुट्ठस्सतीनं असम्पजानानं निद्दं ओक्कमन्तानं सुपिनन्तेन असुचि मुच्चति। तेसं कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं – ‘सञ्चेतनिका सुक्कविस्सट्ठि सङ्घादिसेसो’ति। अम्हाकञ्च सुपिनन्तेन असुचि मुच्चति। अत्थि चेत्थ चेतना लब्भति। कच्चि नु खो मयं सङ्घादिसेसं आपत्तिं आपन्ना’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘अत्थेसा, भिक्खवे, चेतना; सा च खो अब्बोहारिकाति। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२३६. ‘‘सञ्चेतनिका सुक्कविस्सट्ठि अञ्ञत्र सुपिनन्ता सङ्घादिसेसो’’ति।
२३७. सञ्चेतनिकाति जानन्तो सञ्जानन्तो चेच्च अभिवितरित्वा वीतिक्कमो।
सुक्कन्ति दस सुक्कानि – नीलं पीतकं लोहितकं ओदातं तक्कवण्णं दकवण्णं तेलवण्णं खीरवण्णं दधिवण्णं सप्पिवण्णं।
विस्सट्ठीति ठानतो चावना वुच्चति विस्सट्ठीति।
अञ्ञत्र सुपिनन्ताति ठपेत्वा सुपिनन्तं।
सङ्घादिसेसोति सङ्घोव तस्सा आपत्तिया परिवासं देति, मूलाय पटिकस्सति, मानत्तं देति , अब्भेति; न सम्बहुला, न एकपुग्गलो। तेन वुच्चति – ‘‘सङ्घादिसेसो’’ति। तस्सेव आपत्तिनिकायस्स नामकम्मं अधिवचनं। तेनपि वुच्चति – ‘‘सङ्घादिसेसो’’ति।
अज्झत्तरूपे मोचेति, बहिद्धारूपे मोचेति, अज्झत्तबहिद्धारूपे मोचेति, आकासे कटिं कम्पेन्तो मोचेति; रागूपत्थम्भे मोचेति, वच्चूपत्थम्भे मोचेति, पस्सावूपत्थम्भे मोचेति, वातूपत्थम्भे मोचेति , उच्चालिङ्गपाणकदट्ठूपत्थम्भे मोचेति; आरोग्यत्थाय मोचेति, सुखत्थाय मोचेति, भेसज्जत्थाय मोचेति, दानत्थाय मोचेति, पुञ्ञत्थाय मोचेति, यञ्ञत्थाय मोचेति, सग्गत्थाय मोचेति, बीजत्थाय मोचेति, वीमंसत्थाय मोचेति, दवत्थाय मोचेति; नीलं मोचेति, पीतकं मोचेति, लोहितकं मोचेति, ओदातं मोचेति, तक्कवण्णं मोचेति, दकवण्णं मोचेति, तेलवण्णं मोचेति, खीरवण्णं मोचेति, दधिवण्णं मोचेति, सप्पिवण्णं मोचेति।
२३८. अज्झत्तरूपेति अज्झत्तं उपादिन्ने उपादिण्णे (सी॰ क॰) रूपे।
बहिद्धारूपेति बहिद्धा उपादिन्ने वा अनुपादिन्ने वा।
अज्झत्तबहिद्धारूपेति तदुभये।
आकासे कटिं कम्पेन्तोति आकासे वायमन्तस्स अङ्गजातं कम्मनियं होति।
रागूपत्थम्भेति रागेन पीळितस्स अङ्गजातं कम्मनियं होति।
वच्चूपत्थम्भेति वच्चेन पीळितस्स अङ्गजातं कम्मनियं होति।
पस्सावूपत्थम्भेति पस्सावेन पीळितस्स अङ्गजातं कम्मनियं होति।
वातूपत्थम्भेति वातेन पीळितस्स अङ्गजातं कम्मनियं होति।
उच्चालिङ्गपाणकदट्ठूपत्थम्भेति उच्चालिङ्गपाणकदट्ठेन अङ्गजातं कम्मनियं होति।
२३९. आरोग्यत्थायाति अरोगो भविस्सामि।
सुखत्थायाति सुखं वेदनं उप्पादेस्सामि।
भेसज्जत्थायाति भेसज्जं भविस्सति।
दानत्थायाति दानं दस्सामि।
पुञ्ञत्थायाति पुञ्ञं भविस्सति।
यञ्ञत्थायाति यञ्ञं यजिस्सामि।
सग्गत्थायाति सग्गं गमिस्सामि।
बीजत्थायाति बीजं भविस्सति।
वीमंसत्थायाति नीलं भविस्सति, पीतकं भविस्सति, लोहितकं भविस्सति, ओदातं भविस्सति, तक्कवण्णं भविस्सति, दकवण्णं भविस्सति, तेलवण्णं भविस्सति, खीरवण्णं भविस्सति, दधिवण्णं भविस्सति, सप्पिवण्णं भविस्सतीति।
दवत्थायाति खिड्डाधिप्पायो।
२४०. अज्झत्तरूपे चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
बहिद्धारूपे चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
अज्झत्तबहिद्धारूपे चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
आकासे कटिं कम्पेन्तो चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
रागूपत्थम्भे चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
वच्चूपत्थम्भे चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पस्सावूपत्थम्भे चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
वातूपत्थम्भे चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
उच्चालिङ्गपाणकदट्ठूपत्थम्भे चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
आरोग्यत्थाय चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सुखत्थाय…पे॰… भेसज्जत्थाय… दानत्थाय… पुञ्ञत्थाय… यञ्ञत्थाय… सग्गत्थाय… बीजत्थाय… वीमंसत्थाय… दवत्थाय चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
नीलं चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स ।
पीतकं… लोहितकं… ओदातं… तक्कवण्णं… दकवण्णं… तेलवण्णं… खीरवण्णं… दधिवण्णं… सप्पिवण्णं चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सुद्धिकं निट्ठितं।
आरोग्यत्थञ्च सुखत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
आरोग्यत्थञ्च भेसज्जत्थञ्च…पे॰… आरोग्यत्थञ्च दानत्थञ्च… आरोग्यत्थञ्च पुञ्ञत्थञ्च… आरोग्यत्थञ्च यञ्ञत्थञ्च… आरोग्यत्थञ्च सग्गत्थञ्च… आरोग्यत्थञ्च बीजत्थञ्च… आरोग्यत्थञ्च वीमंसत्थञ्च… आरोग्यत्थञ्च दवत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
एकमूलकस्स खण्डचक्कं निट्ठितं।
२४१. सुखत्थञ्च भेसज्जत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सुखत्थञ्च दानत्थञ्च…पे॰… सुखत्थञ्च पुञ्ञत्थञ्च… सुखत्थञ्च यञ्ञत्थञ्च… सुखत्थञ्च सग्गत्थञ्च… सुखत्थञ्च बीजत्थञ्च… सुखत्थञ्च वीमंसत्थञ्च… सुखत्थञ्च दवत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सुखत्थञ्च आरोग्यत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
२४२. भेसज्जत्थञ्च दानत्थञ्च…पे॰… भेसज्जत्थञ्च पुञ्ञत्थञ्च… भेसज्जत्थञ्च यञ्ञत्थञ्च… भेसज्जत्थञ्च सग्गत्थञ्च… भेसज्जत्थञ्च बीजत्थञ्च… भेसज्जत्थञ्च वीमंसत्थञ्च… भेसज्जत्थञ्च दवत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
भेसज्जत्थञ्च आरोग्यत्थञ्च…पे॰… भेसज्जत्थञ्च सुखत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
दानत्थञ्च पुञ्ञत्थञ्च…पे॰… दानत्थञ्च यञ्ञत्थञ्च… दानत्थञ्च सग्गत्थञ्च… दानत्थञ्च बीजत्थञ्च… दानत्थञ्च वीमंसत्थञ्च… दानत्थञ्च दवत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
दानत्थञ्च आरोग्यत्थञ्च…पे॰… दानत्थञ्च सुखत्थञ्च… दानत्थञ्च भेसज्जत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुञ्ञत्थञ्च यञ्ञत्थञ्च…पे॰… पुञ्ञत्थञ्च सग्गत्थञ्च… पुञ्ञत्थञ्च बीजत्थञ्च… पुञ्ञत्थञ्च वीमंसत्थञ्च… पुञ्ञत्थञ्च दवत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुञ्ञत्थञ्च आरोग्यत्थञ्च…पे॰… पुञ्ञत्थञ्च सुखत्थञ्च… पुञ्ञत्थञ्च भेसज्जत्थञ्च… पुञ्ञत्थञ्च दानत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
यञ्ञत्थञ्च सग्गत्थञ्च…पे॰… यञ्ञत्थञ्च बीजत्थञ्च… यञ्ञत्थञ्च वीमंसत्थञ्च … यञ्ञत्थञ्च दवत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
यञ्ञत्थञ्च आरोग्यत्थञ्च…पे॰… यञ्ञत्थञ्च सुखत्थञ्च… यञ्ञत्थञ्च भेसज्जत्थञ्च… यञ्ञत्थञ्च दानत्थञ्च… यञ्ञत्थञ्च पुञ्ञत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सग्गत्थञ्च बीजत्थञ्च…पे॰… सग्गत्थञ्च वीमंसत्थञ्च… सग्गत्थञ्च दवत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सग्गत्थञ्च आरोग्यत्थञ्च…पे॰… सग्गत्थञ्च सुखत्थञ्च… सग्गत्थञ्च भेसज्जत्थञ्च… सग्गत्थञ्च दानत्थञ्च… सग्गत्थञ्च पुञ्ञत्थञ्च… सग्गत्थञ्च यञ्ञत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
बीजत्थञ्च वीमंसत्थञ्च…पे॰… बीजत्थञ्च दवत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
बीजत्थञ्च आरोग्यत्थञ्च…पे॰… बीजत्थञ्च सुखत्थञ्च… बीजत्थञ्च भेसज्जत्थञ्च… बीजत्थञ्च दानत्थञ्च… बीजत्थञ्च पुञ्ञत्थञ्च… बीजत्थञ्च यञ्ञत्थञ्च… बीजत्थञ्च सग्गत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
वीमंसत्थञ्च दवत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
वीमंसत्थञ्च आरोग्यत्थञ्च…पे॰… वीमंसत्थञ्च सुखत्थञ्च… वीमंसत्थञ्च भेसज्जत्थञ्च… वीमंसत्थञ्च दानत्थञ्च… वीमंसत्थञ्च पुञ्ञत्थञ्च… वीमंसत्थञ्च यञ्ञत्थञ्च… वीमंसत्थञ्च सग्गत्थञ्च… वीमंसत्थञ्च बीजत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
दवत्थञ्च आरोग्यत्थञ्च…पे॰… दवत्थञ्च सुखत्थञ्च… दवत्थञ्च भेसज्जत्थञ्च… दवत्थञ्च दानत्थञ्च… दवत्थञ्च पुञ्ञत्थञ्च… दवत्थञ्च यञ्ञत्थञ्च… दवत्थञ्च सग्गत्थञ्च… दवत्थञ्च बीजत्थञ्च… दवत्थञ्च वीमंसत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
एकमूलकस्स बद्धचक्कं निट्ठितं।
आरोग्यत्थञ्च सुखत्थञ्च भेसज्जत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स…पे॰… आरोग्यत्थञ्च सुखत्थञ्च दवत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
दुमूलकस्स खण्डचक्कं।
सुखत्थञ्च भेसज्जत्थञ्च दानत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स…पे॰… सुखत्थञ्च भेसज्जत्थञ्च दवत्थञ्च…पे॰… सुखत्थञ्च भेसज्जत्थञ्च आरोग्यत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
दुमूलकस्स बद्धचक्कं संखित्तं।
वीमंसत्थञ्च दवत्थञ्च आरोग्यत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स। वीमंसत्थञ्च दवत्थञ्च बीजत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
दुमूलकं निट्ठितं।
तिमूलकम्पि चतुमूलकम्पि पञ्चमूलकम्पि छमूलकम्पि सत्तमूलकम्पि अट्ठमूलकम्पि नवमूलकम्पि एवमेव वित्थारेतब्बं।
इदं सब्बमूलकं।
२४३. आरोग्यत्थञ्च सुखत्थञ्च भेसज्जत्थञ्च दानत्थञ्च पुञ्ञत्थञ्च यञ्ञत्थञ्च सग्गत्थञ्च बीजत्थञ्च वीमंसत्थञ्च दवत्थञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सब्बमूलकं निट्ठितं।
२४४. नीलञ्च पीतकञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
नीलञ्च लोहितकञ्च…पे॰… नीलञ्च ओदातञ्च… नीलञ्च तक्कवण्णञ्च… नीलञ्च दकवण्णञ्च… नीलञ्च तेलवण्णञ्च… नीलञ्च खीरवण्णञ्च… नीलञ्च दधिवण्णञ्च… नीलञ्च सप्पिवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चत्ति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
एकमूलकस्स खण्डचक्कं निट्ठितं।
२४५. पीतकञ्च लोहितकञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पीतकञ्च ओदातञ्च…पे॰… पीतकञ्च तक्कवण्णञ्च… पीतकञ्च दकवण्णञ्च… पीतकञ्च तेलवण्णञ्च… पीतकञ्च खीरवण्णञ्च… पीतकञ्च दधिवण्णञ्च… पीतकञ्च सप्पिवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पीतकञ्च नीलञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
एकमूलकस्स बद्धचक्कं।
२४६. लोहितकञ्च ओदातञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
लोहितकञ्च तक्कवण्णञ्च…पे॰… लोहितकञ्च दकवण्णञ्च… लोहितकञ्च तेलवण्णञ्च… लोहितकञ्च खीरवण्णञ्च… लोहितकञ्च दधिवण्णञ्च… लोहितकञ्च सप्पिवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
लोहितकञ्च नीलञ्च…पे॰… लोहितकञ्च पीतकञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
ओदातञ्च तक्कवण्णञ्च…पे॰… ओदातञ्च दकवण्णञ्च… ओदातञ्च तेलवण्णञ्च… ओदातञ्च खीरवण्णञ्च… ओदातञ्च दधिवण्णञ्च… ओदातञ्च सप्पिवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
ओदातञ्च नीलञ्च…पे॰… ओदातञ्च पीतकञ्च… ओदातञ्च लोहितकञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
तक्कवण्णञ्च दकवण्णञ्च…पे॰… तक्कवण्णञ्च तेलवण्णञ्च… तक्कवण्णञ्च खीरवण्णञ्च… तक्कवण्णञ्च दधिवण्णञ्च… तक्कवण्णञ्च सप्पिवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
तक्कवण्णञ्च नीलञ्च…पे॰… तक्कवण्णञ्च पीतकञ्च… तक्कवण्णञ्च लोहितकञ्च… तक्कवण्णञ्च ओदातञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
दकवण्णञ्च तेलवण्णञ्च…पे॰… दकवण्णञ्च खीरवण्णञ्च… दकवण्णञ्च दधिवण्णञ्च… दकवण्णञ्च सप्पिवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
दकवण्णञ्च नीलञ्च…पे॰… दकवण्णञ्च पीतकञ्च… दकवण्णञ्च लोहितकञ्च… दकवण्णञ्च ओदातञ्च… दकवण्णञ्च तक्कवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति , आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
तेलवण्णञ्च खीरवण्णञ्च…पे॰… तेलवण्णञ्च दधिवण्णञ्च… तेलवण्णञ्च सप्पिवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
तेलवण्णञ्च नीलञ्च…पे॰… तेलवण्णञ्च पीतकञ्च… तेलवण्णञ्च लोहितकञ्च… तेलवण्णञ्च ओदातञ्च… तेलवण्णञ्च तक्कवण्णञ्च… तेलवण्णञ्च दकवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
खीरवण्णञ्च दधिवण्णञ्च…पे॰… खीरवण्णञ्च सप्पिवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
खीरवण्णञ्च नीलञ्च…पे॰… खीरवण्णञ्च पीतकञ्च… खीरवण्णञ्च लोहितकञ्च… खीरवण्णञ्च ओदातञ्च… खीरवण्णञ्च तक्कवण्णञ्च… खीरवण्णञ्च दकवण्णञ्च… खीरवण्णञ्च तेलवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
दधिवण्णञ्च सप्पिवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
दधिवण्णञ्च नीलञ्च…पे॰… दधिवण्णञ्च पीतकञ्च… दधिवण्णञ्च लोहितकञ्च… दधिवण्णञ्च ओदातञ्च… दधिवण्णञ्च तक्कवण्णञ्च… दधिवण्णञ्च दकवण्णञ्च… दधिवण्णञ्च तेलवण्णञ्च… दधिवण्णञ्च खीरवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सप्पिवण्णञ्च नीलञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सप्पिवण्णञ्च पीतकञ्च…पे॰… सप्पिवण्णञ्च लोहितकञ्च… सप्पिवण्णञ्च ओदातञ्च… सप्पिवण्णञ्च तक्कवण्णञ्च… सप्पिवण्णञ्च दकवण्णञ्च… सप्पिवण्णञ्च तेलवण्णञ्च… सप्पिवण्णञ्च खीरवण्णञ्च … सप्पिवण्णञ्च दधिवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
एकमूलकस्स बद्धचक्कं निट्ठितं।
नीलञ्च पीतकञ्च लोहितकञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स…पे॰… नीलञ्च पीतकञ्च सप्पिवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
दुमूलकस्स खण्डचक्कं।
पीतकञ्च लोहितकञ्च ओदातञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स…पे॰… पीतकञ्च लोहितकञ्च सप्पिवण्णञ्च…पे॰… पीतकञ्च लोहितकञ्च नीलञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
दुमूलकस्स बद्धचक्कं संखित्तं।
दधिवण्णञ्च सप्पिवण्णञ्च नीलञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स…पे॰… दधिवण्णञ्च सप्पिवण्णञ्च खीरवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
दुमूलकं निट्ठितं।
तिमूलकम्पि चतुमूलकम्पि पञ्चमूलकम्पि छमूलकम्पि सत्तमूलकम्पि अट्ठमूलकम्पि नवमूलकम्पि एवमेव वित्थारेतब्बं।
इदं सब्बमूलकं।
२४७. नीलञ्च पीतकञ्च लोहितकञ्च ओदातञ्च तक्कवण्णञ्च दकवण्णञ्च तेलवण्णञ्च खीरवण्णञ्च दधिवण्णञ्च सप्पिवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सब्बमूलकं निट्ठितं।
२४८. आरोग्यत्थञ्च नीलञ्च आरोग्यत्थं नीलं (?) चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
आरोग्यत्थञ्च सुखत्थञ्च नीलञ्च पीतकञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
आरोग्यत्थञ्च सुखत्थञ्च भेसज्जत्थञ्च नीलञ्च पीतकञ्च लोहितकञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
उभतो वड्ढकं एवमेव वड्ढेतब्बं।
आरोग्यत्थञ्च सुखत्थञ्च भेसज्जत्थञ्च दानत्थञ्च पुञ्ञत्थञ्च यञ्ञत्थञ्च सग्गत्थञ्च बीजत्थञ्च वीमंसत्थञ्च दवत्थञ्च नीलञ्च पीतकञ्च लोहितकञ्च ओदातञ्च तक्कवण्णञ्च दकवण्णञ्च तेलवण्णञ्च खीरवण्णञ्च दधिवण्णञ्च सप्पिवण्णञ्च चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
मिस्सकचक्कं निट्ठितं।
२४९. नीलं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति पीतकं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
नीलं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति लोहितकं…पे॰… ओदातं … तक्कवण्णं… दकवण्णं… तेलवण्णं… खीरवण्णं… दधिवण्णं… सप्पिवण्णं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
खण्डचक्कं निट्ठितं।
२५०. पीतकं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति लोहितकं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पीतकं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति ओदातं…पे॰… तक्कवण्णं… दकवण्णं… तेलवण्णं… खीरवण्णं… दधिवण्णं… सप्पिवण्णं… नीलं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
बद्धचक्कमूलं संखित्तं।
२५१. सप्पिवण्णं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति नीलं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सप्पिवण्णं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति पीतकं…पे॰… लोहितकं… ओदातं … तक्कवण्णं… दकवण्णं… तेलवण्णं… खीरवण्णं… दधिवण्णं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
कुच्छिचक्कं निट्ठितं।
२५२. पीतकं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति नीलं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
लोहितकं…पे॰… ओदातं… तक्कवण्णं… दकवण्णं… तेलवण्णं… खीरवण्णं… दधिवण्णं… सप्पिवण्णं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति नीलं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पिट्ठिचक्कस्स पठमं गमनं निट्ठितं।
२५३. लोहितकं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति पीतकं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
ओदातं…पे॰… तक्कवण्णं… दकवण्णं… तेलवण्णं… खीरवण्णं
… दधिवण्णं… सप्पिवण्णं… नीलं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति पीतकं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पिट्ठिचक्कस्स दुतियं गमनं निट्ठितं।
२५४. ओदातं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति लोहितकं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
तक्कवण्णं…पे॰… दकवण्णं… तेलवण्णं… खीरवण्णं… दधिवण्णं…
सप्पिवण्णं… नीलं … पीतकं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति लोहितकं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पिट्ठिचक्कस्स ततियं गमनं निट्ठितं।
२५५. तक्कवण्णं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति ओदातं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
दकवण्णं…पे॰… तेलवण्णं… खीरवण्णं… दधिवण्णं… सप्पिवण्णं… नीलं… पीतकं… लोहितकं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति ओदातं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पिट्ठिचक्कस्स चतुत्थं गमनं निट्ठितं।
२५६. दकवण्णं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति तक्कवण्णं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
तेलवण्णं …पे॰… खीरवण्णं… दधिवण्णं… सप्पिवण्णं… नील…
पीतकं… लोहितकं… ओदातं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति तक्कवण्णं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पिट्ठिचक्कस्स पञ्चमं गमनं निट्ठितं।
२५७. तेलवण्णं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति दकवण्णं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
खीरवण्णं…पे॰… दधिवण्णं… सप्पिवण्णं… नीलं … पीतकं… लोहितकं…
ओदातं… तक्कवण्णं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति दकवण्णं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पिट्ठिचक्कस्स छट्ठं गमनं निट्ठितं।
२५८. खीरवण्णं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति तेलवण्णं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
दधिवण्णं…पे॰… सप्पिवण्णं… नीलं… पीतकं… लोहितकं… ओदातं… तक्कवण्णं… दकवण्णं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति तेलवण्णं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पिट्ठिचक्कस्स सत्तमं गमनं निट्ठितं।
२५९. दधिवण्णं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति खीरवण्णं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सप्पिवण्णं…पे॰… नीलं… पीतकं… लोहितकं… ओदातं… तक्कवण्णं… दकवण्णं… तेलवण्णं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति खीरवण्णं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पिट्ठिचक्कस्स अट्ठमं गमनं निट्ठितं।
२६०. सप्पिवण्णं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति दधिवण्णं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
नीलं…पे॰… पीतकं… लोहितकं… ओदातं… तक्कवण्णं… दकवण्णं… तेलवण्णं… खीरवण्णं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति दधिवण्णं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पिट्ठिचक्कस्स नवमं गमनं निट्ठितं।
२६१. नीलं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति सप्पिवण्णं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पीतकं …पे॰… लोहितकं… ओदातं… तक्कवण्णं… दकवण्णं … तेलवण्णं… खीरवण्णं… दधिवण्णं मोचेस्सामीति चेतेति उपक्कमति सप्पिवण्णं मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पिट्ठिचक्कस्स दसमं गमनं निट्ठितं।
पिट्ठिचक्कं निट्ठितं।
२६२. चेतेति उपक्कमति मुच्चति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
चेतेति उपक्कमति न मुच्चति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
चेतेति न उपक्कमति मुच्चति, अनापत्ति।
चेतेति न उपक्कमति न मुच्चति, अनापत्ति।
न चेतेति उपक्कमति मुच्चति, अनापत्ति।
न चेतेति उपक्कमति न मुच्चति, अनापत्ति।
न चेतेति न उपक्कमति मुच्चति, अनापत्ति।
न चेतेति न उपक्कमति न मुच्चति, अनापत्ति।
अनापत्ति सुपिनन्तेन, नमोचनाधिप्पायस्स, उम्मत्तकस्स, खित्तचित्तस्स, वेदनाट्टस्स, आदिकम्मिकस्साति।
विनीतवत्थुउद्दानगाथा
सुपिनोच्चारपस्सावो , वितक्कुण्होदकेन च।
भेसज्जं कण्डुवं मग्गो, वत्थि जन्ताघरुपक्कमो जन्तग्गुपक्कमो (सी॰), जन्ताघरं ऊरु (स्या॰)॥
सामणेरो च सुत्तो च, ऊरु मुट्ठिना पीळयि।
आकासे थम्भं निज्झायि, छिद्दं कट्ठेन घट्टयि॥
सोतो उदञ्जलं धावं, पुप्फावलियं पोक्खरं।
वालिका कद्दमुस्सेको कद्दमोसेको (?), सयनङ्गुट्ठकेन चाति॥
विनीतवत्थु
२६३. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो सुपिनन्तेन असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं, कच्चि नु खो अहं सङ्घादिसेसं आपत्तिं आपन्नो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सुपिनन्तेना’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो उच्चारं करोन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, मोचनाधिप्पायो’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमोचनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो पस्सावं करोन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमोचनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो कामवितक्कं वितक्केन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, वितक्केन्तस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो उण्होदकेन न्हायन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘किंचित्तो त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, मोचनाधिप्पायो’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमोचनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स उण्होदकेन न्हायन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो सङ्घादिसेस’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स उण्होदकेन न्हायन्तस्स असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो अङ्गजाते वणो होति। भेसज्जेन तस्स भेसज्जेन (?) आलिम्पेन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमोचनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो अङ्गजाते वणो होति। मोचनाधिप्पायस्स तस्स मोचनामिप्पायस्स (स्या॰) भेसज्जेन आलिम्पेन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो अण्डं कण्डुवन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति , भिक्खु, नमोचनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स अण्डं कण्डुवन्तस्स कण्डूवन्तस्स (सी॰) असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
२६४. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मग्गं गच्छन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमोचनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स मग्गं गच्छन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो वत्थिं गहेत्वा पस्सावं करोन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमोचनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स वत्थिं गहेत्वा पस्सावं करोन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो जन्ताघरे उदरवट्टिं तापेन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमोचनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स जन्ताघरे उदरवट्टिं तापेन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो जन्ताघरे उपज्झायस्स पिट्ठिपरिकम्मं करोन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमोचनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स जन्ताघरे उपज्झायस्स पिट्ठिपरिकम्मं करोन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
२६५. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो ऊरुं घट्टापेन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमोचनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स ऊरुं घट्टापेन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु मोचनाधिप्पायो अञ्ञतरं सामणेरं एतदवोच – ‘‘एहि मे त्वं, आवुसो सामणेर, अङ्गजातं गण्हाही’’ति। सो तस्स अङ्गजातं अग्गहेसि। तस्सेव असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो सङ्घादिसेस’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सुत्तस्स सामणेरस्स अङ्गजातं अग्गहेसि। तस्सेव असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि …पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
२६६. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स ऊरूहि अङ्गजातं पीळेन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स मुट्ठिना अङ्गजातं पीळेन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स आकासे कटिं कम्पेन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो कायं थम्भेन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमोचनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स कायं थम्भेन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सारत्तो मातुगामस्स अङ्गजातं उपनिज्झायि। तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स। न च, भिक्खवे, सारत्तेन मातुगामस्स अङ्गजातं उपनिज्झायितब्बं। यो उपनिज्झायेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
२६७. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स ताळच्छिद्दं अङ्गजातं पवेसेन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स कट्ठेन अङ्गजातं घट्टेन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स ; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो पटिसोते न्हायन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमोचनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स पटिसोते न्हायन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो उदञ्जलं कीळन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमोचनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स उदञ्जलं कीळन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो उदके धावन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमोचनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स उदके धावन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो पुप्फावलियं पुप्फावळियं (स्या॰ क॰) कीळन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमोचनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स पुप्फावलियं कीळन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
२६८. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो पोक्खरवने धावन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमोचनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स पोक्खरवने धावन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स वालिकं अङ्गजातं पवेसेन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स कद्दमं अङ्गजातं पवेसेन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि । तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो उदकेन अङ्गजातं ओसिञ्चन्तस्स असुचि मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नमोचनाधिप्पायस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स उदकेन अङ्गजातं ओसिञ्चन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स सयने अङ्गजातं घट्टेन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मोचनाधिप्पायस्स अङ्गुट्ठेन अङ्गजातं घट्टेन्तस्स असुचि मुच्चि…पे॰… असुचि न मुच्चि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं, कच्चि नु खो अहं सङ्घादिसेसं आपत्तिं आपन्नो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
सुक्कविस्सट्ठिसिक्खापदं निट्ठितं पठमं।
२. कायसंसग्गसिक्खापदं
२६९. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा उदायी अरञ्ञे विहरति। तस्सायस्मतो विहारो अभिरूपो होति दस्सनीयो पासादिको, मज्झेगब्भो, समन्तापरियागारो, सुपञ्ञत्तं मञ्चपीठं भिसिबिम्बोहनं, पानीयं परिभोजनीयं सुपट्ठितं, परिवेणं सुसम्मट्ठं। बहू मनुस्सा आयस्मतो उदायिस्स विहारपेक्खका आगच्छन्ति। अञ्ञतरोपि ब्राह्मणो सपजापतिको येनायस्मा उदायी तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं उदायिं एतदवोच – ‘‘इच्छाम मयं भोतो उदायिस्स विहारं पेक्खितु’’न्ति। ‘‘तेन हि, ब्राह्मण, पेक्खस्सू’’ति, अवापुरणं अपापुरणं (स्या॰) आदाय घटिकं उग्घाटेत्वा कवाटं पणामेत्वा विहारं पाविसि। सोपि खो ब्राह्मणो आयस्मतो उदायिस्स पिट्ठितो पाविसि। सापि खो ब्राह्मणी तस्स ब्राह्मणस्स पिट्ठितो पाविसि। अथ खो आयस्मा उदायी एकच्चे वातपाने विवरन्तो एकच्चे वातपाने थकेन्तो गब्भं अनुपरिगन्त्वा पिट्ठितो आगन्त्वा तस्सा ब्राह्मणिया अङ्गमङ्गानि परामसि। अथ खो सो ब्राह्मणो आयस्मता उदायिना सद्धिं पटिसम्मोदित्वा अगमासि। अथ खो सो ब्राह्मणो अत्तमनो अत्तमनवाचं निच्छारेसि – ‘‘उळारा इमे समणा सक्यपुत्तिया ये इमे एवरूपे अरञ्ञे विहरन्ति। भवम्पि उदायी उळारो यो एवरूपे अरञ्ञे विहरती’’ति।
एवं वुत्ते सा ब्राह्मणी तं ब्राह्मणं एतदवोच – ‘‘कुतो तस्स उळारत्तता! यथेव मे त्वं अङ्गमङ्गानि परामसि एवमेव मे समणो उदायी अङ्गमङ्गानि परामसी’’ति। अथ खो सो ब्राह्मणो उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘अलज्जिनो इमे समणा सक्यपुत्तिया दुस्सीला मुसावादिनो। इमे हि नाम धम्मचारिनो समचारिनो ब्रह्मचारिनो सच्चवादिनो सीलवन्तो कल्याणधम्मा पटिजानिस्सन्ति! नत्थि इमेसं सामञ्ञं नत्थि इमेसं ब्रह्मञ्ञं, नट्ठं इमेसं सामञ्ञं नट्ठं इमेसं ब्रह्मञ्ञं, कुतो इमेसं सामञ्ञं कुतो इमेसं ब्रह्मञ्ञं, अपगता इमे सामञ्ञा अपगता इमे ब्रह्मञ्ञा। कथञ्हि नाम समणो उदायी मम भरियाय अङ्गमङ्गानि परामसिस्सति! न हि सक्का कुलित्थीहि कुलधीताहि कुलकुमारीहि कुलसुण्हाहि कुलदासीहि आरामं वा विहारं वा गन्तुं। सचे सचे हि (स्या॰) कुलित्थियो कुलधीतरो कुलधीतायो (सी॰ स्या॰) कुलकुमारियो कुलसुण्हायो कुलदासियो आरामं वा विहारं वा गच्छेय्युं, तापि समणा सक्यपुत्तिया दूसेय्यु’’न्ति!
अस्सोसुं खो भिक्खु तस्स ब्राह्मणस्स उज्झायन्तस्स खिय्यन्तस्स विपाचेन्तस्स। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उदायी मातुगामेन सद्धिं कायसंसग्गं समापज्जिस्सती’’ति! अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं उदायिं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा आयस्मन्तं उदायिं पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर त्वं, उदायि, मातुगामेन सद्धिं कायसंसग्गं समापज्जसी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा – ‘‘अननुच्छविकं, मोघपुरिस, अननुलोमिकं अप्पतिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, मातुगामेन सद्धिं कायसंसग्गं समापज्जिस्ससि! ननु मया, मोघपुरिस, अनेकपरियायेन विरागाय धम्मो देसितो नो सरागाय…पे॰… कामपरिळाहानं वूपसमो अक्खातो। नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२७०. ‘‘यो पन भिक्खु ओतिण्णो विपरिणतेन चित्तेन मातुगामेन सद्धिं कायसंसग्गं समापज्जेय्य हत्थग्गाहं वा वेणिग्गाहं वा अञ्ञतरस्स वा अञ्ञतरस्स वा अङ्गस्स परामसनं, सङ्घादिसेसो’’ति।
२७१. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
ओतिण्णो नाम सारत्तो अपेक्खवा पटिबद्धचित्तो।
विपरिणतन्ति रत्तम्पि चित्तं विपरिणतं। दुट्ठम्पि चित्तं विपरिणतं। मूळ्हम्पि चित्तं विपरिणतं। अपिच, रत्तं चित्तं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतं विपरिणतन्ति।
मातुगामो नाम मनुस्सित्थी, न यक्खी न पेती, न तिरच्छानगता। अन्तमसो तदहुजातापि दारिका, पगेव महत्तरी।
सद्धिन्ति एकतो।
कायसंसग्गं समापज्जेय्याति अज्झाचारो वुच्चति।
हत्थो नाम कप्परं उपादायं याव अग्गनखा।
वेणी नाम सुद्धकेसा वा, सुत्तमिस्सा वा, मालामिस्सा वा, हिरञ्ञमिस्सा वा, सुवण्णमिस्सा वा, मुत्तामिस्सा वा, मणिमिस्सा वा।
अङ्गं नाम हत्थञ्च वेणिञ्च ठपेत्वा अवसेसं अङ्गं नाम।
२७२. आमसना , परामसना, ओमसना, उम्मसना, ओलङ्घना, उल्लङ्घना, आकड्ढना, पतिकड्ढना, अभिनिग्गण्हना, अभिनिप्पीळना, गहणं, छुपनं।
आमसना नाम आमट्ठमत्ता।
परामसना नाम इतोचितो च संचोपना।
ओमसना नाम हेट्ठा ओरोपना।
उम्मसना नाम उद्धं उच्चारणा।
ओलङ्घना नाम हेट्ठा ओनमना।
उल्लङ्घना नाम उद्धं उच्चारणा।
आकड्ढना नाम आविञ्छना आविञ्जना (सी॰ स्या॰)।
पतिकड्ढना नाम पतिप्पणामना।
अभिनिग्गण्हना नाम अङ्गं गहेत्वा निप्पीळना।
अभिनिप्पीळना नाम केनचि सह निप्पीळना।
गहणं नाम गहितमत्तं।
छुपनं नाम फुट्ठमत्तं।
सङ्घादिसेसोति…पे॰… तेनपि वुच्चति सङ्घादिसेसोति।
२७३. इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च भिक्खु च। नं इत्थिया कायेन कायं आमसति परामसति ओमसति उम्मसति ओलङ्घेति उल्लङ्घेति आकड्ढति पतिकड्ढति अभिनिग्गण्हाति अभिनिप्पीळेति गण्हाति छुपति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
इत्थी च होति वेमतिको सारत्तो च। भिक्खु च नं इत्थिया कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
इत्थी च होति पण्डकसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं इत्थिया कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
इत्थी च होति पुरिससञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं इत्थिया कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
इत्थी च होति तिरच्छानगतसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं इत्थिया कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
पण्डको च होति पण्डकसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं पण्डकस्स कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
पण्डको च होति वेमतिको सारत्तो च। भिक्खु च नं पण्डकस्स कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति दुक्कटस्स।
पण्डको च होति पुरिससञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं पण्डकस्स कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति दुक्कटस्स।
पण्डको च होति तिरच्छानगतसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं पण्डकस्स कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति , आपत्ति दुक्कटस्स।
पण्डको च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं पण्डकस्स कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति दुक्कटस्स।
पुरिसो च होति पुरिससञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं पुरिसस्स कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति दुक्कटस्स।
पुरिसो च होति वेमतिको…पे॰… पुरिसो च होति तिरच्छानगतसञ्ञी… पुरिसो च होति इत्थिसञ्ञी… पुरिसो च होति पण्डकसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं पुरिसस्स कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति दुक्कटस्स।
तिरच्छानगतो च होति तिरच्छानगतसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं तिरच्छानगतस्स कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति दुक्कटस्स।
तिरच्छानगतो च होति वेमतिको…पे॰… तिरच्छानगतो च होति इत्थिसञ्ञी… तिरच्छानगतो च होति पण्डकसञ्ञी… तिरच्छानगतो च होति। पुरिससञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं तिरच्छानगतस्स कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति दुक्कटस्स।
एकमूलकं निट्ठितं।
२७४. द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं द्विन्नं इत्थीनं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसानं।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं वेमतिको सारत्तो च। भिक्खु च नं द्विन्नं इत्थीनं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं थुल्लच्चयानं।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं पण्डकसञ्ञी…पे॰… पुरिससञ्ञी… तिरच्छानगतसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च द्विन्नं इत्थीनं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं थुल्लच्चयानं।
द्वे पण्डका द्विन्नं पण्डकानं पण्डकसञ्ञी सारत्तो च भिक्खु च नं द्विन्नं पण्डकानं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं थुल्लच्चयानं।
द्वे पण्डका द्विन्नं पण्डकानं वेमतिको…पे॰… पुरिससञ्ञी… तिरच्छानगतसञ्ञी… इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं द्विन्नं पण्डकानं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं।
द्वे पुरिसा द्विन्नं पुरिसानं पुरिससञ्ञी सारत्तो च भिक्खु च नं द्विन्नं पुरिसानं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं।
द्वे पुरिसा द्विन्नं पुरिसानं वेमतिको…पे॰… तिरच्छानगतसञ्ञी… इत्थिसञ्ञी… पण्डकसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं द्विन्नं पुरिसानं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं।
द्वे तिरच्छानगता द्विन्नं तिरच्छानगतानं तिरच्छानगतसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं द्विन्नं तिरच्छानगतानं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं।
द्वे तिरच्छानगता द्विन्नं तिरच्छानगतानं वेमतिको…पे॰… इत्थिसञ्ञी… पण्डकसञ्ञी … पुरिससञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं द्विन्नं तिरच्छानगतानं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं।
२७५. इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं वेमतिको सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति थुल्लच्चयेन दुक्कटस्स।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं पण्डकसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं थुल्लच्चयानं।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं पुरिससञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति थुल्लच्चयेन दुक्कटस्स।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं तिरच्छानगतसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति थुल्लच्चयेन दुक्कटस्स।
इत्थी च पुरिसो च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स।
इत्थी च पुरिसो च उभिन्नं वेमतिको…पे॰… पण्डकसञ्ञी… पुरिससञ्ञी… तिरच्छानगतसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति थुल्लच्चयेन दुक्कटस्स।
इत्थी च तिरच्छानगतो च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स।
इत्थी च तिरच्छानगतो च उभिन्नं वेमतिको…पे॰… पण्डकसञ्ञी… पुरिससञ्ञी … तिरच्छानगतसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति थुल्लच्चयेन दुक्कटस्स।
पण्डको च पुरिसो च उभिन्नं पण्डकसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति थुल्लच्चयेन दुक्कटस्स।
पण्डको च पुरिसो च उभिन्नं वेमतिको…पे॰… पुरिससञ्ञी… तिरच्छानगतसञ्ञी… इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं।
पण्डको च तिरच्छानगतो च उभिन्नं पण्डकसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति थुल्लच्चयेन दुक्कटस्स।
पण्डको च तिरच्छानगतो च उभिन्नं वेमतिको…पे॰… पुरिससञ्ञी… तिरच्छानगतसञ्ञी… इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं।
पुरिसो च तिरच्छानगतो च उभिन्नं पुरिससञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं।
पुरिसो च तिरच्छानगतो च उभिन्नं वेमतिको…पे॰… तिरच्छानगतसञ्ञी… इत्थिसञ्ञी… पण्डकसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं।
दुमूलकं निट्ठितं।
२७६. इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं इत्थिया कायेन कायपटिबद्धं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰…।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं द्विन्नं इत्थीनं कायेन कायपटिबद्धं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं थुल्लच्चयानं …पे॰…।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायेन कायपटिबद्धं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति थुल्लच्चयेन दुक्कटस्स…पे॰…।
इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं इत्थिया कायपटिबद्धेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰…।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं द्विन्नं इत्थीनं कायपटिबद्धेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं थुल्लच्चयानं…पे॰…।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायपटिबद्धेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति थुल्लच्चयेन दुक्कटस्स…पे॰…।
इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं इत्थिया कायपटिबद्धेन कायपटिबद्धं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰…।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं द्विन्नं इत्थीनं कायपटिबद्धेन कायपटिबद्धं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायपटिबद्धेन कायपटिबद्धं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं इत्थिया निस्सग्गियेन कायं आमसति आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰…।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं द्विन्नं इत्थीनं निस्सग्गियेन कायं आमसति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं निस्सग्गियेन कायं आमसति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं इत्थिया निस्सग्गियेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰…।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं द्विन्नं इत्थीनं निस्सग्गियेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं निस्सग्गियेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं इत्थिया निस्सग्गियेन निस्सग्गियं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰…।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं द्विन्नं इत्थीनं निस्सग्गियेन निस्सग्गियं आमसति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं निस्सग्गियेन निस्सग्गियं आमसति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
भिक्खुपेय्यालो निट्ठितो।
२७७. इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। इत्थी च नं भिक्खुस्स कायेन कायं आमसति परामसति ओमसति उम्मसति ओलङ्घेति उल्लङ्घेति आकड्ढति पतिकड्ढति अभिनिग्गण्हाति अभिनिप्पीळेति गण्हाति छुपति, सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स…पे॰…।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। इत्थियो च नं भिक्खुस्स कायेन कायं आमसन्ति परामसन्ति ओमसन्ति उम्मसन्ति ओलङ्घेन्ति उल्लङ्घेन्ति आकड्ढन्ति पतिकड्ढन्ति अभिनिग्गण्हन्ति अभिनिप्पीळेन्ति गण्हन्ति छुपन्ति, सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसानं…पे॰…।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। उभो च नं भिक्खुस्स कायेन कायं आमसन्ति परामसन्ति…पे॰… गण्हन्ति छुपन्ति, सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰…।
इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। इत्थी च नं भिक्खुस्स कायेन कायपटिबद्धं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰…।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। इत्थियो च नं भिक्खुस्स कायेन कायपटिबद्धं आमसन्ति परामसन्ति…पे॰… गण्हन्ति छुपन्ति, सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति द्विन्नं थुल्लच्चयानं…पे॰…।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। उभो च नं भिक्खुस्स कायेन कायपटिबद्धं आमसन्ति परामसन्ति…पे॰… गण्हन्ति छुपन्ति, सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति थुल्लच्चयेन दुक्कटस्स…पे॰…।
इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। इत्थी च नं भिक्खुस्स कायपटिबद्धेन कायं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰…।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। इत्थियो च नं भिक्खुस्स कायपटिबद्धेन कायं आमसन्ति परामसन्ति…पे॰… गण्हन्ति छुपन्ति, सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति द्विन्नं थुल्लच्चयानं…पे॰…।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। उभो च नं भिक्खुस्स कायपटिबद्धेन कायं आमसन्ति परामसन्ति…पे॰… गण्हन्ति छुपन्ति, सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति थुल्लच्चयेन दुक्कटस्स…पे॰…।
२७८. इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। इत्थी च नं भिक्खुस्स कायपटिबद्धेन कायपटिबद्धं आमसति परामसति…पे॰… गण्हाति छुपति, सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰…।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। इत्थियो च नं भिक्खुस्स कायपटिबद्धेन कायपटिबद्धं आमसन्ति परामसन्ति…पे॰… गण्हन्ति छुपन्ति, सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। उभो च नं भिक्खुस्स कायपटिबद्धेन कायपटिबद्धं आमसन्ति परामसन्ति…पे॰… गण्हन्ति छुपन्ति, सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। इत्थी च नं भिक्खुस्स निस्सग्गियेन कायं आमसति। सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰…।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। इत्थियो च नं भिक्खुस्स निस्सग्गियेन कायं आमसन्ति। सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। उभो च नं भिक्खुस्स निस्सग्गियेन कायं आमसन्ति। सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। इत्थी च नं भिक्खुस्स निस्सग्गियेन कायपटिबद्धं आमसति। सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰…।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। इत्थियो च नं भिक्खुस्स निस्सग्गियेन कायपटिबद्धं आमसन्ति। सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। उभो च नं भिक्खुस्स निस्सग्गियेन कायपटिबद्धं आमसन्ति। सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। इत्थी च नं भिक्खुस्स निस्सग्गियेन निस्सग्गियं आमसति। सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति, न च फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰…।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। इत्थियो च नं भिक्खुस्स निस्सग्गियेन निस्सग्गियं आमसन्ति। सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति, न च फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। उभो च नं भिक्खुस्स निस्सग्गियेन निस्सग्गियं आमसन्ति। सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति, न च फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
२७९. सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सेवनाधिप्पायो कायेन वायमति, न च फस्सं पटिविजानाति, आपत्ति दुक्कटस्स।
सेवनाधिप्पायो न च कायेन वायमति, फस्सं पटिविजानाति, अनापत्ति।
सेवनाधिप्पायो न च कायेन वायमति, न च फस्सं पटिविजानाति, अनापत्ति।
मोक्खाधिप्पायो कायेन वायमति, फस्सं पटिविजानाति, अनापत्ति।
मोक्खाधिप्पायो कायेन वायमति, न च फस्सं पटिविजानाति , अनापत्ति।
मोक्खाधिप्पायो न च कायेन वायमति, फस्सं पटिविजानाति, अनापत्ति।
मोक्खाधिप्पायो न च कायेन वायमति, न च फस्सं पटिविजानाति, अनापत्ति।
२८०. अनापत्ति असञ्चिच्च, असतिया, अजानन्तस्स, असादियन्तस्स, उम्मत्तकस्स, खित्तचित्तस्स, वेदनाट्टस्स, आदिकम्मिकस्साति।
विनीतवत्थुउद्दानगाथा
माता धीता भगिनी च, जाया यक्खी च पण्डको।
सुत्ता मता तिरच्छाना, दारुधितलिकाय च॥
सम्पीळे सङ्कमो मग्गो, रुक्खो नावा च रज्जु च।
दण्डो पत्तं पणामेसि, वन्दे वायमि नच्छुपेति॥
विनीतवत्थु
२८१. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु मातुया मातुपेमेन आमसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं, कच्चि नु खो अहं सङ्घादिसेसं आपत्तिं आपन्नो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु धीतुया धीतुपेमेन आमसि…पे॰… भगिनिया भगिनिपेमेन आमसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पुराणदुतियिकाय कायसंसग्गं समापज्जि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो सङ्घादिसेस’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु यक्खिनिया कायसंसग्गं समापज्जि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पण्डकस्स कायसंसग्गं समापज्जि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति , भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सुत्तित्थिया कायसंसग्गं समापज्जि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो सङ्घादिसेस’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु मतित्थिया कायसंसग्गं समापज्जि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु तिरच्छानगतित्थिया कायसंसग्गं समापज्जि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु दारुधीतलिकाय कायसंसग्गं समापज्जि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
२८२. तेन खो पन समयेन सम्बहुला इत्थियो अञ्ञतरं भिक्खुं सम्पीळेत्वा बाहापरम्पराय आनेसुं। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘सादियि त्वं, भिक्खू’’ति? ‘‘नाहं, भगवा, सादियि’’न्ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खू, असादियन्तस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु इत्थिया अभिरूळ्हं सङ्कमं सारत्तो सञ्चालेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु इत्थिं पटिपथे पस्सित्वा सारत्तो अंसकूटेन पहारं अदासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो सङ्घादिसेस’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु इत्थिया अभिरूळ्हं रुक्खं सारत्तो सञ्चालेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु इत्थिया अभिरूळ्हं नावं सारत्तो सञ्चालेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु इत्थिया गहितं रज्जुं सारत्तो आविञ्छि आविञ्जि (सी॰ स्या॰)। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु इत्थिया गहितं दण्डं सारत्तो आविञ्छि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सारत्तो इत्थिं पत्तेन पणामेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु इत्थिया वन्दन्तिया सारत्तो पादं उच्चारेसि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो सङ्घादिसेस’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु इत्थिं गहेस्सामीति वायमित्वा न छुपि।
तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
कायसंसग्गसिक्खापदं निट्ठितं दुतियं।
३. दुट्ठुल्लवाचासिक्खापदं
२८३. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा उदायी अरञ्ञे विहरति। तस्सायस्मतो विहारो अभिरूपो होति दस्सनीयो पासादिको। तेन खो पन समयेन सम्बहुला इत्थियो आरामं आगमंसु विहारपेक्खिकायो। अथ खो ता इत्थियो येनायस्मा उदायी तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं उदायिं एतदवोचुं – ‘‘इच्छाम मयं, भन्ते, अय्यस्स विहारं पेक्खितु’’न्ति। अथ खो आयस्मा उदायी ता इत्थियो विहारं पेक्खापेत्वा तासं इत्थीनं वच्चमग्गं पस्सावमग्गं आदिस्स वण्णम्पि भणति अवण्णम्पि भणति याचतिपि आयाचतिपि पुच्छतिपि पटिपुच्छतिपि आचिक्खतिपि अनुसासतिपि अक्कोसतिपि। या ता इत्थियो छिन्निका धुत्तिका अहिरिकायो ता आयस्मता उदायिना सद्धिं उहसन्तिपि उल्लपन्तिपि उज्जग्घन्तिपि उप्पण्डेन्तिपि। या पन ता इत्थियो हिरिमना ता निक्खमित्वा भिक्खू उज्झापेन्ति – ‘‘इदं, भन्ते, नच्छन्नं नप्पतिरूपं। सामिकेनपि मयं एवं वुत्ता न इच्छेय्याम, किं पनाय्येन उदायिना’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उदायी मातुगामं दुट्ठुल्लाहि वाचाहि ओभासिस्सती’’ति! अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं उदायिं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा आयस्मन्तं उदायिं पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर त्वं, उदायि, मातुगामं दुट्ठुल्लाहि वाचाहि ओभाससी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा – ‘‘अननुच्छविकं, मोघपुरिस, अननुलोमिकं अप्पतिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, मातुगामं दुट्ठुल्लाहि वाचाहि ओभासिस्ससि! ननु मया, मोघपुरिस, अनेकपरियायेन विरागाय धम्मो देसितो नो सरागाय…पे॰… कामपरिळाहानं वूपसमो अक्खातो। नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२८४. ‘‘यो पन भिक्खु ओतिण्णो विपरिणतेन चित्तेन मातुगामं दुट्ठुल्लाहि वाचाहि ओभासेय्य यथा तं युवा युवतिं मेथुनुपसंहिताहि, सङ्घादिसेसो’’ति।
२८५. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
ओतिण्णो नाम सारत्तो अपेक्खवा पटिबद्धचित्तो।
विपरिणतन्ति रत्तम्पि चित्तं विपरिणतं, दुट्ठम्पि चित्तं विपरिणतं मूळ्हम्पि चित्तं विपरिणतं। अपिच, रत्तं चित्तं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतं विपरिणतन्ति।
मातुगामो नाम मनुस्सित्थी, न यक्खी, न पेती, न तिरच्छानगता। विञ्ञू पटिबला सुभासितदुब्भासितं दुट्ठुल्लादुट्ठुल्लं आजानितुं।
दुट्ठुल्ला नाम वाचा वच्चमग्गपस्सावमग्गमेथुनधम्मप्पटिसंयुत्ता वाचा।
ओभासेय्याति अज्झाचारो वुच्चति।
यथा तं युवा युवतिन्ति दहरो दहरिं, तरुणो तरुणिं, कामभोगी कामभोगिनिं।
मेथुनुपसंहिताहीति मेथुनधम्मप्पटिसंयुत्ताहि।
सङ्घादिसेसोति …पे॰… तेनपि वुच्चति सङ्घादिसेसोति।
द्वे मग्गे आदिस्स वण्णम्पि भणति, अवण्णम्पि भणति, याचतिपि, आयाचतिपि, पुच्छतिपि, पटिपुच्छतिपि, आचिक्खतिपि, अनुसासतिपि, अक्कोसतिपि।
वण्णं भणति नाम द्वे मग्गे थोमेति वण्णेति पसंसति।
अवण्णं भणति नाम द्वे मग्गे खुंसेति वम्भेति गरहति।
याचति नाम देहि मे, अरहसि मे दातुन्ति।
आयाचति नाम कदा ते माता पसीदिस्सति, कदा ते पिता पसीदिस्सति, कदा ते देवतायो पसीदिस्सन्ति, कदा कदा ते (स्या॰) सुखणो सुलयो सुमुहुत्तो भविस्सति, कदा ते मेथुनं धम्मं लभिस्सामीति।
पुच्छति नाम कथं त्वं सामिकस्स देसि, कथं जारस्स देसीति?
पटिपुच्छति नाम एवं किर त्वं सामिकस्स देसि, एवं जारस्स देसीति।
आचिक्खति नाम पुट्ठो भणति – ‘‘एवं देहि। एवं देन्ता सामिकस्स पिया भविस्ससि मनापा चा’’ति।
अनुसासति नाम अपुट्ठो भणति – ‘‘एवं देहि। एवं देन्ता सामिकस्स पिया भविस्सति मनापा चा’’ति।
अक्कोसति नाम अनिमित्तासि, निमित्तमत्तासि, अलोहितासि, धुवलोहितासि , धुवचोळासि, पग्घरन्तीसि, सिखरणीसि, इत्थिपण्डकासि, वेपुरिसिकासि, सम्भिन्नासि, उभतोब्यञ्जनासीति।
२८६. इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं इत्थिया वच्चमग्गं पस्सावमग्गं आदिस्स वण्णम्पि भणति अवण्णम्पि भणति याचतिपि आयाचतिपि पुच्छतिपि पटिपुच्छतिपि आचिक्खतिपि अनुसासतिपि अक्कोसतिपि, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स…पे॰… ।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं द्विन्नं इत्थीनं वच्चमग्गं पस्सावमग्गं आदिस्स वण्णम्पि भणति अवण्णंपि भणति…पे॰… अक्कोसतिपि, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसानं…पे॰… ।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं वच्चमग्गं पस्सावमग्गं आदिस्स वण्णम्पि भणति अवण्णम्पि भणति…पे॰… अक्कोसतिपि, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… ।
इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं इत्थिया वच्चमग्गं पस्सावमग्गं ठपेत्वा अधक्खकं उब्भजाणुमण्डलं आदिस्स वण्णम्पि भणति अवण्णम्पि भणति…पे॰… अक्कोसतिपि , आपत्ति थुल्लच्चयस्स…पे॰…।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं द्विन्नं इत्थीनं वच्चमग्गं पस्सावमग्गं ठपेत्वा अधक्खकं उब्भजाणुमण्डलं आदिस्स वण्णम्पि भणति अवण्णम्पि भणति…पे॰… अक्कोसतिपि, आपत्ति द्विन्नं थुल्लच्चयानं…पे॰…।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं वच्चमग्गं पस्सावमग्गं ठपेत्वा अधक्खकं उब्भजाणुमण्डलं आदिस्स वण्णम्पि भणति अवण्णम्पि भणति…पे॰… अक्कोसतिपि, आपत्ति थुल्लच्चयेन दुक्कटस्स…पे॰…।
इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं इत्थिया उब्भक्खकं अधोजाणुमण्डलं आदिस्स वण्णम्पि भणति अवण्णम्पि भणति…पे॰… अक्कोसतिपि, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰…।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं द्विन्नं इत्थीनं उब्भक्खकं अधोजाणुमण्डलं आदिस्स वण्णम्पि भणति अवण्णम्पि भणति…पे॰… अक्कोसतिपि, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं उब्भक्खकं अधोजाणुमण्डलं आदिस्स वण्णम्पि भणति अवण्णम्पि भणति…पे॰… अक्कोसतिपि, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं इत्थिया कायपटिबद्धं आदिस्स वण्णम्पि भणति अवण्णम्पि भणति…पे॰… अक्कोसतिपि, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰…।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं द्विन्नं इत्थीनं कायपटिबद्धं आदिस्स वण्णम्पि भणति अवण्णम्पि भणति…पे॰… अक्कोसतिपि, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं कायपटिबद्धं आदिस्स वण्णम्पि भणति अवण्णम्पि भणति…पे॰… अक्कोसतिपि, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰…।
२८७. अनापत्ति अत्थपुरेक्खारस्स, धम्मपुरेक्खारस्स, अनुसासनिपुरेक्खारस्स, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
विनीतवत्थुउद्दानगाथा
लोहितं कक्कसाकिण्णं, खरं दीघञ्च वापितं।
कच्चि संसीदति मग्गो, सद्धा दानेन कम्मुनाति॥
विनीतवत्थु
२८८. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी नवरत्तं कम्बलं पारुता होति। अञ्ञतरो भिक्खु सारत्तो तं इत्थिं एतदवोच – ‘‘लोहितं खो ते, भगिनी’’ति। सा न पटिविजानि। ‘‘आमाय्य, नवरत्तो कम्बलो’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं, कच्चि नु खो अहं सङ्घादिसेसं आपत्तिं आपन्नो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी खरकम्बलं पारुता होति। अञ्ञतरो भिक्खु सारत्तो तं इत्थिं एतदवोच – ‘‘कक्कसलोमं खो ते, भगिनी’’ति। सा न पटिविजानि। ‘‘आमाय्य, खरकम्बलको’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी नवावुतं कम्बलं पारुता होति। अञ्ञतरो भिक्खु सारत्तो तं इत्थिं एतदवोच – ‘‘आकिण्णलोमं खो ते, भगिनी’’ति। सा न पटिविजानि। ‘‘आमाय्य, नवावुतो कम्बलो’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी खरकम्बलं पारुता होति। अञ्ञतरो भिक्खु सारत्तो तं इत्थिं एतदवोच – ‘‘खरलोमं खो ते, भगिनी’’ति। सा न पटिविजानि। ‘‘आमाय्य, खरकम्बलको’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी पावारं दीघपावारं (स्या॰) पारुता होति। अञ्ञतरो भिक्खु सारत्तो तं इत्थिं एतदवोच – ‘‘दीघलोमं खो ते, भगिनी’’ति। सा न पटिविजानि। ‘‘आमाय्य, पावारो’’ दीघपावारो (स्या॰) ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
२८९. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी खेत्तं वपापेत्वा आगच्छति। अञ्ञतरो भिक्खु सारत्तो तं इत्थिं एतदवोच – ‘‘वापितं खो ते, भगिनी’’ति? सा न पटिविजानि। ‘‘आमाय्य, नो च खो पटिवुत्त’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु परिब्बाजिकं पटिपथे पस्सित्वा सारत्तो तं परिब्बाजिकं एतदवोच – ‘‘कच्चि, भगिनि, मग्गो संसीदती’’ति? सा न पटिविजानि। ‘‘आम भिक्खु, पटिपज्जिस्ससी’’ति । तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सारत्तो अञ्ञतरं इत्थिं एतदवोच – ‘‘सद्धासि त्वं, भगिनि। अपिच, यं सामिकस्स देसि तं नाम्हाकं देसी’’ति । ‘‘किं, भन्ते’’ति? ‘‘मेथुनधम्म’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो सङ्घादिसेस’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सारत्तो अञ्ञतरं इत्थिं एतदवोच – ‘‘सद्धासि त्वं, भगिनि। अपिच, यं अग्गदानं तं नाम्हाकं देसी’’ति। ‘‘किं, भन्ते, अग्गदान’’न्ति? ‘‘मेथुनधम्म’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो सङ्घादिसेस’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी कम्मं करोति। अञ्ञतरो भिक्खु सारत्तो तं इत्थिं एतदवोच – ‘‘तिट्ठ, भगिनि, अहं करिस्सामीति…पे॰… निसीद, भगिनि, अहं करिस्सामीति…पे॰… निपज्ज, भगिनि, अहं करिस्सामी’’ति। सा न पटिविजानि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
दुट्ठुल्लवाचासिक्खापदं निट्ठितं ततियं।
४. अत्तकामपारिचरियसिक्खापदं
२९०. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा उदायी सावत्थियं कुलूपको होति, बहुकानि कुलानि उपसङ्कमति। तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी मतपतिका अभिरूपा होति दस्सनीया पासादिका। अथ खो आयस्मा उदायी पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय येन तस्सा इत्थिया निवेसनं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि। अथ खो सा इत्थी येनायस्मा उदायी तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं उदायिं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नं खो तं इत्थिं आयस्मा उदायी धम्मिया कथाय सन्दस्सेसि समादपेसि समुत्तेजेसि सम्पहंसेसि। अथ खो सा इत्थी आयस्मता उदायिना धम्मिया कथाय सन्दस्सिता समादपिता समुत्तेजिता सम्पहंसिता आयस्मन्तं उदायिं एतदवोच – ‘‘वदेय्याथ, भन्ते, येन अत्थो। पटिबला मयं अय्यस्स दातुं यदिदं चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खार’’न्ति।
‘‘न खो ते, भगिनि, अम्हाकं दुल्लभा यदिदं चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारा। अपिच, यो अम्हाकं दुल्लभो तं देही’’ति। ‘‘किं, भन्ते’’ति? ‘‘मेथुनधम्म’’न्ति। ‘‘अत्थो , भन्ते’’ति? ‘‘अत्थो, भगिनी’’ति। ‘‘एहि, भन्ते’’ति, ओवरकं पविसित्वा साटकं निक्खिपित्वा मञ्चके उत्ताना निपज्जि। अथ खो आयस्मा उदायी येन सा इत्थी तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा – ‘‘को इमं वसलं दुग्गन्धं आमसिस्सती’’ति, निट्ठुहित्वा पक्कामि। अथ खो सा इत्थी उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘अलज्जिनो इमे समणा सक्यपुत्तिया दुस्सीला मुसावादिनो। इमे हि नाम धम्मचारिनो समचारिनो ब्रह्मचारिनो सच्चवादिनो सीलवन्तो कल्याणधम्मा पटिजानिस्सन्ति! नत्थि इमेसं सामञ्ञं नत्थि इमेसं ब्रह्मञ्ञं, नट्ठं इमेसं सामञ्ञं नट्ठं इमेसं ब्रह्मञ्ञं, कुतो इमेसं सामञ्ञं कुतो इमेसं ब्रह्मञ्ञं, अपगता इमे सामञ्ञा अपगता इमे ब्रह्मञ्ञा। कथञ्हि नाम समणो उदायी मं सामं मेथुनधम्मं याचित्वा, ‘को इमं वसलं दुग्गन्धं आमसिस्सती’’ति निट्ठुहित्वा पक्कमिस्सति! किं मे पापकं किं मे दुग्गन्धं, कस्साहं केन हायामी’’ति? अञ्ञापि इत्थियो उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘अलज्जिनो इमे समणा सक्यपुत्तिया दुस्सीला मुसावादिनो…पे॰… कथञ्हि नाम समणो उदायी इमिस्सा सामं मेथुनधम्मं याचित्वा, ‘को इमं वसलं दुग्गन्धं आमसिस्सती’ति निट्ठुहित्वा पक्कमिस्सति! किं इमिस्सा पापकं किं इमिस्सा दुग्गन्धं, कस्सायं केन हायती’’ति? अस्सोसुं खो भिक्खू तासं इत्थीनं उज्झायन्तीनं खिय्यन्तीनं विपाचेन्तीनं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उदायी मातुगामस्स सन्तिके अत्तकामपारिचरियाय वण्णं भासिस्सती’’ति!
अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं उदायिं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा आयस्मन्तं उदायिं पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर त्वं, उदायि, मातुगामस्स सन्तिके अत्तकामपारिचरियाय वण्णं भाससी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा – ‘‘अननुच्छविकं, मोघपुरिस, अननुलोमिकं अप्पतिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, मातुगामस्स सन्तिके अत्तकामपारिचरियाय वण्णं भासिस्ससि! ननु मया , मोघपुरिस, अनेकपरियायेन विरागाय धम्मो देसितो नो सरागाय…पे॰… कामपरिळाहानं वूपसमो अक्खातो? नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२९१. ‘‘यो पन भिक्खु ओतिण्णो विपरिणतेन चित्तेन मातुगामस्स सन्तिके अत्तकामपारिचरियाय वण्णं भासेय्य – ‘एतदग्गं, भगिनि, पारिचरियानं या मादिसं सीलवन्तं कल्याणधम्मं ब्रह्मचारिं एतेन धम्मेन परिचरेय्याति मेथुनुपसंहितेन’, सङ्घादिसेसो’’ति।
२९२. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
ओतिण्णो नाम सारत्तो अपेक्खवा पटिबद्धचित्तो।
विपरिणतन्ति रत्तम्पि चित्तं विपरिणत्तं, दुट्ठम्पि चित्तं विपरिणतं, मूळ्हम्पि चित्तं विपरिणतं। अपिच, रत्तं चित्तं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतं विपरिणतन्ति।
मातुगामो नाम मनुस्सित्थी, न यक्खी, न पेती, न तिरच्छानगता। विञ्ञू पटिबला सुभासितदुब्भासितं दुट्ठल्लादुट्ठुल्लं आजानितुं।
मातुगामस्स सन्तिकेति मातुगामस्स सामन्ता, मातुगामस्स अविदूरे।
अत्तकामन्ति अत्तनो कामं अत्तनो हेतुं अत्तनो अधिप्पायं अत्तनो पारिचरियं।
एतदग्गन्ति एतं अग्गं एतं सेट्ठं एतं मोक्खं एतं उत्तमं एतं पवरं।
याति खत्तियी खत्तिया (स्या॰) वा ब्राह्मणी वा वेस्सी वा सुद्दी वा।
मादिसन्ति खत्तियं वा ब्राह्मणं वा वेस्सं वा सुद्दं वा।
सीलवन्तन्ति पाणातिपाता पटिविरतं, अदिन्नादाना पटिविरतं, मुसावादा पटिविरतं।
ब्रह्मचारिन्ति मेथुनधम्मा पटिविरतं।
कल्याणधम्मो नाम तेन च सीलेन तेन च ब्रह्मचरियेन कल्याणधम्मो होति।
एतेन धम्मेनाति मेथुनधम्मेन।
परिचरेय्याति अभिरमेय्य।
मेथुनुपसंहितेनाति मेथुनधम्मप्पटिसंयुत्तेन।
सङ्घादिसेसोति…पे॰… तेनपि वुच्चति सङ्घादिसेसोति।
२९३. इत्थी च होति इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं इत्थिया सन्तिके अत्तकामपारिचरियाय वण्णं भासति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स ।
इत्थी च होति वेमतिको…पे॰… पण्डकसञ्ञी… पुरिससञ्ञी… तिरच्छानगतसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं इत्थिया सन्तिके अत्तकामपारिचरियाय वण्णं भासति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
पण्डको च होति पण्डकसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं पण्डकस्स सन्तिके अत्तकामपारिचरियाय वण्णं भासति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
पण्डको च होति वेमतिको…पे॰… पुरिससञ्ञी… तिरच्छानगतसञ्ञी… इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं पण्डकस्स सन्तिके अत्तकामपारिचरियाय वण्णं भासति, आपत्ति दुक्कटस्स।
पुरिसो च होति…पे॰… तिरच्छानगतो च होति तिरच्छानगतसञ्ञी…पे॰… वेमतिको इत्थिसञ्ञी… पण्डकसञ्ञी… पुरिससञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं तिरच्छानगतस्स सन्तिके अत्तकामपारिचरियाय वण्णं भासति, आपत्ति दुक्कटस्स।
द्वे इत्थियो द्विन्नं इत्थीनं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं द्विन्नं इत्थीनं सन्तिके अत्तकामपारिचरियाय वण्णं भासति, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसानं…पे॰… ।
इत्थी च पण्डको च उभिन्नं इत्थिसञ्ञी सारत्तो च। भिक्खु च नं उभिन्नं सन्तिके अत्तकामपारिचरियाय वण्णं भासति, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… ।
२९४. अनापत्ति ‘‘चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारेन उपट्ठहा’’ति भणति, उम्मत्तकस्स आदिकम्मिकस्साति।
विनीतवत्थुउद्दानगाथा
कथं वञ्झा लभे पुत्तं, पिया च सुभगा सियं।
किं दज्जं केनुपट्ठेय्यं, कथं गच्छेय्यं सुग्गतिन्ति॥
विनीतवत्थु
२९५. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा वञ्झा इत्थी कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘कथाहं, भन्ते, विजायेय्य’’न्ति? ‘‘तेन हि, भगिनि, अग्गदानं देही’’ति। ‘‘किं, भन्ते, अग्गदान’’न्ति? ‘‘मेथुनधम्म’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो सङ्घादिसेस’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा विजायिनी इत्थी कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘कथाहं, भन्ते, पुत्तं लभेय्य’’न्ति? ‘‘तेन हि, भगिनि, अग्गदानं देही’’ति। ‘‘किं, भन्ते, अग्गदान’’न्ति? ‘‘मेथुनधम्म’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो सङ्घादिसेस’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘कथाहं, भन्ते, सामिकस्स पिया अस्स’’न्ति? ‘‘तेन हि, भगिनि, अग्गदानं देही’’ति। ‘‘किं, भन्ते, अग्गदान’’न्ति? ‘‘मेथुनधम्म’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो सङ्घादिसेस’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘कथाहं, भन्ते, सुभगा अस्स’’न्ति? ‘‘तेन हि , भगिनि, अग्गदानं देही’’ति। ‘‘किं, भन्ते, अग्गदान’’न्ति? ‘‘मेथुनधम्म’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो सङ्घादिसेस’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘क्याहं, भन्ते, अय्यस्स दज्जामी’’ति? ‘‘अग्गदानं, भगिनी’’ति। ‘‘किं, भन्ते, अग्गदान’’न्ति? ‘‘मेथुनधम्म’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो सङ्घादिसेस’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘केनाहं, भन्ते, अय्यं उपट्ठेमी’’ति? ‘‘अग्गदानेन, भगिनी’’ति। ‘‘किं, भन्ते, अग्गदान’’न्ति? ‘‘मेथुनधम्म’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो सङ्घादिसेस’’न्ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी कुलूपकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘कथाहं,
भन्ते, सुगतिं गच्छेय्य’’न्ति? ‘‘तेन हि, भगिनि, अग्गदानं देही’’ति। ‘‘किं, भन्ते, अग्गदान’’न्ति? ‘‘मेथुनधम्म’’न्ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘आपत्तिं त्वं, भिक्खु, आपन्नो सङ्घादिसेस’’न्ति।
अत्तकामपारिचरियसिक्खापदं निट्ठितं चतुत्थं।
५. सञ्चरित्तसिक्खापदं
२९६. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा उदायी सावत्थियं कुलूपको होति। बहुकानि कुलानि उपसङ्कमति। यत्थ पस्सति कुमारकं वा अपजापतिकं, कुमारिकं वा अपतिकं, कुमारकस्स मातापितूनं सन्तिके कुमारिकाय वण्णं भणति – ‘‘अमुकस्स कुलस्स कुमारिका अभिरूपा दस्सनीया पासादिका पण्डिता ब्यत्ता मेधाविनी दक्खा अनलसा। छन्ना सा कुमारिका इमस्स कुमारकस्सा’’ति। ते एवं वदन्ति – ‘‘एते खो, भन्ते, अम्हे न जानन्ति – ‘के वा इमे कस्स वा’ति। सचे, भन्ते, अय्यो दापेय्य आनेय्याम मयं तं कुमारिकं इमस्स कुमारकस्सा’’ति। कुमारिकाय मातापितूनं सन्तिके कुमारकस्स वण्णं भणति – ‘‘अमुकस्स कुलस्स कुमारको अभिरूपो दस्सनीयो पासादिको पण्डितो ब्यत्तो मेधावी दक्खो अनलसो। छन्नायं कुमारिका तस्स कुमारकस्सा’’ति छन्नो सो कुमारको इमिस्सा कुमारिकायाति (स्या॰)। ते एवं वदन्ति – ‘‘एते खो, भन्ते, अम्हे न जानन्ति – ‘के वा इमे कस्स वा’ति, किस्मिं विय कुमारिकाय वत्तुं। सचे, भन्ते, अय्यो याचापेय्य दज्जेय्याम मयं इमं कुमारिकं तस्स कुमारकस्सा’’ति। एतेनेव उपायेन आवाहानिपि कारापेति , विवाहानिपि कारापेति, वारेय्यानिपि कारापेति।
२९७. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरिस्सा पुराणगणकिया धीता अभिरूपा होति दस्सनीया पासादिका। तिरोगामका आजीवकसावका आगन्त्वा तं गणकिं एतदवोचुं – ‘‘देहाय्ये, इमं कुमारिकं अम्हाकं कुमारकस्सा’’ति। सा एवमाह – ‘‘अहं ख्वय्यो ख्वय्या (स्या॰), ख्वाय्यो (क॰) तुम्हे न जानामि – ‘के वा इमे कस्स वा’ति। अयञ्च मे एकधीतिका, तिरोगामो च गन्तब्बो, नाहं दस्सामी’’ति। मनुस्सा ते आजीवकसावके एतदवोचुं – ‘‘किस्स तुम्हे, अय्यो , आगतत्था’’ति? ‘‘इध मयं, अय्यो, अमुकं नाम गणकिं धीतरं याचिम्हा अम्हाकं कुमारकस्स। सा एवमाह – ‘अहं, ख्वय्यो तुम्हे न जानामि – के वा इमे कस्स वा’ति। अयञ्च मे एकधीतिका, तिरोगामो च गन्तब्बो, नाहं दस्सामी’’ति। ‘‘किस्स तुम्हे, अय्यो, तं गणकिं धीतरं याचित्थ? ननु अय्यो उदायी वत्तब्बो। अय्यो उदायी दापेस्सती’’ति।
अथ खो ते आजीवकसावका येनायस्मा उदायी तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं उदायिं एतदवोचुं – ‘‘इध मयं, भन्ते, अमुकं नाम गणकिं धीतरं याचिम्हा अम्हाकं कुमारकस्स। सा एवमाह – ‘अहं ख्वय्यो तुम्हे न जानामि – के वा इमे कस्स वाति। अयञ्च मे एकधीतिका, तिरोगामो च गन्तब्बो, नाहं दस्सामी’ति। साधु, भन्ते, अय्यो तं गणकिं धीतरं दापेतु अम्हाकं कुमारकस्सा’’ति। अथ खो आयस्मा उदायी येन सा गणकी तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तं गणकिं एतदवोच – ‘‘किस्सिमेसं धीतरं न देसी’’ति? ‘‘अहं ख्वय्य, इमे न जानामि – ‘के वा इमे कस्स वा’ति। अयञ्च मे एकधीतिका, तिरोगामो च गन्तब्बो, नाहं दस्सामी’’ति। ‘‘देहिमेसं। अहं इमे जानामी’’ति। ‘‘सचे, भन्ते, अय्यो जानाति, दस्सामी’’ति। अथ खो सा गणकी तेसं आजीवकसावकानं धीतरं अदासि। अथ खो ते आजीवकसावका तं कुमारिकं नेत्वा मासंयेव सुणिसभोगेन भुञ्जिंसु। ततो अपरेन दासिभोगेन भुञ्जन्ति।
अथ खो सा कुमारिका मातुया सन्तिके दूतं पाहेसि – ‘‘अहम्हि दुग्गता दुक्खिता, न सुखं लभामि। मासंयेव मं सुणिसभोगेन भुञ्जिंसु। ततो अपरेन दासिभोगेन भुञ्जन्ति। आगच्छतु मे माता, मं नेस्सतू’’ति। अथ खो सा गणकी येन ते आजीवकसावका तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा ते आजीवकसावके एतदवोच – ‘‘माय्यो, इमं कुमारिकं दासिभोगेन भुञ्जित्थ। सुणिसभोगेन इमं कुमारिकं भुञ्जथा’’ति। ते एवमाहंसु – ‘‘नत्थम्हाकं तया सद्धिं आहारूपहारो, समणेन सद्धिं अम्हाकं आहारूपहारो । गच्छ त्वं। न मयं तं जानामा’’ति। अथ खो सा गणकी तेहि आजीवकसावकेहि अपसादिता पुनदेव सावत्थिं पच्चागञ्छि। दुतियम्पि खो सा कुमारिका मातुया सन्तिके दूतं पाहेसि – ‘‘अहम्हि दुग्गता दुक्खिता, न सुखं लभामि। मासंयेव मं सुणिसभोगेन भुञ्जिंसु। ततो अपरेन दासिभोगेन भुञ्जन्ति। आगच्छतु मे माता, मं नेस्सतू’’ति। अथ खो सा गणकी येनायस्मा उदायी तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं उदायिं एतदवोच – ‘‘सा किर, भन्ते, कुमारिका दुग्गता दुक्खिता, न सुखं लभति। मासंयेव नं सुणिसभोगेन भुञ्जिंसु। ततो अपरेन दासिभोगेन भुञ्जन्ति। वदेय्याथ, भन्ते – ‘माय्यो, इमं कुमारिकं दासिभोगेन भुञ्जित्थ। सुणिसभोगेन इमं कुमारिकं भुञ्जिथा’’’ति।
अथ खो आयस्मा उदायी येन ते आजीवकसावका तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा ते आजीवकसावके एतदवोच – ‘‘माय्यो, इमं कुमारिकं दासिभोगेन भुज्जित्थ। सुणिसभोगेन इमं कुमारिकं भुञ्जथा’’ति। ते एवमाहंसु – ‘‘नत्थम्हाकं तया सद्धिं आहारूपहारो, गणकिया सद्धिं अम्हाकं आहारूपहारो। समणेन भवितब्बं अब्यावटेन। समणो अस्स सुसमणो, गच्छ त्वं, न मयं तं जानामा’’ति। अथ खो आयस्मा उदायी तेहि आजीवकसावकेहि अपसादितो पुनदेव सावत्थिं पच्चागञ्छि। ततियम्पि खो सा कुमारिका मातुया सन्तिके दूतं पाहेसि – ‘‘अहम्हि दुग्गता दुक्खिता, न सुखं लभामि। मासंयेव मं सुणिसभोगेन भुञ्जिंसु। ततो अपरेन दासिभोगेन भुञ्जन्ति। आगच्छतु मे माता, मं नेस्सतू’’ति। दुतियम्पि खो सा गणकी येनायस्मा उदायी तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं उदायिं एतदवोच – ‘‘सा किर, भन्ते, कुमारिका दुग्गता दुक्खिता, न सुखं लभति। मासंयेव नं सुणिसभोगेन भुञ्जिंसु। ततो अपरेन दासिभोगेन भुञ्जन्ति। वदेय्याथ, भन्ते – ‘माय्यो, इमं कुमारिकं दासिभोगेन भुञ्जित्थ, सुणिसभोगेन इमं कुमारिकं भुञ्जथा’’’ति। ‘‘पठमंपाहं तेहि आजीवकसावकेहि अपसादितो। गच्छ त्वं। नाहं गमिस्सामी’’ति।
२९८. अथ खो सा गणकी उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘एवं दुग्गतो होतु अय्यो उदायी, एवं दुक्खितो होतु अय्यो उदायी, एवं मा सुखं लभतु अय्यो उदायी, यथा मे कुमारिका दुग्गता दुक्खिता न सुखं लभति पापिकाय सस्सुया पापकेन ससुरेन पापकेन सामिकेना’’ति। सापि खो कुमारिका उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘एवं दुग्गतो होतु अय्यो उदायी, एवं दुक्खितो होतु अय्यो उदायी, एवं मा सुखं लभतु अय्यो उदायी, यथाहं दुग्गता दुक्खिता न सुखं लभामि पापिकाय सस्सुया पापकेन ससुरेन पापकेन सामिकेना’’ति। अञ्ञापि इत्थियो असन्तुट्ठा सस्सूहि वा ससुरेहि वा सामिकेहि वा, ता एवं ओयाचन्ति – ‘‘एवं दुग्गतो होतु अय्यो उदायी, एवं दुक्खितो होतु अय्यो उदायी, एवं मा सुखं लभतु अय्यो उदायी, यथा मयं दुग्गता दुक्खिता न सुखं लभाम पापिकाहि सस्सूहि पापकेहि ससुरेहि पापकेहि सामिकेही’’ति। या पन ता इत्थियो सन्तुट्ठा सस्सूहि वा ससुरेहि वा सामिकेहि वा ता एवं आयाचन्ति – ‘‘एवं सुखितो होतु अय्यो उदायी, एवं सज्जितो होतु अय्यो उदायी, एवं सुखमेधो सुखमेधितो (सी॰ क॰) होतु अय्यो उदायी, यथा मयं सुखिता सज्जिता सुखमेधा भद्दिकाहि सस्सूहि भद्दकेहि ससुरेहि भद्दकेहि सामिकेही’’ति।
अस्सोसुं खो भिक्खू एकच्चानं इत्थीनं ओयाचन्तीनं एकच्चानं इत्थीनं आयाचन्तीनं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उदायी सञ्चरित्तं समापज्जिस्सती’’ति! अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं उदायिं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा आयस्मन्तं उदायिं पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर त्वं, उदायि, सञ्चरित्तं समापज्जसी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, सञ्चरित्तं समापज्जसि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२९९. ‘‘यो पन भिक्खु सञ्चरित्तं समापज्जेय्य, इत्थिया वा पुरिसमतिं पुरिसस्स वा इत्थिमतिं, जायत्तने वा जारत्तने वा, सङ्घादिसेसो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
३००. तेन खो पन समयेन सम्बहुला धुत्ता उय्याने परिचारेन्ता अञ्ञतरिस्सा वेसिया सन्तिके दूतं पाहेसुं – ‘‘आगच्छतु उय्याने, परिचारेस्सामा’’ति। सा एवमाह – ‘‘अहं ख्वय्यो तुम्हे न जानामि – ‘के वा इमे कस्स वा’ति। अहञ्चम्हि बहुभण्डा बहुपरिक्खारा, बहिनगरञ्च गन्तब्बं। नाहं गमिस्सामी’’ति। अथ खो सो दूतो तेसं धुत्तानं एतमत्थं आरोचेसि। एवं वुत्ते, अञ्ञतरो पुरिसो ते धुत्ते एतदवोच – ‘‘किस्स तुम्हे अय्यो एतं वेसिं याचित्थ? ननु अय्यो उदायी वत्तब्बो! अय्यो उदायी उय्योजेस्सती’’ति। एवं वुत्ते, अञ्ञतरो उपासको तं पुरिसं एतदवोच – ‘‘माय्यो एवं अवच। न कप्पति समणानं सक्यपुत्तियानं एवरूपं कातुं। नाय्यो उदायी एवं करिस्सती’’ति। एवं वुत्ते, ‘‘करिस्सति न करिस्सती’’ति अब्भुतमकंसु। अथ खो ते धुत्ता येनायस्मा उदायी तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं उदायिं एतदवोचुं – ‘‘इध मयं, भन्ते, उय्याने परिचारेन्ता असुकाय नाम वेसिया सन्तिके दूतं पहिणिम्हा – ‘आगच्छतु उय्याने, परिचारेस्सामा’ति। सा एवमाह – ‘अहं ख्वय्यो तुम्हे न जानामि – के वा इमे कस्स वाति, अहञ्चम्हि बहुभण्डा बहुपरिक्खारा, बहिनगरञ्च गन्तब्बं। नाहं गमिस्सामी’ति। साधु, भन्ते, अय्यो तं वसिं उय्योजेतू’’ति।
अथ खो आयस्मा उदायी येन सा वेसी तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तं वेसिं एतदवोच – ‘‘किस्सिमेसं न गच्छसी’’ति? ‘‘अहं ख्वय्य इमे न जानामि – ‘के वा इमे कस्स वा’ति। अहञ्चम्हि बहुभण्डा बहुपरिक्खारा, बहिनगरञ्च गन्तब्बं। नाहं गमिस्सामी’’ति। ‘‘गच्छिमेसं। अहं इमे जानामी’’ति। ‘‘सचे, भन्ते, अय्यो जानाति अहं गमिस्सामी’’ति। अथ खो ते धुत्ता तं वेसिं आदाय उय्यानं अगमंसु। अथ खो सो उपासको उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘कथञ्हि नाम अय्यो उदायी तङ्खणिकं सञ्चरित्तं समापज्जिस्सती’’ति। अस्सोसुं खो भिक्खू तस्स उपासकस्स उज्झायन्तस्स खिय्यन्तस्स विपाचेन्तस्स। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उदायी तङ्खणिकं सञ्चरित्तं समापज्जिस्सती’’ति! अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं उदायिं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर त्वं, उदायि, तङ्खणिकं सञ्चरित्तं समापज्जसी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… ‘‘कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, तङ्खणिकं सञ्चरित्तं समापज्जिस्ससि? नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३०१. ‘‘यो पन भिक्खु सञ्चरित्तं समापज्जेय्य, इत्थिया वा पुरिसमतिं पुरिसस्स वा इत्थिमतिं, जायत्तने वा जारत्तने वा, अन्तमसो तङ्खणिकायपि, सङ्घादिसेसो’’ति।
३०२. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
सञ्चरित्तं समापज्जेय्याति इत्थिया वा पहितो पुरिसस्स सन्तिके गच्छति, पुरिसेन वा पहितो इत्थिया सन्तिके गच्छति।
इत्थिया वा पुरिसमतिन्ति पुरिसस्स मतिं इत्थिया आरोचेति।
पुरिसस्स वा इत्थिमतिन्ति इत्थिया मतिं पुरिसस्स आरोचेति।
जायत्तने वाति जाया भविस्ससि।
जारत्तने वाति जारी भविस्ससि।
अन्तमसो तङ्खणिकायपीति मुहुत्तिका भविस्ससि ।
सङ्घादिसेसोति…पे॰… तेनपि वुच्चति सङ्घादिसेसोति।
३०३. दस इत्थियो – मातुरक्खिता पितुरक्खिता मातापितुरक्खिता भातुरक्खिता भगिनिरक्खिता ञातिरक्खिता गोत्तरक्खिता धम्मरक्खिता सारक्खा सपरिदण्डा।
दस भरियायो – धनक्कीता छन्दवासिनी भोगवासिनी पटवासिनी ओदपत्तकिनी ओभटचुम्बटा दासी च भरिया च कम्मकारी च भरिया च धजाहटा मुहुत्तिका।
३०४. मातुरक्खिता नाम माता रक्खति गोपेति इस्सरियं कारेति वसं वत्तेति।
पितुरक्खिता नाम पिता रक्खति गोपेति इस्सरियं कारेति वसं वत्तेति।
मातापितुरक्खिता नाम मातापितरो रक्खन्ति गोपेन्ति इस्सरियं कारेन्ति वसं वत्तेन्ति।
भातुरक्खिता नाम भाता रक्खति गोपेति इस्सरियं कारेति वसं वत्तेति।
भगिनिरक्खिता नाम भगिनी रक्खति गोपेति इस्सरियं कारेति वसं वत्तेति।
ञातिरक्खिता नाम ञातका रक्खन्ति गोपेन्ति इस्सरियं कारेन्ति वसं वत्तेन्ति।
गोत्तरक्खिता नाम सगोत्ता रक्खन्ति गोपेन्ति इस्सरियं कारेन्ति वसं वत्तेन्ति।
धम्मरक्खिता नाम सहधम्मिका रक्खन्ति गोपेन्ति इस्सरियं कारेन्ति वसं वत्तेन्ति।
सारक्खा नाम गब्भेपि परिग्गहिता होति – मय्हं एसाति। अन्तमसो मालागुळपरिक्खित्तापि।
सपरिदण्डा नाम केहिचि दण्डो ठपितो होति – यो इत्थन्नामं इत्थिं गच्छति एत्तको दण्डोति।
धनक्कीता नाम धनेन किणित्वा वासेति।
छन्दवासिनी नाम पियो पियं वासेति।
भोगवासिनी नाम भोगं दत्वा वासेति।
पटवासिनी नाम पटं दत्वा वासेति।
ओदपत्तकिनी नाम उदकपत्तं आमसित्वा वासेति।
ओभटचुम्बटा नाम चुम्बटं ओरोपेत्वा वासेति।
दासी नाम दासी चेव होति भरिया च।
कम्मकारी नाम कम्मकारी चेव होति भरिया च।
धजाहटा नाम करमरानीता वुच्चति।
मुहुत्तिका नाम तङ्खणिका वुच्चति।
३०५. पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं पितुरक्खितं ब्रूहि…पे॰… मातापितुरक्खितं ब्रूहि… भातुरक्खितं ब्रूहि… भगिनिरक्खितं ब्रूहि… ञातिरक्खितं ब्रूहि… गोत्तरक्खितं ब्रूहि… धम्मरक्खितं ब्रूहि… सारक्खं ब्रूहि… सपरिदण्डं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
निक्खेपपदानि।
३०६. पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितञ्च पितुरक्खितञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो धनक्कीता’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितञ्च मातापितुरअखतञ्च…पे॰…
मातुरक्खितञ्च भातुरक्खितञ्च… मातुरक्खितञ्च भगिनिरक्खितञ्च… मातुरक्खितञ्च ञातिरक्खितञ्च… मातुरक्खितञ्च गोत्तरक्खितञ्च… मातुरक्खितञ्च धम्मरक्खितञ्च… मातुरक्खितञ्च सारक्खञ्च… मातुरक्खितञ्च सपरिदण्डञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो धनक्कीता’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
खण्डचक्कं।
३०७. पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं पितुरक्खितञ्च मातापितुरक्खितञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो धनक्कीता’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं पितुरक्खितञ्च भातुरक्खितञ्च…पे॰… पितुरक्खितञ्च भगिनिरक्खितञ्च… पितुरक्खितञ्च ञातिरक्खितञ्च… पितुरक्खितञ्च गोत्तरक्खितञ्च… पितुरक्खितञ्च धम्मरक्खितञ्च… पितुरक्खितञ्च सारक्खञ्च… पितुरक्खितञ्च सपरिदण्डञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो धनक्कीता’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं पितुरक्खितञ्च मातुरक्खितञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो धनक्कीता’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
बद्धचक्कं मूलं संखित्तं।
३०८. पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं सपरिदण्डञ्च मातुरक्खितञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो धनक्कीता’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं सपरिदण्डञ्च पितुरअखतञ्च…पे॰…
सपरिदण्डञ्च मातापितुरक्खितञ्च… सपरिदण्डञ्च भातुरक्खितञ्च… सपरिदण्डञ्च भगिनिरक्खितञ्च… सपरिदण्डञ्च ञातिरक्खितञ्च… सपरिदण्डञ्च गोत्तरक्खितञ्च… सपरिदण्डञ्च धम्मरक्खितञ्च… सपरिदण्डञ्च सारक्खञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो धनक्कीता’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
एकमूलकं निट्ठितं।
एवं दुमूलकम्पि तिमूलकम्पि याव नवमूलकं कातब्बं।
इदं दसमूलकं
३०९. पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितञ्च पितुरक्खितञ्च मातापितुरक्खितञ्च भातुरक्खितञ्च भगिनिरक्खितञ्च ञातिरक्खितञ्च गोत्तरक्खितञ्च धम्मरक्खितञ्च सारक्खञ्च सपरिदण्डञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो धनक्कीता’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
धनक्कीताचक्कं निट्ठितं।
३१०. पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया छन्दवासिनी…पे॰… भोगवासिनी… पटवासिनी… ओदपत्तकिनी… ओभटचुम्बटा… दासी च भरिया च… कम्मकारी च भरिया च… धजाहटा… मुहुत्तिका’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं पितुरक्खितं ब्रूहि…पे॰… मातापितुरक्खितं ब्रूहि… भातुरक्खितं ब्रूहि… भगिनिरक्खितं ब्रूहि… ञातिरक्खितं ब्रूहि… गोत्तरक्खितं ब्रूहि… धम्मरक्खितं ब्रूहि… सारक्खं ब्रूहि… सपरिदण्डं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया मुहुत्तिका’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
निक्खेपपदानि।
३११. पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितञ्च पितुरक्खितञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो मुहुत्तिका’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितञ्च मातापितुरक्खितञ्च…पे॰… मातुरक्खितञ्च सपरिदण्डञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो मुहुत्तिका’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
खण्डचक्कं।
३१२. पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं पितुरक्खितञ्च मातापितुरक्खितञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो मुहुत्तिका’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं पितुरक्खितञ्च भातुरक्खितञ्च…पे॰… पितुरक्खितञ्च सपरिदण्डञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो मुहुत्तिका’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं पितुरक्खितञ्च मातुरक्खितञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो मुहुत्तिका’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
बद्धचक्कं मूलं संखित्तं।
३१३. पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं सपरिदण्डञ्च मातुरक्खितञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो मुहुत्तिका’’’ति । पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं सपरिदण्डञ्च पितुरक्खितञ्च…पे॰… सपरिदण्डञ्च सारक्खञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो मुहुत्तिका’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
एकमूलकं निट्ठितं।
दुमूलकादीनिपि एवमेव कातब्बानि।
इदं दसमूलकं
३१४. पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितञ्च पितुरक्खितञ्च मातापितुरक्खितञ्च भातुरक्खितञ्च भगिनिरक्खितञ्च ञातिरक्खितञ्च गोत्तरक्खितञ्च धम्मरक्खितञ्च सारक्खञ्च सपरिदण्डञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो मुहुत्तिका’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
मुहुत्तिकाचक्कं निट्ठितं।
३१५. पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया छन्दवासिनी…पे॰… भोगवासिनी… पटवासिनी… ओदपत्तकिनी… ओभटचुम्बटा… दासी च भरिया च… कम्मकारी च भरिया च… धजाहटा… मुहुत्तिका’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
निक्खेपपदानि।
३१६. पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता च छन्दवासिनी चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता च भोगवासिनी च…पे॰… धनक्कीता च पटवासिनी च… धनक्कीता च ओदपत्तकिनी च… धनक्कीता च ओभटचुम्बटा च… धनक्कीता च दासी च भरिया च… धनक्कीता च कम्मकारी च भरिया च… धनक्कीता च धजाहटा च… धनक्कीता च मुहुत्तिका चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
खण्डचक्कं।
३१७. पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया छन्दवासिनी च भोगवासिनी च…पे॰… छन्दवासिनी च मुहुत्तिका च… छन्दवासिनी च धनक्कीता चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
बद्धचक्कं मूलं संखित्तं।
३१८. पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया मुहुत्तिका च धनक्कीता च…पे॰… मुहुत्तिका च छन्दवासिनी च…पे॰… मुहुत्तिका च धजाहटा चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
एकमूलकं निट्ठितं।
दुमूलकादीनिपि एवमेव कातब्बानि।
इदं दसमूलकं
३१९. पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता च छन्दवासिनी च भोगवासिनी च पटवासिनी च ओदपत्तकिनी च ओभटचुम्बटा च दासी च भरिया च कम्मकारी च भरिया च धजाहटा च मुहुत्तिका चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
मातुरक्खिताचक्कं निट्ठितं।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं पितुरक्खितं…पे॰… मातापितुरक्खितं… भातुरक्खितं… भगिनिरक्खितं … ञातिरक्खितं… गोत्तरक्खितं… धम्मरक्खितं … सारक्खं… सपरिदण्डं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं सपरिदण्डं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया छन्दवासिनी…पे॰… भोगवासिनी, पटवासिनी, ओदपत्तकिनी, ओभटचुम्बटा, दासी च भरिया च, कम्मकारी च भरिया च, धजाहटा, मुहुत्तिका’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
निक्खेपपदानि।
३२०. पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं सपरिदण्डं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता च छन्दवासिनी चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं सपरिदण्डं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता च भोगवासिनी च…पे॰… धनक्कीता च मुहुत्तिका चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
खण्डचक्कं।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं सपरिदण्डं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया छन्दवासिनी च भोगवासिनी च…पे॰… छन्दवासिनी च मुहुत्तिका च, छन्दवासिनी च धनक्कीता चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
बद्धचक्कं मूलं संखित्तं।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं सपरिदण्डं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया मुहुत्तिका च धनक्कीता च…पे॰… मुहुत्तिका च छन्दवासिनी च, मुहुत्तिका च धजाहटा चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
एकमूलकं निट्ठितं।
दुमूलकम्पि तिमूलकम्पि याव नवमूलकं एवमेव कातब्बं।
इदं दसमूलकं।
३२१. पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं सपरिदण्डं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता च छन्दवासिनी च भोगवासिनी च पटवासिनी च ओदपत्तकिनी च ओभटचुम्बटा च दासी च भरिया च कम्मकारी च भरिया च धजाहटा च मुहुत्तिका चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सपरिदण्डाचक्कं निट्ठितं।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितं ब्रूहि – ‘होहि किर इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितञ्च पितुरक्खितञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो धनक्कीता च छन्दवासिनी चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितञ्च पितुरक्खितञ्च मातापितुरक्खितञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो धनक्कीता च छन्दवासिनी च भोगवासिनी चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
एवं उभतोवड्ढकं कातब्बं।
पुरिसो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं मातुरक्खितञ्च पितुरक्खितञ्च मातापितुरक्खितञ्च भातुरक्खितञ्च भगिनिरक्खितञ्च ञातिरक्खितञ्च गोत्तरक्खितञ्च धम्मरक्खितञ्च सारक्खञ्च सपरिदण्डञ्च ब्रूहि – ‘होथ किर इत्थन्नामस्स भरियायो धनक्कीता च छन्दवासिनी च भोगवासिनी च पटवासिनी च ओदपत्तकिनी च ओभटचुम्बटा च दासी च भरिया च कम्मकारी च भरिया च धजाहटा च मुहुत्तिका चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
उभतोवड्ढकं निट्ठितं।
पुरिसस्स माता भिक्खुं पहिणति…पे॰… पुरिसस्स पिता भिक्खुं पहिणति…पे॰… पुरिसस्स मातापितरो भिक्खुं पहिणन्ति…पे॰… पुरिसस्स भाता भिक्खुं पहिणति…पे॰… पुरिसस्स भगिनी भिक्खुं पहिणति…पे॰… पुरिसस्स ञातका भिक्खुं पहिणन्ति…पे॰… पुरिसस्स गोत्ता भिक्खुं पहिणन्ति…पे॰… पुरिसस्स सहधम्मिका भिक्खुं पहिणन्ति…पे॰…।
पुरिसस्स पेय्यालो वित्थारेतब्बो।
उभतोवड्ढकं यथा पुरिमनयो तथेव वित्थारेतब्बं।
३२२. मातुरक्खिताय माता भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होतु इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
मातुरक्खिताय माता भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होतु इत्थन्नामस्स भरिया छन्दवासिनी…पे॰… भोगवासिनी, पटवासिनी, ओदपत्तकिनी, ओभटचुम्बटा, दासी च भरिया च, कम्मकारी च भरिया च, धजाहटा, मुहुत्तिका’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
निक्खेपपदानि।
३२३. मातुरक्खिताय माता भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होतु इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता च छन्दवासिनी च…पे॰… धनक्कीता च भोगवासिनी च, धनक्कीता च मुहुत्तिका चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
खण्डचक्कं।
३२४. मातुरक्खिताय माता भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होतु इत्थन्नामस्स भरिया छन्दवासिनी च भोगवासिनी च…पे॰… छन्दवासिनी च मुहुत्तिका च, छन्दवासिनी च धनक्कीता चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
बद्धचक्कं मूलं संखित्तं।
३२५. मातुरक्खिताय माता भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होतु इत्थन्नामस्स भरिया मुहुत्तिका च धनक्कीता च…पे॰… मुहुत्तिका च छन्दवासिनी च…पे॰… मुहुत्तिका च धजाहटा चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
एकमूलकं निट्ठितं।
दुमूलकम्पि तिमूलकम्पि याव नवमूलकं एवमेव कातब्बं।
इदं दसमूलकं
३२६. मातुरक्खिताय माता भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होतु इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता च छन्दवासिनी च भोगवासिनी च पटवासिनी च ओदपत्तकिनी च ओभटचुम्बटा च दासी च भरिया च कम्मकारी च भरिया च धजाहटा च मुहुत्तिका चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
मातुचक्कं निट्ठितं।
पितुरक्खिताय पिता भिक्खुं पहिणति…पे॰… मातापितुरक्खिताय मातापितरो भिक्खुं पहिणन्ति… भातुरक्खिताय भाता भिक्खुं पहिणति… भगिनिरक्खिताय भगिनी भिक्खुं पहिणति… ञातिरक्खिताय ञातका भिक्खुं पहिणन्ति… गोत्तरक्खिताय गोत्ता सगोत्ता (?) भिक्खुं पहिणन्ति… धम्मरक्खिताय सहधम्मिका भिक्खुं पहिणन्ति… सारक्खाय येन परिग्गहिता होति सो भिक्खुं पहिणति… सपरिदण्डाय येन दण्डो ठपितो होति सो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होतु इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सपरिदण्डाय येन दण्डो ठपितो होति सो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होतु इत्थन्नामस्स भरिया छन्दवासिनी…पे॰… भोगवासिनी… पटवासिनी… ओदपत्तकिनी… ओभटचुम्बटा… दासी च भरिया च… कम्मकारी च भरिया च… धजाहटा… मुहुत्तिका’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
निक्खेपपदानि।
३२७. सपरिदण्डाय येन दण्डो ठपितो होति सो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होतु इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता च छन्दवासिनी च…पे॰… धनक्कीता च भोगवासिनी च… धनक्कीता च मुहुत्तिका चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
खण्डचक्कं।
३२८. सपरिदण्डाय येन दण्डो ठपितो होति सो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होतु इत्थन्नामस्स भरिया छन्दवासिनी च भोगवासिनी च…पे॰… छन्दवासिनी च मुहुत्तिका च… छन्दवासिनी च धनक्कीता चा’’’ ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
बद्धचक्कं मूलं संखित्तं।
३२९. सपरिदण्डाय येन दण्डो, ठपितो होति सो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होतु इत्थन्नामस्स भरिया मुहुत्तिका च धनक्कीता च…पे॰… मुहुत्तिका च छन्दवासिनी च…पे॰… मुहुत्तिका च धजाहटा चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
एकमूलकं निट्ठितं।
दुमूलकम्पि तिमूलकम्पि याव नवमूलकं एवमेव कातब्बं।
इदं दसमूलकं
३३०. सपरिदण्डाय येन दण्डो ठपितो होति सो भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होतु इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता च छन्दवासिनी च भोगवासिनी च पटवासिनी च ओदपत्तकिनी च ओभटचुम्बटा च दासी च भरिया च कम्मकारी च भरिया च धजाहटा च मुहुत्तिका चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
दण्डठपितचक्कं निट्ठितं।
मातुरक्खिता भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होमि इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
मातुरक्खिता भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होमि इत्थन्नामस्स भरिया छन्दवासिनी…पे॰… भोगवासिनी… पटवासिनी… ओदपत्तकिनी… ओभटचुम्बटा… दासी च भरिया च… कम्मकारी च भरिया च… धजाहटा… मुहुत्तिका’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
निक्खेपपदानि।
३३१. मातुरक्खिता भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होमि इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता च छन्दवासिनी चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
मातुरक्खिता भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होमि इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता च भोगवासिनी च…पे॰… धनक्कीता च पटवासिनी च…पे॰… धनक्कीता च मुहुत्तिका चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
खण्डचक्कं।
३३२. मातुरक्खिता भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होमि इत्थन्नामस्स भरिया छन्दवासिनी च भोगवासिनी च…पे॰… छन्दवासिनी च मुहुत्तिका च… छन्दवासिनी च धनक्कीता चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
बद्धचक्कं मूलं संखित्तं।
मातुरक्खिता भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होमि इत्थन्नामस्स भरिया मुहुत्तिका च धनक्कीता च…पे॰… मुहुत्तिका च छन्दवासिनी च…पे॰… मुहुत्तिका च धजाहटा चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
एकमूलकं निट्ठितं।
दुमूलकादीनिपि एवमेव कातब्बानि।
इदं दसमूलकं
३३३. मातुरक्खिता भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होमि इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता च छन्दवासिनी च भोगवासिनी च पटवासिनी च ओदपत्तकिनी च ओभटचुम्बटा च दासी च भरिया च कम्मकारी च भरिया च धजाहटा च मुहुत्तिका चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
अपरं मातुरक्खिताचक्कं निट्ठितं।
पितुरक्खिता भिक्खुं पहिणति…पे॰… मातापितुरक्खिता भिक्खुं पहिणति… भातुरक्खिता भिक्खुं पहिणति… भगिनिरक्खिता भिक्खुं पहिणति… ञातिरक्खिता भिक्खुं पहिणति… गोत्तरक्खिता भिक्खुं पहिणति… धम्मरक्खिता भिक्खुं पहिणति… सारक्खा भिक्खुं पहिणति… सपरिदण्डा भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होमि इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सपरिदण्डा भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होमि इत्थन्नामस्स भरिया छन्दवासिनी…पे॰… भोगवासिनी… पटवासिनी… ओदपत्तकिनी… ओभटचुम्बटा… दासी च भरिया च… कम्मकारी च भरिया च… धजाहटा… मुहुत्तिका’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
निक्खेपपदानि।
३३४. सपरिदण्डा भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होमि इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता च छन्दवासिनी च…पे॰… धनक्कीता च मुहुत्तिका चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
खण्डचक्कं।
३३५. सपरिदण्डा भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होमि इत्थन्नामस्स भरिया छन्दवासिनी च भोगवासिनी च…पे॰… छन्दवासिनी च मुहुत्तिका च… छन्दवासिनी च धनक्कीता चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
बद्धचक्कं मूलं संखित्तं।
३३६. सपरिदण्डा भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होमि इत्थन्नामस्स भरिया मुहुत्तिका च धनक्कीता च…पे॰… मुहुत्तिका च छन्दवासिनी च…पे॰… मुहुत्तिका च धजाहटा चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
एकमूलकं निट्ठितं।
दुमूलकादीनिपि एवमेव कातब्बानि।
इदं दसमूलकं
३३७. सपरिदण्डा भिक्खुं पहिणति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं ब्रूहि – ‘होमि इत्थन्नामस्स भरिया धनक्कीता च छन्दवासिनी च भोगवासिनी च पटवासिनी च ओदपत्तकिनी च ओभटचुम्बटा च दासी च भरिया च कम्मकारी च भरिया च धजाहटा च मुहुत्तिका चा’’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
अपरं सपरिदण्डाचक्कं निट्ठितं।
सब्बं चक्कपेय्यालं निट्ठितं।
३३८. पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स। पटिग्गण्हाति वीमंसति न पच्चाहरति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। पटिग्गण्हाति न वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। पटिग्गण्हाति न वीमंसति न पच्चाहरति, आपत्ति दुक्कटस्स। न पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स। न पटिग्गण्हाति वीमंसति न पच्चाहरति, आपत्ति दुक्कटस्स। न पटिग्गण्हाति न वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति दुक्कटस्स। न पटिग्गण्हाति न वीमंसति न पच्चाहरति, अनापत्ति।
पुरिसो सम्बहुले भिक्खू आणापेति – ‘‘गच्छथ, भन्ते, इत्थन्नामं इत्थिं वीमंसथा’’ति। सब्बे पटिग्गण्हन्ति सब्बे वीमंसन्ति सब्बे पच्चाहरन्ति, आपत्ति सब्बेसं सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो सम्बहुले भिक्खू आणापेति – ‘‘गच्छथ, भन्ते, इत्थन्नामं इत्थिं वीमंसथा’’ति। सब्बे पटिग्गण्हन्ति सब्बे वीमंसन्ति एकं पच्चाहरापेन्ति, आपत्ति सब्बेसं सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो सम्बहुले भिक्खू आणापेति – ‘‘गच्छथ, भन्ते, इत्थन्नामं इत्थिं वीमंसथा’’ति। सब्बे पटिग्गण्हन्ति, एकं वीमंसापेत्वा सब्बे पच्चाहरन्ति, आपत्ति सब्बेसं सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो सम्बहुले भिक्खू आणापेति – ‘‘गच्छथ, भन्ते, इत्थन्नामं इत्थिं वीमंसथा’’ति। सब्बे पटिग्गण्हन्ति, एकं वीमंसापेत्वा एकं पच्चाहरापेन्ति, आपत्ति सब्बेसं सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं आणापेति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं इत्थिं वीमंसा’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति पच्चाहरति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं आणापेति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं इत्थिं वीमंसा’’ति। पटिग्गण्हाति वीमंसति अन्तेवासिं पच्चाहरापेति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं आणापेति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं इत्थिं वीमंसा’’ति। पटिग्गण्हाति अन्तेवासिं वीमंसापेत्वा अत्तना पच्चाहरति आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
पुरिसो भिक्खुं आणापेति – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं इत्थि विमंसा’’ति। पटिग्गण्हाति अन्तेवासिं वीमंसापेति अन्तेवासी वीमंसित्वा बहिद्धा पच्चाहरति, आपत्ति उभिन्नं थुल्लच्चयस्स।
३३९. गच्छन्तो सम्पादेति, आगच्छन्तो विसंवादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
गच्छन्तो विसंवादेति, आगच्छन्तो सम्पादेति, आपत्ति थुल्लच्चयस्स।
गच्छन्तो सम्पादेति, आगच्छन्तो सम्पादेति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
गच्छन्तो विसंवादेति, आगच्छन्तो विसंवादेति, अनापत्ति।
३४०. अनापत्ति सङ्घस्स वा चेतियस्स वा गिलानस्स वा करणीयेन गच्छति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
विनीतवत्थुउद्दानगाथा
सुत्ता मता च निक्खन्ता, अनित्थी इत्थिपण्डका।
कलहं कत्वान सम्मोदि, सञ्चरित्तञ्च पण्डकेति॥
विनीतवत्थु
३४१. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो पुरिसो अञ्ञतरं भिक्खुं आणापेसि – आणापेति (स्या॰ क॰) ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं इत्थिं वीमंसा’’ति। सो गन्त्वा मनुस्से पुच्छि – ‘‘कहं इत्थन्नामा’’ति? ‘‘सुत्ता, भन्ते’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि – ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं, कच्चि नु खो अहं सङ्घादिसेसं आपत्तिं आपन्नो’’ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो पुरिसो अञ्ञतरं भिक्खुं आणापेसि – ‘‘गच्छ, भन्ते, इत्थन्नामं इत्थिं वीमंसा’’ति। सो गन्त्वा मनुस्से पुच्छि – ‘‘कहं इत्थन्नामा’’ति? ‘‘मता, भन्ते’’ति…पे॰… ‘‘निक्खन्ता, भन्ते’’ति… ‘‘अनित्थी, भन्ते’’ति… ‘‘इत्थिपण्डका, भन्ते’’ति। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा इत्थी सामिकेन सह भण्डित्वा मातुघरं अगमासि। कुलूपको भिक्खु सम्मोदनीयं अकासि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अलंवचनीया, भिक्खू’’ति? ‘‘नालंवचनीया, भगवा’’ति। ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, नालंवचनीयाया’’ति।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु पण्डके सञ्चरित्तं समापज्जि। तस्स कुक्कुच्चं अहोसि…पे॰… ‘‘अनापत्ति, भिक्खु, सङ्घादिसेसस्स; आपत्ति थुल्लच्चयस्सा’’ति।
सञ्चरित्तसिक्खापदं निट्ठितं पञ्चमं।
६. कुटिकारसिक्खापदं
३४२. तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे। तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू सञ्ञाचिकायो कुटियो कारापेन्ति अस्सामिकायो अत्तुद्देसिकायो अप्पमाणिकायो। तायो न निट्ठानं गच्छन्ति। ते याचनबहुला विञ्ञत्तिबहुला विहरन्ति – ‘‘पुरिसं देथ, पुरिसत्थकरं देथ, गोणं देथ, सकटं देथ, वासिं देथ, परसुं देथ, कुठारिं देथ, कुदालं देथ, निखादनं देथ, वल्लिं देथ, वेळुं देथ, मुञ्जं देथ, पब्बजं देथ, तिणं देथ, मत्तिकं देथा’’ति। मनुस्सा उपद्दुता याचनाय उपद्दुता विञ्ञत्तिया भिक्खू दिस्वा उब्बिज्जन्तिपि उत्तसन्तिपि पलायन्तिपि अञ्ञेनपि गच्छन्ति अञ्ञेनपि मुखं करोन्ति द्वारम्पि थकेन्ति, गाविम्पि दिस्वा पलायन्ति भिक्खूति मञ्ञमाना।
अथ खो आयस्मा महाकस्सपो राजगहे वस्संवुट्ठो येन आळवी तेन पक्कामि। अनुपुब्बेन येन आळवी तदवसरि। तत्र सुदं आयस्मा महाकस्सपो आळवियं विहरति अग्गाळवे चेतिये। अथ खो आयस्मा महाकस्सपो पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय आळविं पिण्डाय पाविसि। मनुस्सा आयस्मन्तं महाकस्सपं पस्सित्वा उब्बिज्जन्तिपि उत्तसन्तिपि पलायन्तिपि अञ्ञेनपि गच्छन्ति अञ्ञेनपि मुखं करोन्ति द्वारम्पि थकेन्ति। अथ खो आयस्मा महाकस्सपो आळवियं पिण्डाय चरित्वा पच्छाभत्तं पिण्डपातप्पटिक्कन्तो भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘पुब्बायं, आवुसो, आळवी सुभिक्खा अहोसि सुलभपिण्डा सुकरा उञ्छेन पग्गहेन यापेतुं; एतरहि पनायं आळवी दुब्भिक्खा दुल्लभपिण्डा, न सुकरा उञ्छेन पग्गहेन यापेतुं। को नु खो, आवुसो, हेतु को पच्चयो, येनायं आळवी दुब्भिक्खा दुल्लभपिण्डा, न सुकरा उञ्छेन पग्गहेन यापेतु’’न्ति? अथ खो ते भिक्खू आयस्मतो महाकस्सपस्स एतमत्थं आरोचेसुं।
३४३. अथ खो भगवा राजगहे यथाभिरन्तं विहरित्वा येन आळवी तेन चारिकं पक्कामि। अनुपुब्बेन चारिकं चरमानो येन आळवी तदवसरि। तत्र सुदं भगवा आळवियं विहरति अग्गाळवे चेतिये। अथ खो आयस्मा महाकस्सपो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा महाकस्सपो भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा आळवके भिक्खू पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, सञ्ञाचिकायो कुटियो कारापेथ अस्सामिकायो अत्तुद्देसिकायो अप्पमाणिकायो । तायो न निट्ठानं गच्छन्ति। ते तुम्हे याचनबहुला विञ्ञत्तिबहुला विहरथ – ‘पुरिसं देथ पुरिसत्थकरं देथ…पे॰… तिणं देथ मत्तिकं देथा’ति। मनुस्सा उपद्दुता याचनाय उपद्दुता विञ्ञत्तिया भिक्खू दिस्वा उब्बिज्जन्तिपि उत्तसन्तिपि पलायन्तिपि अञ्ञेनपि गच्छन्ति अञ्ञेनपि मुखं करोन्ति द्वारम्पि थकेन्ति, गाविम्पि दिस्वा पलायन्ति भिक्खूति मञ्ञमाना’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… ‘‘कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, संयाचिकायो कुटियो कारापेस्सथ अस्सामिकायो अत्तुद्देसिकायो अप्पमाणिकायो! तायो न निट्ठानं गच्छन्ति। ते तुम्हे याचनबहुला विञ्ञत्तिबहुला विहरिस्सथ – ‘पुरिसं देथ पुरिसत्थकरं देथ…पे॰… तिणं देथ मत्तिकं देथा’ति! नेतं मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰…’’ विगरहित्वा धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि –
३४४. ‘‘भूतपुब्बं , भिक्खवे, द्वे भातरो इसयो गङ्गं नदिं उपनिस्साय विहरिंसु। अथ खो, भिक्खवे, मणिकण्ठो नागराजा गङ्गं नदिं उत्तरित्वा येन कनिट्ठो इसि तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा कनिट्ठं इसिं सत्तक्खत्तुं भोगेहि परिक्खिपित्वा उपरिमुद्धनि महन्तं फणं करित्वा अट्ठासि। अथ खो, भिक्खवे, कनिट्ठो इसि तस्स नागस्स भया किसो अहोसि लूखो दुब्बण्णो उप्पण्डुप्पण्डुकजातो धमनिसन्थतगत्तो। अद्दस खो, भिक्खवे, जेट्ठो इसि कनिट्ठं इसिं किसं लूखं दुब्बण्णं उप्पण्डुप्पण्डुकजातं धमनिसन्थतगत्तं। दिस्वान कनिट्ठं इसिं एतदवोच – ‘‘किस्स त्वं, भो, किसो लूखो दुब्बण्णो उप्पण्डुप्पण्डुकजातो धमनिसन्थतगत्तो’’ति? ‘‘इध, भो, मणिकण्ठो नागराजा गङ्गं नदिं उत्तरित्वा येनाहं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा मं सत्तक्खत्तुं भोगेहि परिक्खिपित्वा उपरिमुद्धनि महन्तं फणं करित्वा अट्ठासि। तस्साहं, भो, नागस्स भया भयाम्हि (सी॰) किसो लूखो दुब्बण्णो उप्पण्डुप्पण्डुकजातो धमनिसन्थतगत्तो’’ति। ‘‘इच्छसि पन त्वं, भो, तस्स नागस्स अनागमन’’न्ति? ‘‘इच्छामहं, भो, तस्स नागस्स अनागमन’’न्ति। ‘‘अपि पन त्वं, भो, तस्स नागस्स किञ्चि पस्ससी’’ति? ‘‘पस्सामहं, भो, मणिमस्स मणिस्स (सी॰ क॰) कण्ठे पिलन्धन’’न्ति। ‘‘तेन हि त्वं, भो, तं नागं मणिं याच – ‘मणिं मे, भो, देहि; मणिना मे अत्थो’’’ति।
अथ खो, भिक्खवे, मणिकण्ठो नागराजा गङ्गं नदिं उत्तरित्वा येन कनिट्ठो इसि तेनुपसङ्कमि ; उपसङ्कमित्वा एकमन्तं अट्ठासि। एकमन्तं ठितं खो, भिक्खवे, मणिकण्ठं नागराजानं कनिट्ठो इसि एतदवोच – ‘‘मणिं मे, भो, देहि; मणिना मे अत्थो’’ति। अथ खो, भिक्खवे, मणिकण्ठो नागराजा – ‘भिक्खु मणिं याचति, भिक्खुस्स मणिना अत्थो’ति खिप्पञ्ञेव अगमासि। दुतियम्पि खो, भिक्खवे, मणिकण्ठो नागराजा गङ्गं नदिं उत्तरित्वा येन कनिट्ठो इसि तेनुपसङ्कमि। अद्दस खो, भिक्खवे, कनिट्ठो इसि मणिकण्ठं नागराजानं दूरतोव आगच्छन्तं। दिस्वान मणिकण्ठं नागराजानं एतदवोच – ‘‘मणिं मे, भो, देहि; मणिना मे अत्थो’’ति। अथ खो, भिक्खवे, मणिकण्ठो नागराजा – ‘‘भिक्खु मणिं याचति, भिक्खुस्स मणिना अत्थो’’ति ततोव पटिनिवत्ति। ततियम्पि खो, भिक्खवे, मणिकण्ठो नागराजा गङ्गं नदिं उत्तरति। अद्दस खो, भिक्खवे, कनिट्ठो इसि मणिकण्ठं नागराजानं गङ्गं नदिं उत्तरन्तं। दिस्वान मणिकण्ठं नागराजानं एतदवोच – ‘‘मणिं मे, भो, देहि; मणिना मे अत्थो’’ति। अथ खो, भिक्खवे, मणिकण्ठो नागराजा कनिट्ठं इसिं गाथाहि अज्झभासि –
जा॰ १.३.७ मणिकण्ठजातकेपि ‘‘ममन्नपानं विपुलं उळारं,
उप्पज्जतीमस्स मणिस्स हेतु।
तं ते न दस्सं अतियाचकोसि।
न चापि ते अस्सममागमिस्सं॥
जा॰ १.३.८ मणिकण्ठजातकेपि ‘‘सुसू यथा सक्खरधोतपाणी।
तासेसि मं सेलमायाचमानो।
तं ते न दस्सं अतियाचकोसि।
न चापि ते अस्सममागमिस्स’’न्ति॥
अथ खो, भिक्खवे, मणिकण्ठो नागराजा – ‘‘भिक्खु मणिं याचति, भिक्खुस्स मणिना अत्थो’’ति पक्कामि। तथा पक्कन्तोव तदापक्कन्तोव (क॰) अहोसि, न पुन पच्चागञ्छि। अथ खो, भिक्खवे, कनिट्ठो इसि तस्स नागस्स दस्सनीयस्स अदस्सनेन भिय्योसोमत्ताय किसो अहोसि लूखो दुब्बण्णो, उप्पण्डुप्पण्डुकजातो धमनिसन्थतगत्तो। अद्दस खो, भिक्खवे, जेट्ठो इसि कनिट्ठं इसिं भिय्योसोमत्ताय किसं लूखं दुब्बण्णं उप्पण्डुप्पण्डुकजातं धमनिसन्थतगत्तं। दिस्वान कनिट्ठं इसिं एतदवोच – ‘‘किस्स त्वं, भो, भिय्योसोमत्ताय किसो लूखो दुब्बण्णो उप्पण्डुप्पण्डुकजातो धमनिसन्थतगत्तो’’ति? ‘‘तस्साहं, भो, नागस्स दस्सनीयस्स अदस्सनेन भिय्योसोमत्ताय किसो लूखो दुब्बण्णो उप्पण्डुप्पण्डुकजातो धमनिसन्थतगत्तो’’ति। अथ खो, भिक्खवे, जेट्ठो इसि कनिट्ठं इसिं गाथाय अज्झभासि –
जा॰ १.३.९ मणिकण्ठजातकेपि ‘‘न तं याचे यस्स पियं जिगीसे,
विदेस्सो देस्सो (सी॰), देस्सो च (स्या॰) होति अतियाचनाय।
नागो मणिं याचितो ब्राह्मणेन।
अदस्सनञ्ञेव तदज्झगमा’’ति॥
तेसञ्हि नाम, भिक्खवे, तिरच्छानगतानं पाणानं अमनापा भविस्सति याचना अमनापा विञ्ञत्ति। किमङ्गं किमङ्ग (सी॰) पन मनुस्सभूतानं!
३४५. ‘‘भूतपुब्बं, भिक्खवे, अञ्ञतरो भिक्खु हिमवन्तपस्से विहरति अञ्ञतरस्मिं वनसण्डे। तस्स खो, भिक्खवे, वनसण्डस्स अविदूरे महन्तं निन्नं पल्ललं। अथ खो,
वासाय उपगच्छति। अथ खो, भिक्खवे, सो भिक्खु तस्स सकुणसङ्घस्स सद्देन उब्बाळ्हो येनाहं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा मं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नं खो अहं, भिक्खवे, तं भिक्खुं एतदवोच – ‘कच्चि, भिक्खु, खमनीयं कच्चि यापनीयं कच्चिसि अप्पकिलमथेन अद्धानं आगतो? कुतो च त्वं, भिक्खु, आगच्छसी’ति? ‘खमनीयं, भगवा, यापनीयं, भगवा। अप्पकिलमथेन चाहं, भन्ते, अद्धानं आगतो। अत्थि, भन्ते, हिमवन्तपस्से महावनसण्डो। तस्स खो पन, भन्ते, वनसण्डस्स अविदूरे महन्तं निन्नं पल्ललं। अथ खो, भन्ते, महासकुणसङ्घो तस्मिं पल्लले दिवसं गोचरं चरित्वा सायं तं वनसण्डं वासाय उपगच्छति। ततो अहं, भगवा, आगच्छामि – तस्स सकुणसङ्घस्स सद्देन उब्बाळ्हो’ति। ‘इच्छसि पन त्वं, भिक्खु, तस्स सकुणसङ्घस्स अनागमन’न्ति ? ‘इच्छामहं, भगवा, तस्स सकुणसङ्घस्स अनागमन’न्ति। ‘तेन हि त्वं, भिक्खु, तत्थ गन्त्वा तं वनसण्डं अज्झोगाहेत्वा रत्तिया पठमं यामं तिक्खत्तुं सद्दमनुस्सावेहि – सुणन्तु मे, भोन्तो सकुणा, यावतिका इमस्मिं वनसण्डे वासं उपगता, पत्तेन मे अत्थो। एकेकं मे, भोन्तो, पत्तं ददन्तू’ति। रत्तिया मज्झिमं यामं… रत्तिया पच्छिमं यामं तिक्खत्तुं सद्दमनुस्सावेहि – ‘सुणन्तु मे, भोन्तो सकुणा, यावतिका इमस्मिं वनसण्डे वासं उपगता, पत्तेन मे अत्थो। एकेकं मे, भोन्तो, पत्तं ददन्तू’ति।
‘‘अथ खो, भिक्खवे, सो भिक्खु तत्थ गन्त्वा तं वनसण्डं अज्झोगाहेत्वा रत्तिया पठमं यामं तिक्खत्तुं सद्दमनुस्सावेसि – ‘सुणन्तु मे, भोन्तो सकुणा, यावतिका इमस्मिं वनसण्डे वासं उपगता, पत्तेन मे अत्थो। एकेकं मे, भोन्तो, पत्तं ददन्तू’ति। रत्तिया मज्झिम यामं… रत्तिया पच्छिमं यामं तिक्खत्तुं सद्दमनुस्सावेसि – ‘सुणन्तु मे, भोन्तो सकुणा, यावतिका इमस्मिं वनसण्डे वासं उपगता, पत्तेन मे अत्थो। एकेकं मे, भोन्तो, पत्तं ददन्तू’ति। अथ खो, भिक्खवे, सो सकुणसङ्घो – ‘भिक्खु पत्तं याचति भिक्खुस्स पत्तेन अत्थो’ति तम्हा वनसण्डा पक्कामि। तथा पक्कन्तोव अहोसि न पुन पच्चागञ्छि। तेसञ्हि नाम, भिक्खवे, तिरच्छानगतानं पाणानं अमनापा भविस्सति याचना अमनापा विञ्ञत्ति। किमङ्गं पन मनुस्सभूतानं’’!
३४६. ‘‘भूतपुब्बं, भिक्खवे, रट्ठपालस्स कुलपुत्तस्स पिता रट्ठपालं कुलपुत्तं गाथाय अज्झभासि –
‘अपाहं ते न जानामि, रट्ठपाल बहू जना।
जा॰ १.७.५४ ते मं सङ्गम्म याचन्ति, कस्मा मं त्वं न याचसी’ति॥
जा॰ १.७.५५ ‘याचको अप्पियो होति, याचं अददमप्पियो।
तस्माहं तं न याचामि, मा मे विदेस्सना अहू’ति॥
‘‘सो हि नाम, भिक्खवे, रट्ठपालो कुलपुत्तो सकं पितरं एवं वक्खति। किमङ्गं पन जनो जनं!
३४७. ‘‘गिहीनं, भिक्खवे, दुस्संहरानि भोगानि सम्भतानिपि दुरक्खियानि । तत्थ नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, एवं दुस्संहरेसु भोगेसु सम्भतेसुपि दुरक्खियेसु याचनबहुला विञ्ञत्तिबहुला विहरिस्सथ – ‘पुरिसं देथ, पुरिसत्थकरं देथ, गोणं देथ, सकटं देथ, वासिं देथ, परसुं देथ, कुठारिं देथ, कुदालं देथ, निखादनं देथ, वल्लिं देथ, वेळुं देथ, मुञ्जं देथ , पब्बजं देथ, तिणं देथ, मत्तिकं देथा’’ति! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३४८. ‘‘सञ्ञाचिकाय पन भिक्खुना कुटिं कारयमानेन अस्सामिकं अत्तुद्देसं पमाणिका कारेतब्बा। तत्रिदं पमाणं – दीघसो द्वादस विदत्थियो, सुगतविदत्थिया; तिरियं सत्तन्तरा। भिक्खू अभिनेतब्बा वत्थुदेसनाय। तेहि भिक्खूहि वत्थु देसेतब्बं – अनारम्भं अनारब्भं (क॰) सपरिक्कमनं। सारम्भे सारब्भे (क॰) चे भिक्खु वत्थुस्मिं अपरिक्कमने सञ्ञाचिकाय कुटिं कारेय्य, भिक्खू वा अनभिनेय्य वत्थुदेसनाय, पमाणं वा अतिक्कामेय्य, सङ्घादिसेसो’’ति।
३४९. सञ्ञाचिका नाम सयं याचित्वा पुरिसम्पि पुरिसत्थकरम्पि गोणम्पि सकटम्पि वासिम्पि परसुम्पि कुठारिम्पि कुदालम्पि निखादनम्पि वल्लिम्पि वेळुम्पि मुञ्जम्पि पब्बजम्पि तिणम्पि मत्तिकम्पि।
कुटि नाम उल्लित्ता वा होति अवलित्ता वा उल्लित्तावलित्ता वा।
कारयमानेनाति करोन्तो वा कारापेन्तो वा।
अस्सामिकन्ति न अञ्ञो कोचि सामिको होति, इत्थी वा पुरिसो वा गहट्ठो वा पब्बजितो वा।
अत्तुद्देसन्ति अत्तनो अत्थाय।
पमाणिका कारेतब्बा। तत्रिदं पमाणं – दीघसो द्वादस विदत्थियो, सुगतविदत्थियाति बाहिरिमेन मानेन।
तिरियं सत्तन्तराति अब्भन्तरिमेन मानेन।
भिक्खू अभिनेतब्बा वत्थुदेसनायाति तेन कुटिकारकेन भिक्खुना कुटिवत्थुं सोधेत्वा सङ्घं उपसङ्कमित्वा एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा वुड्ढानं भिक्खूनं पादे वन्दित्वा उक्कुटिकं निसीदित्वा अञ्जलिं पग्गहेत्वा एवमस्स वचनीयो – ‘‘अहं, भन्ते, सञ्ञाचिकाय कुटिं कत्तुकामो अस्सामिकं अत्तुद्देसं। सोहं, भन्ते, सङ्घं कुटिवत्थुओलोकनं याचामी’’ति। दुतियम्पि याचितब्बा। ततियम्पि याचितब्बा। सचे सब्बो सङ्घो उस्सहति कुटिवत्थुं ओलोकेतुं, सब्बेन सङ्घेन ओलोकेतब्बं। नो चे सब्बो सङ्घो उस्सहति कुटिवत्थुं ओलोकेतुं, ये तत्थ होन्ति भिक्खू ब्यत्ता पटिबला सारम्भं अनारम्भं सपरिक्कमनं अपरिक्कमनं जानितुं ते याचित्वा सम्मन्नितब्बा। एवञ्च पन, भिक्खवे, सम्मन्नितब्बा। ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
३५०. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु सञ्ञाचिकाय कुटिं कत्तुकामो अस्सामिकं अत्तुद्देसं। सो सङ्घं कुटिवत्थुओलोकनं याचति। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामञ्च इत्थन्नामञ्च भिक्खू सम्मन्नेय्य इत्थन्नामस्स भिक्खुनो कुटिवत्थुं ओलोकेतुं। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु सञ्ञाचिकाय कुटिं कत्तुकामो अस्सामिकं अत्तुद्देसं। सो सङ्घं कुटिवत्थुओलोकनं याचति। सङ्घो इत्थन्नामञ्च इत्थन्नामञ्च भिक्खू सम्मन्नति इत्थन्नामस्स भिक्खुनो कुटिवत्थुं ओलोकेतुं। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स च इत्थन्नामस्स च भिक्खूनं सम्मुति सम्मति (स्या॰) इत्थन्नामस्स भिक्खुनो कुटिवत्थुं ओलोकेतुं, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘सम्मता सङ्घेन इत्थन्नामो च इत्थन्नामो च भिक्खू इत्थन्नामस्स भिक्खुनो कुटिवत्थुं ओलोकेतुं। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति।
३५१. तेहि सम्मतेहि भिक्खूहि तत्थ गन्त्वा कुटिवत्थु ओलोकेतब्बं, सारम्भं अनारम्भं सपरिक्कमनं अपरिक्कमनं जानितब्बं। सचे सारम्भं होति अपरिक्कमनं, ‘मा इध करी’ति वत्तब्बो। सचे अनारम्भं होति सपरिक्कमनं, सङ्घस्स आरोचेतब्बं – ‘अनारम्भं सपरिक्कमन’न्ति। तेन कुटिकारकेन भिक्खुना सङ्घं उपसङ्कमित्वा एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा वुड्ढानं भिक्खूनं पादे वन्दित्वा उक्कुटिकं निसीदित्वा अञ्जलिं पग्गहेत्वा एवमस्स वचनीयो – ‘‘अहं, भन्ते, सञ्ञाचिकाय कुटिं कत्तुकामो अस्सामिकं अत्तुद्देसं । सोहं, भन्ते, सङ्घं कुटिवत्थुदेसनं याचामी’’ति। दुतियम्पि याचितब्बा। ततियम्पि याचितब्बा। ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
३५२. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु सञ्ञाचिकाय कुटिं कत्तुकामो अस्सामिकं अत्तुद्देसं। सो सङ्घं कुटिवत्थुदेसनं याचति। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामस्स भिक्खुनो कुटिवत्थुं देसेय्य। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु सञ्ञाचिकाय कुटिं कत्तुकामो अस्सामिकं अत्तुद्देसं। सो सङ्घं कुटिवत्थुदेसनं याचति। सङ्घो इत्थन्नामस्स भिक्खुनो कुटिवत्थुं देसेति। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स भिक्खुनो कुटिवत्थुस्स देसना, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘देसितं सङ्घेन इत्थन्नामस्स भिक्खुनो कुटिवत्थु। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति।
३५३. सारम्भं नाम किपिल्लिकानं वा आसयो होति, उपचिकानं वा आसयो होति, उन्दुरानं वा आसयो होति, अहीनं वा आसयो होति, विच्छिकानं वा आसयो होति, सतपदीनं वा आसयो होति, हत्थीनं वा आसयो होति, अस्सानं वा आसयो होति, सीहानं वा आसयो होति, ब्यग्घानं वा आसयो होति, दीपीनं वा आसयो होति, अच्छानं वा आसयो होति, तरच्छानं वा आसयो होति, येसं केसञ्चि तिरच्छानगतानं पाणानं आसयो होति, पुब्बण्णनिस्सितं वा होति, अपरण्णनिस्सितं वा होति, अब्भाघातनिस्सितं वा होति, आघातननिस्सितं वा होति, सुसाननिस्सितं वा होति, उय्याननिस्सितं वा होति, राजवत्थुनिस्सितं वा होति, हत्थिसालानिस्सितं वा होति, अस्ससालानिस्सितं वा होति, बन्धनागारनिस्सितं वा होति, पानागारनिस्सितं वा होति, सूननिस्सितं वा होति, रच्छानिस्सितं वा होति, चच्चरनिस्सितं वा होति, सभानिस्सितं वा होति, संसरणनिस्सितं वा सञ्चरणनिस्सितं वा (क॰) होति। एतं सारम्भं नाम।
अपरिक्कमनं नाम न सक्का होति यथायुत्तेन सकटेन अनुपरिगन्तुं समन्ता निस्सेणिया अनुपरिगन्तुं। एतं अपरिक्कमनं नाम।
अनारम्भं नाम न किपिल्लिकानं वा आसयो होति, न उपचिकानं वा आसयो होति, न उन्दुरानं वा आसयो होति, न अहीनं वा आसयो होति, न विच्छिकानं वा आसयो होति, न सतपदीनं वा आसयो होति…पे॰… न संसरणनिस्सितं वा होति। एतं अनारम्भं नाम।
सपरिक्कमनं नाम सक्का होति यथायुत्तेन सकटेन अनुपरिगन्तुं, समन्ता निस्सेणिया अनुपरिगन्तुं। एतं सपरिक्कमनं नाम।
सञ्ञाचिका नाम सयं याचित्वा पुरिसम्पि पुरिसत्थकरम्पि…पे॰… मत्तिकम्पि ।
कुटि नाम उल्लित्ता वा होति वा अवलित्ता वा उल्लित्तावलित्ता वा।
कारेय्याति करोति वा कारापेति वा।
भिक्खू वा अनभिनेय्य, वत्थुदेसनाय पमाणं वा अतिक्कामेय्याति ञत्तिदुतियेन कम्मेन कुटिवत्थुं न देसापेत्वा, आयामतो वा वित्थारतो वा अन्तमसो केसग्गमत्तम्पि अतिक्कामेत्वा करोति वा कारापेति वा, पयोगे पयोगे दुक्कटं। एकं पिण्डं अनागते आपत्ति थुल्लच्चयस्स। तस्मिं पिण्डे आगते आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सङ्घादिसेसोति…पे॰… तेनपि वुच्चति सङ्घादिसेसोति।
३५४. भिक्खु कुटिं करोति अदेसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन द्विन्नं दुक्कटानं। भिक्खु कुटिं करोति अदेसितवत्थुकं सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स। भिक्खु कुटिं करोति अदेसितवत्थुकं अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स। भिक्खु कुटिं करोति अदेसितवत्थुकं अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
३५५. भिक्खु कुटिं करोति देसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं। भिक्खु कुटिं करोति देसितवत्थुकं सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स। भिक्खु कुटिं करोति देसितवत्थुकं अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स। भिक्खु कुटिं करोति देसितवत्थुकं अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
भिक्खु कुटिं करोति पमाणातिक्कन्तं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन द्विन्नं दुक्कटानं। भिक्खु कुटिं करोति पमाणातिक्कन्तं सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स। भिक्खु कुटिं करोति पमाणातिक्कन्तं अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स। भिक्खु कुटिं करोति पमाणातिक्कन्तं अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
भिक्खु कुटिं करोति पमाणिकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं। भिक्खु कुटिं करोति पमाणिकं सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स। भिक्खु कुटिं करोति पमाणिकं अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स। भिक्खु कुटिं करोति पमाणिकं अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
भिक्खु कुटिं करोति अदेसितवत्थुकं पमाणातिक्कन्तं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसेन द्विन्नं दुक्कटानं। भिक्खु कुटिं करोति अदेसितवत्थुकं पमाणातिक्कन्तं सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स। भिक्खु कुटिं करोति अदेसितवत्थुकं पमाणातिक्कन्तं अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स। भिक्खु कुटिं करोति अदेसितवत्थुकं पमाणातिक्कन्तं अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसानं।
भिक्खु कुटिं करोति देसितवत्थुकं पमाणिकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं। भिक्खु कुटिं करोति देसितवत्थुकं पमाणिकं सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स। भिक्खु कुटिं करोति देसितवत्थुकं पमाणिकं अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स। भिक्खु कुटिं करोति देसितवत्थुकं पमाणिकं अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
३५६. भिक्खु समादिसति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति अदेसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं , आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
भिक्खु समादिसति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति देसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
भिक्खु समादिसति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति पमाणातिक्कन्तं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
भिक्खु समादिसति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति पमाणिकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
भिक्खु समादिसति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति अदेसितवत्थुकं पमाणातिक्कन्तं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसेन द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसानं।
भिक्खु समादिसति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति देसितवत्थुकं पमाणिकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
३५७. भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। न च समादिसति – ‘‘देसितवत्थुका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति अदेसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। न च समादिसति – ‘‘देसितवत्थुका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति देसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। न च समादिसति – ‘‘पमाणिका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति पमाणातिक्कन्तं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। न च समादिसति – ‘‘पमाणिका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति पमाणिकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। न च समादिसति – ‘‘देसितवत्थुका च होतु पमाणिका च अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति अदेसितवत्थुकं पमाणातिक्कन्तं सारम्भं अपरिक्कमनं , आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसेन द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स …पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसानं।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। न च समादिसति – ‘‘देसितवत्थुका च होतु पमाणिका च अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति देसितवत्थुकं पमाणिकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
३५८. भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति अदेसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं। सो सुणाति – ‘‘कुटि किर मे कयिरति अदेसितवत्थुका सारम्भा अपरिक्कमना’’ति। तेन भिक्खुना सामं वा गन्तब्बं दूतो वा पाहेतब्बो – ‘‘देसितवत्थुका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। नो चे सामं वा गच्छेय्य दूतं वा पहिणेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति अदेसितवत्थुकं सारम्भं सपरिक्कमनं। सो सुणाति – ‘‘कुटि किर मे कयिरति अदेसितवत्थुका सारम्भा सपरिक्कमना’’ति। तेन भिक्खुना सामं वा गन्तब्बं दूतो वा पाहेतब्बो – ‘‘देसितवत्थुका च होतु अनारम्भा चा’’ति। नो चे सामं वा गच्छेय्य दूतं वा पहिणेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति अदेसितवत्थुकं अनारम्भं अपरिक्कमनं। सो सुणाति – ‘‘कुटि किर मे कयिरति अदेसितवत्थुका अनारम्भा अपरिक्कमना’’ति। तेन भिक्खुना सामं वा गन्तब्बं दूतो वा पाहेतब्बो – ‘‘देसितवत्थुका च होतु सपरिक्कमना चा’’ति। नो चे सामं वा गच्छेय्य दूतं वा पहिणेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति अदेसितवत्थुकं अनारम्भं सपरिक्कमनं। सो सुणाति – ‘‘कुटि किर मे कयिरति अदेसितवत्थुका अनारम्भा सपरिक्कमना’’ति। तेन भिक्खुना सामं वा गन्तब्बं दूतो वा पाहेतब्बो – ‘‘देसितवत्थुका होतू’’ति। नो चे सामं वा गच्छेय्य दूतं वा पहिणेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति देसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं। सो सुणाति – ‘‘कुटि किर मे कयिरति देसितवत्थुका सारम्भा अपरिक्कमना’’ति। तेन भिक्खुना सामं वा गन्तब्बं दूतो वा पाहेतब्बो – ‘‘अनारम्भा च होतु सपरिक्कमना चा’’ति। नो चे सामं वा गच्छेय्य दूतं वा पहिणेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति देसितवत्थुकं सारम्भं सपरिक्कमनं। सो सुणाति – ‘‘कुटि किर मे कयिरति देसितवत्थुका सारम्भा सपरिक्कमना’’ति। तेन भिक्खुना सामं वा गन्तब्बं दूतो वा पाहेतब्बो – ‘‘अनारम्भा होतू’’ति। नो चे सामं वा गच्छेय्य दूतं वा पहिणेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति देसितवत्थुकं अनारम्भं अपरिक्कमनं। सो सुणाति – ‘‘कुटि किर मे कयिरति देसितवत्थुका अनारम्भा अपरिक्कमना’’ति। तेन भिक्खुना सामं वा गन्तब्बं दूतो वा पाहेतब्बो – ‘‘सपरिक्कमना होतू’’ति। नो चे सामं वा गच्छेय्य दूतं वा पहिणेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति देसितवत्थुकं अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
३५९. भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘पमाणिका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति पमाणातिक्कन्तं सारम्भं अपरिक्कमनं। सो सुणाति – ‘‘कुटि किर मे कयिरति पमाणातिक्कन्ता सारम्भा अपरिक्कमना’’ति। तेन भिक्खुना सामं वा गन्तब्बं दूतो वा पाहेतब्बो – ‘‘पमाणिका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति…पे॰… ‘‘पमाणिका च होतु अनारम्भा चा’’ति…पे॰… ‘‘पमाणिका च होतु सपरिक्कमना चा’’ति…पे॰… ‘‘पमाणिका होतू’’ति। नो चे सामं वा गच्छेय्य दूतं वा पहिणेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘पमाणिका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति पमाणिकं सारम्भं अपरिक्कमनं। सो सुणाति – ‘‘कुटि किर मे कयिरति पमाणिका सारम्भा अपरिक्कमना’’ति। तेन भिक्खुना सामं वा गन्तब्बं दूतो वा पाहेतब्बो – ‘‘अनारम्भा च होतु सपरिक्कमना चा’’ति…पे॰… ‘‘अनारम्भा होतू’’ति…पे॰… ‘‘सपरिक्कमना होतू’’ति…पे॰… अनापत्ति।
३६०. भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुका च होतु पमाणिका च अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति अदेसितवत्थुकं पमाणातिक्कन्तं सारम्भं अपरिक्कमनं। सो सुणाति – ‘‘कुटि किर मे कयिरति अदेसितवत्थुका पमाणातिक्कन्ता सारम्भा अपरिक्कमना’’ति। तेन भिक्खुना सामं वा गन्तब्बं दूतो वा पाहेतब्बो – ‘‘देसितवत्थुका च होतु पमाणिका च अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति…पे॰… ‘‘देसितवत्थुका च होतु पमाणिका च अनारम्भा चा’’ति…पे॰… ‘‘देसितवत्थुका च होतु पमाणिका च सपरिक्कमना चा’’ति…पे॰… ‘‘देसितवत्थुका च होतु पमाणिका चा’’ति। नो चे सामं वा गच्छेय्य दूतं वा पहिणेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुका च होतु पमाणिका च अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति देसितवत्थुकं पमाणिकं सारम्भं अपरिक्कमनं। सो सुणाति – ‘‘कुटि किर मे कयिरति देसितवत्थुका पमाणिका सारम्भा अपरिक्कमना’’ति। तेन भिक्खुना सामं वा गन्तब्बं दूतो वा पाहेतब्बो – ‘‘अनारम्भा च होतु सपरिक्कमना चा’’ति…पे॰… ‘‘अनारम्भा होतू’’ति…पे॰… ‘‘सपरिक्कमना होतू’’ति…पे॰… अनापत्ति।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति अदेसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं तिण्णं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं दुक्कटस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति देसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं द्विन्नं दुक्काटनं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘पमाणिका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति पमाणातिक्कन्तं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं तिण्णं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं आपत्ति कारुकानं दुक्कटस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘पमाणिका च होतु अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति पमाणिकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुका च होतु पमाणिका च अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति अदेसितवत्थुकं पमाणातिक्कन्तं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं चतुन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं तिण्णं दुक्कटानं…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं तिण्णं दुक्कटानं…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं द्विन्नं दुक्कटानं।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुका च होतु पमाणिका च अनारम्भा च सपरिक्कमना चा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति देसितवत्थुकं पमाणिकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
३६१. भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति अदेसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं। सो चे विप्पकते आगच्छति, तेन भिक्खुना सा कुटि अञ्ञस्स वा दातब्बा भिन्दित्वा वा पुन कातब्बा। नो चे अञ्ञस्स वा ददेय्य भिन्दित्वा वा पुन कारेय्य, आपत्ति सङ्घादिसेसेन द्विन्नं दुक्कटानं।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति अदेसितवत्थुकं सारम्भं सपरिक्कमनं। सो चे विप्पकते आगच्छति, तेन भिक्खुना सा कुटि अञ्ञस्स वा दातब्बा भिन्दित्वा वा पुन कातब्बा। नो चे अञ्ञस्स वा ददेय्य भिन्दित्वा वा पुन कारेय्य, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं…पे॰… आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं…पे॰… आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति देसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं। सो चे विप्पकते आगच्छति, तेन भिक्खुना सा कुटि अञ्ञस्स वा दातब्बा भिन्दित्वा वा पुन कातब्बा। नो चे अञ्ञस्स वा ददेय्य भिन्दित्वा वा पुन कारेय्य, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
३६२. भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति पमाणातिक्कन्तं सारम्भं अपरिक्कमनं। सो चे विप्पकते आगच्छति, तेन भिक्खुना सा कुटि अञ्ञस्स वा दातब्बा भिन्दित्वा वा पुन कातब्बा। नो चे अञ्ञस्स वा ददेय्य भिन्दित्वा वा पुन कारेय्य, आपत्ति सङ्घादिसेसेन द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति पमाणिकं सारम्भं अपरिक्कमनं। सो चे विप्पकते आगच्छति, तेन भिक्खुना सा कुटि अञ्ञस्स वा दातब्बा भिन्दित्वा वा पुन कातब्बा । नो चे अञ्ञस्स वा ददेय्य भिन्दित्वा वा पुन कारेय्य, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति अदेसितवत्थुकं पमाणातिक्कन्तं सारम्भं अपरिक्कमनं। सो चे विप्पकते आगच्छति, तेन भिक्खुना सा कुटि अञ्ञस्स वा दातब्बा भिन्दित्वा वा पुन कातब्बा। नो चे अञ्ञस्स वा ददेय्य भिन्दित्वा वा पुन कारेय्य, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसेन द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं सङ्घादिसेसानं।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति देसितवत्थुकं पमाणिकं सारम्भं अपरिक्कमनं। सो चे विप्पकते आगच्छति, तेन भिक्खुना सा कुटि अञ्ञस्स वा दातब्बा भिन्दित्वा वा पुन कातब्बा। नो चे अञ्ञस्स वा ददेय्य भिन्दित्वा वा पुन कारेय्य, आपत्ति द्विन्नं दुक्काटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘कुटिं मे करोथा’’ति। तस्स कुटिं करोन्ति देसितवत्थुकं पमाणिकं अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
३६३. अत्तना विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
अत्तना विप्पकतं परेहि परियोसापेति परियोसावापेति (क॰), आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
परेहि विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
परेहि विप्पकतं परेहि परियोसापेति परियोसावापेति (क॰), आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
३६४. अनापत्ति लेणे गुहाय तिणकुटिकाय अञ्ञस्सत्थाय वासागारं ठपेत्वा सब्बत्थ, अनापत्ति उम्मत्तकस्स आदिकम्मिकस्साति।
कुटिकारसिक्खापदं निट्ठितं छट्ठं।
७. विहारकारसिक्खापदं
३६५. तेन समयेन बुद्धो भगवा कोसम्बियं विहरति घोसितारामे। तेन खो पन समयेन आयस्मतो छन्नस्स उपट्ठाको गहपति आयस्मन्तं छन्नं एतदवोच – ‘‘विहारवत्थुं, भन्ते, जानाहि अय्यस्स विहारं कारापेस्सामी’’ति। अथ खो आयस्मा छन्नो विहारवत्थुं सोधेन्तो अञ्ञतरं चेतियरुक्खं छेदापेसि गामपूजितं निगमपूजितं नगरपूजितं जनपदपूजितं रट्ठपूजितं। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया चेतियरुक्खं छेदापेस्सन्ति गामपूजितं निगमपूजितं नगरपूजितं जनपदपूजितं रट्ठपूजितं! एकिन्द्रियं समणा सक्यपुत्तिया जीवं विहेठेन्ती’’ विहेठेस्सन्ति (कत्थचि) ति। अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा छन्नो चेतियरुक्खं छेदापेस्सति गामपूजितं…पे॰… रट्ठपूजित’’न्ति! अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं छन्नं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर त्वं, छन्न, चेतियरुक्खं छेदापेसि गामपूजितं…पे॰… रट्ठपूजित’’न्ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… ‘‘कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, चेतियरुक्खं छेदापेस्ससि गामपूजितं निगमपूजितं नगरपूजितं जनपदपूजितं रट्ठपूजितं! जीवसञ्ञिनो हि, मोघपुरिस, मनुस्सा रुक्खस्मिं। नेतं, मोघपुरिस , अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३६६. ‘‘महल्लकं पन भिक्खुना विहारं कारयमानेन सस्सामिकं अत्तुद्देसं भिक्खू अभिनेतब्बा वत्थुदेसनाय। तेहि भिक्खूहि वत्थु देसेतब्बं अनारम्भं सपरिक्कमनं। सारम्भे चे भिक्खु वत्थुस्मिं अपरिक्कमने महल्लकं विहारं कारेय्य भिक्खू वा अनभिनेय्य वत्थुदेसनाय, सङ्घादिसेसो’’ति।
३६७. महल्लको नाम विहारो सस्सामिको वुच्चति।
विहारो नाम उल्लित्तो वा होति अवलित्तो वा उल्लित्तावलित्तो वा।
कारयमानेनाति करोन्तो वा कारापेन्तो वा।
सस्सामिकन्ति अञ्ञो कोचि सामिको होति इत्थी वा पुरिसो वा गहट्ठो वा पब्बजितो वा।
अत्तुद्देसन्ति अत्तनो अत्थाय।
भिक्खू अभिनेतब्बा वत्थुदेसनायाति तेन विहारकारकेन भिक्खुना विहारवत्थुं सोधेत्वा सङ्घं उपसङ्कमित्वा एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा वुड्ढानं भिक्खूनं पादे वन्दित्वा उक्कुटिकं निसीदित्वा अञ्जलिं पग्गहेत्वा एवमस्स वचनीयो – ‘‘अहं, भन्ते, महल्लकं विहारं कत्तुकामो सस्सामिकं अत्तुद्देसं। सोहं, भन्ते, सङ्घं विहारवत्थुओलोकनं याचामी’’ति। दुतियम्पि याचितब्बा। ततियम्पि याचितब्बा। सचे सब्बो सङ्घो उस्सहति विहारवत्थुं ओलोकेतुं सब्बेन सङ्घेन ओलोकेतब्बं। नो चे सब्बो सङ्घो उस्सहति विहारवत्थुं ओलोकेतुं, ये तत्थ होन्ति भिक्खू ब्यत्ता पटिबला सारम्भं अनारम्भं सपरिक्कमनं अपरिक्कमनं जानितुं ते याचित्वा सम्मन्नितब्बा। एवञ्च पन, भिक्खवे, सम्मन्नितब्बा। ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
३६८. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु महल्लकं विहारं कत्तुकामो सस्सामिकं अत्तुद्देसं। सो सङ्घं विहारवत्थुओलोकनं याचति। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामञ्च इत्थन्नामञ्च भिक्खु सम्मन्नेय्य इत्थन्नामस्स भिक्खुनो विहारवत्थुं ओलोकेतुं। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु महल्लकं विहारं कत्तुकामो सस्सामिकं अत्तुद्देसं। सो सङ्घं विहारवत्थुओलोकनं याचति। सङ्घो इत्थन्नामञ्च इत्थन्नामञ्च भिक्खू सम्मन्नति इत्थन्नामस्स भिक्खुनो विहारवत्थुं ओलोकेतुं। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स च इत्थन्नामस्स च भिक्खूनं सम्मुति इत्थन्नामस्स भिक्खुनो विहारवत्थुं ओलोकेतुं, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘सम्मता सङ्घेन इत्थन्नामो च इत्थन्नामो च भिक्खू इत्थन्नामस्स भिक्खुनो विहारवत्थुं ओलोकेतुं। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति।
३६९. तेहि सम्मतेहि भिक्खूहि तत्थ गन्त्वा विहारवत्थु ओलोकेतब्बं; सारम्भं अनारम्भं सपरिक्कमनं अपरिक्कमनं जानितब्बं। सचे सारम्भं होति अपरिक्कमनं, ‘मायिध करी’ति वत्तब्बो। सचे अनारम्भं होति सपरिक्कमनं, सङ्घस्स आरोचेतब्बं – ‘अनारम्भं सपरिक्कमन’न्ति । तेन विहारकारकेन भिक्खुना सङ्घं उपसङ्कमित्वा एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा वुड्ढानं भिक्खूनं पादे वन्दित्वा उक्कुटिकं निसीदित्वा अञ्जलिं पग्गहेत्वा एवमस्स वचनीयो – ‘‘अहं, भन्ते, महल्लकं विहारं कत्तुकामो सस्सामिकं अत्तुद्देसं । सोहं, भन्ते, सङ्घं विहारवत्थुदेसनं याचामी’’ति। दुतियम्पि याचितब्बा। ततियम्पि याचितब्बा। ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
३७०. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु महल्लकं विहारं कत्तुकामो सस्सामिकं अत्तुद्देसं। सो सङ्घं विहारवत्थुदेसनं याचति। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामस्स भिक्खुनो विहारवत्थुं देसेय्य। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु महल्लकं विहारं कत्तुकामो सस्सामिकं अत्तुद्देसं। सो सङ्घं विहारवत्थुदेसनं याचति। सङ्घो इत्थन्नामस्स भिक्खुनो विहारवत्थुं देसेति। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स भिक्खुनो विहारवत्थुस्स देसना, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘देसितं सङ्घेन इत्थन्नामस्स भिक्खुनो विहारवत्थुं। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति।
३७१. सारम्भं नाम किपिल्लिकानं वा आसयो होति, उपचिकानं वा आसयो होति, उन्दूरानं वा…पे॰… अहीनं वा विच्छिकानं वा सतपदीनं वा हत्थीनं वा अस्सानं वा सीहानं वा ब्यग्घानं वा दीपीनं वा अच्छानं वा तरच्छानं वा आसयो होति, येसं केसञ्चि तिरच्छानगतानं पाणानं आसयो होति, पुब्बण्णनिस्सितं वा होति, अपरण्णनिस्सितं वा होति, अब्भाघातनिस्सितं वा होति, आघातननिस्सितं वा होति, सुसाननिस्सितं वा होति, उय्याननिस्सितं वा होति, राजवत्थुनिस्सितं वा होति, हत्थिसालानिस्सितं वा होति, अस्ससालानिस्सितं वा होति, बन्धनागारनिस्सितं वा होति, पानागारनिस्सितं वा होति, सूननिस्सितं वा होति, रच्छानिस्सितं वा होति, चच्चरनिस्सितं वा होति, सभानिस्सितं वा होति, संसरणनिस्सितं वा होति। एतं सारम्भं नाम।
अपरिक्कमनं नाम न सक्का होति यथायुत्तेन सकटेन अनुपरिगन्तुं, समन्ता निस्सेणिया अनुपरिगन्तुं। एतं अपरिक्कमनं नाम।
अनारम्भं नाम न किपिल्लिकानं वा आसयो होति…पे॰… न संसरणनिस्सितं वा होति। एतं अनारम्भं नाम।
सपरिक्कमनं नाम सक्का होति यथायुत्तेन सकटेन अनुपरिगन्तुं, समन्ता निस्सेणिया अनुपरिगन्तुं। एतं सपरिक्कमनं नाम।
महल्लको नाम विहारो सस्सामिको वुच्चति।
विहारो नाम उल्लित्तो वा होति अवलित्तो वा उल्लित्तावलित्तो वा।
कारेय्याति करोति वा कारापेति वा।
भिक्खू वा अनभिनेय्य वत्थुदेसनायाति ञत्तिदुतियेन कम्मेन विहारवत्थुं न देसापेत्वा करोति वा कारापेति वा, पयोगे दुक्कटं। एकं पिण्डं अनागते, आपत्ति थुल्लच्चयस्स । तस्मिं पिण्डे आगते, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सङ्घादिसेसोति…पे॰… तेनपि वुच्चति – ‘सङ्घादिसेसो’ति।
३७२. भिक्खु विहारं करोति अदेसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन द्विन्नं दुक्कटानं। भिक्खु विहारं करोति अदेसितवत्थुकं सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स। भिक्खु विहारं करोति अदेसितवत्थुकं अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स। भिक्खु विहारं करोति अदेसितवत्थुकं अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
भिक्खु विहारं करोति देसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं। भिक्खु विहारं करोति देसितवत्थुकं सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स। भिक्खु विहारं करोति देसितवत्थुकं अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स। भिक्खु विहारं करोति देसितवत्थुकं अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
३७३. भिक्खु समादिसति – ‘‘विहारं मे करोथा’’ति। तस्स विहारं करोन्ति अदेसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
भिक्खु समादिसति – ‘‘विहारं मे करोथा’’ति। तस्स विहारं करोन्ति देसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
३७४. भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘विहारं मे करोथा’’ति। न च समादिसति – ‘‘देसितवत्थुको च होतु अनारम्भो च सपरिक्कमनो चा’’ति। तस्स विहारं करोन्ति अदेसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘विहारं मे करोथा’’ति। न च समादिसति – ‘‘देसितवत्थुको च होतु अनारम्भो च सपरिक्कमनो चा’’ति। तस्स विहारं करोन्ति देसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
३७५. भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘विहारं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुको च होतु अनारम्भो च सपरिक्कमनो चा’’ति। तस्स विहारं करोन्ति अदेसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं। सो सुणाति – ‘‘विहारो किर मे कयिरति अदेसितवत्थुको सारम्भो अपरिक्कमनो’’ति। तेन भिक्खुना सामं वा गन्तब्बं दूतो वा पाहेतब्बो – ‘‘देसितवत्थुको च होतु अनारम्भो च सपरिक्कमनो चा’’ति …पे॰… ‘‘देसितवत्थुको च होतु अनारम्भो चा’’ति…पे॰… ‘‘देसितवत्थुको च होतु सपरिक्कमनो चा’’ति …पे॰… ‘‘देसितवत्थुको होतू’’ति। नो चे सामं वा गच्छेय्य दूतं वा पहिणेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘विहारं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुको च होतु अनारम्भो च सपरिक्कमनो चा’’ति। तस्स विहारं करोन्ति देसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं। सो सुणाति – ‘‘विहारो किर मे कयिरति देसितवत्थुको सारम्भो अपरिक्कमनो’’ति। तेन भिक्खुना सामं वा गन्तब्बं दूतो वा पाहेतब्बो – ‘‘अनारम्भो च होतु सपरिक्कमनो चा’’ति…पे॰… ‘‘अनारम्भो होतू’’ति ‘‘सपरिक्कमनो होतू’’ति, अनापत्ति।
३७६. भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘विहारं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुको च होतु अनारम्भो च सपरिक्कमनो चा’’ति। तस्स विहारं करोन्ति अदेसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं तिण्णं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं दुक्कटस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘विहारं मे करोथा’’ति। समादिसति च – ‘‘देसितवत्थुको च होतु अनारम्भो च सपरिक्कमनो चा’’ति। तस्स विहारं करोन्ति देसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं , आपत्ति कारुकानं द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति कारुकानं दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
३७७. भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘विहारं मे करोथा’’ति। तस्स विहारं करोन्ति अदेसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं। सो चे विप्पकते आगच्छति, तेन भिक्खुना सो विहारो अञ्ञस्स वा दातब्बो भिन्दित्वा वा पुन कातब्बो। नो चे अञ्ञस्स वा ददेय्य भिन्दित्वा वा पुन कारेय्य, आपत्ति सङ्घादिसेसेन द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
भिक्खु समादिसित्वा पक्कमति – ‘‘विहारं मे करोथा’’ति। तस्स विहारं करोन्ति देसितवत्थुकं सारम्भं अपरिक्कमनं। सो चे विप्पकते आगच्छति, तेन भिक्खुना सो विहारो अञ्ञस्स वा दातब्बो भिन्दित्वा वा पुन कातब्बो। नो चे अञ्ञस्स वा ददेय्य भिन्दित्वा वा पुन कारेय्य, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं…पे॰… सारम्भं सपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं अपरिक्कमनं, आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰… अनारम्भं सपरिक्कमनं, अनापत्ति।
३७८. अत्तना विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स ।
अत्तना विप्पकतं परेहि परियोसापेति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
परेहि विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
परेहि विप्पकतं परेहि परियोसापेति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
३७९. अनापत्ति लेणे गुहाय तिणकुटिकाय अञ्ञस्सत्थाय वासागारं ठपेत्वा सब्बत्थ। अनापत्ति उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
विहारकारसिक्खापदं निट्ठितं सत्तमं।
८. दुट्ठदोससिक्खापदं
३८०. इदं वत्थु चूळव॰ १८९ तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे। तेन खो पन समयेन आयस्मता दब्बेन मल्लपुत्तेन जातिया सत्तवस्सेन अरहत्तं सच्छिकतं होति। यं किञ्चि यञ्च किञ्चि (सी॰ क॰) सावकेन पत्तब्बं सब्बं तेन अनुप्पत्तं होति। नत्थि चस्स किञ्चि उत्तरि करणीयं, कतस्स वा पतिचयो। अथ खो आयस्मतो दब्बस्स मल्लपुत्तस्स रहोगतस्स पटिसल्लीनस्स एवं चेतसो परिवितक्को उदपादि – ‘‘मया खो जातिया सत्तवस्सेन अरहत्तं सच्छिकतं। यं किञ्चि सावकेन पत्तब्बं सब्बं मया अनुप्पत्तं। नत्थि च मे किञ्चि उत्तरि करणीयं, कतस्स वा पतिचयो। किन्नु खो अहं सङ्घस्स वेय्यावच्चं करेय्य’’न्ति?
अथ खो आयस्मतो दब्बस्स मल्लपुत्तस्स एतदहोसि – ‘‘यंनूनाहं सङ्घस्स सेनासनञ्च पञ्ञपेय्यं भत्तानि च उद्दिसेय्य’’न्ति। अथ खो आयस्मा दब्बो मल्लपुत्तो सायन्हसमयं पटिसल्लाना वुट्ठितो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा दब्बो मल्लपुत्तो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘इध मय्हं, भन्ते, रहोगतस्स पटिसल्लीनस्स एवं चेतसो परिवितक्को उदपादि मया खो जातिया सत्तवस्सेन अरहत्तं सच्छिकतं, यं किञ्चि सावकेन पत्तब्बं, सब्बं मया अनुपत्तं, नत्थि च मे किञ्चि उत्तरि करणीयं, कतस्स वा पतिचयो, किं नु खो अहं सङ्घस्स वेय्यावच्चं करेय्य’’न्ति। तस्स मय्हं भन्ते, एतदहोसि यंनूनाहं ‘‘सङ्घस्स सेनासनञ्च पञ्ञपेय्यं भत्तानि च उद्दिसेय्यन्ति। इच्छामहं, भन्ते, सङ्घस्स सेनासनञ्च पञ्ञपेतुं भत्तानि च उद्दिसितु’’न्ति। ‘‘साधु साधु, दब्ब। तेन हि त्वं, दब्ब, सङ्घस्स सेनासनञ्च पञ्ञपेहि भत्तानि च उद्दिसा’’ति। ‘‘एवं, भन्ते’’ति खो आयस्मा दब्बो मल्लपुत्तो भगवतो पच्चस्सोसि। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, भिक्खवे, सङ्घो दब्बं मल्लपुत्तं सेनासनपञ्ञापकञ्च भत्तुद्देसकञ्च सम्मन्नतु। एवञ्च पन, भिक्खवे, सम्मन्नितब्बो। पठमं दब्बो मल्लपुत्तो याचितब्बो। याचित्वा ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
३८१. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं सङ्घो आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं सेनासनपञ्ञापकञ्च भत्तुद्देसकञ्च सम्मन्नेय्य। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। सङ्घो आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं सेनासनपञ्ञापकञ्च भत्तुद्देसकञ्च सम्मन्नति। यस्सायस्मतो खमति आयस्मतो दब्बस्स मल्लपुत्तस्स सेनासनपञ्ञापकस्स च भत्तुद्देसकस्स च सम्मुति, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘सम्मतो सङ्घेन आयस्मा दब्बो मल्लपुत्तो सेनासनपञ्ञापको च भत्तुद्देसको च। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही , एवमेतं धारयामी’’ति।
३८२. सम्मतो च पनायस्मा दब्बो मल्लपुत्तो सभागानं भिक्खूनं एकज्झं सेनासनं पञ्ञपेति। ये ते भिक्खू सुत्तन्तिका तेसं एकज्झं सेनासनं पञ्ञपेति – ‘‘ते अञ्ञमञ्ञं सुत्तन्तं सङ्गायिस्सन्ती’’ति। ये ते भिक्खू विनयधरा तेसं एकज्झं सेनासनं पञ्ञपेति – ‘‘ते अञ्ञमञ्ञं विनयं विनिच्छिनिस्सन्ती’’ति विनिच्छिस्सन्तीति (क॰)। ये ते भिक्खू धम्मकथिका तेसं एकज्झं सेनासनं पञ्ञपेति – ‘‘ते अञ्ञमञ्ञं धम्मं साकच्छिस्सन्ती’’ति। ये ते भिक्खू झायिनो तेसं एकज्झं सेनासनं पञ्ञपेति – ‘‘ते अञ्ञमञ्ञं न ब्याबाधिस्सन्ती’’ति न ब्याबाहिस्सन्तीति (क॰)। ये ते भिक्खू तिरच्छानकथिका कायदळ्हिबहुला कायदड्ढिबहुला (सी॰) विहरन्ति तेसम्पि एकज्झं सेनासनं पञ्ञपेति – ‘‘इमायपिमे आयस्मन्तो रतिया अच्छिस्सन्ती’’ति। येपि ते भिक्खू विकाले आगच्छन्ति तेसम्पि तेजोधातुं समापज्जित्वा तेनेव आलोकेन सेनासनं पञ्ञपेति। अपिसु भिक्खू सञ्चिच्च विकाले आगच्छन्ति – ‘‘मयं आयस्मतो दब्बस्स मल्लपुत्तस्स इद्धिपाटिहारियं पस्सिस्सामा’’ति।
ते आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं उपसङ्कमित्वा एवं वदन्ति – ‘‘अम्हाकं, आवुसो दब्ब, सेनासनं पञ्ञपेही’’ति। ते आयस्मा दब्बो मल्लपुत्तो एवं वदेति – ‘‘कत्थायस्मन्ता इच्छन्ति, कत्थ पञ्ञपेमी’’ति? ते सञ्चिच्च दूरे अपदिसन्ति – ‘‘अम्हाकं, आवुसो दब्ब, गिज्झकूटे पब्बते सेनासनं पञ्ञपेहि। अम्हाकं, आवुसो, चोरपपाते सेनासनं पञ्ञपेहि। अम्हाकं, आवुसो, इसिगिलिपस्से काळसिलायं सेनासनं पञ्ञपेहि। अम्हाकं, आवुसो, वेभारपस्से सत्तपण्णिगुहायं सेनासनं पञ्ञपेहि। अम्हाकं, आवुसो, सीतवने सप्पसोण्डिकपब्भारे सेनासनं पञ्ञपेहि। अम्हाकं, आवुसो, गोतमककन्दरायं सेनासनं पञ्ञपेहि। अम्हाकं, आवुसो, तिन्दुककन्दरायं सेनासनं पञ्ञपेहि। अम्हाकं, आवुसो, तपोदकन्दरायं सेनासनं पञ्ञपेहि। अम्हाकं, आवुसो, तपोदारामे सेनासनं पञ्ञपेहि। अम्हाकं, आवुसो, जीवकम्बवने सेनासनं पञ्ञपेहि। अम्हाकं, आवुसो, मद्दकुच्छिस्मिं मिगदाये सेनासनं पञ्ञपेही’’ति।
तेसं आयस्मा दब्बो मल्लपुत्तो तेजोधातुं समापज्जित्वा अङ्गुलिया जलमानाय पुरतो पुरतो गच्छति। तेपि तेनेव आलोकेन आयस्मतो दब्बस्स मल्लपुत्तस्स पिट्ठितो पिट्ठितो गच्छन्ति। तेसं आयस्मा दब्बो मल्लपुत्तो एवं सेनासनं पञ्ञपेति – ‘‘अयं मञ्चो, इदं पीठं, अयं भिसि, इदं बिम्बोहनं, इदं वच्चट्ठानं, इदं पस्सावट्ठानं , इदं पानीयं, इदं परिभोजनीयं, अयं कत्तरदण्डो, इदं सङ्घस्स कतिकसण्ठानं, इमं कालं पविसितब्बं, इमं कालं निक्खमितब्ब’’न्ति। तेसं आयस्मा दब्बो मल्लपुत्तो एवं सेनासनं पञ्ञपेत्वा पुनदेव वेळुवनं पच्चागच्छति।
३८३. तेन खो पन समयेन मेत्तियभूमजका भुम्मजका (सी॰ स्या॰) भिक्खू नवका चेव होन्ति अप्पपुञ्ञा च। यानि सङ्घस्स लामकानि सेनासनानि तानि तेसं पापुणन्ति लामकानि च भत्तानि। तेन खो पन समयेन राजगहे मनुस्सा इच्छन्ति थेरानं भिक्खूनं अभिसङ्खारिकं पिण्डपातं दातुं सप्पिम्पि तेलम्पि उत्तरिभङ्गम्पि। मेत्तियभूमजकानं पन भिक्खूनं पाकतिकं देन्ति यथारन्धं कणाजकं बिलङ्गदुतियं। ते पच्छाभत्तं पिण्डपातप्पटिक्कन्ता थेरे भिक्खू पुच्छन्ति – ‘‘तुम्हाकं, आवुसो, भत्तग्गे किं अहोसि? तुम्हाकं, आवुसो, भत्तग्गे किं अहोसी’’ति? एकच्चे थेरा एवं वदन्ति – ‘‘अम्हाकं, आवुसो, सप्पि अहोसि तेलं अहोसि उत्तरिभङ्गं अहोसी’’ति। मेत्तियभूमजका पन भिक्खू एवं वदन्ति – ‘‘अम्हाकं, आवुसो, न किञ्चि अहोसि, पाकतिकं यथारन्धं कणाजकं बिलङ्गदुतिय’’न्ति।
तेन खो पन समयेन कल्याणभत्तिको गहपति सङ्घस्स चतुक्कभत्तं देति निच्चभत्तं। सो भत्तग्गे सपुत्तदारो उपतिट्ठित्वा परिविसति । अञ्ञे ओदनेन पुच्छन्ति, अञ्ञे सूपेन पुच्छन्ति, अञ्ञे तेलेन पुच्छन्ति, अञ्ञे उत्तरिभङ्गेन पुच्छन्ति। तेन खो पन समयेन कल्याणभत्तिकस्स गहपतिनो भत्तं स्वातनाय मेत्तियभूमजकानं भिक्खूनं उद्दिट्ठं होति। अथ खो कल्याणभत्तिको गहपति आरामं अगमासि केनचिदेव करणीयेन। सो येनायस्मा दब्बो मल्लपुत्तो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नं खो कल्याणभत्तिकं गहपतिं आयस्मा दब्बो मल्लपुत्तो धम्मिया कथाय सन्दस्सेसि समादपेसि समुत्तेजेसि सम्पहंसेसि। अथ खो कल्याणभत्तिको गहपति आयस्मता दब्बेन मल्लपुत्तेन धम्मिया कथाय सन्दस्सितो समादपितो समुत्तेजितो सम्पहंसितो आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं एतदवोच – ‘‘कस्स, भन्ते, अम्हाकं घरे स्वातनाय भत्तं उद्दिट्ठ’’न्ति? ‘‘मेत्तियभूमजकानं खो, गहपति, भिक्खूनं तुम्हाकं घरे स्वातनाय भत्तं उद्दिट्ठ’’न्ति। अथ खो कल्याणभत्तिको गहपति अनत्तमनो अहोसि – ‘‘कथञ्हि नाम पापभिक्खू अम्हाकं घरे भुञ्जिस्सन्ती’’ति! घरं गन्त्वा दासिं आणापेसि – ‘‘ये, जे, स्वे भत्तिका आगच्छन्ति ते कोट्ठके आसनं पञ्ञपेत्वा कणाजकेन बिलङ्गदुतियेन परिविसा’’ति। ‘‘एवं अय्या’’ति खो सा दासी कल्याणभत्तिकस्स गहपतिनो पच्चस्सोसि।
अथ खो मेत्तियभूमजका भिक्खू – ‘‘हिय्यो खो, आवुसो, अम्हाकं कल्याणभत्तिकस्स गहपतिनो घरे भत्तं उद्दिट्ठं, स्वे अम्हे कल्याणभत्तिको गहपति सपुत्तदारो उपतिट्ठित्वा परिविसिस्सति; अञ्ञे ओदनेन पुच्छिस्सन्ति, अञ्ञे सूपेन पुच्छिस्सन्ति, अञ्ञे तेलेन पुच्छिस्सन्ति, अञ्ञे उत्तरिभङ्गेन पुच्छिस्सन्ती’’ति। ते तेनेव सोमनस्सेन न चित्तरूपं रत्तिया सुपिंसु। अथ खो मेत्तियभूमजका भिक्खू पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरं आदाय येन कल्याणभत्तिकस्स गहपतिनो निवेसनं तेनुपसङ्कमिंसु। अद्दसा खो सा दासी मेत्तियभूमजके भिक्खू दूरतोव आगच्छन्ते। दिस्वान कोट्ठके आसनं पञ्ञपेत्वा मेत्तियभूमजके भिक्खू एतदवोच – ‘‘निसीदथ, भन्ते’’ति। अथ खो मेत्तियभूमजकानं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘निस्संसयं खो न ताव भत्तं सिद्धं भविस्सति! यथा याव (सी॰) मयं कोट्ठके निसीदेय्यामा’’ति निसीदापीयेय्यामाति (सी॰), निसीदापीयामाति (स्या॰)। अथ खो सा दासी कणाजकेन बिलङ्गदुतियेन उपगच्छि – ‘‘भुञ्जथ, भन्ते’’ति। ‘‘मयं खो, भगिनि, निच्चभत्तिका’’ति। ‘‘जानामि अय्या निच्चभत्तिकात्थ। अपिचाहं हिय्योव गहपतिना आणत्ता – ‘ये, जे, स्वे भत्तिका आगच्छन्ति ते कोट्ठके आसनं पञ्ञपेत्वा कणाजकेन बिलङ्गदुतियेन परिविसा’ति। भुञ्जथ, भन्ते’’ति। अथ खो मेत्तियभूमजका भिक्खू – ‘‘हिय्यो खो, आवुसो, कल्याणभत्तिको गहपति आरामं अगमासि दब्बस्स मल्लपुत्तस्स सन्तिके। निस्संसयं खो मयं दब्बेन मल्लपुत्तेन गहपतिनो अन्तरे सन्तिके (स्या॰ कं॰ क॰) परिभिन्ना’’ति। ते तेनेव दोमनस्सेन न चित्तरूपं भुञ्जिंसु। अथ खो मेत्तियभूमजका भिक्खू पच्छाभत्तं पिण्डपातप्पटिक्कन्ता आरामं गन्त्वा पत्तचीवरं पटिसामेत्वा बहारामकोट्ठके सङ्घाटिपल्लत्थिकाय निसीदिंसु तुण्हीभूता मङ्कुभूता पत्तक्खन्धा अधोमुखा पज्झायन्ता अप्पटिभाना।
अथ खो मेत्तिया भिक्खुनी येन मेत्तियभूमजका भिक्खू तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा मेत्तियभूमजके भिक्खू एतदवोच – ‘‘वन्दामि, अय्या’’ति। एवं वुत्ते मेत्तियभूमजका भिक्खू नालपिंसु। दुतियम्पि खो…पे॰… ततियम्पि खो मेत्तिया भिक्खुनी मेत्तियभूमजके भिक्खू एतदवोच – ‘‘वन्दामि, अय्या’’ति। ततियम्पि खो मेत्तियभूमजका भिक्खू नालपिंसु। ‘‘क्याहं अय्यानं अपरज्झामि? किस्स मं अय्या नालपन्ती’’ति? ‘‘तथा हि पन त्वं, भगिनि, अम्हे दब्बेन मल्लपुत्तेन विहेठीयमाने अज्झुपेक्खसी’’ति? ‘‘क्याहं, अय्या, करोमी’’ति? ‘‘सचे खो त्वं, भगिनि, इच्छेय्यासि अज्जेव भगवा दब्बं मल्लपुत्तं नासापेय्या’’ति। ‘‘क्याहं, अय्या, करोमि, किं मया सक्का कातु’’न्ति? ‘‘एहि त्वं, भगिनि, येन भगवा तेनुपसङ्कम; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं एवं वदेहि – ‘इदं, भन्ते, नच्छन्नं नप्पतिरूपं। यायं, भन्ते, दिसा अभया अनीतिका अनुपद्दवा सायं दिसा सभया सईतिका सउपद्दवा। यतो निवातं ततो सवातं पवातं (सी॰ स्या॰)। उदकं मञ्ञे आदित्तं। अय्येनम्हि दब्बेन मल्लपुत्तेन दूसिता’’’ति। ‘‘एवं, अय्या’’ति खो मेत्तिया भिक्खुनी मेत्तियभूमजकानं भिक्खूनं पटिस्सुत्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठासि। एकमन्तं ठिता खो मेत्तिया भिक्खुनी भगवन्तं एतदवोच – ‘‘इदं, भन्ते, नच्छन्नं नप्पतिरूपं। यायं, भन्ते, दिसा अभया अनीतिका अनुपद्दवा सायं दिसा सभया सईतिका सउपद्दवा। यतो निवातं ततो सवातं। उदकं मञ्ञे आदित्तं! अय्येनम्हि दब्बेन मल्लपुत्तेन दूसिता’’ति।
३८४. अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं पटिपुच्छि – ‘‘सरसि त्वं, दब्ब, एवरूपं कत्ता यथायं भिक्खुनी आहा’’ति? ‘‘यथा मं, भन्ते, भगवा जानाती’’ति। दुतियम्पि खो भगवा…पे॰… ततियम्पि खो भगवा आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं एतदवोच – ‘‘सरसि त्वं, दब्ब, एवरूपं कत्ता यथायं भिक्खुनी आहा’’ति? ‘‘यथा मं, भन्ते, भगवा जानाती’’ति। ‘‘न खो, दब्ब, दब्बा एवं निब्बेठेन्ति। सचे तया कतं कतन्ति वदेहि, सचे तया अकतं अकतन्ति वदेही’’ति। ‘‘यतो अहं, भन्ते, जातो नाभिजानामि सुपिनन्तेनपि मेथुनं धम्मं पटिसेविता, पगेव जागरो’’ति! अथ खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, भिक्खवे, मेत्तियं भिक्खुनिं नासेथ । इमे च भिक्खू अनुयुञ्जथा’’ति। इदं वत्वा भगवा उट्ठायासना विहारं पाविसि।
अथ खो ते भिक्खू मेत्तियं भिक्खुनिं नासेसुं। अथ खो मेत्तियभूमजका भिक्खू ते भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘मावुसो, मेत्तियं भिक्खुनिं नासेथ। न सा किञ्चि अपरज्झति। अम्हेहि सा उस्साहिता कुपितेहि अनत्तमनेहि चावनाधिप्पायेही’’ति। ‘‘किं पन तुम्हे, आवुसो, आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं अमूलकेन पाराजिकेन धम्मेन अनुद्धंसेथा’’ति? ‘‘एवमावुसो’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम मेत्तियभूमजका भिक्खू आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं अमूलकेन पाराजिकेन धम्मेन अनुद्धंसेस्सन्ती’’ति! अथ खो ते भिक्खू मेत्तियभूमजके भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, दब्बं मल्लपुत्तं अमूलकेन पाराजिकेन धम्मेन अनुद्धंसेथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… ‘‘कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, दब्बं मल्लपुत्तं अमूलकेन पाराजिकेन धम्मेन अनुद्धंसेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३८५. यो पन भिक्खु भिक्खुं दुट्ठो दोसो अप्पतीतो अमूलकेन पाराजिकेन धम्मेन अनुद्धंसेय्य – ‘अप्पेव नाम नं इमम्हा ब्रह्मचरिया चावेय्य’न्ति, ततो अपरेन समयेन समनुग्गाहीयमानो वा असमनुग्गाहीयमानो वा अमूलकञ्चेव तं अधिकरणं होति भिक्खु च दोसं पतिट्ठाति, सङ्घादिसेसो’’ति।
३८६. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुन्ति अञ्ञं भिक्खुं।
दुट्ठो दोसोति कुपितो अनत्तमनो अनभिरद्धो आहतचित्तो खिलजातो।
अप्पतीतोति तेन च कोपेन तेन च दोसेन ताय च अनत्तमनताय ताय च अनभिरद्धिया अप्पतीतो होति।
अमूलकं नाम अदिट्ठं असुतं अपरिसङ्कितं।
पाराजिकेन धम्मेनाति चतुन्नं अञ्ञतरेन।
अनुद्धंसेय्याति चोदेति वा चोदापेति वा।
अप्पेव नाम नं इमम्हा ब्रह्मचरिया चावेय्यन्ति भिक्खुभावा चावेय्यं, समणधम्मा चावेय्यं, सीलक्खन्धा चावेय्यं, तपोगुणा चावेय्यं।
ततो अपरेन समयेनाति यस्मिं खणे अनुद्धंसितो होति तं खणं तं लयं तं मुहुत्तं वीतिवत्ते।
समनुग्गाहीयमानोति येन वत्थुना अनुद्धंसितो होति तस्मिं वत्थुस्मिं समनुग्गाहीयमानो।
असमनुग्गाहीयमानोति न केनचि वुच्चमानो।
अधिकरणं नाम चत्तारि अधिकरणानि – विवादाधिकरणं, अनुवादाधिकरणं, आपत्ताधिकरणं, किच्चाधिकरणं।
भिक्खु च दोसं पतिट्ठातीति तुच्छकं मया भणितं, मुसा मया भणितं, अभूतं मया भणितं, अजानन्तेन मया भणितं।
सङ्घादिसेसोति…पे॰… तेनपि वुच्चति सङ्घादिसेसोति।
३८७. अदिट्ठस्स होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। तञ्चे चोदेति – ‘‘दिट्ठो मया, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि, नत्थि तया सद्धिं उपोसथो वा पवारणा वा सङ्घकम्मं वा’’ति, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
असुतस्स होति – ‘‘पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो’’ति। तञ्चे चोदेति – ‘‘सुतो मया, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि, नत्थि तया सद्धिं उपोसथो वा पवारणा वा सङ्घकम्मं वा’’ति, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
अपरिसङ्कितस्स होति – ‘‘पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो’’ति। तञ्चे चोदेति – ‘‘परिसङ्कितो मया, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि, नत्थि तया सद्धिं उपोसथो वा पवारणा वा सङ्घकम्मं वा’’ति, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
अदिट्ठस्स होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। तञ्चे चोदेति – ‘‘दिट्ठो मया सुतो च, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
अदिट्ठस्स होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। तञ्चे चोदेति – ‘‘दिट्ठो मया परिसङ्कितो च, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
अदिट्ठस्स होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। तञ्चे चोदेति – ‘‘दिट्ठो मया सुतो च परिसङ्कितो च, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
असुतस्स होति – ‘‘पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो’’ति। तञ्चे चोदेति – ‘‘सुतो मया परिसङ्कितो च…पे॰… सुतो मया दिट्ठो च…पे॰… सुतो मया परिसङ्कितो च दिट्ठो च, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
अपरिसङ्कितस्स होति – ‘‘पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो’’ति। तञ्चे चोदेति – ‘‘परिसङ्कितो मया दिट्ठो च…पे॰… परिसङ्कितो मया सुतो च…पे॰… परिसङ्कितो मया दिट्ठो च सुतो च, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
दिट्ठस्स होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। तञ्चे चोदेति – ‘‘सुतो मया पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
दिट्ठस्स होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। तञ्चे चोदेति – ‘‘परिसङ्कितो मया, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि’’…पे॰… ‘‘सुतो मया परिसङ्कितो च, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
सुतस्स होति – ‘‘पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो’’ति। तञ्चे चोदेति – ‘‘परिसङ्कितो मया, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि…पे॰… दिट्ठो मया, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि…पे॰… परिसङ्कितो मया दिट्ठो च, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
परिसङ्कितस्स होति – ‘‘पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो’’ति। तञ्चे चोदेति – ‘‘दिट्ठो मया, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि…पे॰… सुतो मया, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि…पे॰… दिट्ठो मया सुतो च, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
दिट्ठस्स होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। दिट्ठे वेमतिको दिट्ठं नो कप्पेति दिट्ठं नस्सरति दिट्ठं पमुट्ठो होति…पे॰… सुते वेमतिको सुतं नो कप्पेति सुतं नस्सरति सुतं पमुट्ठो होति…पे॰… परिसङ्किते वेमतिको परिसङ्कितं नो कप्पेति परिसङ्कितं नस्सरति परिसङ्कितं पमुट्ठो होति। तञ्चे चोदेति – ‘‘परिसङ्कितो मया दिट्ठो च…पे॰… परिसङ्कितो मया सुतो च…पे॰… परिसङ्कितो मया दिट्ठो च सुतो च, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि, नत्थि तया सद्धिं उपोसथो वा पवारणा वा सङ्घकम्मं वा’’ति, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
३८८. अदिट्ठस्स होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। तञ्चे चोदापेति – ‘‘दिट्ठोसि, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि, नत्थि तया सद्धिं उपोसथो वा पवारणा वा सङ्घकम्मं वा’’ति, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
असुतस्स होति – ‘‘पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो’’ति…पे॰… अपरिसङ्कितस्स होति – ‘‘पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो’’ति। तञ्चे चोदापेति – ‘‘परिसङ्कितोसि, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
अदिट्ठस्स होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। तञ्चे चोदापेति – ‘‘दिट्ठोसि सुतोसि…पे॰… दिट्ठोसि परिसङ्कितोसि…पे॰… दिट्ठोसि सुतोसि परिसङ्कितोसि, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि’’…पे॰… असुतस्स होति – ‘‘पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो’’ति…पे॰… अपरिसङ्कितस्स होति – ‘‘पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो’’ति। तञ्चे चोदापेति – ‘‘परिसङ्कितोसि, दिट्ठोसि…पे॰… परिसङ्कितोसि, सुतोसि…पे॰… परिसङ्कितोसि, दिट्ठोसि, सुतोसि, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
दिट्ठस्स होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। तञ्चे चोदापेति – ‘‘सुतोसि’’…पे॰… तञ्चे चोदापेति – ‘‘परिसङ्कितोसि’’…पे॰… तञ्चे चोदापेति – ‘‘सुतोसि, परिसङ्कितोसि, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
सुतस्स होति – ‘‘पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो’’ति…पे॰… परिसङ्कितस्स होति – ‘‘पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो’’ति। तञ्चे ‘‘दिट्ठोसि’’…पे॰… तञ्चे चोदापेति – ‘‘सुतोसि’’…पे॰… तञ्चे चोदापेति – ‘‘दिट्ठोसि, सुतोसि, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
दिट्ठस्स होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। दिट्ठे वेमतिको दिट्ठं नो कप्पेति दिट्ठं नस्सरति दिट्ठं पमुट्ठो होति…पे॰… सुते वेमतिको सुतं नो कप्पेति सुतं नस्सरति सुतं पमुट्ठो होति…पे॰… परिसङ्किते वेमतिको परिसङ्कितं नो कप्पेति परिसङ्कितं नस्सरति परिसङ्कितं पमुट्ठो होति। तञ्चे चोदापेति – ‘‘परिसङ्कितोसि, दिट्ठोसि’’…पे॰… परिसङ्कितं पमुट्ठो होति, तञ्चे चोदापेति – ‘‘परिसङ्कितोसि सुतोसि’’…पे॰… परिसङ्कितं पमुट्ठो होति, तञ्चे चोदापेति – ‘‘परिसङ्कितोसि, दिट्ठोसि, सुतोसि, पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि, नत्थि तया सद्धिं उपोसथो वा पवारणा वा सङ्घकम्मं वा’’ति, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
३८९. असुद्धे सुद्धदिट्ठि, सुद्धे असुद्धदिट्ठि, असुद्धे असुद्धदिट्ठि, सुद्धे सुद्धदिट्ठि।
असुद्धो होति पुग्गलो अञ्ञतरं पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो। तञ्चे सुद्धदिट्ठि समानो अनोकासं कारापेत्वा चावनाधिप्पायो वदेति, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स।
असुद्धो होति पुग्गलो अञ्ञतरं पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो। तञ्चे सुद्धदिट्ठि समानो ओकासं कारापेत्वा चावनाधिप्पायो वदेति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
असुद्धो होति पुग्गलो अञ्ञतरं पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो। तञ्चे सुद्धदिट्ठि समानो अनोकासं कारापेत्वा अक्कोसाधिप्पायो वदेति, आपत्ति ओमसवादेन दुक्कटस्स।
असुद्धो होति पुग्गलो अञ्ञतरं पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो। तञ्चे सुद्धदिट्ठि समानो ओकासं कारापेत्वा अक्कोसाधिप्पायो वदेति, आपत्ति ओमसवादस्स।
सुद्धो होति पुग्गलो अञ्ञतरं पाराजिकं धम्मं अनज्झापन्नो। तञ्चे असुद्धदिट्ठि समानो अनोकासं कारापेत्वा चावनाधिप्पायो वदेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
सुद्धो होति पुग्गलो अञ्ञतरं पाराजिकं धम्मं अनज्झापन्नो। तञ्चे असुद्धदिट्ठि समानो ओकासं कारापेत्वा चावनाधिप्पायो वदेति, अनापत्ति।
सुद्धो होति पुग्गलो अञ्ञतरं पाराजिकं धम्मं अनज्झापन्नो। तञ्चे असुद्धदिट्ठि समानो अनोकासं कारापेत्वा अक्कोसाधिप्पायो वदेति, आपत्ति ओमसवादेन दुक्कटस्स।
सुद्धो होति पुग्गलो अञ्ञतरं पाराजिकं धम्मं अनज्झापन्नो। तञ्चे असुद्धदिट्ठि समानो ओकासं कारापेत्वा अक्कोसाधिप्पायो वदेति, आपत्ति ओमसवादस्स।
असुद्धो होति पुग्गलो अञ्ञतरं पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो। तञ्चे असुद्धदिट्ठि समानो अनोकासं कारापेत्वा चावनाधिप्पायो वदेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
असुद्धो होति पुग्गलो अञ्ञतरं पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो। तञ्चे असुद्धदिट्ठि समानो ओकासं कारापेत्वा चावनाधिप्पायो वदेति, अनापत्ति।
असुद्धो होति पुग्गलो अञ्ञतरं पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो। तञ्चे असुद्धदिट्ठि समानो अनोकासं कारापेत्वा अक्कोसाधिप्पायो वदेति, आपत्ति ओमसवादेन दुक्कटस्स।
असुद्धो होति पुग्गलो अञ्ञतरं पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नो। तञ्चे असुद्धदिट्ठि समानो ओकासं कारापेत्वा अक्कोसाधिप्पायो वदेति, आपत्ति ओमसवादस्स।
सुद्धो होति पुग्गलो अञ्ञतरं पाराजिकं धम्मं अनज्झापन्नो। तञ्चे सुद्धदिट्ठि समानो अनोकासं कारापेत्वा चावनाधिप्पायो वदेति, आपत्ति सङ्घादिसेसेन दुक्कटस्स।
सुद्धो होति पुग्गलो अञ्ञतरं पाराजिकं धम्मं अनज्झापन्नो। तञ्चे सुद्धदिट्ठि समानो ओकासं कारापेत्वा चावनाधिप्पायो वदेति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
सुद्धो होति पुग्गलो अञ्ञतरं पाराजिकं धम्मं अनज्झापन्नो। तञ्चे सुद्धदिट्ठि समानो अनोकासं कारापेत्वा अक्कोसाधिप्पायो वदेति, आपत्ति ओमसवादेन दुक्कटस्स।
सुद्धो होति पुग्गलो अञ्ञतरं पाराजिकं धम्मं अनज्झापन्नो तञ्चे सुद्धदिट्ठि समानो ओकासं कारापेत्वा अक्कोसाधिप्पायो वदेति, आपत्ति ओमसवादस्स।
३९०. अनापत्ति सुद्धे असुद्धदिट्ठिस्स, असुद्धे असुद्धदिट्ठिस्स, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
दुट्ठदोससिक्खापदं निट्ठितं अट्ठमं।
९. दुतियदुट्ठदोससिक्खापदं
३९१. तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे। तेन खो पन समयेन मेत्तियभूमजका भिक्खू गिज्झकूटा पब्बता ओरोहन्ता अद्दसंसु छगलकं छकलकं (स्या॰) अजिकाय विप्पटिपज्जन्तं। दिस्वान एवमाहंसु – ‘‘हन्द मयं, आवुसो, इमं छगलकं दब्बं मल्लपुत्तं नाम करोम। इमं अजिकं मेत्तियं नाम भिक्खुनिं करोम। एवं मयं वोहरिस्साम। पुब्बे मयं, आवुसो, दब्बं मल्लपुत्तं सुतेन अवोचुम्हा। इदानि पन अम्हेहि सामं दिट्ठो मेत्तियाय भिक्खुनिया विप्पटिपज्जन्तो’’ति। ते तं छगलकं दब्बं मल्लपुत्तं नाम अकंसु। तं अजिकं मेत्तियं नाम भिक्खुनिं अकंसु। ते भिक्खूनं आरोचेसुं – ‘‘पुब्बे मयं, आवुसो, दब्बं मल्लपुत्तं सुतेन अवोचुम्हा। इदानि पन अम्हेहि सामं दिट्ठो मेत्तियाय भिक्खुनिया विप्पटिपज्जन्तो’’ति। भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘मावुसो, एवं अवचुत्थ। नायस्मा दब्बो मल्लपुत्तो एवं करिस्सती’’ति।
अथ खो ते भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं पटिपुच्छि – ‘‘सरसि त्वं, दब्ब, एवरूपं कत्ता यथयिमे भिक्खू आहंसू’’ति? ‘‘यथा मं, भन्ते, भगवा जानाती’’ति। दुतियम्पि खो भगवा…पे॰… ततियम्पि खो भगवा आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं एतदवोच – ‘‘सरसि त्वं, दब्ब, एवरूपं कत्ता यथयिमे भिक्खू आहंसू’’ति? ‘‘यथा मं, भन्ते, भगवा जानाती’’ति। ‘‘न खो, दब्ब, दब्बा एवं निब्बेठेन्ति। सचे तया कतं कतन्ति वदेहि, सचे तया अकतं अकतन्ति वदेही’’ति। ‘‘यतो अहं, भन्ते, जातो नाभिजानामि सुपिनन्तेनपि मेथुनधम्मं पटिसेविता, पगेव जागरो’’ति! अथ खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, भिक्खुवे, इमे भिक्खू अनुयुञ्जथा’’ति। इदं वत्वा भगवा उट्ठायासना विहारं पाविसि।
अथ खो ते भिक्खू मेत्तियभूमजके भिक्खू अनुयुञ्जिंसु। ते भिक्खूहि अनुयुञ्जीयमाना भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसुं – ‘‘किं पन तुम्हे, आवुसो, आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं अञ्ञभागियस्स अधिकरणस्स किञ्चिदेसं लेसमत्तं उपादाय पाराजिकेन धम्मेन अनुद्धंसेथा’’ति? ‘‘एवमावुसो’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम मेत्तियभूमजका भिक्खू आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं अञ्ञभागियस्स अधिकरणस्स किञ्चि देसं लेसमत्तं उपादाय पाराजिकेन धम्मेन अनुद्धंसेस्सन्ती’’ति! अथ खो ते भिक्खू मेत्तियभूमजके भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, दब्बं मल्लपुत्तं अञ्ञभागियस्स अधिकरणस्स किञ्चि देसं लेसमत्तं उपादाय पाराजिकेन धम्मेन अनुद्धंसेथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… ‘‘कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, दब्बं मल्लपुत्तं अञ्ञभागियस्स अधिकरणस्स किञ्चि देसं लेसमत्तं उपादाय पाराजिकेन धम्मेन अनुद्धंसेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३९२. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुं दुट्ठो दोसो अप्पतीतो अञ्ञभागियस्स अधिकरणस्स किञ्चिदेसं लेसमत्तं उपादाय पाराजिकेन धम्मेन अनुद्धंसेय्य – ‘अप्पेव नाम नं इमम्हा ब्रह्मचरिया चावेय्य’न्ति। ततो अपरेन समयेन समनुग्गाहीयमानो वा असमनुग्गाहीयमानो वा अञ्ञभागियञ्चेव तं अधिकरणं होति कोचिदेसो लेसमत्तो उपादिन्नो, भिक्खु च दोसं पतिट्ठाति, सङ्घादिसेसो’’ति।
३९३. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुन्ति अञ्ञं भिक्खुं।
दुट्ठो दोसोति कुपितो अनत्तमनो अनभिरद्धो आहतचित्तो खिलजातो।
अप्पतीतोति तेन च कोपेन, तेन च दोसेन, ताय च अनत्तमनताय, ताय च अनभिरद्धिया अप्पतीतो होति।
अञ्ञभागियस्स अधिकरणस्साति आपत्तञ्ञभागियं वा होति अधिकरणञ्ञभागियं वा। कथं अधिकरणं अधिकरणस्स अञ्ञभागियं? विवादाधिकरणं अनुवादाधिकरणस्स आपत्ताधिकरणस्स किच्चाधिकरणस्स अञ्ञभागियं। अनुवादाधिकरणं आपत्ताधिकरणस्स किच्चाधिकरणस्स विवादाधिकरणस्स अञ्ञभागियं। आपत्ताधिकरणं किच्चाधिकरणस्स विवादाधिकरणस्स अनुवादाधिकरणस्स अञ्ञभागियं। किच्चाधिकरणं विवादाधिकरणस्स अनुवादाधिकरणस्स आपत्ताधिकरणस्स अञ्ञभागियं। एवं अधिकरणं अधिकरणस्स अञ्ञभागियं।
कथं अधिकरणं अधिकरणस्स तब्भागियं? विवादाधिकरणं विवादाधिकरणस्स तब्भागियं। अनुवादाधिकरणं अनुवादाधिकरणस्स तब्भागियं। आपत्ताधिकरणं आपत्ताधिकरणस्स सिया तब्भागियं सिया अञ्ञभागियं।
कथं आपत्ताधिकरणं आपत्ताधिकरणस्स अञ्ञभागियं? मेथुनधम्मपाराजिकापत्ति अदिन्नादानपाराजिकापत्तिया मनुस्सविग्गहपाराजिकापत्तिया उत्तरिमनुस्सधम्मपाराजिकापत्तिया अञ्ञभागिया। अदिन्नादानपाराजिकापत्ति मनुस्सविग्गहपाराजिकापत्तिया उत्तरिमनुस्सधम्मपाराजिकापत्तिया मेथुनधम्मपाराजिकापत्तिया अञ्ञभागिया। मनुस्सविग्गहपाराजिकापत्ति उत्तरिमनुस्सधम्मपाराजिकापत्तिया मेथुनधम्मपाराजिकापत्तिया अदिन्नादानपाराजिकापत्तिया अञ्ञभागिया। उत्तरिमनुस्सधम्मपाराजिकापत्ति मेथुनधम्मपाराजिकापत्तिया अदिन्नादानपाराजिकापत्तिया मनुस्सविग्गहपाराजिकापत्तिया अञ्ञभागिया। एवं आपत्ताधिकरणं आपत्ताधिकरणस्स अञ्ञभागियं।
कथं आपत्ताधिकरणं आपत्ताधिकरणस्स तब्भागियं? मेथुनधम्मपाराजिकापत्ति मेथुनधम्मपाराजिकापत्तिया तब्भागिया। अदिन्नादानपाराजिकापत्ति अदिन्नादानपाराजिकापत्तिया तब्भागिया। मनुस्सविग्गहपाराजिकापत्ति मनुस्सविग्गहपाराजिकापत्तिया तब्भागिया। उत्तरिमनुस्सधम्मपाराजिकापत्ति उत्तरिमनुस्सधम्मपाराजिकापत्तिया तब्भागिया। एवं आपत्ताधिकरणं आपत्ताधिकरणस्स तब्भागियं।
किच्चाधिकरणं किच्चाधिकरणस्स तब्भागियं। एवं अधिकरणं अधिकरणस्स तब्भागियं।
३९४. किञ्चि देसं लेसमत्तं उपादायाति लेसो नाम दस लेसा – जातिलेसो , नामलेसो, गोत्तलेसो, लिङ्गलेसो, आपत्तिलेसो, पत्तलेसो, चीवरलेसो, उपज्झायलेसो, आचरियलेसो, सेनासनलेसो।
३९५. जातिलेसो नाम खत्तियो दिट्ठो होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। अञ्ञं खत्तियं पस्सित्वा चोदेति – ‘‘खत्तियो मया दिट्ठो एत्थ ‘‘पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो’’ति पाठो ऊनो मञ्ञे, अट्ठकथायं हि ‘‘खत्तियो मया दिट्ठो पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो’’ति दिस्सति। पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि, नत्थि तया सद्धिं उपोसथो वा पवारणा वा सङ्घकम्मं वा’’ति, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
ब्राह्मणो दिट्ठो होति…पे॰… वेस्सो दिट्ठो होति…पे॰… सुद्दो दिट्ठो होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। अञ्ञं सुद्दं पस्सित्वा चोदेति – ‘‘सुद्दो मया दिट्ठो। पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि , अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
३९६. नामलेसो नाम बुद्धरक्खितो दिट्ठो होति…पे॰… धम्मरक्खितो दिट्ठो होति…पे॰… सङ्घरक्खितो दिट्ठो होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो । अञ्ञं सङ्घरक्खितं पस्सित्वा चोदेति – ‘‘सङ्घरक्खितो मया दिट्ठो। पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
३९७. गोत्तलेसो नाम गोतमो दिट्ठो होति…पे॰… मोग्गल्लानो दिट्ठो होति…पे॰… कच्चायनो दिट्ठो होति…पे॰… वासिट्ठो दिट्ठो होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। अञ्ञं वासिट्ठं पस्सित्वा चोदेति – ‘‘वासिट्ठो मया दिट्ठो। पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
३९८. लिङ्गलेसो नाम दीघो दिट्ठो होति…पे॰… रस्सो दिट्ठो होति…पे॰… कण्हो दिट्ठो होति…पे॰… ओदातो दिट्ठो होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। अञ्ञं ओदातं पस्सित्वा चोदेति – ‘‘ओदातो मया दिट्ठो। पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
३९९. आपत्तिलेसो नाम लहुकं आपत्तिं आपज्जन्तो दिट्ठो होति। तञ्चे पाराजिकेन चोदेति – ‘‘अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
४००. पत्तलेसो नाम लोहपत्तधरो दिट्ठो होति…पे॰… साटकपत्तधरो दिट्ठो होति…पे॰… सुम्भकपत्तधरो दिट्ठो होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। अञ्ञं सुम्भकपत्तधरं पस्सित्वा चोदेति – ‘‘सुम्भकपत्तधरो मया दिट्ठो। पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
४०१. चीवरलेसो नाम पंसुकूलिको दिट्ठो होति…पे॰… गहपतिचीवरधरो दिट्ठो होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। अञ्ञं गहपतिचीवरधरं पस्सित्वा चोदेति – ‘‘गहपतिचीवरधरो मया दिट्ठो। पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
४०२. उपज्झायलेसो नाम इत्थन्नामस्स सद्धिविहारिको दिट्ठो होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। अञ्ञं इत्थन्नामस्स सद्धिविहारिकं पस्सित्वा चोदेति – ‘‘इत्थन्नामस्स सद्धिविहारिको मया दिट्ठो। पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
४०३. आचरियलेसो नाम इत्थन्नामस्स अन्तेवासिको दिट्ठो होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। अञ्ञं इत्थन्नामस्स अन्तेवासिकं पस्सित्वा चोदेति – ‘‘इत्थन्नामस्स अन्तेवासिको मया दिट्ठो। पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि’’…पे॰… आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
४०४. सेनासनलेसो नाम इत्थन्नामसेनासनवासिको दिट्ठो होति पाराजिकं धम्मं अज्झापज्जन्तो। अञ्ञं इत्थन्नामसेनासनवासिकं पस्सित्वा चोदेति – ‘‘इत्थन्नामसेनासनवासिको मया दिट्ठो। पाराजिकं धम्मं अज्झापन्नोसि, अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि, नत्थि तया सद्धिं उपोसथो वा पवारणा वा सङ्घकम्मं वा’’ति, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
४०५. पाराजिकेन धम्मेनाति चतुन्नं अञ्ञतरेन।
अनुद्धंसेय्याति चोदेति वा चोदापेति वा।
अप्पेव नाम नं इमम्हा ब्रह्मचरियाचावेय्यन्ति भिक्खुभावा चावेय्यं, समणधम्मा चावेय्यं, सीलक्खन्धा चावेय्यं, तपोगुणा चावेय्यं।
ततो अपरेन समयेनाति यस्मिं खणे अनुद्धंसितो होति, तं खणं तं लयं तं मुहुत्तं वीतिवत्ते।
समनुग्गाहीयमानोति येन वत्थुना अनुद्धंसितो होति तस्मिं वत्थुस्मिं समनुग्गाहीयमानो।
असमनुग्गाहीयमानोति न केनचि वुच्चमानो।
अधिकरणं नाम चत्तारि अधिकरणानि – विवादाधिकरणं, अनुवादाधिकरणं, आपत्ताधिकरणं, किच्चाधिकरणं।
कोचि देसो लेसमत्तो उपादिन्नोति तेसं दसन्नं लेसानं अञ्ञतरो लेसो उपादिन्नो होति।
भिक्खु च दोसं पतिट्ठातीति तुच्छकं मया भणितं, मुसा मया भणितं, अभूतं मया भणितं, अजानन्तेन मया भणितं।
सङ्घादिसेसोति …पे॰… तेनपि वुच्चति सङ्घादिसेसोति।
४०६. भिक्खु सङ्घादिसेसं अज्झापज्जन्तो दिट्ठो होति, सङ्घादिसेसे सङ्घादिसेसदिट्ठि होति। तञ्चे पाराजिकेन चोदेति – ‘‘अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि, नत्थि तया सद्धिं उपोसथो वा पवारणा वा सङ्घकम्मं वा’’ति, एवम्पि आपत्तञ्ञभागियं होति लेसो च उपादिन्नो, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
भिक्खु सङ्घादिसेसं अज्झापज्जन्तो दिट्ठो होति, सङ्घादिसेसे थुल्लच्चयदिट्ठि होति…पे॰… पाचित्तियदिट्ठि होति… पाटिदेसनीयदिट्ठि होति… दुक्कटदिट्ठि होति… दुब्भासितदिट्ठि होति। तञ्चे पाराजिकेन चोदेति – ‘‘अस्समणोसि’’…पे॰… एवम्पि आपत्तञ्ञभागियं होति लेसो च उपादिन्नो, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
भिक्खु थुल्लच्चयं अज्झापज्जन्तो दिट्ठो होति थुल्लच्चये थुल्लच्चयदिट्ठि होति…पे॰… थुल्लच्चये पाचित्तियदिट्ठि होति… पाटिदेसनीयदिट्ठि होति… दुक्कटदिट्ठि होति… दुब्भासितदिट्ठि होति… सङ्घादिसेसदिट्ठि होति। तञ्चे पाराजिकेन चोदेति – ‘‘अस्समणोसि’’ …पे॰… एवम्पि आपत्तञ्ञभागियं होति लेसो च उपादिन्नो, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
भिक्खु पाचित्तियं…पे॰… पाटिदेसनीयं… दुक्कटं… दुब्भासितं अज्झापज्जन्तो दिट्ठो होति, दुब्भासिते दुब्भासितदिट्ठि होति…पे॰… दुब्भासिते सङ्घादिसेसदिट्ठि होति… थुल्लच्चयदिट्ठि होति… पाचित्तियदिट्ठि होति… पाटिदेसनीयदिट्ठि होति… दुक्कटदिट्ठि होति। तञ्चे पाराजिकेन चोदेति – ‘‘अस्समणोसि, असक्यपुत्तियोसि, नत्थि तया सद्धिं उपोसथो वा पवारणा वा सङ्घकम्मं वा’’ति, एवम्पि आपत्तञ्ञभागियं होति लेसो च उपादिन्नो, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
एकेकं मूलं कातुन चक्कं बन्धितब्बं।
४०७. भिक्खु सङ्घादिसेसं अज्झापज्जन्तो दिट्ठो होति सङ्घादिसेसे सङ्घादिसेसदिट्ठि होति। तञ्चे पाराजिकेन चोदापेति – ‘‘अस्समणोसि’’…पे॰… एवम्पि आपत्तञ्ञभागियं होति लेसो च उपादिन्नो, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
भिक्खु सङ्घादिसेसं अज्झापज्जन्तो दिट्ठो होति, सङ्घादिसेसे थुल्लच्चयदिट्ठि होति…पे॰… पाचित्तियदिट्ठि होति… पाटिदेसनीयदिट्ठि होति… दुक्कटदिट्ठि होति… दुब्भासितदिट्ठि होति। तञ्चे पाराजिकेन चोदापेति – ‘‘अस्समणोसि’’…पे॰… एवम्पि आपत्तञ्ञभागियं होति लेसो च उपादिन्नो, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
भिक्खु थुल्लच्चयं अज्झापज्जन्तो दिट्ठो होति थुल्लच्चये थुल्लच्चयदिट्ठि होति…पे॰… थुल्लच्चये पाचित्तियदिट्ठि होति… पाटिदेसनीयदिट्ठि होति… दुक्कटदिट्ठि होति… दुब्भासितदिट्ठि होति… सङ्घादिसेसदिट्ठि होति। तञ्चे पाराजिकेन चोदापेति – ‘‘अस्समणोसि’’…पे॰… एवम्पि आपत्तञ्ञभागियं होति लेसो च उपादिन्नो, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
भिक्खु पाचित्तियं…पे॰… पाटिदेसनीयं… दुक्कटं… दुब्भासितं अज्झापज्जन्तो दिट्ठो होति दुब्भासिते दुब्भासितदिट्ठि होति…पे॰… दुब्भासिते सङ्घादिसेसदिट्ठि होति… थुल्लच्चयदिट्ठि होति… पाचित्तियदिट्ठि होति… पाटिदेसनीयदिट्ठि होति… दुक्कटदिट्ठि होति। तञ्चे पाराजिकेन चोदापेति – ‘‘अस्समणोसि , असक्यपुत्तियोसि, नत्थि तया सद्धिं उपोसथो वा पवारणा वा सङ्घकम्मं वा’’ति, एवम्पि आपत्तञ्ञभागियं होति लेसो च उपादिन्नो, आपत्ति वाचाय, वाचाय सङ्घादिसेसस्स।
४०८. अनापत्ति तथासञ्ञी चोदेति वा चोदापेति वा, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
दुतियदुट्ठदोससिक्खापदं निट्ठितं नवमं।
१०. सङ्घभेदसिक्खापदं
४०९. इदं वत्थु चूळव॰ ३४३ तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे। अथ खो देवदत्तो येन कोकालिको कटमोदकतिस्सको कटमोरकतिस्सको (सी॰ स्या॰) खण्डदेविया पुत्तो समुद्ददत्तो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा कोकालिकं कटमोदकतिस्सकं खण्डदेविया पुत्तं समुद्ददत्तं एतदवोच – ‘‘एथ मयं, आवुसो, समणस्स गोतमस्स सङ्घभेदं करिस्साम चक्कभेद’’न्ति। एवं वुत्ते कोकालिको देवदत्तं एतदवोच – ‘‘समणो खो, आवुसो, गोतमो महिद्धिको महानुभावो। कथं मयं समणस्स गोतमस्स सङ्घभेदं करिस्साम चक्कभेद’’न्ति? ‘‘एथ मयं, आवुसो, समणं गोतमं उपसङ्कमित्वा पञ्च वत्थूनि याचिस्साम – ‘भगवा, भन्ते, अनेकपरियायेन अप्पिच्छस्स सन्तुट्ठस्स सल्लेखस्स धुतस्स पासादिकस्स अपचयस्स वीरियारम्भस्स वीरियारब्भस्स (क॰) वण्णवादी। इमानि, भन्ते, पञ्च वत्थूनि अनेकपरियायेन अप्पिच्छताय सन्तुट्ठिया सल्लेखाय धुतताय पासादिकताय अपचयाय वीरियारम्भाय संवत्तन्ति। साधु, भन्ते, भिक्खू यावजीवं आरञ्ञिका अस्सु; यो गामन्तं ओसरेय्य, वज्जं नं फुसेय्य। यावजीवं पिण्डपातिका अस्सु; यो निमन्तनं सादियेय्य, वज्जं नं फुसेय्य। यावजीवं पंसुकूलिका अस्सु; यो गहपतिचीवरं सादियेय्य, वज्जं नं फुसेय्य। यावजीवं रुक्खमूलिका अस्सु; यो छन्नं उपगच्छेय्य, वज्जं नं फुसेय्य। यावजीवं मच्छमंसं न खादेय्युं; यो मच्छमंसं खादेय्य, वज्जं नं फुसेय्या’ति। इमानि समणो गोतमो नानुजानिस्सति। ते मयं इमेहि पञ्चहि वत्थूहि जनं सञ्ञापेस्सामाति। सक्का खो, आवुसो, इमेहि पञ्चहि वत्थूहि समणस्स गोतमस्स सङ्घभेदो कातुं चक्कभेदो। लूखपसन्ना हि, आवुसो, मनुस्सा’’ति।
अथ खो देवदत्तो सपरिसो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो देवदत्तो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘भगवा, भन्ते, अनेकपरियायेन अप्पिच्छस्स…पे॰… वीरियारम्भस्स वण्णवादी। इमानि, भन्ते, पञ्च वत्थूनि अनेकपरियायेन अप्पिच्छताय…पे॰… वीरियारम्भाय संवत्तन्ति। साधु, भन्ते, भिक्खू यावजीवं आरञ्ञिका अस्सु; यो गामन्तं ओसरेय्य वज्जं नं फुसेय्य…पे॰… यावजीवं मच्छमंसं न खादेय्युं, यो मच्छमंसं खादेय्य वज्जं नं फुसेय्या’’ति। ‘‘अलं, देवदत्त, यो इच्छति आरञ्ञिको होतु, यो इच्छति गामन्ते विहरतु; यो इच्छति पिण्डपातिको होतु, यो इच्छति निमन्तनं सादियतु; यो इच्छति पंसुकूलिको होतु, यो इच्छति गहपतिचीवरं सादियतु। अट्ठमासे खो मया, देवदत्त, रुक्खमूलसेनासनं अनुञ्ञातं, तिकोटिपरिसुद्धं मच्छमंसं – अदिट्ठं असुतं अपरिसङ्कित’’न्ति। अथ खो देवदत्तो – ‘‘न भगवा इमानि पञ्च वत्थूनि अनुजानाती’’ति हट्ठो उदग्गो सपरिसो उट्ठायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि।
४१०. अथ खो देवदत्तो सपरिसो राजगहं पविसित्वा पञ्चहि वत्थूहि जनं सञ्ञापेसि – ‘‘मयं, आवुसो, समणं गोतमं उपसङ्कमित्वा पञ्च वत्थूनि याचिम्हा – ‘भगवा, भन्ते, अनेकपरियायेन अप्पिच्छस्स सन्तुट्ठस्स सल्लेखस्स धुतस्स पासादिकस्स अपचयस्स वीरियारम्भस्स वण्णवादी। इमानि, भन्ते, पञ्च वत्थूनि अनेकपरियायेन अप्पिच्छताय सन्तुट्ठिया सल्लेखाय धुतताय पासादिकताय अपचयाय वीरियारम्भाय संवत्तन्ति। साधु, भन्ते, भिक्खू यावजीवं आरञ्ञिका अस्सु; यो गामन्तं ओसरेय्य, वज्जं नं फुसेय्य। यावजीवं पिण्डपातिका अस्सु; यो निमन्तनं सादियेय्य, वज्जं नं फुसेय्य। यावजीवं पंसुकूलिका अस्सु; यो गहपतिचीवरं सादियेय्य, वज्जं नं फुसेय्य। यावजीवं रुक्खमूलिका अस्सु; यो छन्नं उपगच्छेय्य, वज्जं नं फुसेय्य। यावजीवं मच्छमंसं न खादेय्युं; यो मच्छमंसं खादेय्य, वज्जं नं फुसेय्या’ति। इमानि समणो गोतमो नानुजानाति । ते मयं इमेहि पञ्चहि वत्थूहि समादाय वत्तामा’’ति। तत्थ ये ते मनुस्सा अस्सद्धा अप्पसन्ना दुब्बुद्धिनो ते एवमाहंसु – ‘‘इमे खो समणा सक्यपुत्तिया धुता सल्लेखवुत्तिनो, समणो पन गोतमो बाहुल्लिको बाहुल्लाय चेतेती’’ति। ये पन ते मनुस्सा सद्धा पसन्ना पण्डिता ब्यत्ता बुद्धिमन्तो ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम देवदत्तो भगवतो सङ्घभेदाय परक्कमिस्सति चक्कभेदाया’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम देवदत्तो सङ्घभेदाय परक्कमिस्सति चक्कभेदाया’’ति! अथ खो ते भिक्खू देवदत्तं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर त्वं, देवदत्त, सङ्घभेदाय परक्कमसि चक्कभेदाया’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… ‘‘कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, सङ्घभेदाय परक्कमिस्ससि चक्कभेदाय! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४११. ‘‘यो पन भिक्खु समग्गस्स सङ्घस्स भेदाय परक्कमेय्य, भेदनसंवत्तनिकं वा अधिकरणं समादाय पग्गय्ह तिट्ठेय्य, सो भिक्खु भिक्खूहि एवमस्स वचनीयो – ‘मायस्मा समग्गस्स सङ्घस्स भेदाय परक्कमि, भेदनसंवत्तनिकं वा अधिकरणं समादाय पग्गय्ह अट्ठासि। समेतायस्मा सङ्घेन। समग्गो हि सङ्घो सम्मोदमानो अविवदमानो एकुद्देसो फासु विहरती’ति। एवञ्च सो भिक्खु भिक्खूहि वुच्चमानो तथेव पग्गण्हेय्य , सो भिक्खु भिक्खूहि यावततियं समनुभासितब्बो तस्स पटिनिस्सग्गाय। यावततियञ्चे समनुभासियमानो तं पटिनिस्सज्जेय्य, इच्चेतं कुसलं; नो चे पटिनिस्सज्जेय्य, सङ्घादिसेसो’’ति।
४१२. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
समग्गो नाम सङ्घो समानसंवासको समानसीमायं ठितो।
भेदाय परक्कमेय्याति – ‘‘कथं इमे नाना अस्सु, विना अस्सु, वग्गा अस्सू’’ति पक्खं परियेसति, गणं बन्धति।
भेदनसंवत्तनिकं वा अधिकरणन्ति अट्ठारसभेदकरवत्थूनि।
समादायाति आदाय।
पग्गय्हाति दीपेय्य।
तिट्ठेय्याति न पटिनिस्सज्जेय्य।
सो भिक्खूति यो सो सङ्घभेदको भिक्खु।
भिक्खूहीति अञ्ञेहि भिक्खूहि।
ये पस्सन्ति, ये सुणन्ति, तेहि वत्तब्बो – ‘‘मायस्मा समग्गस्स सङ्घस्स भेदाय परक्कमि, भेदनसंवत्तनिकं वा अधिकरणं समादाय पग्गय्ह अट्ठासि। समेतायस्मा सङ्घेन। समग्गो हि सङ्घो सम्मोदमानो अविवदमानो एकुद्देसो फासु विहरती’’ति। दुतियम्पि वत्तब्बो। ततियम्पि वत्तब्बो। सचे पटिनिस्सज्जति, इच्चेतं कुसलं; नो चे पटिनिस्सज्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। सुत्वा न वदन्ति , आपत्ति दुक्कटस्स। सो भिक्खु सङ्घमज्झम्पि आकड्ढित्वा वत्तब्बो – ‘‘मायस्मा समग्गस्स सङ्घस्स भेदाय परक्कमि, भेदनसंवत्तनिकं वा अधिकरणं समादाय पग्गय्ह अट्ठासि। समेतायस्मा सङ्घेन। समग्गो हि सङ्घो सम्मोदमानो अविवदमानो एकुद्देसो फासु विहरती’’ति। दुतियम्पि वत्तब्बो। ततियम्पि वत्तब्बो। सचे पटिनिस्सज्जति, इच्चेतं कुसलं; नो चे पटिनिस्सज्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो भिक्खु समनुभासितब्बो – ‘‘एवञ्च पन, भिक्खवे, समनुभासितब्बो। ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
४१३. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु समग्गस्स सङ्घस्स भेदाय परक्कमति। सो तं वत्थुं न पटिनिस्सज्जति। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुं समनुभासेय्य तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु समग्गस्स सङ्घस्स भेदाय परक्कमति। सो तं वत्थुं न पटिनिस्सज्जति। सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुं समनुभासति तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स भिक्खुनो समनुभासना तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘दुतियम्पि एतमत्थं वदामि…पे॰… ततियम्पि एतमत्थं वदामि – सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु समग्गस्स सङ्घस्स भेदाय परक्कमति। सो तं वत्थुं न पटिनिस्सज्जति। सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुं समनुभासति तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स भिक्खुनो समनुभासना तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘समनुभट्ठो सङ्घेन इत्थन्नामो भिक्खु तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति।
४१४. ञत्तिया दुक्कटं, द्वीहि कम्मवाचाहि थुल्लच्चया, कम्मवाचापरियोसाने आपत्ति सङ्घादिसेसस्स। सङ्घादिसेसं अज्झापज्जन्तस्स ञत्तिया दुक्कटं, द्वीहि कम्मवाचाहि थुल्लच्चया पटिप्पस्सम्भन्ति।
सङ्घादिसेसोति…पे॰… तेनपि वुच्चति सङ्घादिसेसोति।
४१५. धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी न पटिनिस्सज्जति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
धम्मकम्मे वेमतिको न पटिनिस्सज्जति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
धम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी न पटिनिस्सज्जति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
अधम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
अधम्मकम्मे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स।
अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
४१६. अनापत्ति असमनुभासन्तस्स, पटिनिस्सज्जन्तस्स, उम्मत्तकस्स, खित्तचित्तस्स, वेदनाट्टस्स, आदिकम्मिकस्साति।
सङ्घभेदसिक्खापदं निट्ठितं दसमं।
११. भेदानुवत्तकसिक्खापदं
४१७. तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे। तेन खो पन समयेन देवदत्तो सङ्घभेदाय परक्कमति चक्कभेदाय। भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘अधम्मवादी देवदत्तो, अविनयवादी देवदत्तो। कथञ्हि नाम देवदत्तो सङ्घभेदाय परक्कमिस्सति चक्कभेदाया’’ति! एवं वुत्ते कोकालिको कटमोदकतिस्सको खण्डदेविया पुत्तो समुद्ददत्तो ते भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘मायस्मन्तो एवं अवचुत्थ। धम्मवादी देवदत्तो, विनयवादी देवदत्तो। अम्हाकञ्च देवदत्तो छन्दञ्च रुचिञ्च आदाय वोहरति जानाति नो भासति अम्हाकंपेतं खमती’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खू देवदत्तस्स सङ्घभेदाय परक्कमन्तस्स अनुवत्तका भविस्सन्ति वग्गवादका’’ति! अथ खो ते भिक्खू ते अनुवत्तके भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर, भिक्खवे, भिक्खू देवदत्तस्स सङ्घभेदाय परक्कमन्तस्स अनुवत्तका होन्ति वग्गवादका’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… ‘‘कथञ्हि नाम ते, भिक्खवे, मोघपुरिसा देवदत्तस्स सङ्घभेदाय परक्कमन्तस्स अनुवत्तका भविस्सन्ति वग्गवादका ! नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४१८. ‘‘तस्सेव खो पन भिक्खुस्स भिक्खू होन्ति अनुवत्तका वग्गवादका एको वा द्वे वा तयो वा। ते एवं वदेय्युं – ‘मायस्मन्तो एतं भिक्खुं किञ्चि अवचुत्थ। धम्मवादी चेसो भिक्खु, विनयवादी चेसो भिक्खु। अम्हाकञ्चेसो भिक्खु छन्दञ्च रुचिञ्च आदाय वोहरति जानाति नो भासति अम्हाकम्पेतं खमती’ति, ते भिक्खू भिक्खूहि एवमस्सु वचनीया – ‘मायस्मन्तो एवं अवचुत्थ, न चेसो भिक्खु धम्मवादी, न चेसो भिक्खु विनयवादी, मायस्मन्तानम्पि सङ्घभेदो रुच्चित्थ, समेतायस्मन्तानं सङ्घेन, समग्गो हि सङ्घो सम्मोदमानो अविवदमानो एकुद्देसो फासु विहरती’ति। एवञ्च ते भिक्खू भिक्खूहि वुच्चमाना तथेव पग्गण्हेय्युं, ते भिक्खू भिक्खूहि यावततियं समनुभासितब्बा तस्स पटिनिस्सग्गाय। यावततियञ्चे समनुभासियमाना तं पटिनिस्सज्जेय्युं, इच्चेतं कुसलं, नो चे पटिनिस्सज्जेय्युं, सङ्घादिसेसो’’ति।
४१९. तस्सेव खो पनाति तस्स सङ्घभेदकस्स भिक्खुनो।
भिक्खू होन्तीति अञ्ञे भिक्खू होन्ति।
अनुवत्तकाति यंदिट्ठिको सो होति यंखन्तिको यंरुचिको तेपि तंदिट्ठिका होन्ति तंखन्तिका तंरुचिका।
वग्गवादकाति तस्स वण्णाय पक्खाय ठिता होन्ति।
एको वा द्वे वा तयो वाति एको वा होति द्वे वा तयो वा। ते एवं वदेय्युं – ‘‘मायस्मन्तो एतं भिक्खुं किञ्चि अवचुत्थ, धम्मवादी चेसो भिक्खु, विनयवादी चेसो भिक्खु, अम्हाकञ्चेसो भिक्खु छन्दञ्च रुचिञ्च आदाय वोहरति जानाति नो भासति अम्हाकंपेतं खमती’ति।
ते भिक्खूति ये ते अनुवत्तका भिक्खू।
भिक्खूहीति अञ्ञेहि भिक्खूहि।
ये पस्सन्ति ये सुणन्ति तेहि वत्तब्बा – ‘‘मायस्मन्तो एवं अवचुत्थ। न चेसो भिक्खु धम्मवादी, न चेसो भिक्खु विनयवादी। मायस्मन्तानम्पि सङ्घभेदो रुच्चित्थ। समेतायस्मन्तानं सङ्घेन। समग्गो हि सङ्घो सम्मोदमानो अविवदमानो एकुद्देसो फासु विहरती’’ति। दुतियम्पि वत्तब्बा। ततियम्पि वत्तब्बा। सचे पटिनिस्सज्जन्ति, इच्चेतं कुसलं; नो चे पटिनिस्सज्जन्ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सुत्वा न वदन्ति, आपत्ति दुक्कटस्स। ते भिक्खू सङ्घमज्झम्पि आकड्ढित्वा वत्तब्बा – ‘‘मायस्मन्तो एवं अवचुत्थ। न चेसो भिक्खु धम्मवादी, न चेसो भिक्खु विनयवादी। मायस्मन्तानम्पि सङ्घभेदो रुच्चित्थ। समेतायस्मन्तानं सङ्घेन। समग्गो हि सङ्घो सम्मोदमानो अविवदमानो एकुद्देसो फासु विहरती’’ति। दुतियम्पि वत्तब्बा। ततियम्पि वत्तब्बा। सचे पटिनिस्सज्जन्ति, इच्चेतं कुसलं; नो चे पटिनिस्सज्जन्ति, आपत्ति दुक्कटस्स। ते भिक्खू समनुभासितब्बा। एवञ्च पन, भिक्खवे, समनुभासितब्बा। ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
४२०. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। इत्थन्नामो च इत्थनामो च भिक्खू इत्थन्नामस्स भिक्खुनो सङ्घभेदाय परक्कमन्तस्स अनुवत्तका वग्गवादका । ते तं वत्थुं न पटिनिस्सज्जन्ति। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामञ्च इत्थन्नामञ्च भिक्खू समनुभासेय्य तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। इत्थन्नामो च इत्थन्नामो च भिक्खू इत्थन्नामस्स भिक्खुनो सङ्घभेदाय परक्कमन्तस्स अनुवत्तका वग्गवादका। ते तं वत्थुं न पटिनिस्सज्जन्ति। सङ्घो इत्थन्नामञ्च इत्थन्नामञ्च भिक्खू समनुभासति तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स च इत्थन्नामस्स च भिक्खूनं समनुभासना तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘दुतियम्पि एतमत्थं वदामि…पे॰… ततियम्पि एतमत्थं वदामि – सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। इत्थन्नामो च इत्थन्नामो च भिक्खू इत्थन्नामस्स भिक्खुनो सङ्घभेदाय परक्कमन्तस्स अनुवत्तका वग्गवादका। ते तं वत्थुं न पटिनिस्सज्जन्ति। सङ्घो इत्थन्नामञ्च इत्थन्नामञ्च भिक्खू समनुभासति तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स च इत्थन्नामस्स च भिक्खूनं समनुभासना तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘समनुभट्ठा सङ्घेन इत्थन्नामो च इत्थन्नामो च भिक्खू तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति।
४२१. ञत्तिया दुक्कटं, द्वीहि कम्मवाचाहि थुल्लच्चया, कम्मवाचापरियोसाने आपत्ति सङ्घादिसेसस्स। सङ्घादिसेसं अज्झापज्जन्तानं ञत्तिया दुक्कटं, द्वीहि कम्मवाचाहि थुल्लच्चया पटिप्पस्सम्भन्ति। द्वे तयो एकतो समनुभासितब्बा, तदुत्तरि न समनुभासितब्बा।
सङ्घादिसेसोति…पे॰… तेनपि वुच्चति ‘‘सङ्घादिसेसो’’ति।
४२२. धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी न पटिनिस्सज्जन्ति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
धम्मकम्मे वेमतिका न पटिनिस्सज्जन्ति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
धम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी न पटिनिस्सज्जन्ति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
अधम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
अधम्मकम्मे वेमतिका, आपत्ति दुक्कटस्स।
अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
४२३. अनापत्ति असमनुभासन्तानं, पटिनिस्सज्जन्तानं, उम्मत्तकानं, खित्तचित्तानं, वेदनाट्टानं, आदिकम्मिकानन्ति।
भेदानुवत्तकसिक्खापदं निट्ठितं एकादसमं।
१२. दुब्बचसिक्खापदं
४२४. तेन समयेन बुद्धो भगवा कोसम्बियं विहरति घोसितारामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा छन्नो अनाचरं आचरति। भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘मावुसो, छन्न, एवरूपं अकासि। नेतं कप्पती’’ति। सो एवं वदेति – ‘‘किं नु खो नाम तुम्हे, आवुसो, मं वत्तब्बं मञ्ञथ? अहं खो नाम तुम्हे वदेय्यं। अम्हाकं बुद्धो अम्हाकं धम्मो अम्हाकं अय्यपुत्तेन धम्मो अभिसमितो। सेय्यथापि नाम महावातो वायन्तो तिणकट्ठपण्णसटं तिणकट्ठपण्णकसटं (क॰) एकतो उस्सारेय्य, सेय्यथा वा पन नदी पब्बतेय्या सङ्खसेवालपणकं एकतो उस्सारेय्य, एवमेव तुम्हे नानानामा नानागोत्ता नानाजच्चा नानाकुला पब्बजिता एकतो उस्सरिता। किं नु खो नाम तुम्हे, आवुसो, मं वत्तब्बं मञ्ञथ? अहं खो नाम तुम्हे वदेय्यं! अम्हाकं बुद्धो अम्हाकं धम्मो अम्हाकं अय्यपुत्तेन धम्मो अभिसमितो’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा छन्नो भिक्खूहि सहधम्मिकं वुच्चमानो अत्तानं अवचनीयं करिस्सती’’ति! अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं छन्नं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर त्वं, छन्न, भिक्खूहि सहधम्मिकं वुच्चमानो अत्तानं अवचनीयं करोसी’’ति? ‘‘सच्चं भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… ‘‘कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, भिक्खूहि सहधम्मिकं वुच्चमानो अत्तानं अवचनीयं करिस्ससि! नेतं, मोघपुरिस , अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४२५. ‘‘भिक्खु पनेव दुब्बचजातिको होति उद्देसपरियापन्नेसु सिक्खापदेसु भिक्खूहि सहधम्मिकं वुच्चमानो अत्तानं अवचनीयं करोति – ‘मा मं आयस्मन्तो किञ्चि अवचुत्थ कल्याणं वा पापकं वा, अहंपायस्मन्ते न किञ्चि वक्खामि कल्याणं वा पापकं वा, विरमथायस्मन्तो मम वचनाया’ति, सो भिक्खु भिक्खूहि एवमस्स वचनीयो – ‘मायस्मा अत्तानं अवचनीयं अकासि, वचनीयमेवायस्मा अत्तानं करोतु, आयस्मापि भिक्खू वदेतु सहधम्मेन, भिक्खूपि आयस्मन्तं वक्खन्ति सहधम्मेन। एवं संवद्धा हि तस्स भगवतो परिसा यदिदं अञ्ञमञ्ञवचनेन अञ्ञमञ्ञवुट्ठापनेनाति। एवञ्च सो भिक्खुं भिक्खूहि वुच्चमानो तथेव पग्गण्हेय्य, सो भिक्खु भिक्खूहि यावततियं समनुभासितब्बो तस्स पटिनिस्सग्गाय। यावततियञ्चे समनुभासीयमानो तं पटिनिस्सज्जेय्य, इच्चेतं कुसलं; नो चे पटिनिस्सज्जेय्य, सङ्घादिसेसो’’ति।
४२६. भिक्खू पनेव दुब्बचजातिको होतीति दुब्बचो होति दोवचस्सकरणेहि धम्मेहि समन्नागतो अक्खमो अप्पदक्खिणग्गाही अनुसासनिं।
उद्देसपरियापन्नेसु सिक्खापदेसूति पातिमोक्खपरियापन्नेसु सिक्खापदेसु।
भिक्खूहीति अञ्ञेहि भिक्खूहि।
सहधम्मिकं नाम यं भगवता पञ्ञत्तं सिक्खापदं, एतं सहधम्मिकं नाम।
तेन वुच्चमानो अत्तानं अवचनीयं करोति – ‘‘मा मं आयस्मन्तो किञ्चि अवचुत्थ कल्याणं वा पापकं वा, अहंपायस्मन्ते न किञ्चि वक्खामि कल्याणं वा पापकं वा। विरमथायस्मन्तो मम वचनाया’’ति।
सो भिक्खूति यो सो दुब्बचजातिको भिक्खु।
भिक्खूहीति अञ्ञेहि भिक्खूहि। ये पस्सन्ति ये सुणन्ति तेहि वत्तब्बो – ‘‘मायस्मा अत्तानं अवचनीयं अकासि। वचनीयमेव आयस्मा अत्तानं करोतु। आयस्मापि भिक्खू वदेतु सहधम्मेन, भिक्खूपि आयस्मन्तं वक्खन्ति सहधम्मेन। एवं संवद्धा हि तस्स भगवतो परिसा यदिदं अञ्ञमञ्ञवचनेन अञ्ञमञ्ञवुट्ठापनेना’’ति। दुतियम्पि वत्तब्बो। ततियम्पि वत्तब्बो। सचे पटिनिस्सज्जति , इच्चेतं कुसलं; नो चे पटिनिस्सज्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। सुत्वा न वदन्ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो भिक्खु सङ्घमज्झम्पि आकड्ढित्वा वत्तब्बो – ‘‘मायस्मा अत्तानं अवचनीयं अकासि…पे॰… अञ्ञमञ्ञवुट्ठापनेना’’ति। दुतियम्पि वत्तब्बो। ततियम्पि वत्तब्बो। सचे पटिनिस्सज्जति, इच्चेतं कुसलं; नो चे पटिनिस्सज्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो भिक्खु समनुभासितब्बो। एवञ्च पन, भिक्खवे, समनुभासितब्बो। ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
४२७. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु भिक्खूहि सहधम्मिकं वुच्चमानो अत्तानं अवचनीयं करोति। सो तं वत्थुं न पटिनिस्सज्जति। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुं समनुभासेय्य तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु भिक्खूहि सहधम्मिकं वुच्चमानो अत्तानं अवचनीयं करोति। सो तं वत्थुं न पटिनिस्सज्जति। सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुं समनुभासति तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स भिक्खुनो समनुभासना तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘दुतियम्पि एतमत्थं वदामि…पे॰… ततियम्पि एतमत्थं वदामि – ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु भिक्खूहि सहधम्मिकं वुच्चमानो अत्तानं अवचनीयं करोति। सो तं वत्थुं न पटिनिस्सज्जति। सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुं समनुभासति तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स भिक्खुनो समनुभासना तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘समनुभट्ठो सङ्घेन इत्थन्नामो भिक्खु तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति।
४२८. ञत्तिया दुक्कटं, द्वीहि कम्मवाचाहि थुल्लच्चया, कम्मवाचापरियोसाने आपत्ति सङ्घादिसेसस्स। सङ्घादिसेसं अज्झापज्जन्तस्स ञत्तिया दुक्कटं, द्वीहि कम्मवाचाहि थुल्लच्चया पटिप्पस्सम्भन्ति।
सङ्घादिसेसोति…पे॰… तेनपि वुच्चति सङ्घादिसेसोति।
४२९. धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी न पटिनिस्सज्जति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
धम्मकम्मे वेमतिको न पटिनिस्सज्जति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
धम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी न पटिनिस्सज्जति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
अधम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
अधम्मकम्मे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स।
अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
४३०. अनापत्ति असमनुभासन्तस्स, पटिनिस्सज्जन्तस्स, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
दुब्बचसिक्खापदं निट्ठितं द्वादसमं।
१३. कुलदूसकसिक्खापदं
४३१. इदं वत्थु चूळव॰ २१ तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन अस्सजिपुनब्बसुका नाम नाम भिक्खू (क॰) कीटागिरिस्मिं आवासिका होन्ति अलज्जिनो पापभिक्खू। ते चूळव॰ २९३ एवरूपं अनाचारं आचरन्ति – मालावच्छं रोपेन्तिपि रोपापेन्तिपि, सिञ्चन्तिपि सिञ्चापेन्तिपि, ओचिनन्तिपि ओचिनापेन्तिपि, गन्थेन्तिपि गन्थापेन्तिपि, एकतोवण्टिकमालं करोन्तिपि कारापेन्तिपि, उभतोवण्टिकमालं करोन्तिपि कारापेन्तिपि, मञ्जरिकं करोन्तिपि कारापेन्तिपि, विधूतिकं करोन्तिपि कारापेन्तिपि, वटंसकं करोन्तिपि कारापेन्तिपि, आवेळं करोन्तिपि कारापेन्तिपि, उरच्छदं करोन्तिपि कारापेन्तिपि। ते कुलित्थीनं कुलधीतानं कुलकुमारीनं कुलसुण्हानं कुलदासीनं एकतोवण्टिकमालं हरन्तिपि हरापेन्तिपि, उभतोवण्टिकमालं हरन्तिपि हरापेन्तिपि, मञ्जरिकं हरन्तिपि हरापेन्तिपि, विधूतिकं हरन्तिपि हरापेन्तिपि, वटंसकं हरन्तिपि हरापेन्तिपि, आवेळं हरन्तिपि हरापेन्तिपि, उरच्छदं हरन्तिपि हरापेन्तिपि। ते कुलित्थीहि कुलधीताहि कुलकुमारीहि कुलसुण्हाहि कुलदासीहि सद्धिं एकभाजनेपि भुञ्जन्ति, एकथालकेपि पिवन्ति, एकासनेपि निसीदन्ति, एकमञ्चेपि तुवट्टेन्ति, एकत्थरणापि तुवट्टेन्ति, एकपावुरणापि तुवट्टेन्ति, एकत्थरणपावुरणापि तुवट्टेन्ति, विकालेपि भुञ्जन्ति, मज्जम्पि पिवन्ति, मालागन्धविलेपनम्पि धारेन्ति, नच्चन्तिपि गायन्तिपि वादेन्तिपि लासेन्तिपि, नच्चन्तियापि नच्चन्ति, नच्चन्तियापि गायन्ति, नच्चन्तियापि वादेन्ति, नच्चन्तियापि लासेन्ति, गायन्तियापि नच्चन्ति, गायन्तियापि गायन्ति, गायन्तियापि वादेन्ति, गायन्तियापि लासेन्ति, वादेन्तियापि नच्चन्ति, वादेन्तियापि गायन्ति, वादेन्तियापि वादेन्ति, वादेन्तियापि लासेन्ति, लासेन्तियापि नच्चन्ति, लासेन्तियापि गायन्ति, लासेन्तियापि वादेन्ति, लासेन्तियापि लासेन्ति। अट्ठपदेपि कीळन्ति, दसपदेपि कीळन्ति, आकासेपि कीळन्ति, परिहारपथेपि कीळन्ति, सन्तिकायपि कीळन्ति, खलिकायपि कीळन्ति, घटिकायपि कीळन्ति, सलाकहत्थेनपि कीळन्ति, अक्खेनपि कीळन्ति, पङ्गचीरेनपि कीळन्ति, वङ्ककेनपि कीळन्ति, मोक्खचिकायपि कीळन्ति, चिङ्गुलकेनपि कीळन्ति, पत्ताळ्हकेनपि कीळन्ति, रथकेनपि कीळन्ति, धनुकेनपि कीळन्ति, अक्खरिकायपि कीळन्ति, मनेसिकायपि कीळन्ति, यथावज्जेनपि कीळन्ति। हत्थिस्मिम्पि सिक्खन्ति, अस्सस्मिम्पि सिक्खन्ति, रथस्मिम्पि सिक्खन्ति, धनुस्मिम्पि सिक्खन्ति, थरुस्मिम्पि सिक्खन्ति, हत्थिस्सपि पुरतो धावन्ति, अस्सस्सपि पुरतो धावन्ति, रथस्सपि पुरतो पुरतो धावन्ति (स्या॰) धावन्तिपि आधावन्तिपि, उस्सेळेन्तिपि, अप्फोटेन्तिपि, निब्बुज्झन्तिपि, मुट्ठीहिपि युज्झन्ति, रङ्गमज्झेपि सङ्घाटिं पत्थरित्वा नच्चकिं नच्चन्तिं (सी॰ स्या॰) एवं वदन्ति – इध, भगिनि, नच्चस्सूति, नलाटिकम्पि देन्ति, विविधम्पि अनाचारं आचरन्ति।
४३२. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु कासीसु वस्संवुट्ठो सावत्थिं गच्छन्तो भगवन्तं दस्सनाय, येन कीटागिरि तदवसरि। अथ खो सो भिक्खु पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय कीटागिरिं पिण्डाय पाविसि पासादिकेन अभिक्कन्तेन पटिक्कन्तेन आलोकितेन विलोकितेन समिञ्जितेन पसारितेन ओक्खित्तचक्खु इरियापथसम्पन्नो। मनुस्सा तं भिक्खुं पस्सित्वा एवमाहंसु – ‘‘क्वायं अबलबलो विय मन्दमन्दो विय भाकुटिकभाकुटिको विय? को इमस्स उपगतस्स पिण्डकं दस्सति? अम्हाकं पन अय्या अस्सजिपुनब्बसुका सण्हा सखिला सुखसम्भासा मिहितपुब्बङ्गमा एहिस्वागतवादिनो अब्भाकुटिका उत्तानमुखा पुब्बभासिनो। तेसं खो नाम पिण्डो दातब्बो’’ति।
अद्दसा खो अञ्ञतरो उपासको तं भिक्खुं कीटागिरिस्मिं पिण्डाय चरन्तं। दिस्वान येन सो भिक्खु तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तं भिक्खुं अभिवादेत्वा एतदवोच – ‘‘अपि, भन्ते, पिण्डो लब्भती’’ति? ‘‘न खो, आवुसो, पिण्डो लब्भती’’ति। ‘‘एहि, भन्ते, घरं गमिस्सामा’’ति। अथ खो सो उपासको तं भिक्खुं घरं नेत्वा भोजेत्वा एतदवोच – ‘‘कहं, भन्ते, अय्यो गमिस्सती’’ति? ‘‘सावत्थिं खो अहं, आवुसो, गमिस्सामि भगवन्तं दस्सनाया’’ति। ‘‘तेन हि, भन्ते, मम वचनेन भगवतो पादे सिरसा वन्द, एवञ्च वदेहि – ‘दुट्ठो, भन्ते, कीटागिरिस्मिं आवासो। अस्सजिपुनब्बसुका नाम कीटागिरिस्मिं आवासिका अलज्जिनो पापभिक्खू। ते एवरूपं अनाचारं आचरन्ति – मालावच्छं रोपेन्तिपि रोपापेन्तिपि, सिञ्चन्तिपि सिञ्चापेन्तिपि…पे॰… विविधम्पि अनाचारं आचरन्ति। येपि ते, भन्ते, मनुस्सा पुब्बे सद्धा अहेसुं पसन्ना तेपि एतरहि अस्सद्धा अप्पसन्ना। यानिपि तानि सङ्घस्स पुब्बे दानपथानि तानिपि एतरहि उपच्छिन्नानि। रिञ्चन्ति पेसला भिक्खू, निवसन्ति पापभिक्खू। साधु, भन्ते, भगवा कीटागिरिं भिक्खू पहिणेय्य यथायं कीटागिरिस्मिं आवासो सण्ठहेय्या’’’ति।
एवमावुसोति खो सो भिक्खु तस्स उपासकस्स पटिस्सुत्वा येन सावत्थि तेन पक्कामि। अनुपुब्बेन येन सावत्थि जेतवनं अनाथपिण्डिकस्स आरामो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। आचिण्णं खो पनेतं बुद्धानं भगवन्तानं आगन्तुकेहि भिक्खूहि सद्धिं पटिसम्मोदितुं। अथ खो भगवा तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘कच्चि, भिक्खु, खमनीयं कच्चि यापनीयं, कच्चिसि अप्पकिलमथेन अद्धानं आगतो, कुतो च त्वं भिक्खु आगच्छसी’’ति? ‘‘खमनीयं, भगवा, यापनीयं, भगवा। अप्पकिलमथेन चाहं, भन्ते, अद्धानं आगतो। इधाहं, भन्ते, कासीसु वस्संवुट्ठो सावत्थिं आगच्छन्तो भगवन्तं दस्सनाय येन कीटागिरि तदवसरिं। अथ ख्वाहं, भन्ते, पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय कीटागिरिं पिण्डाय पाविसिं। अद्दसा खो मं, भन्ते, अञ्ञतरो उपासको कीटागिरिस्मिं पिण्डाय चरन्तं। दिस्वान येनाहं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा मं अभिवादेत्वा एतदवोच – ‘अपि, भन्ते, पिण्डो लब्भती’ति? ‘न खो, आवुसो, पिण्डो लब्भती’ति। ‘एहि, भन्ते, घरं गमिस्सामा’ति। अथ खो, भन्ते, सो उपासको मं घरं नेत्वा भोजेत्वा एतदवोच – ‘कहं, भन्ते, अय्यो गमिस्ससी’ति? ‘सावत्थिं खो अहं, आवुसो, गमिस्सामि भगवन्तं दस्सनाया’ति। तेन हि, भन्ते, मम वचनेन भगवतो पादे सिरसा वन्द, एवञ्च वदेहि – ‘दुट्ठो, भन्ते, कीटागिरिस्मिं आवासो, अस्सजिपुनब्बसुका नाम कीटागिरिस्मिं आवासिका अलज्जिनो पापभिक्खू। ते एवरूपं अनाचारं आचरन्ति – मालावच्छं रोपेन्तिपि रोपापेन्तिपि, सिञ्चन्तिपि सिञ्चापेन्तिपि…पे॰… विविधम्पि अनाचारं आचरन्ति। येपि ते, भन्ते, मनुस्सा पुब्बे सद्धा अहेसुं पसन्ना तेपि एतरहि अस्सद्धा अप्पसन्ना, यानिपि तानि सङ्घस्स पुब्बे दानपथानि तानिपि एतरहि उपच्छिन्नानि, रिञ्चन्ति पेसला भिक्खू निवसन्ति पापभिक्खू। साधु, भन्ते, भगवा कीटागिरिं भिक्खू पहिणेय्य यथायं कीटागिरिस्मिं आवासो सण्ठहेय्या’ति। ततो अहं, भगवा, आगच्छामी’’ति।
४३३. अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा भिक्खू पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर, भिक्खवे, अस्सजिपुनब्बसुका नाम कीटागिरिस्मिं आवासिका अलज्जिनो पापभिक्खू ते एवरूपं अनाचारं आचरन्ति – मालावच्छं रोपेन्तिपि रोपापेन्तिपि, सिञ्चन्तिपि सिञ्चापेन्तिपि …पे॰… विविधम्पि अनाचारं आचरन्ति, येपि ते, भिक्खवे, मनुस्सा पुब्बे सद्धा अहेसुं पसन्ना तेपि एतरहि अस्सद्धा अप्पसन्ना; यानिपि तानि सङ्घस्स पुब्बे दानपथानि तानिपि एतरहि उपच्छिन्नानि; रिञ्चन्ति पेसला भिक्खू निवसन्ति पापभिक्खू’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… ‘‘कथञ्हि नाम ते, भिक्खवे, मोघपुरिसा एवरूपं अनाचारं आचरिस्सन्ति – मालावच्छं रोपेस्सन्तिपि रोपापेस्सन्तिपि, सञ्चिस्सन्तिपि सिञ्चापेस्सन्तिपि, ओचिनिस्सन्तिपि ओचिनापेस्सन्तिपि, गन्थिस्सन्तिपि गन्थापेस्सन्तिपि, एकतोवण्टिकमालं करिस्सन्तिपि कारापेस्सन्तिपि, उभतोवण्टिकमालं करिस्सन्तिपि कारापेस्सन्तिपि, मञ्जरिकं करिस्सन्तिपि कारापेस्सन्तिपि, विधूतिकं करिस्सन्तिपि कारापेस्सन्तिपि, वटंसकं करिस्सन्तिपि कारापेस्सन्तिपि, आवेळं करिस्सन्तिपि कारापेस्सन्तिपि, उरच्छदं करिस्सन्तिपि कारापेस्सन्तिपि। ते कुलित्थीनं कुलधीतानं कुलकुमारीनं कुलसुण्हानं कुलदासीनं एकतोवण्टिकमालं हरिस्सन्तिपि हारापेस्सन्तिपि, उभतोवण्टिकमालं हरिस्सन्तिपि हारापेस्सन्तिपि, मञ्जरिकं हरिस्सन्तिपि हारापेस्सन्तिपि , विधूतिकं हरिस्सन्तिपि हारापेस्सन्तिपि, वटंसकं हरिस्सन्तिपि हारापेस्सन्तिपि, आवेळं हरिस्सन्तिपि हारापेस्सन्तिपि, उरच्छदं हरिस्सन्तिपि हारापेस्सन्तिपि। ते कुलित्थीहि कुलधीताहि कुलकुमारीहि कुलसुण्हाहि कुलदासीहि सद्धिं एकभाजनेपि भुञ्जिस्सन्ति, एकथालकेपि पिविस्सन्ति, एकासनेपि निसीदिस्सन्ति, एकमञ्चेपि तुवट्टिस्सन्ति, एकत्थरणापि तुवट्टिस्सन्ति, एकपावुरणापि तुवट्टिस्सन्ति, एकत्थरणपावुरणापि तुवट्टिस्सन्ति, विकालेपि भुञ्जिस्सन्ति, मज्जम्पि पिविस्सन्ति, मालागन्धविलेपनम्पि धारिस्सन्ति, नच्चिस्सन्तिपि गायिस्सन्तिपि वादेस्सन्तिपि लासेस्सन्तिपि, नच्चन्तियापि नच्चिस्सन्ति नच्चन्तियापि गायिस्सन्ति नच्चन्तियापि वादेस्सन्ति नच्चन्तियापि लासेस्सन्ति, गायन्तियापि नच्चिस्सन्ति गायन्तियापि गायिस्सन्ति गायन्तियापि वादेस्सन्ति गायन्तियापि लासेस्सन्ति, वादेन्तियापि नच्चिस्सन्ति वादेन्तियापि गायिस्सन्ति वादेन्तियापि वादेस्सन्ति वादेन्तियापि लासेस्सन्ति, लासेन्तियापि नच्चिस्सन्ति लासेन्तियापि गायिस्सन्ति लासेन्तियापि वादेस्सन्ति लासेन्तियापि लासेस्सन्ति, अट्ठपदेपि कीळिस्सन्ति दसपदेपि कीळिस्सन्ति, अकासेपि कीळिस्सन्ति, परिहारपथेपि कीळिस्सन्ति, सन्तिकायपि कीळिस्सन्ति, खलिकायपि कीळिस्सन्ति, घटिकायपि कीळिस्सन्ति, सलाकहत्थेनपि कीळिस्सन्ति, अक्खेनपि कीळिस्सन्ति, पङ्गचीरेनपि कीळिस्सन्ति, वङ्ककेनपि कीळिस्सन्ति, मोक्खचिकायपि कीळिस्सन्ति, चिङ्गुलकेनपि कीळिस्सन्ति, पत्ताळ्हकेनपि कीळिस्सन्ति, रथकेनपि कीळिस्सन्ति, धनुकेनपि कीळिस्सन्ति, अक्खरिकायपि कीळिस्सन्ति , मनेसिकायपि कीळिस्सन्ति, यथावज्जेनपि कीळिस्सन्ति, हत्थिस्मिम्पि सिक्खिस्सन्ति, अस्सस्मिम्पि सिक्खिस्सन्ति, रथस्मिम्पि सिक्खिस्सन्ति, धनुस्मिम्पि सिक्खिस्सन्ति, थरुस्मिम्पि सिक्खिस्सन्ति, हत्थिस्सपि पुरतो धाविस्सन्ति, अस्सस्सपि पुरतो धाविस्सन्ति, रथस्सपि पुरतो पुरतो धाविस्सन्ति (स्या॰) धाविस्सन्तिपि आधाविस्सन्तिपि, उस्सेळेस्सन्तिपि, अप्फोटेस्सन्तिपि, निब्बुज्झिस्सन्तिपि, मुट्ठीहिपि युज्झिस्सन्ति, रङ्गमज्झेपि सङ्घाटिं पत्थरित्वा नच्चकिं एवं वक्खन्ति ‘‘इध भगिनि नच्चस्सू’’ति नलाटिकम्पि दस्सन्ति, विविधम्पि अनाचारं आचरिस्सन्ति! नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… विगरहित्वा धम्मिं कथं कत्वा सारिपुत्तमोग्गल्लाने आमन्तेसि – ‘‘गच्छथ तुम्हे, सारिपुत्ता, कीटागिरिं गन्त्वा अस्सजिपुनब्बसुकानं भिक्खूनं कीटागिरिस्मा पब्बाजनीयकम्मं करोथ। तुम्हाकं एते सद्धिविहारिका’’ति।
‘‘कथं मयं, भन्ते, अस्सजिपुनब्बसुकानं भिक्खूनं कीटागिरिस्मा पब्बाजनीयकम्मं करोम? चण्डा ते भिक्खू फरुसा’’ति। ‘‘तेन हि तुम्हे, सारिपुत्ता, बहुकेहि भिक्खूहि सद्धिं गच्छथा’’ति। ‘‘एवं, भन्ते’’ति खो सारिपुत्तमोग्गल्लाना भगवतो पच्चस्सोसुं। ‘‘एवञ्च पन, भिक्खवे, कातब्बं। पठमं अस्सजिपुनब्बसुका भिक्खू चोदेतब्बा। चोदेत्वा सारेतब्बा। सारेत्वा आपत्तिं रोपेतब्बा । आपत्तिं रोपेत्वा ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
४३४. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। इमे अस्सजिपुनब्बसुका भिक्खू कुलदूसका पापसमाचारा। इमेसं पापका समाचारा दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति च। कुलानि च इमेहि दुट्ठानि दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति च। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो अस्सजिपुनब्बसुकानं भिक्खूनं कीटागिरिस्मा पब्बाजनीयकम्मं करेय्य – ‘न अस्सजिपुनब्बसुकेहि भिक्खूहि कीटागिरिस्मिं वत्थब्ब’न्ति। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। इमे अस्सजिपुनब्बसुका भिक्खू कुलदूसका पापसमाचारा। इमेसं पापका समाचारा दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति च। कुलानि च इमेहि दुट्ठानि दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति च। सङ्घो अस्सजिपुनब्बसुकानं भिक्खूनं कीटागिरिस्मा पब्बाजनीयकम्मं करोति – ‘न अस्सजिपुनब्बसुकेहि भिक्खूहि कीटागिरिस्मिं वत्थब्ब’न्ति। यस्सायस्मतो खमति अस्सजिपुनब्बसुकानं भिक्खूनं कीटागिरिस्मा पब्बाजनीयकम्मस्स करणं – ‘न अस्सजिपुनब्बसुकेहि भिक्खूहि कीटागिरिस्मिं वत्थब्ब’न्ति, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘दुतियम्पि एतमत्थं वदामि…पे॰… ततियम्पि एतमत्थं वदामि – सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो…पे॰… सो भासेय्य।
‘‘कतं सङ्घेन अस्सजिपुनब्बसुकानं भिक्खूनं कीटागिरिस्मा पब्बाजनीयकम्मं – ‘न अस्सजिपुनब्बसुकेहि भिक्खूहि कीटागिरिस्मिं वत्थब्ब’न्ति। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति।
४३५. अथ खो सारिपुत्तमोग्गल्लानप्पमुखो भिक्खुसङ्घो कीटागिरिं गन्त्वा अस्सजिपुनब्बसुकानं भिक्खूनं कीटागिरिस्मा पब्बाजनीयकम्मं अकासि – ‘न अस्सजिपुनब्बसुकेहि भिक्खूहि कीटागिरिस्मिं वत्थब्ब’न्ति। ते सङ्घेन पब्बाजनीयकम्मकता न सम्मा वत्तन्ति, न लोमं पातेन्ति, न नेत्थारं वत्तन्ति, न भिक्खू खमापेन्ति, अक्कोसन्ति परिभासन्ति छन्दगामिता दोसगामिता मोहगामिता भयगामिता पापेन्ति, पक्कमन्तिपि, विब्भमन्तिपि। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम अस्सजिपुनब्बसुका भिक्खू सङ्घेन पब्बाजनीयकम्मकता न सम्मा वत्तिस्सन्ति, न लोमं पातेस्सन्ति, न नेत्थारं वत्तिस्सन्ति, न भिक्खू खमापेस्सन्ति , अक्कोसिस्सन्ति परिभासिस्सन्ति, छन्दगामिता दोसगामिता मोहगामिता भयगामिता पापेस्सन्ति पक्कमिस्सन्तिपि विब्भमिस्सन्तिपी’’ति ! अथ खो ते भिक्खू अस्सजिपुनब्बसुके भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर, भिक्खवे, अस्सजिपुनब्बसुका भिक्खू सङ्घेन पब्बाजनीयकम्मकता न सम्मा वत्तन्ति…पे॰… विब्भमन्तिपी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४३६. ‘‘भिक्खु पनेव अञ्ञतरं गामं वा निगमं वा उपनिस्साय विहरति कुलदूसको पापसमाचारो। तस्स खो पापका समाचारा दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति च, कुलानि च तेन दुट्ठानि दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति च। सो भिक्खु भिक्खूहि एवमस्स वचनीयो – ‘आयस्मा खो कुलदूसको पापसमाचारो, आयस्मतो खो पापका समाचारा दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति च, कुलानि चायस्मता दुट्ठानि दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति च। पक्कमतायस्मा इमम्हा आवासा। अलं ते इध वासेना’ति। एवञ्च सो भिक्खु भिक्खूहि वुच्चमानो ते भिक्खू एवं वदेय्य – ‘छन्दगामिनो च भिक्खू दोसगामिनो च भिक्खू मोहगामिनो च भिक्खू भयगामिनो च भिक्खू तादिसिकाय आपत्तिया एकच्चं पब्बाजेन्ति एकच्चं न पब्बाजेन्ती’ति, सो भिक्खु भिक्खूहि एवमस्स वचनीयो – ‘मायस्मा एवं अवच। न च भिक्खू छन्दगामिनो। न च भिक्खू दोसगामिनो। न च भिक्खू मोहगामिनो। न च भिक्खू भयगामिनो। आयस्मा खो कुलदूसको पापसमाचारो। आयस्मतो खो पापका समाचारा दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति च। कुलानि चायस्मता दुट्ठानि दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति च। पक्कमतायस्मा इमम्हा आवासा। अलं ते इध वासेना’ति। एवञ्च सो भिक्खु भिक्खूहि वुच्चमानो तथेव पग्गण्हेय्य, सो भिक्खु भिक्खूहि यावततियं समनुभासितब्बो तस्स पटिनिस्सग्गाय। यावततियञ्चे समनुभासीयमानो तं पटिनिस्सज्जेय्य , इच्चेतं कुसलं; नो चे पटिनिस्सज्जेय्य, सङ्घादिसेसो’’ति।
४३७. भिक्खु पनेव अञ्ञतरं गामं वा निगमं वाति गामोपि निगमोपि नगरम्पि गामो चेव निगमो च।
उपनिस्साय विहरतीति तत्थ पटिबद्धा होन्ति चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारा।
कुलं नाम चत्तारि कुलानि – खत्तियकुलं, ब्राह्मणकुलं, वेस्सकुलं, सुद्दकुलं।
कुलदूसकोति कुलानि दूसेति पुप्फेन वा फलेन वा चुण्णेन वा मत्तिकाय वा दन्तकट्ठेन वा वेळुया वा वेळुना वा (स्या॰) वेज्जिकाय वा जङ्घपेसनिकेन वा।
पापसमाचारोति मालावच्छं रोपेतिपि रोपापेतिपि, सिञ्चतिपि सिञ्चापेतिपि, ओचिनातिपि ओचिनापेतिपि, गन्थेतिपि गन्थापेतिपि।
दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति चाति ये संमुखा ते पस्सन्ति, ये तिरोक्खा ते सुणन्ति।
कुलानि च तेन दुट्ठानीति पुब्बे सद्धा हुत्वा तं आगम्म अस्सद्धा होन्ति, पसन्ना हुत्वा अप्पसन्ना होन्ति।
दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति चाति ये संमुखा ते पस्सन्ति, ये तिरोक्खा ते सुणन्ति।
सो भिक्खूति यो सो कुलदूसको भिक्खु।
भिक्खूहीति अञ्ञेहि भिक्खूहि। ये पस्सन्ति ये सुणन्ति। तेहि वत्तब्बो – ‘‘आयस्मा खो कुलदूसको पापसमाचारो। आयस्मतो खो पापका समाचारा दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति च। कुलानि चायस्मता दुट्ठानि दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति च। पक्कमतायस्मा इमम्हा आवासा। अलं ते इध वासेना’’ति।
एवञ्च सो भिक्खु भिक्खूहि वुच्चमानो ते भिक्खू एवं वदेय्य – ‘‘छन्दगामिनो च भिक्खू, दोसगामिनो च भिक्खू, मोहगामिनो च भिक्खू, भयगामिनो च भिक्खू। तादिसिकाय आपत्तिया एकच्चं पब्बाजेन्ति एकच्चं न पब्बाजेन्ती’’ति।
सो भिक्खूति यो सो कम्मकतो भिक्खु।
भिक्खूहीति अञ्ञेहि भिक्खूहि। ये पस्सन्ति ये सुणन्ति तेहि वत्तब्बो – ‘‘मायस्मा एवं अवच। न च भिक्खू छन्दगामिनो, न च भिक्खू दोसगामिनो, न च भिक्खू मोहगामिनो, न च भिक्खू भयगामिनो। आयस्मा खो कुलदूसको पापसमाचारो। आयस्मतो खो पापका समाचारा दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति च। कुलानि चायस्मता दुट्ठानि दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति च। पक्कमतायस्मा इमम्हा आवासा। अलं ते इध वासेना’’ति। दुतियम्पि वत्तब्बो। ततियम्पि वत्तब्बो।
सचे पटिनिस्सज्जति, इच्चेतं कुसलं। नो चे पटिनिस्सज्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। सुत्वा न वदन्ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो भिक्खु सङ्घमज्झम्पि आकड्ढित्वा वत्तब्बो – ‘‘मायस्मा एवं अवच। न च भिक्खू छन्दगामिनो, न च भिक्खू दोसगामिनो, न च भिक्खू मोहगामिनो, न च भिक्खू भयगामिनो। आयस्मा खो कुलदूसको पापसमाचारो। आयस्मतो खो पापका समाचारा दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति च। कुलानि चायस्मता दुट्ठानि दिस्सन्ति चेव सुय्यन्ति च। पक्कमतायस्मा इमम्हा आवासा। अलं ते इध वासेना’’ति। दुतियम्पि वत्तब्बो। ततियम्पि वत्तब्बो। सचे पटिनिस्सज्जति, इच्चेतं कुसलं। नो चे पटिनिस्सज्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो भिक्खु समनुभासितब्बो। एवञ्च पन, भिक्खवे, समनुभासितब्बो। ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
४३८. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु सङ्घेन पब्बाजनीयकम्मकतो भिक्खू छन्दगामिता दोसगामिता मोहगामिता भयगामिता पापेति। सो तं वत्थुं न पटिनिस्सज्जति। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुं समनुभासेय्य तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु सङ्घेन पब्बाजनीयकम्मकतो भिक्खू छन्दगामिता दोसगामिता मोहगामिता भयगामिता पापेति। सो तं वत्थुं न पटिनिस्सज्जति। सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुं समनुभासति तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स भिक्खुनो समनुभासना तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘दुतियम्पि एतमत्थं वदामि…पे॰… ततियम्पि एतमत्थं वदामि…पे॰…।
‘‘समनुभट्ठो सङ्घेन इत्थन्नामो भिक्खु तस्स वत्थुस्स पटिनिस्सग्गाय। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति।
४३९. ञत्तिया दुक्कटं, द्वीहि कम्मवाचाहि थुल्लच्चया, कम्मवाचापरियोसाने आपत्ति सङ्घादिसेसस्स। सङ्घादिसेसं अज्झापज्जन्तस्स ञत्तिया दुक्कटं, द्वीहि कम्मवाचाहि थुल्लच्चया पटिप्पस्सम्भन्ति।
सङ्घादिसेसोति सङ्घोव तस्सा आपत्तिया परिवासं देति, मूलाय पटिकस्सति, मानत्तं देति, अब्भेति; न सम्बहुला, न एकपुग्गलो । तेन वुच्चति – ‘सङ्घादिसेसो’ति, तस्सेव आपत्तिनिकायस्स नामकम्मं अधिवचनं। तेनपि वुच्चति सङ्घादिसेसोति।
४४०. धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी न पटिनिस्सज्जति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
धम्मकम्मे वेमतिको न पटिनिस्सज्जति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
धम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी न पटिनिस्सज्जति, आपत्ति सङ्घादिसेसस्स।
अधम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
अधम्मकम्मे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स।
अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
४४१. अनापत्ति असमनुभासन्तस्स, पटिनिस्सज्जन्तस्स, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
कुलदूसकसिक्खापदं निट्ठितं तेरसमं।
४४२. उद्दिट्ठा खो, आयस्मन्तो, तेरस सङ्घादिसेसा धम्मा, नव पठमापत्तिका, चत्तारो यावततियका। येसं भिक्खु अञ्ञतरं वा अञ्ञतरं वा आपज्जित्वा यावतीहं जानं पटिच्छादेति तावतीहं तेन भिक्खुना अकामा परिवत्थब्बं। परिवुत्थपरिवासेन भिक्खुना उत्तरि छारत्तं भिक्खुमानत्ताय पटिपज्जितब्बं। चिण्णमानत्तो भिक्खु यत्थ सिया वीसतिगणो भिक्खुसङ्घो तत्थ सो भिक्खु अब्भेतब्बो। एकेनपि चे ऊनो वीसतिगणो भिक्खुसङ्घो तं भिक्खुं अब्भेय्य, सो च भिक्खु अनब्भितो, ते च भिक्खू गारय्हा, अयं तत्थ सामीचि। तत्थायस्मन्ते पुच्छामि – ‘कच्चित्थ परिसुद्धा’? दुतियम्पि पुच्छामि – ‘कच्चित्थ परिसुद्धा’? ततियम्पि पुच्छामि – ‘कच्चित्थ परिसुद्धा’? परिसुद्धेत्थायस्मन्तो। तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामीति।
तेरसकं निट्ठितं।
तस्सुद्दानं –
विस्सट्ठि कायसंसग्गं, दुट्ठुल्लं अत्तकामञ्च।
सञ्चरित्तं कुटी चेव, विहारो च अमूलकं॥
किञ्चिलेसञ्च भेदो च, तस्सेव अनुवत्तका।
दुब्बचं कुलदूसञ्च, सङ्घादिसेसा तेरसाति॥
सङ्घादिसेसकण्डं निट्ठितं।
<h3><center>अनियतकण्डं</center></h3>
१. पठमअनियतसिक्खापदं
इमे खो पनायस्मन्तो द्वे अनियता धम्मा
उद्देसं आगच्छन्ति।
४४३. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा उदायी सावत्थियं कुलूपको होति, बहुकानि कुलानि उपसङ्कमति। तेन खो पन समयेन आयस्मतो उदायिस्स उपट्ठाककुलस्स कुमारिका अञ्ञतरस्स कुलस्स कुमारकस्स दिन्ना होति। अथ खो आयस्मा उदायी पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय येन तं कुलं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा मनुस्से पुच्छि – ‘‘कहं इत्थन्नामा’’ति? ते एवमाहंसु – ‘‘दिन्ना, भन्ते, अमुकस्स कुलस्स कुमारकस्सा’’ति। तम्पि खो कुलं आयस्मतो उदायिस्स उपट्ठाकं होति। अथ खो आयस्मा उदायी येन तं कुलं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा मनुस्से पुच्छि – ‘‘कहं इत्थन्नामा’’ति? ते एवमाहंसु – ‘‘एसाय्य, ओवरके निसिन्ना’’ति। अथ खो आयस्मा उदायी येन सा कुमारिका तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तस्सा कुमारिकाय सद्धिं एको एकाय रहो पटिच्छन्ने आसने अलंकम्मनिये निसज्जं कप्पेसि कालयुत्तं समुल्लपन्तो कालयुत्तं धम्मं भणन्तो।
तेन खो पन समयेन विसाखा मिगारमाता बहुपुत्ता होति बहुनत्ता अरोगपुत्ता अरोगनत्ता अभिमङ्गलसम्मता। मनुस्सा यञ्ञेसु छणेसु उस्सवेसु विसाखं मिगारमातरं पठमं भोजेन्ति। अथ खो विसाखा मिगारमाता निमन्तिता तं कुलं अगमासि। अद्दसा खो विसाखा मिगारमाता आयस्मन्तं उदायिं तस्सा कुमारिकाय सद्धिं एकं एकाय रहो पटिच्छन्ने आसने अलंकम्मनिये निसिन्नं। दिस्वान आयस्मन्तं उदायिं एतदवोच – ‘‘इदं, भन्ते, नच्छन्नं नप्पतिरूपं यं अय्यो मातुगामेन सद्धिं एको एकाय रहो पटिच्छन्ने आसने अलंकम्मनिये निसज्जं कप्पेति। किञ्चापि, भन्ते, अय्यो अनत्थिको तेन धम्मेन, अपिच दुस्सद्धापया अप्पसन्ना मनुस्सा’’ति। एवम्पि खो आयस्मा उदायी विसाखाय मिगारमातुया वुच्चमानो नादियि। अथ खो विसाखा मिगारमाता निक्खमित्वा भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उदायी मातुगामेन सद्धिं एको एकाय रहो पटिच्छन्ने आसने अलंकम्मनिये निसज्जं कप्पेस्सती’’ति! अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं उदायिं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर त्वं, उदायि, मातुगामेन सद्धिं एको एकाय रहो पटिच्छन्ने आसने अलंकम्मनिये निसज्जं कप्पेसी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, मातुगामेन सद्धिं एको एकाय रहो पटिच्छन्ने आसने अलंकम्मनिये निसज्जं कप्पेस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे , इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४४४. ‘‘यो पन भिक्खु मातुगामेन सद्धिं एको एकाय रहो पटिच्छन्ने आसने अलंकम्मनिये निसज्जं कप्पेय्य, तमेनं सद्धेय्यवचसा उपासिका दिस्वा तिण्णं धम्मानं अञ्ञतरेन वदेय्य – पाराजिकेन वा सङ्घादिसेसेन वा पाचित्तियेन वा, निसज्जं भिक्खु पटिजानमानो तिण्णं धम्मानं अञ्ञतरेन कारेतब्बो – पाराजिकेन वा सङ्घादिसेसेन वा पाचित्तियेन वा येन वा सा सद्धेय्यवचसा उपासिका वदेय्य, तेन सो भिक्खु कारेतब्बो। अयं धम्मो अनियतो’’ति।
४४५. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
मातुगामो नाम मनुस्सित्थी, न यक्खी न पेती न तिरच्छानगता। अन्तमसो तदहुजातापि दारिका, पगेव महत्तरी।
सद्धिन्ति एकतो।
एको एकायाति भिक्खु चेव होति मातुगामो च।
रहो नाम चक्खुस्स रहो, सोतस्स रहो। चक्खुस्स रहोनाम न सक्का होति अक्खिं वा निखणीयमाने भमुकं वा उक्खिपीयमाने सीसं वा उक्खिपीयमाने पस्सितुं। सोतस्स रहोनाम न सक्का होति पकतिकथा सोतुं।
पटिच्छन्नं नाम आसनं कुट्टेन वा कुड्डेन वा (सी॰ स्या॰) कवाटेन वा किलञ्जेन वा साणिपाकारेन वा रुक्खेन वा थम्भेन वा कोत्थळिया वा येन केनचि पटिच्छन्नं होति।
अलंकम्मनियेति सक्का होति मेथुनं धम्मं पटिसेवितुं।
निसज्जं कप्पेय्याति मातुगामे निसिन्ने भिक्खु उपनिसिन्नो वा होति उपनिपन्नो वा। भिक्खु निसिन्ने मातुगामो उपनिसिन्नो वा होति उपनिपन्नो वा। उभो वा निसिन्ना होन्ति उभो वा निपन्ना।
सद्धेय्यवचसा नाम आगतफला अभिसमेताविनी विञ्ञातसासना।
उपासिका नाम बुद्धं सरणं गता, धम्मं सरणं गता, सङ्घं सरणं गता।
दिस्वाति पस्सित्वा।
तिण्णं धम्मानं अञ्ञतरेन वदेय्य – पाराजिकेन वा सङ्घादिसेसेन वा पाचित्तियेन वा। निसज्जं भिक्खु पटिजानमानो तिण्णं धम्मानं अञ्ञतरेन कारेतब्बो – पाराजिकेन वा सङ्घादिसेसेन वा पाचित्तियेन वा। येन वा सा सद्धेय्यवचसा उपासिका वदेय्य तेन सो भिक्खु कारेतब्बो।
४४६. सा चे एवं वदेय्य – ‘‘अय्यो मया दिट्ठो निसिन्नो मातुगामस्स मेथुनं धम्मं पटिसेवन्तो’’ति, सो च तं पटिजानाति, आपत्तिया कारेतब्बो। सा चे एवं वदेय्य – ‘‘अय्यो मया दिट्ठो निसिन्नो मातुगामस्स मेथुनं धम्मं पटिसेवन्तो’’ति, सो चे एवं वदेय्य – ‘‘सच्चाहं निसिन्नो, नो च खो मेथुनं धम्मं पटिसेवि’’न्ति, निसज्जाय कारेतब्बो। सा चे एवं वदेय्य – ‘‘अय्यो मया दिट्ठो निसिन्नो मातुगामस्स मेथुनं धम्मं पटिसेवन्तो’’ति, सो चे एवं वदेय्य – ‘‘नाहं निसिन्नो, अपिच खो निपन्नो’’ति, निपज्जाय कारेतब्बो । सा चे एवं वदेय्य – ‘‘अय्यो मया दिट्ठो निसिन्नो मातुगामस्स मेथुनं धम्मं पटिसेवन्तो’’ति, सो चे एवं वदेय्य – ‘‘नाहं निसिन्नो अपिच खो ठितो’’ति, न कारेतब्बो।
४४७. सा चे एवं वदेय्य – ‘‘अय्यो मया दिट्ठो निपन्नो मातुगामस्स मेथुनं धम्मं पटिसेवन्तो’’ति, सो च तं पटिजानाति, आपत्तिया कारेतब्बो। सा चे एवं वदेय्य – ‘‘अय्यो मया दिट्ठो निपन्नो मातुगामस्स मेथुनं धम्मं पटिसेवन्तो’’ति, सो चे एवं वदेय्य – ‘‘सच्चाहं निपन्नो, नो च खो मेथुनं धम्मं पटिसेवि’’न्ति, निपज्जाय कारेतब्बो। सा चे एवं वदेय्य – ‘‘अय्यो मया दिट्ठो निपन्नो मातुगामस्स मेथुनं धम्मं पटिसेवन्तो’’ति, सो चे एवं वदेय्य – ‘‘नाहं निपन्नो, अपिच खो निसिन्नो’’ति, निसज्जाय कारेतब्बो। सा चे एवं वदेय्य – ‘‘अय्यो मया दिट्ठो निपन्नो मातुगामस्स मेथुनं धम्मं पटिसेवन्तो’’ति , सो चे एवं वदेय्य – ‘‘नाहं निपन्नो अपिच खो ठितो’’ति, न कारेतब्बो।
४४८. सा चे एवं वदेय्य – ‘‘अय्यो मया दिट्ठो निसिन्नो मातुगामेन सद्धिं कायसंसग्गं समापज्जन्तो’’ति, सो च तं पटिजानाति, आपत्तिया कारेतब्बो…पे॰… सच्चाहं निसिन्नो नो च खो कायसंसग्गं समापज्जिन्ति, निसज्जाय कारेतब्बो…पे॰… नाहं निसिन्नो अपिच खो निपन्नोति, निपज्जाय कारेतब्बो…पे॰… नाहं निसिन्नो अपिच खो ठितोति, न कारेतब्बो।
सा चे एवं वदेय्य – ‘‘अय्यो मया दिट्ठो निपन्नो मातुगामेन सद्धिं कायसंसग्गं समापज्जन्तो’’ति, सो च तं पटिजानाति, आपत्तिया कारेतब्बो…पे॰… सच्चाहं निपन्नो, नो च खो कायसंसग्गं समापज्जिन्ति, निपज्जाय कारेतब्बो…पे॰… नाहं निपन्नो, अपिच खो निसिन्नोति, निसज्जाय कारेतब्बो…पे॰… नाहं निपन्नो, अपिच खो ठितोति, न कारेतब्बो।
४४९. सा चे एवं वदेय्य – ‘‘अय्यो मया दिट्ठो मातुगामेन सद्धिं एको एकाय रहो पटिच्छन्ने आसने अलंकम्मनिये निसिन्नो’’ति , सो च तं पटिजानाति, निसज्जाय कारेतब्बो…पे॰… नाहं निसिन्नो अपिच खो निपन्नोति, निपज्जाय कारेतब्बो…पे॰… नाहं निसिन्नो, अपिच खो ठितोति, न कारेतब्बो।
४५०. सा चे एवं वदेय्य – ‘‘अय्यो मया दिट्ठो मातुगामेन सद्धिं एको एकाय रहो पटिच्छन्ने आसने अलंकम्मनिये निपन्नो’’ति, सो च तं पटिजानाति, निपज्जाय कारेतब्बो…पे॰… नाहं निपन्नो, अपिच खो निसिन्नोति, निसज्जाय कारेतब्बो…पे॰… नाहं निपन्नो, अपिच खो ठितोति, न कारेतब्बो।
अनियतोति न नियतो, पाराजिकं वा सङ्घादिसेसो वा पाचित्तियं वा।
४५१. गमनं पटिजानाति, निसज्जं पटिजानाति, आपत्तिं पटिजानाति, आपत्तिया कारेतब्बो। गमनं पटिजानाति, निसज्जं न पटिजानाति, आपत्तिं पटिजानाति, आपत्तिया कारेतब्बो। गमनं पटिजानाति, निसज्जं पटिजानाति, आपत्तिं न पटिजानाति, निसज्जाय कारेतब्बो। गमनं पटिजानाति, निसज्जं न पटिजानाति, आपत्तिं न पटिजानाति, न कारेतब्बो।
गमनं न पटिजानाति, निसज्जं पटिजानाति, आपत्तिं पटिजानाति, आपत्तिया
कारेतब्बो। गमनं न पटिजानाति, निसज्जं न पटिजानाति, आपत्तिं पटिजानाति, आपत्तिया कारेतब्बो। गमनं न पटिजानाति, निसज्जं पटिजानाति, आपत्तिं न पटिजानाति, निसज्जाय कारेतब्बो। गमनं न पटिजानाति, निसज्जं न पटिजानाति, आपत्तिं न पटिजानाति, न कारेतब्बोति।
पठमो अनियतो निट्ठितो।
२. दुतियअनियतसिक्खापदं
४५२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा उदायी – ‘‘भगवता पटिक्खित्तं मातुगामेन सद्धिं एको एकाय रहो पटिच्छन्ने आसने अलंकम्मनिये निसज्जं कप्पेतु’’न्ति तस्सायेव कुमारिकाय सद्धिं एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेसि कालयुत्तं समुल्लपन्तो कालयुत्तं धम्मं भणन्तो। दुतियम्पि खो विसाखा मिगारमाता निमन्तिता तं कुलं अगमासि। अद्दसा खो विसाखा मिगारमाता आयस्मन्तं उदायिं तस्सायेव कुमारिकाय सद्धिं एकं एकाय रहो निसिन्नं। दिस्वान आयस्मन्तं उदायिं एतदवोच – ‘‘इदं, भन्ते, नच्छन्नं नप्पतिरूपं यं अय्यो मातुगामेन सद्धिं एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेति। किञ्चापि, भन्ते, अय्यो अनत्थिको तेन धम्मेन, अपिच दुस्सद्धापया अप्पसन्ना मनुस्सा’’ति। एवम्पि खो आयस्मा उदायी विसाखाय मिगारमातुया वुच्चमानो नादियि। अथ खो विसाखा मिगारमाता निक्खमित्वा भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उदायी मातुगामेन सद्धिं एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेस्सती’’ति! अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं उदायिं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं …पे॰… ‘‘सच्चं किर त्वं, उदायि, मातुगामेन सद्धिं एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेसी’’ति? ‘‘सच्चं भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, मातुगामेन सद्धिं एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४५३. ‘‘न हेव खो पन पटिच्छन्नं आसनं होति नालं कम्मनियं, अलञ्च खो होति मातुगामं दुट्ठुल्लाहि वाचाहि ओभासितुं। यो पन भिक्खु तथारूपे आसने मातुगामेन सद्धिं एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेय्य, तमेनं सद्धेय्यवचसा उपासिका दिस्वा द्विन्नं धम्मानं अञ्ञतरेन वदेय्य – सङ्घादिसेसेन वा पाचित्तियेन वा। निसज्जं भिक्खु पटिजानमानो द्विन्नं धम्मानं अञ्ञतरेन कारेतब्बो – सङ्घादिसेसेन वा पाचित्तियेन वा। येन वा सा सद्धेय्यवचसा उपासिका वदेय्य तेन सो भिक्खु कारेतब्बो। अयम्पि धम्मो अनियतो’’ति।
४५४. न हेव खो पन पटिच्छन्नं आसनं होतीति अप्पटिच्छन्नं होति कुट्टेन वा कवाटेन वा किलञ्जेन वा साणिपाकारेन वा रुक्खेन वा थम्भेन वा कोत्थळिया वा येन केनचि अप्पटिच्छन्नं होति।
नालं कम्मनियन्ति न सक्का होति मेथुनं धम्मं पटिसेवितुं।
अलञ्च खो होति मातुगामं दुट्ठुल्लाहि वाचाहि ओभासितुन्ति सक्का होति मातुगामं दुट्ठुल्लाहि वाचाहि ओभासितुं।
यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
तथारूपे आसनेति एवरूपे आसने।
मातुगामो नाम मनुस्सित्थी, न यक्खी न पेती न तिरच्छानगता, विञ्ञू पटिबला सुभासितदुब्भासितं दुट्ठुल्लादुट्ठुल्लं आजानितुं।
सद्धिन्ति एकतो।
एको एकायाति भिक्खु चेव होति मातुगामो च।
रहो नाम चक्खुस्स रहो, सोतस्स रहो। चक्खुस्स रहो नाम न सक्का होति अक्खिं वा निखणीयमाने भमुकं वा उक्खिपीयमाने सीसं वा उक्खिपीयमाने पस्सितुं। सोतस्स रहो नाम न सक्का होति पकतिकथा सोतुं।
निसज्जं कप्पेय्याति मातुगामे निसिन्ने भिक्खु उपनिसिन्नो वा होति उपनिपन्नो वा। भिक्खु निसिन्ने मातुगामो उपनिसिन्नो वा होति उपनिपन्नो वा। उभो वा निसिन्ना होन्ति उभो वा निपन्ना।
सद्धेय्यवचसा नाम आगतफला अभिसमेताविनी विञ्ञातसासना।
उपासिका नाम बुद्धं सरणं गता, धम्मं सरणं गता, सङ्घं सरणं गता।
दिस्वाति पस्सित्वा।
द्विन्नं धम्मानं अञ्ञतरेन वदेय्य सङ्घादिसेसेन वा पाचित्तियेन वा। निसज्जं भिक्खु पटिजानमानो द्विन्नं धम्मानं अञ्ञतरेन कारेतब्बो – सङ्घादिसेसेन वा पाचित्तियेन वा। येन वा सा सद्धेय्यवचसा उपासिका वदेय्य, तेन सो भिक्खु कारेतब्बो।
४५५. सा चे एवं वदेय्य – ‘‘अय्यो मया दिट्ठो निसिन्नो मातुगामेन सद्धिं कायसंसग्गं समापज्जन्तो’’ति, सो च तं पटिजानाति, आपत्तिया कारेतब्बो। सा चे एवं वदेय्य – ‘‘अय्यो मया दिट्ठो निसिन्नो मातुगामेन सद्धिं कायसंसग्गं समापज्जन्तो’’ति, सो चे एवं वदेय्य – ‘‘सच्चाहं निसिन्नो, नो च खो कायसंसग्गं समापज्जि’’न्ति, निसज्जाय कारेतब्बो…पे॰… नाहं निसिन्नो, अपिच खो निपन्नोति, निपज्जाय कारेतब्बो…पे॰… नाहं निसिन्नो, अपिच खो ठितोति, न कारेतब्बो।
सा चे एवं वदेय्य – ‘‘अय्यो मया दिट्ठो निपन्नो मातुगामेन सद्धिं कायसंसग्गं समापज्जन्तो’’ति, सो च तं पटिजानाति, आपत्तिया कारेतब्बो…पे॰… सच्चाहं निपन्नो, नो च खो कायसंसग्गं समापज्जिन्ति, निपज्जाय कारेतब्बो…पे॰… नाहं निपन्नो, अपिच खो निसिन्नोति, निसज्जाय कारेतब्बो …पे॰… नाहं निपन्नो, अपिच खो ठितोति, न कारेतब्बो।
सा चे एवं वदेय्य – ‘‘अय्यस्स मया सुतं निसिन्नस्स मातुगामं दुट्ठुल्लाहि वाचाहि ओभासन्तस्सा’’ति, सो च तं पटिजानाति, आपत्तिया कारेतब्बो। सा चे एवं वदेय्य – ‘‘अय्यस्स मया सुतं निसिन्नस्स मातुगामं दुट्ठुल्लाहि वाचाहि ओभासन्तस्सा’’ति, सो चे एवं वदेय्य – ‘‘सच्चाहं निसिन्नो, नो च खो दुट्ठुल्लाहि वाचाहि ओभासि’’न्ति, निसज्जाय कारेतब्बो…पे॰… नाहं निसिन्नो, अपिच खो निपन्नोति, निपज्जाय कारेतब्बो…पे॰… नाहं निसिन्नो, अपिच खो ठितोति, न कारेतब्बो।
सा चे एवं वदेय्य – ‘‘अय्यस्स मया सुतं निपन्नस्स मातुगामं दुट्ठुल्लाहि वाचाहि ओभासन्तस्सा’’ति, सो च तं पटिजानाति, आपत्तिया कारेतब्बो…पे॰… सच्चाहं निपन्नो नो च खो दुट्ठुल्लाहि वाचाहि ओभासिन्ति, निपज्जाय कारेतब्बो…पे॰… नाहं निपन्नो, अपिच खो निसिन्नोति, निसज्जाय कारेतब्बो…पे॰… नाहं निपन्नो, अपिच खो ठितोति, न कारेतब्बो।
४५६. सा चे एवं वदेय्य – ‘‘अय्यो मया दिट्ठो मातुगामेन सद्धिं एको एकाय रहो निसिन्नो’’ति, सो च तं पटिजानाति, निसज्जाय कारेतब्बो…पे॰… नाहं निसिन्नो, अपिच खो निपन्नोति, निपज्जाय कारेतब्बो…पे॰… नाहं निसिन्नो, अपिच खो ठितोति, न कारेतब्बो।
सा चे एवं वदेय्य – ‘‘अय्यो मया दिट्ठो मातुगामेन सद्धिं एको एकाय रहो निपन्नो’’ति, सो च तं पटिजानाति, निपज्जाय कारेतब्बो…पे॰… नाहं निपन्नो, अपिच खो निसिन्नोति, निसज्जाय कारेतब्बो…पे॰… नाहं निपन्नो, अपिच खो ठितोति, न कारेतब्बो।
अयम्पीति पुरिमं उपादाय वुच्चति।
अनियतोति न नियतो, सङ्घादिसेसो वा पाचित्तियं वा।
४५७. गमनं पटिजानाति निसज्जं पटिजानाति आपत्तिं पटिजानाति, आपत्तिया कारेतब्बो। गमनं पटिजानाति निसज्जं न पटिजानाति आपत्तिं पटिजानाति, आपत्तिया कारेतब्बो। गमनं पटिजानाति निसज्जं पटिजानाति आपत्तिं न पटिजानाति, निसज्जाय कारेतब्बो। गमनं पटिजानाति निसज्जं न पटिजानाति आपत्तिं न पटिजानाति, न कारेतब्बो।
गमनं न पटिजानाति निसज्जं पटिजानाति आपत्तिं पटिजानाति, आपत्तिया कारेतब्बो। गमनं न पटिजानाति निसज्जं न पटिजानाति आपत्तिं पटिजानाति, आपत्तिया कारेतब्बो। गमनं न पटिजानाति निसज्जं पटिजानाति आपत्तिं न पटिजानाति , निसज्जाय कारेतब्बो। गमनं न पटिजानाति निसज्जं न पटिजानाति आपत्तिं न पटिजानाति, न कारेतब्बोति।
दुतियो अनियतो निट्ठितो।
४५८. उद्दिट्ठा खो आयस्मन्तो द्वे अनियता धम्मा। तत्थायस्मन्ते पुच्छामि – ‘‘कच्चित्थ परिसुद्धा’’? दुतियम्पि पुच्छामि – ‘‘कच्चित्थ परिसुद्धा’’? ततियम्पि पुच्छामि – ‘‘कच्चित्थ परिसुद्धा’’? परिसुद्धेत्थायस्मन्तो; तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामीति।
तस्सुद्दानं –
अलं कम्मनियञ्चेव, तथेव च नहेव खो।
अनियता सुपञ्ञत्ता, बुद्धसेट्ठेन तादिनाति॥
अनियतकण्डं निट्ठितं।
<h3><center>निस्सग्गियकण्डं</center></h3>
१. चीवरवग्गो
१. पठमकथिनसिक्खापदं
इमे खो पनायस्मन्तो तिंस निस्सग्गिया पाचित्तिया
धम्मा उद्देसं आगच्छन्ति।
४५९. तेने समयेन बुद्धो भगवा वेसालियं विहरति गोतमके चेतिये। तेन खो पन समयेन भगवता भिक्खूनं तिचीवरं अनुञ्ञातं होति। छब्बग्गिया भिक्खू – ‘‘भगवता तिचीवरं अनुञ्ञात’’न्ति अञ्ञेनेव तिचीवरेन गामं पविसन्ति, अञ्ञेन तिचीवरेन आरामे अच्छन्ति, अञ्ञेन तिचीवरेन नहानं ओतरन्ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू अतिरेकचीवरं धारेस्सन्ती’’ति! अथ खो ते भिक्खू छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, अतिरेकचीवरं धारेथा’’ति ? ‘‘सच्चं भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, अतिरेकचीवरं धारेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४६०. ‘‘यो पन भिक्खु अतिरेकचीवरं धारेय्य, निस्सग्गियं पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
४६१. महाव॰ ३४७ तेन खो पन समयेन आयस्मतो आनन्दस्स अतिरेकचीवरं उप्पन्नं होति। आयस्मा च आनन्दो तं चीवरं आयस्मतो सारिपुत्तस्स दातुकामो होति। आयस्मा च सारिपुत्तो साकेते विहरति। अथ खो आयस्मतो आनन्दस्स एतदहोसि – ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं – ‘न अतिरेकचीवरं धारेतब्ब’न्ति। इदञ्च मे अतिरेकचीवरं उप्पन्नं। अहञ्चिमं चीवरं आयस्मतो सारिपुत्तस्स दातुकामो। आयस्मा च सारिपुत्तो साकेते विहरति। कथं नु खो मया पटिपज्जितब्ब’’न्ति? अथ खो आयस्मा आनन्दो भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘कीवचिरं पनानन्द, सारिपुत्तो आगच्छिस्सती’’ति? ‘‘नवमं वा, भगवा, दिवसं दसमं वा’’ति। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, दसाहपरमं अतिरेकचीवरं धारेतुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४६२. ‘‘निट्ठितचीवरस्मिं भिक्खुना उब्भतस्मिं कथिने दसाहपरमं अतिरेकचीवरं धारेतब्बं। तं अतिक्कामयतो निस्सग्गियं पाचित्तिय’’न्ति।
४६३. निट्ठितचीवरस्मिन्ति भिक्खुनो चीवरं कतं वा होति नट्ठं वा विनट्ठं वा दड्ढं वा चीवरासा वा उपच्छिन्ना।
उब्भतस्मिं कथिनेति अट्ठन्नं मातिकानं अञ्ञतराय मातिकाय उब्भतं होति, सङ्घेन वा अन्तरा उब्भतं होति।
दसाहपरमन्ति दसाहपरमता धारेतब्बं।
अतिरेकचीवरं नाम अनधिट्ठितं अविकप्पितं।
चीवरं नाम छन्नं चीवरानं अञ्ञतरं चीवरं, विकप्पनुपगं पच्छिमं।
तं अतिक्कामयतो निस्सग्गियं होती होतीति इदं पदं सब्बपोत्थकेसु अत्थि, सिक्खापदे पन नत्थि, एवमुपरिपि ति एकादसे अरुणुग्गमने निस्सग्गियं होति। निस्सज्जितब्बं सङ्घस्स वा गणस्स वा पुग्गलस्स वा। एवञ्च पन, भिक्खवे, निस्सज्जितब्बं। तेन भिक्खुना सङ्घं उपसङ्कमित्वा एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा वुड्ढानं भिक्खूनं पादे वन्दित्वा उक्कुटिकं निसीदित्वा अञ्जलिं पग्गहेत्वा एवमस्स वचनीयो – ‘‘इदं मे, भन्ते, चीवरं दसाहातिक्कन्तं निस्सग्गियं, इमाहं सङ्घस्स निस्सज्जामी’’ति। निस्सज्जित्वा आपत्ति देसेतब्बा। ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन आपत्ति पटिग्गहेतब्बा। निस्सट्ठचीवरं दातब्बं।
४६४. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। इदं चीवरं इत्थन्नामस्स भिक्खुनो निस्सग्गियं सङ्घस्स निस्सट्ठं। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इमं चीवरं इत्थन्नामस्स भिक्खुनो ददेय्या’’ति।
४६५. तेन भिक्खुना सम्बहुले भिक्खू उपसङ्कमित्वा एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा वुड्ढानं भिक्खूनं पादे वन्दित्वा उक्कुटिकं निसीदित्वा अञ्जलिं पग्गहेत्वा एवमस्सु वचनीया – ‘‘इदं मे, भन्ते, चीवरं दसाहातिक्कन्तं निस्सग्गियं। इमाहं आयस्मन्तानं निस्सज्जामी’’ति। निस्सज्जित्वा आपत्ति देसेतब्बा। ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन आपत्ति पटिग्गहेतब्बा। निस्सट्ठचीवरं दातब्बं।
४६६. ‘‘सुणन्तु मे आयस्मन्ता। इदं चीवरं इत्थन्नामस्स भिक्खुनो निस्सग्गियं आयस्मन्तानं निस्सट्ठं। यदायस्मन्तानं पत्तकल्लं, आयस्मन्ता इमं चीवरं इत्थन्नामस्स भिक्खुनो ददेय्यु’’न्ति।
४६७. तेन भिक्खुना एकं भिक्खुं उपसङ्कमित्वा एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा उक्कुटिकं निसीदित्वा अञ्जलिं पग्गहेत्वा एवमस्स वचनीयो – ‘‘इदं मे, आवुसो, चीवरं दसाहातिक्कन्तं निस्सग्गियं। इमाहं आयस्मतो निस्सज्जामी’’ति। निस्सज्जित्वा आपत्ति देसेतब्बा। तेन भिक्खुना आपत्ति पटिग्गहेतब्बा। निस्सट्ठचीवरं दातब्बं – ‘‘इमं चीवरं आयस्मतो दम्मी’’ति।
४६८. दसाहातिक्कन्ते अतिक्कन्तसञ्ञी, निस्सग्गियं पाचित्तियं। दसाहातिक्कन्ते वेमतिको, निस्सग्गियं पाचित्तियं। दसाहातिक्कन्ते अनतिक्कन्तसञ्ञी, निस्सग्गियं पाचित्तियं । अनधिट्ठिते अधिट्ठितसञ्ञी, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अविकप्पिते विकप्पितसञ्ञी, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अविस्सज्जिते विस्सज्जितसञ्ञी, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अनट्ठे नट्ठसञ्ञी, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अविनट्ठे विनट्ठसञ्ञी, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अदड्ढे दड्ढसञ्ञी, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अविलुत्ते विलुत्तसञ्ञी, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
निस्सग्गियं चीवरं अनिस्सज्जित्वा परिभुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। दसाहानतिक्कन्ते अतिक्कन्तसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। दसाहानतिक्कन्ते वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। दसाहानतिक्कन्ते अनतिक्कन्तसञ्ञी, अनापत्ति।
४६९. अनापत्ति अन्तोदसाहं अधिट्ठेति, विकप्पेति, विस्सज्जेति, नस्सति, विनस्सति, डय्हति, अच्छिन्दित्वा गण्हन्ति, विस्सासं गण्हन्ति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
४७०. तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू निस्सट्ठचीवरं न देन्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘न , भिक्खवे, निस्सट्ठचीवरं न दातब्बं। यो न ददेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
कथिनसिक्खापदं निट्ठितं पठमं।
२. उदोसितसिक्खापदं
४७१. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन भिक्खू भिक्खूनं हत्थे चीवरं निक्खिपित्वा सन्तरुत्तरेन जनपदचारिकं पक्कमन्ति। तानि चीवरानि चिरं निक्खित्तानि कण्णकितानि होन्ति। तानि भिक्खू ओतापेन्ति। अद्दसा खो आयस्मा आनन्दो सेनासनचारिकं आहिण्डन्तो ते भिक्खू तानि चीवरानि ओतापेन्ते। दिस्वान येन ते भिक्खू तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा ते भिक्खू एतदवोच – ‘‘कस्सिमानि, आवुसो, चीवरानि कण्णकितानी’’ति? अथ खो ते भिक्खू आयस्मतो आनन्दस्स एतमत्थं आरोचेसुं। आयस्मा आनन्दो उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खू भिक्खूनं हत्थे चीवरं निक्खिपित्वा सन्तरुत्तरेन जनपदचारिकं पक्कमिस्सन्ती’’ति! अथ खो आयस्मा आनन्दो ते भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसि…पे॰… ‘‘सच्चं किर, भिक्खवे, भिक्खू भिक्खूनं हत्थे चीवरं निक्खिपित्वा सन्तरुत्तरेन जनपदचारिकं पक्कमन्ती’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम ते, भिक्खवे, मोघपुरिसा भिक्खूनं हत्थे चीवरं निक्खिपित्वा सन्तरुत्तरेन जनपदचारिकं पक्कमिस्सन्ति ! नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४७२. ‘‘निट्ठितचीवरस्मिं भिक्खुना उब्भतस्मिं कथिने एकरत्तम्पि चे भिक्खु तिचीवरेन विप्पवसेय्य, निस्सग्गियं पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
४७३. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु कोसम्बियं गिलानो होति। ञातका तस्स भिक्खुनो सन्तिके दूतं पाहेसुं – ‘‘आगच्छतु भदन्तो, मयं, उपट्ठहिस्सामा’’ति। भिक्खूपि एवमाहंसु – ‘‘गच्छावुसो , ञातका तं उपट्ठहिस्सन्ती’’ति। सो एवमाह – ‘‘भगवतावुसो, सिक्खापदं पञ्ञत्तं – ‘न तिचीवरेन विप्पवसितब्ब’न्ति। अहञ्चम्हि गिलानो। न सक्कोमि तिचीवरं आदाय पक्कमितुं। नाहं गमिस्सामी’’ति । भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, गिलानस्स भिक्खुनो तिचीवरेन अविप्पवाससम्मुतिं दातुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, दातब्बा। तेन गिलानेन भिक्खुना सङ्घं उपसङ्कमित्वा एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा वुड्ढानं भिक्खूनं पादे वन्दित्वा उक्कुटिकं निसीदित्वा अञ्जलिं पग्गहेत्वा एवमस्स वचनीयो – ‘अहं, भन्ते, गिलानो। न सक्कोमि तिचीवरं आदाय पक्कमितुं। सोहं, भन्ते, सङ्घं तिचीवरेन अविप्पवाससम्मुतिं याचामी’ति। दुतियम्पि याचितब्बा। ततियम्पि याचितब्बा। ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
४७४. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु गिलानो। न सक्कोति तिचीवरं आदाय पक्कमितुं। सो सङ्घं तिचीवरेन अविप्पवाससम्मुतिं याचति। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामस्स भिक्खुनो तिचीवरेन अविप्पवाससम्मुतिं ददेय्य। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु गिलानो। न सक्कोति तिचीवरं आदाय पक्कमितुं। सो सङ्घं तिचीवरेन अविप्पवाससम्मुतिं याचति। सङ्घो इत्थन्नामस्स भिक्खुनो तिचीवरेन अविप्पवाससम्मुतिं देति। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स भिक्खुनो तिचीवरेन अविप्पवाससम्मुतिया दानं, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘दिन्ना सङ्घेन इत्थन्नामस्स भिक्खुनो तिचीवरेन अविप्पवाससम्मुति। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति।
एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४७५. ‘‘निट्ठितचीवरस्मिं भिक्खुना उब्भतस्मिं कथिने एकरत्तम्पि चे भिक्खु तिचीवरेन विप्पवसेय्य, अञ्ञत्र भिक्खुसम्मुतिया, निस्सग्गियं पाचित्तिय’’न्ति।
४७६. ‘‘निट्ठितचीवरस्मिन्ति भिक्खुनो चीवरं कतं वा होति नट्ठं वा विनट्ठं वा दड्ढं वा चीवरासा वा उपच्छिन्ना।
उब्भतस्मिं कथिनेति अट्ठन्नं मातिकानं अञ्ञतराय मातिकाय उब्भतं होति, सङ्घेन वा अन्तरा उब्भतं होति।
एकरत्तम्पि चे भिक्खु तिचीवरेन विप्पवसेय्याति सङ्घाटिया वा उत्तरासङ्गेन वा अन्तरवासकेन वा।
अञ्ञत्र भिक्खुसम्मुतियाति ठपेत्वा भिक्खुसम्मुतिं।
निस्सग्गियं होतीति सह अरुणुग्गमना अरुणुग्गमनेन (सी॰ स्या॰) निस्सग्गियं होति। निस्सज्जितब्बं सङ्घस्स वा गणस्स वा पुग्गलस्स वा। एवञ्च पन, भिक्खवे, निस्सज्जितब्बं…पे॰… इदं मे, भन्ते , चीवरं रत्तिविप्पवुत्थं रत्तिं विप्पवुत्थं (सी॰) अञ्ञत्र भिक्खुसम्मुतिया निस्सग्गियं, इमाहं सङ्घस्स निस्सज्जामीति…पे॰… ददेय्याति…पे॰… ददेय्युन्ति…पे॰… आयस्मतो दम्मीति।
४७७. गामो एकूपचारो नानूपचारो। निवेसनं एकूपचारं नानूपचारं। उदोसितो एकूपचारो नानूपचारो। अट्टो एकूपचारो नानूपचारो। माळो एकूपचारो नानूपचारो। पासादो एकूपचारो नानूपचारो। हम्मियं एकूपचारं नानूपचारं। नावा एकूपचारा नानूपचारा। सत्थो एकूपचारो नानूपचारो। खेत्तं एकूपचारं नानूपचारं। धञ्ञकरणं एकूपचारं नानूपचारं। आरामो एकूपचारो नानूपचारो। विहारो एकूपचारो नानूपचारो। रुक्खमूलं एकूपचारं नानूपचारं। अज्झोकासो एकूपचारो नानूपचारो।
४७८. गामो एकूपचारो नाम एककुलस्स गामो होति परिक्खित्तो च । अन्तोगामे चीवरं निक्खिपित्वा अन्तोगामे वत्थब्बं। अपरिक्खित्तो होति, यस्मिं घरे चीवरं निक्खित्तं होति तस्मिं घरे वत्थब्बं, हत्थपासा वा न विजहितब्बं।
४७९. नानाकुलस्स गामो होति परिक्खित्तो च। यस्मिं घरे चीवरं निक्खित्तं होति तस्मिं घरे वत्थब्बं सभाये वा द्वारमूले वा, हत्थपासा वा न विजहितब्बं। सभायं गच्छन्तेन हत्थपासे चीवरं निक्खिपित्वा सभाये वा वत्थब्बं द्वारमूले वा, हत्थपासा वा न विजहितब्बं। सभाये चीवरं निक्खिपित्वा सभाये वा वत्थब्बं द्वारमूले वा, हत्थपासा वा न विजहितब्बं। अपरिक्खित्तो होति, यस्मिं घरे चीवरं निक्खित्तं होति तस्मिं घरे वत्थब्बं, हत्थपासा वा न विजहितब्बं।
४८०. एककुलस्स निवेसनं होति परिक्खित्तञ्च, नानागब्भा नानाओवरका। अन्तोनिवेसने चीवरं निक्खिपित्वा अन्तोनिवेसने वत्थब्बं। अपरिक्खित्तं होति, यस्मिं गब्भे चीवरं निक्खित्तं होति तस्मिं गब्भे वत्थब्बं, हत्थपासा वा न विजहितब्बं।
४८१. नानाकुलस्स निवेसनं होति परिक्खित्तञ्च, नानागब्भा नानाओवरका। यस्मिं गब्भे चीवरं निक्खित्तं होति तस्मिं गब्भे वत्थब्बं द्वारमूले वा, हत्थपासा वा न विजहितब्बं । अपरिक्खित्तं होति, यस्मिं गब्भे चीवरं निक्खित्तं होति तस्मिं गब्भे वत्थब्बं, हत्थपासा वा न विजहितब्बं।
४८२. एककुलस्स उदोसितो होति परिक्खित्तो च, नानागब्भा नानाओवरका । अन्तोउदोसिते चीवरं निक्खिपित्वा अन्तोउदोसिते वत्थब्बं। अपरिक्खित्तो होति, यस्मिं गब्भे चीवरं निक्खित्तं होति तस्मिं गब्भे वत्थब्बं, हत्थपासा वा न विजहितब्बं।
४८३. नानाकुलस्स उदोसितो होति परिक्खित्तो च, नानागब्भा नानाओवरका। यस्मिं गब्भे चीवरं निक्खित्तं होति तस्मिं गब्भे वत्थब्बं द्वारमूले वा, हत्थपासा वा न विजहितब्बं। अपरिक्खित्तो होति, यस्मिं गब्भे चीवरं निक्खित्तं होति तस्मिं गब्भे वत्थब्बं, हत्थपासा वा न विजहितब्बं।
४८४. एककुलस्स अट्टो होति, अन्तोअट्टे चीवरं निक्खिपित्वा अन्तोअट्टे वत्थब्बं। नानाकुलस्स अट्टो होति, नानागब्भा नानाओवरका। यस्मिं गब्भे चीवरं निक्खित्तं होति तस्मिं गब्भे वत्थब्बं द्वारमूले वा, हत्थपासा वा न विजहितब्बं।
४८५. एककुलस्स माळो होति, अन्तोमाळे चीवरं निक्खिपित्वा अन्तोमाळे वत्थब्बं। नानाकुलस्स माळो होति नानागब्भा नानाओवरका, यस्मिं गब्भे चीवरं निक्खित्तं होति तस्मिं गब्भे वत्थब्बं द्वारमूले वा, हत्थपासा वा न विजहितब्बं।
४८६. एककुलस्स पासादो होति, अन्तोपासादे चीवरं निक्खिपित्वा अन्तोपासादे वत्थब्बं। नानाकुलस्स पासादो होति, नानागब्भा नानाओवरका। यस्मिं गब्भे चीवरं निक्खित्तं होति तस्मिं गब्भे वत्थब्बं द्वारमूले वा, हत्थपासा वा न विजहितब्बं।
४८७. एककुलस्स हम्मियं होति। अन्तोहम्मिये चीवरं निक्खिपित्वा अन्तोहम्मिये वत्थब्बं। नानाकुलस्स हम्मियं होति, नानागब्भा नानाओवरका। यस्मिं गब्भे चीवरं निक्खित्तं होति तस्मिं गब्भे वत्थब्बं द्वारमूले वा, हत्थपासा वा न विजहितब्बं।
४८८. एककुलस्स नावा होति। अन्तोनावाय चीवरं निक्खिपित्वा अन्तोनावाय वत्थब्बं । नानाकुलस्स नावा होति नानागब्भा नानाओवरका। यस्मिं ओवरके चीवरं निक्खित्तं होति तस्मिं ओवरके वत्थब्बं, हत्थपासा वा न विजहितब्बं।
४८९. एककुलस्स सत्थो होति। सत्थे चीवरं निक्खिपित्वा पुरतो वा पच्छतो वा सत्तब्भन्तरा न विजहितब्बा, पस्सतो अब्भन्तरं न विजहितब्बं। नानाकुलस्स सत्थो होति, सत्थे चीवरं निक्खिपित्वा हत्थपासा न विजहितब्बं।
४९०. एककुलस्स खेत्तं होति परिक्खित्तञ्च। अन्तोखेत्ते चीवरं निक्खिपित्वा अन्तोखेत्ते वत्थब्बं। अपरिक्खित्तं होति, हत्थपासा न विजहितब्बं। नानाकुलस्स खेत्तं होति परिक्खित्तञ्च। अन्तोखेत्ते चीवरं निक्खिपित्वा द्वारमूले वा वत्थब्बं, हत्थपासा वा न विजहितब्बं। अपरिक्खित्तं होति, हत्थपासा न विजहितब्बं।
४९१. एककुलस्स धञ्ञकरणं होति परिक्खित्तञ्च। अन्तोधञ्ञकरणे चीवरं निक्खिपित्वा अन्तोधञ्ञकरणे वत्थब्बं। अपरिक्खित्तं होति, हत्थपासा न विजहितब्बं। नानाकुलस्स धञ्ञकरणं होति परिक्खित्तञ्च। अन्तोधञ्ञकरणे चीवरं निक्खिपित्वा द्वारमूले वा वत्थब्बं, हत्थपासा वा न विजहितब्बं। अपरिक्खित्तं होति, हत्थपासा न विजहितब्बं।
४९२. एककुलस्स आरामो होति परिक्खित्तो च। अन्तोआरामे चीवरं निक्खिपित्वा अन्तोआरामे वत्थब्बं। अपरिक्खित्तो होति, हत्थपासा न विजहितब्बं। नानाकुलस्स आरामो होति परिक्खित्तो च। अन्तोआरामे चीवरं निक्खिपित्वा द्वारमूले वा वत्थब्बं, हत्थपासा वा न विजहितब्बं। अपरिक्खित्तो होति, हत्थपासा न विजहितब्बं।
४९३. एककुलस्स विहारो होति परिक्खित्तो च। अन्तोविहारे चीवरं निक्खिपित्वा अन्तोविहारे वत्थब्बं। अपरिक्खित्तो होति, यस्मिं विहारे चीवरं निक्खित्तं होति तस्मिं विहारे वत्थब्बं, हत्थपासा वा न विजहितब्बं। नानाकुलस्स विहारो होति परिक्खित्तो च। यस्मिं विहारे चीवरं निक्खित्तं होति तस्मिं विहारे वत्थब्बं द्वारमूले वा, हत्थपासा वा न विजहितब्बं। अपरिक्खित्तो होति , यस्मिं विहारे चीवरं निक्खित्तं होति तस्मिं विहारे वत्थब्बं, हत्थपासा वा न विजहितब्बं।
४९४. एककुलस्स रुक्खमूलं होति, यं मज्झन्हिके काले समन्ता छाया फरति, अन्तोछायाय चीवरं निक्खिपित्वा अन्तोछायाय वत्थब्बं। नानाकुलस्स रुक्खमूलं होति, हत्थपासा न विजहितब्बं।
अज्झोकासो एकूपचारो नाम अगामके अरञ्ञे समन्ता सत्तब्भन्तरा एकूपचारो, ततो परं नानूपचारो।
४९५. विप्पवुत्थे विप्पवुत्थसञ्ञी अञ्ञत्र भिक्खुसम्मुतिया, निस्सग्गियं पाचित्तियं। विप्पवुत्थे वेमतिको, अञ्ञत्र भिक्खुसम्मुतिया, निस्सग्गियं पाचित्तियं। विप्पवुत्थे अविप्पवुत्थसञ्ञी, अञ्ञत्र भिक्खुसम्मुतिया, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अप्पच्चुद्धटे पच्चुद्धटसञ्ञी…पे॰… अविस्सज्जिते विस्सज्जितसञ्ञी… अनट्ठे नट्ठसञ्ञी… अविनट्ठे विनट्ठसञ्ञी… अदड्ढे दड्ढसञ्ञी…पे॰… अविलुत्ते विलुत्तसञ्ञी, अञ्ञत्र भिक्खुसम्मुतिया, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
निस्सग्गियं चीवरं अनिस्सज्जित्वा परिभुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स । अविप्पवुत्थे विप्पवुत्थसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अविप्पवुत्थे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अविप्पवुत्थे अविप्पवुत्थसञ्ञी, अनापत्ति।
४९६. अनापत्ति अन्तोअरुणे पच्चुद्धरति, विस्सज्जेति, नस्सति, विनस्सति, डय्हति, अच्छिन्दित्वा गण्हन्ति, विस्सासं गण्हन्ति, भिक्खुसम्मुतिया, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
उदोसितसिक्खापदं निट्ठितं दुतियं।
३. ततियकथिनसिक्खापदं
४९७. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो अकालचीवरं उप्पन्नं होति। तस्स तं चीवरं कयिरमानं नप्पहोति। अथ खो सो भिक्खु तं चीवरं उस्सापेत्वा पुनप्पुनं विमज्जति। अद्दसा खो भगवा सेनासनचारिकं आहिण्डन्तो तं भिक्खुं तं चीवरं उस्सापेत्वा पुनप्पुनं विमज्जन्तं। दिस्वान येन सो भिक्खु तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘किस्स त्वं, भिक्खु, इमं चीवरं उस्सापेत्वा पुनप्पुनं विमज्जसी’’ति? ‘‘इदं मे, भन्ते, अकालचीवरं उप्पन्नं। कयिरमानं नप्पहोति। तेनाहं इमं चीवरं उस्सापेत्वा पुनप्पुनं विमज्जामी’’ति। ‘‘अत्थि पन ते, भिक्खु, चीवरपच्चासा’’ति? ‘‘अत्थि, भगवा’’ति। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा, भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, अकालचीवरं पटिग्गहेत्वा चीवरपच्चासा निक्खिपितु’’न्ति।
४९८. तेन खो पन समयेन भिक्खू – ‘‘भगवता अनुञ्ञातं अकालचीवरं पटिग्गहेत्वा चीवरपच्चासा निक्खिपितु’’न्ति अकालचीवरानि पटिग्गहेत्वा अतिरेकमासं निक्खिपन्ति। तानि चीवरानि चीवरवंसे भण्डिकाबद्धानि तिट्ठन्ति। अद्दसा खो आयस्मा आनन्दो सेनासनचारिकं आहिण्डन्तो तानि चीवरानि चीवरवंसे भण्डिकाबद्धानि तिट्ठन्ते। दिस्वान भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘कस्सिमानि, आवुसो, चीवरानि चीवरवंसे भण्डिकाबद्धानि तिट्ठन्ती’’ति? ‘‘अम्हाकं, आवुसो, अकालचीवरानि चीवरपच्चासा निक्खित्तानी’’ति। ‘‘कीवचिरं पनावुसो, इमानि चीवरानि निक्खित्तानी’’ति? ‘‘अतिरेकमासं, आवुसो’’ति। आयस्मा आनन्दो उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खू अकालचीवरं पटिग्गहेत्वा अतिरेकमासं निक्खिपिस्सन्ती’’ति! अथ खो आयस्मा आनन्दो ते भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसि…पे॰… ‘‘सच्चं किर, भिक्खवे, भिक्खू अकालचीवरं पटिग्गहेत्वा अतिरेकमासं निक्खिपन्ती’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम ते, भिक्खवे, मोघपुरिसा अकालचीवरं पटिग्गहेत्वा अतिरेकमासं निक्खिपिस्सन्ति! नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४९९. ‘‘निट्ठितचीवरस्मिं भिक्खुना उब्भतस्मिं कथिने भिक्खुनो पनेव अकालचीवरं उप्पज्जेय्य, आकङ्खमानेन भिक्खुना पटिग्गहेतब्बं। पटिग्गहेत्वा खिप्पमेव कारेतब्बं। नोचस्स पारिपूरि, मासपरमं तेन भिक्खुना तं चीवरं निक्खिपितब्बं ऊनस्स पारिपूरिया सतिया पच्चासाय। ततो चे उत्तरि उत्तरिं (सी॰ स्या॰) निक्खिपेय्य, सतियापि पच्चासाय, निस्सग्गियं पाचित्तिय’’न्ति।
५००. निट्ठितचीवरस्मिन्ति भिक्खुनो चीवरं कतं वा होति नट्ठं वा विनट्ठं वा दड्ढं वा चीवरासा वा उपच्छिन्ना।
उब्भतस्मिं कथिनेति अट्ठन्नं मातिकानं अञ्ञतराय मातिकाय उब्भतं होति, सङ्घेन वा अन्तरा उब्भतं होति।
अकालचीवरं नाम अनत्थते कथिने एकादसमासे उप्पन्नं, अत्थते कथिने सत्तमासे उप्पन्नं, कालेपि आदिस्स दिन्नं, एतं अकालचीवरं नाम।
उप्पज्जेय्याति उप्पज्जेय्य सङ्घतो वा गणतो वा ञातितो वा मित्ततो वा पंसुकूलं वा अत्तनो वा धनेन।
आकङ्खमानेनाति इच्छमानेन पटिग्गहेतब्बं।
पटिग्गहेत्वा खिप्पमेव कारेतब्बन्ति दसाहा कारेतब्बं।
नो चस्स पारिपूरीति कयिरमानं नप्पहोति।
मासपरमं तेन भिक्खुना तं चीवरं निक्खिपितब्बन्ति मासपरमता निक्खिपितब्बं।
ऊनस्स पारिपूरियाति ऊनस्स पारिपूरत्थाय।
सतिया पच्चासायाति पच्चासा होति सङ्घतो वा गणतो वा ञातितो वा मित्ततो वा पंसुकूलं वा अत्तनो वा धनेन।
ततो चे उत्तरि निक्खिपेय्य सतियापि पच्चासायाति तदहुप्पन्ने मूलचीवरे पच्चासाचीवरं उप्पज्जति, दसाहा कारेतब्बं। द्वीहुप्पन्ने मूलचीवरे पच्चासाचीवरं उप्पज्जति, दसाहा कारेतब्बं। तीहुप्पन्ने मूलचीवरे…पे॰… चतूहुप्पन्ने… पञ्चाहुप्पन्ने… छाहुप्पन्ने… सत्ताहुप्पन्ने… अट्ठाहुप्पन्ने … नवाहुप्पन्ने… दसाहुप्पन्ने मूलचीवरे पच्चासाचीवरं उप्पज्जति, दसाहा कारेतब्बं । एकादसे उप्पन्ने…पे॰… द्वादसे उप्पन्ने… तेरसे उप्पन्ने… चुद्दसे उप्पन्ने… पन्नरसे उप्पन्ने… सोळसे उप्पन्ने… सत्तरसे उप्पन्ने… अट्ठारसे उप्पन्ने… एकूनवीसे उप्पन्ने… वीसे उप्पन्ने मूलचीवरे पच्चासाचीवरं उप्पज्जति, दसाहा कारेतब्बं। एकवीसे उप्पन्ने मूलचीवरे पच्चासाचीवरं उप्पज्जति, नवाहा कारेतब्बं। द्वावीसे उप्पन्ने…पे॰… तेवीसे उप्पन्ने… चतुवीसे उप्पन्ने… पञ्चवीसे उप्पन्ने… छब्बीसे उप्पन्ने… सत्तवीसे उप्पन्ने… अट्ठवीसे उप्पन्ने… एकूनतिंसे उप्पन्ने मूलचीवरे पच्चासाचीवरं उप्पज्जति, एकाहं कारेतब्बं… तिंसे उप्पन्ने मूलचीवरे पच्चासाचीवरं उप्पज्जति , तदहेव अधिट्ठातब्बं विकप्पेतब्बं विस्सज्जेतब्बं। नो चे अधिट्ठेय्य वा विकप्पेय्य वा विस्सज्जेय्य वा, एकतिंसे अरुणुग्गमने निस्सग्गियं होति। निस्सज्जितब्बं सङ्घस्स वा गणस्स वा पुग्गलस्स वा। एवञ्च पन, भिक्खवे, निस्सज्जितब्बं…पे॰… इदं मे, भन्ते, अकालचीवरं मासातिक्कन्तं निस्सग्गियं, इमाहं सङ्घस्स निस्सज्जामीति…पे॰… ददेय्याति…पे॰… ददेय्युन्ति…पे॰… आयस्मतो दम्मीति।
विसभागे उप्पन्ने मूलचीवरे पच्चासाचीवरं उप्पज्जति, रत्तियो च सेसा होन्ति, न अकामा कारेतब्बं।
५०१. मासातिक्कन्ते अतिक्कन्तसञ्ञी, निस्सग्गियं पाचित्तियं। मासातिक्कन्ते वेमतिको निस्सग्गियं पाचित्तियं। मासातिक्कन्ते अनतिक्कन्तसञ्ञी निस्सग्गियं पाचित्तियं। अनधिट्ठिते अधिट्ठितसञ्ञी…पे॰… अविकप्पिते विकप्पितसञ्ञी… अविस्सज्जिते विस्सज्जितसञ्ञी… अनट्ठे नट्ठसञ्ञी… अविनट्ठे विनट्ठसञ्ञी… अदड्ढे दड्ढसञ्ञी… अविलुत्ते विलुत्तसञ्ञी, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
निस्सग्गियं चीवरं अनिस्सज्जित्वा परिभुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। मासानतिक्कन्ते अतिक्कन्तसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। मासानतिक्कन्ते वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। मासानतिक्कन्ते अनतिक्कन्तसञ्ञी, अनापत्ति।
५०२. अनापत्ति अन्तोमासे अधिट्ठेति, विकप्पेति, विस्सज्जेति, नस्सति , विनस्सति, डय्हति, अच्छिन्दित्वा गण्हन्ति, विस्सासं गण्हन्ति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
ततियकथिनसिक्खापदं निट्ठितं।
४. पुराणचीवरसिक्खापदं
५०३. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मतो उदायिस्स पुराणदुतियिका भिक्खुनीसु पब्बजिता होति। सा आयस्मतो उदायिस्स सन्तिके अभिक्खणं आगच्छति। आयस्मापि उदायी तस्सा भिक्खुनिया सन्तिके अभिक्खणं गच्छति। तेन खो पन समयेन आयस्मा उदायी तस्सा भिक्खुनिया सन्तिके भत्तविस्सग्गं करोति। अथ खो आयस्मा उदायी पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय येन सा भिक्खुनी तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तस्सा भिक्खुनिया पुरतो अङ्गजातं विवरित्वा आसने निसीदि। सापि खो भिक्खुनी आयस्मतो उदायिस्स पुरतो अङ्गजातं विवरित्वा आसने निसीदि। अथ खो आयस्मा उदायी सारत्तो तस्सा भिक्खुनिया अङ्गजातं उपनिज्झायि। तस्स असुचि मुच्चि। अथ खो आयस्मा उदायी तं भिक्खुनिं एतदवोच – ‘‘गच्छ, भगिनि, उदकं आहर, अन्तरवासकं धोविस्सामी’’ति। ‘‘आहरय्य , अहमेव धोविस्सामी’’ति तं असुचिं एकदेसं मुखेन अग्गहेसि एकदेसं अङ्गजाते पक्खिपि। सा तेन गब्भं गण्हि। भिक्खुनियो एवमाहंसु – ‘‘अब्रह्मचारिनी अयं भिक्खुनी, गब्भिनी’’ति। ‘‘नाहं, अय्ये, अब्रह्मचारिनी’’ति भिक्खुनीनं एतमत्थं आरोचेसि। भिक्खुनियो उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम अय्यो उदायी भिक्खुनिया पुराणचीवरं धोवापेस्सती’’ति! अथ खो ता भिक्खुनियो भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसुं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उदायी भिक्खुनिया पुराणचीवरं धोवापेस्सती’’ति! अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं उदायिं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर त्वं, उदायि, भिक्खुनिया पुराणचीवरं धोवापेसी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। ‘‘ञातिका ते, उदायि, अञ्ञातिका’’ति? ‘‘अञ्ञातिका, भगवा’’ति। ‘‘अञ्ञातको, मोघपुरिस, अञ्ञातिकाय न जानाति पतिरूपं वा अप्पतिरूपं वा पासादिकं वा अपासादिकं वा। तत्थ नाम त्वं, मोघपुरिस, अञ्ञातिकाय भिक्खुनिया पुराणचीवरं धोवापेस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५०४. ‘‘यो पन भिक्खु अञ्ञातिकाय भिक्खुनिया पुराणचीवरं धोवापेय्य वा रजापेय्य वा आकोटापेय्य वा, निस्सग्गियं पाचित्तिय’’न्ति।
५०५. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
अञ्ञातिका नाम मातितो वा पितितो वा याव सत्तमा पितामहयुगा असम्बद्धा।
भिक्खुनी नाम उभतोसङ्घे उपसम्पन्ना।
पुराणचीवरं नाम सकिं निवत्थम्पि सकिं पारुतम्पि।
धोवाति आणापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। धोतं निस्सग्गियं होति। रजाति आणापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। रत्तं निस्सग्गियं होति। आकोटेहीति आणापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। सकिं पाणिप्पहारं वा मुग्गरप्पहारं वा दिन्ने निस्सग्गियं होति। निस्सज्जितब्बं सङ्घस्स वा गणस्स वा पुग्गलस्स वा। एवञ्च पन, भिक्खवे, निस्सज्जितब्बं…पे॰… इदं मे, भन्ते, पुराणचीवरं अञ्ञातिकाय भिक्खुनिया धोवापितं निस्सग्गियं। इमाहं सङ्घस्स निस्सज्जामीति…पे॰… ददेय्याति…पे॰… ददेय्युन्ति…पे॰… आयस्मतो दम्मीति।
५०६. अञ्ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी पुराणचीवरं धोवापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अञ्ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी पुराणचीवरं धोवापेति रजापेति, निस्सग्गियेन आपत्ति दुक्कटस्स। अञ्ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी पुराणचीवरं धोवापेति आकोटापेति, निस्सग्गियेन आपत्ति दुक्कटस्स। अञ्ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी पुराणचीवरं धोवापेति रजापेति आकोटापेति, निस्सग्गियेन आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं।
अञ्ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी पुराणचीवरं रजापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अञ्ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी पुराणचीवरं रजापेति आकोटापेति, निस्सग्गियेन आपत्ति दुक्कटस्स। अञ्ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी पुराणचीवरं रजापेति धोवापेति, निस्सग्गियेन आपत्ति दुक्कटस्स। अञ्ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी पुराणचीवरं रजापेति आकोटापेति धोवापेति, निस्सग्गियेन आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं।
अञ्ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी पुराणचीवरं आकोटापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अञ्ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी पुराणचीवरं आकोटापेति धोवापेति, निस्सग्गियेन आपत्ति दुक्कटस्स। अञ्ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी पुराणचीवरं आकोटापेति रजापेति, निस्सग्गियेन आपत्ति दुक्कटस्स। अञ्ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी पुराणचीवरं आकोटापेति धोवापेति रजापेति, निस्सग्गियेन आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं।
अञ्ञातिकाय वेमतिको…पे॰… अञ्ञातिकाय ञातिकसञ्ञी…पे॰… अञ्ञस्स पुराणचीवरं धोवापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। निसीदनपच्चत्थरणं धोवापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। एकतोउपसम्पन्नाय धोवापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स । ञातिकाय वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। ञातिकाय ञातिकसञ्ञी, अनापत्ति।
५०७. अनापत्ति ञातिकाय धोवन्तिया अञ्ञातिका दुतिया होति, अवुत्ता धोवति, अपरिभुत्तं धोवापेति, चीवरं ठपेत्वा अञ्ञं परिक्खारं धोवापेति, सिक्खमानाय, सामणेरिया, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
पुराणचीवरसिक्खापदं निट्ठितं चतुत्थं।
५. चीवरपटिग्गहणसिक्खापदं
५०८. तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे। तेन खो पन समयेन उप्पलवण्णा भिक्खुनी सावत्थियं विहरति। अथ खो उप्पलवण्णा भिक्खुनी पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय सावत्थिं पिण्डाय पाविसि। सावत्थियं पिण्डाय चरित्वा पच्छाभत्तं पिण्डपातप्पटिक्कन्ता येन अन्धवनं तेनुपसङ्कमि दिवाविहाराय। अन्धवनं अज्झोगाहेत्वा अञ्ञतरस्मिं रुक्खमूले दिवाविहारं निसीदि। तेन खो पन समयेन चोरा कतकम्मा गाविं वधित्वा मंसं गहेत्वा अन्धवनं पविसिंसु। अद्दसा खो चोरगामणिको उप्पलवण्णं भिक्खुनिं अञ्ञतरस्मिं रुक्खमूले दिवाविहारं निसिन्नं। दिस्वानस्स एतदहोसि – ‘‘सचे मे पुत्तभातुका पस्सिस्सन्ति विहेठिस्सन्ति इमं भिक्खुनि’’न्ति अञ्ञेन मग्गेन अगमासि। अथ खो सो चोरगामणिको मंसे पक्के वरमंसानि गहेत्वा पण्णपुटं पण्णेन पुटं (स्या॰) बन्धित्वा उप्पलवण्णाय भिक्खुनिया अविदूरे रुक्खे आलग्गेत्वा – ‘‘यो पस्सति समणो वा ब्राह्मणो वा दिन्नंयेव हरतू’’ति, वत्वा पक्कामि। अस्सोसि खो उप्पलवण्णा भिक्खुनी समाधिम्हा वुट्ठहित्वा तस्स चोरगामणिकस्स इमं वाचं भासमानस्स। अथ खो उप्पलवण्णा भिक्खुनी तं मंसं गहेत्वा उपस्सयं अगमासि। अथ खो उप्पलवण्णा भिक्खुनी तस्सा रत्तिया अच्चयेन तं मंसं सम्पादेत्वा उत्तरासङ्गेन भण्डिकं बन्धित्वा वेहासं अब्भुग्गन्त्वा वेळुवने पच्चुट्ठासि पच्चुपट्ठासि (?)।
तेन खो पन समयेन भगवा गामं पिण्डाय पविट्ठो होति। आयस्मा उदायी ओहिय्यको होति विहारपालो। अथ खो उप्पलवण्णा भिक्खुनी येनायस्मा उदायी तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं उदायिं एतदवोच – ‘‘कहं, भन्ते, भगवा’’ति? ‘‘पविट्ठो, भगिनि, भगवा गामं पिण्डाया’’ति। ‘‘इमं, भन्ते, मंसं भगवतो देही’’ति। ‘‘सन्तप्पितो तया, भगिनि, भगवा मंसेन। सचे मे त्वं अन्तरवासकं ददेय्यासि, एवं अहम्पि सन्तप्पितो भवेय्यं अन्तरवासकेना’’ति। ‘‘मयं खो, भन्ते, मातुगामा नाम किच्छलाभा। इदञ्च मे अन्तिमं पञ्चमं चीवरं। नाहं दस्सामी’’ति। ‘‘सेय्यथापि, भगिनि, पुरिसो हत्थिं दत्वा कच्छे सज्जेय्य विस्सज्जेय्य (स्या॰) एवमेव खो त्वं भगिनि भगवतो मंसं दत्वा मयि अन्तरवासके सज्जसी’’ति अन्तरवासकं न सज्जसीति (क॰), मय्हं अन्तरवासकं विस्सज्जेहीति (स्या॰)। अथ खो उप्पलवण्णा भिक्खुनी आयस्मता उदायिना निप्पीळियमाना अन्तरवासकं दत्वा उपस्सयं अगमासि। भिक्खुनियो उप्पलवण्णाय भिक्खुनिया पत्तचीवरं पटिग्गण्हन्तियो उप्पलवण्णं भिक्खुनिं एतदवोचुं – ‘‘कहं ते, अय्ये, अन्तरवासको’’ति? उप्पलवण्णा भिक्खुनी भिक्खुनीनं एतमत्थं आरोचेसि। भिक्खुनियो उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम अय्यो उदायी भिक्खुनिया चीवरं पटिग्गहेस्सति किच्छलाभो मातुगामो’’ति। अथ खो ता भिक्खुनियो भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसुं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उदायी भिक्खुनिया चीवरं पटिग्गहेस्सती’’ति! अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं उदायिं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर त्वं, उदायि, भिक्खुनिया चीवरं पटिग्गहेसी’’ति? ‘‘सच्चं , भगवा’’ति। ‘‘ञातिका ते, उदायि, अञ्ञातिका’’ति? ‘‘अञ्ञातिका, भगवा’’ति। ‘‘अञ्ञातको, मोघपुरिस, अञ्ञातिकाय न जानाति पतिरूपं वा अप्पतिरूपं वा सन्तं वा असन्तं वा। तत्थ नाम त्वं, मोघपुरिस, अञ्ञातिकाय भिक्खुनिया हत्थतो चीवरं पटिग्गहेस्ससि! नेतं मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५०९. ‘‘यो पन भिक्खु अञ्ञातिकाय भिक्खुनिया हत्थतो चीवरं पटिग्गण्हेय्य, निस्सग्गियं पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
५१०. तेन खो पन समयेन भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता भिक्खुनीनं पारिवत्तकचीवरं न पटिग्गण्हन्ति। भिक्खुनियो उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम अय्या अम्हाकं पारिवत्तकचीवरं न पटिग्गहेस्सन्ती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तासं भिक्खुनीनं उज्झायन्तीनं खिय्यन्तीनं विपाचेन्तीनं। अथ खो ते भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, पञ्चन्नं पारिवत्तकं पटिग्गहेतुं – भिक्खुस्स, भिक्खुनिया, सिक्खमानाय, सामणेरस्स, सामणेरिया। अनुजानामि, भिक्खवे, इमेसं पञ्चन्नं पारिवत्तकं पटिग्गहेतुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ।
५११. ‘‘यो पन भिक्खु अञ्ञातिकाय भिक्खुनिया हत्थतो चीवरं पटिग्गण्हेय्य, अञ्ञत्र पारिवत्तका, निस्सग्गियं पाचित्तिय’’न्ति।
५१२. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
अञ्ञातिका नाम मातितो वा पितितो वा याव सत्तमा पितामहयुगा असम्बद्धा।
भिक्खुनी नाम उभतोसङ्घे उपसम्पन्ना।
चीवरं नाम छन्नं चीवरानं अञ्ञतरं चीवरं विकप्पनुपगं पच्छिमं।
अञ्ञत्र पारिवत्तकाति ठपेत्वा पारिवत्तकं।
पटिग्गण्हाति, पयोगे दुक्कटं। पटिलाभेन निस्सग्गियं होति। निस्सज्जितब्बं सङ्घस्स वा गणस्स वा पुग्गलस्स वा। एवञ्च पन, भिक्खवे, निस्सज्जितब्बं…पे॰… इदं मे, भन्ते, चीवरं अञ्ञातिकाय भिक्खुनिया हत्थतो पटिग्गहितं, अञ्ञत्र पारिवत्तका, निस्सग्गियं। इमाहं सङ्घस्स निस्सज्जामीति…पे॰… ददेय्याति…पे॰… ददेय्युन्ति…पे॰… आयस्मतो दम्मीति।
५१३. अञ्ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी चीवरं पटिग्गण्हाति, अञ्ञत्र पारिवत्तका, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अञ्ञातिकाय वेमतिको चीवरं पटिग्गण्हाति, अञ्ञत्र पारिवत्तका, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अञ्ञातिकाय ञातिकसञ्ञी चीवरं पटिग्गण्हाति, अञ्ञत्र पारिवत्तका, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
एकतोउपसम्पन्नाय हत्थतो चीवरं पटिग्गण्हाति, अञ्ञत्र पारिवत्तका, आपत्ति दुक्कटस्स। ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। ञातिकाय वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। ञातिकाय ञातिकसञ्ञी, अनापत्ति।
५१४. अनापत्ति ञातिकाय, पारिवत्तकं परित्तेन वा विपुलं, विपुलेन वा परित्तं, भिक्खु विस्सासं गण्हाति, तावकालिकं गण्हाति , चीवरं ठपेत्वा अञ्ञं परिक्खारं गण्हाति, सिक्खमानाय, सामणेरिया, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
चीवरपटिग्गहणसिक्खापदं निट्ठितं पञ्चमं।
६. अञ्ञातकविञ्ञत्तिसिक्खापदं
५१५. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे । तेन खो पन समयेन आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो पट्टो पट्ठो (स्या॰ क॰) होति धम्मिं कथं कातुं। अथ खो अञ्ञतरो सेट्ठिपुत्तो येनायस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो तेनुपसङ्कमि ; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नं खो तं सेट्ठिपुत्तं आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो धम्मिया कथाय सन्दस्सेसि समादपेसि समुत्तेजेसि सम्पहंसेसि। अथ खो सो सेट्ठिपुत्तो आयस्मता उपनन्देन सक्यपुत्तेन धम्मिया कथाय सन्दस्सितो समादपितो समुत्तेजितो सम्पहंसितो आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं एतदवोच – ‘‘वदेय्याथ, भन्ते, येन अत्थो। पटिबला मयं अय्यस्स दातुं यदिदं चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खार’’न्ति। ‘‘सचे मे त्वं, आवुसो, दातुकामोसि, इतो एकं साटकं देही’’ति। ‘‘अम्हाकं खो, भन्ते, कुलपुत्तानं किस्मिं विय एकसाटकं गन्तुं। आगमेहि, भन्ते, याव घरं गच्छामि। घरं गतो इतो वा एकं साटकं पहिणिस्सामि इतो वा सुन्दरतर’’न्ति। दुतियम्पि खो आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो तं सेट्ठिपुत्तं एतदवोच ‘‘सचे मे त्वं आवुसो दातुकामोसि इतो एकं साटकं देही’’ति। अम्हाकं खो भन्ते कुलपुत्तानं किस्मिं विय एकसाटकं गन्तुं, आगमेहि भन्ते याव घरं गच्छामि, घरं गतो इतो वा एकं साटकं पहिणिस्सामि इतो वा सुन्दरतरन्ति। ततियम्पि खो आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो तं सेट्ठिपुत्तं एतदवोच ‘‘सचे मे त्वं आवुसो दातुकामोसि, इतो एकं साटकं देही’’ति। अम्हाकं खो भन्ते कुलपुत्तानं किस्मिं विय एकसाटकं गन्तुं, आगमेहि भन्ते याव घरं गच्छामि, घरं गतो इतो वा एकं साटकं पहिणिस्सामि इतो वा सुन्दरतरन्ति। ‘‘किं पन तया, आवुसो, अदातुकामेन पवारितेन यं त्वं पवारेत्वा न देसी’’ति।
अथ खो सो सेट्ठिपुत्तो आयस्मता उपनन्देन सक्यपुत्तेन निप्पीळियमानो एकं साटकं दत्वा अगमासि। मनुस्सा तं सेट्ठिपुत्तं एतदवोचुं – ‘‘किस्स त्वं अय्यो एकसाटको आगच्छसी’’ति? अथ खो सो सेट्ठिपुत्तो तेसं मनुस्सानं एतमत्थं आरोचेसि। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘महिच्छा इमे समणा सक्यपुत्तिया असन्तुट्ठा। नयिमेसं सुकरा धम्मनिमन्तनापि कातुं नयिमे सुकरा धम्मनिमन्तनायपि कातुं (स्या॰)। कथञ्हि नाम सेट्ठिपुत्तेन धम्मनिमन्तनाय कयिरमानाय साटकं गहेस्सन्ती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो सेट्ठिपुत्तं चीवरं विञ्ञापेस्सती’’ति! अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर त्वं, उपनन्द, सेट्ठिपुत्तं चीवरं विञ्ञापेसी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। ‘‘ञातको ते, उपनन्द, अञ्ञातको’’ति? ‘‘अञ्ञातको, भगवा’’ति। ‘‘अञ्ञातको, मोघपुरिस, अञ्ञातकस्स न जानाति पतिरूपं वा अप्पतिरूपं वा सन्तं वा असन्तं वा। तत्थ नाम त्वं, मोघपुरिस, अञ्ञातकं सेट्ठिपुत्तं चीवरं विञ्ञापेस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५१६. ‘‘यो पन भिक्खु अञ्ञातकं गहपतिं वा गहपतानिं वा चीवरं विञ्ञापेय्य, निस्सग्गियं पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
५१७. तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू साकेता सावत्थिं २ अद्धानमग्गप्पटिपन्ना होन्ति। अन्तरामग्गे चोरा निक्खमित्वा ते भिक्खू अच्छिन्दिंसु। अथ खो ते भिक्खू – ‘‘भगवता पटिक्खित्तं अञ्ञातकं गहपतिं वा गहपतानिं वा चीवरं विञ्ञापेतु’’न्ति, कुक्कुच्चायन्ता न विञ्ञापेसुं। यथानग्गाव सावत्थिं गन्त्वा भिक्खू अभिवादेन्ति। भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘सुन्दरा खो इमे, आवुसो, आजीवका ये इमे भिक्खूसु अभिवादेन्ती’’ति। ते एवमाहंसु – ‘‘न मयं, आवुसो, आजीवका, भिक्खू मय’’न्ति। भिक्खू आयस्मन्तं उपालिं एतदवोचुं – ‘‘इङ्घावुसो उपालि, इमे अनुयुञ्जाही’’ति। अथ खो आयस्मता उपालिना अनुयुञ्जियमाना ते भिक्खू एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो आयस्मा उपालि ते भिक्खू अनुयुञ्जित्वा भिक्खू एतदवोच – ‘‘भिक्खू इमे, आवुसो। देथ नेसं चीवरानी’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खू नग्गा आगच्छिस्सन्ति! ननु नाम तिणेन वा पण्णेन वा पटिच्छादेत्वा आगन्तब्ब’’न्ति। अथ खो ते भिक्खू ते अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, अच्छिन्नचीवरस्स वा नट्ठचीवरस्स वा अञ्ञातकं गहपतिं वा गहपतानिं वा चीवरं विञ्ञापेतुं। यं आवासं पठमं उपगच्छति, सचे तत्थ होति सङ्घस्स विहारचीवरं वा उत्तरत्थरणं वा भूमत्थरणं वा भिसिच्छवि वा, तं गहेत्वा पारुपितुं लभित्वा ओदहिस्सामी’’ति । नो चे होति सङ्घस्स विहारचीवरं वा उत्तरत्थरणं वा भुमत्थरणं वा भिसिच्छवि वा तिणेन वा पण्णेन वा पटिच्छादेत्वा आगन्तब्बं; न त्वेव नग्गेन आगन्तब्बं। यो आगच्छेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५१८. ‘‘यो पन भिक्खु अञ्ञातकं गहपतिं वा गहपतानिं वा चीवरं विञ्ञापेय्य, अञ्ञत्र समया, निस्सग्गियं पाचित्तियं। तत्थायं समयो – अच्छिन्नचीवरो वा होति भिक्खु नट्ठचीवरो वा। अयं तत्थ समयो’’ति।
५१९. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
अञ्ञातको नाम मातितो वा पितितो वा याव सत्तमा पितामहयुगा असम्बद्धो।
गहपति नाम यो कोचि अगारं अज्झावसति।
गहपतानी नाम या काचि अगारं अज्झावसति।
चीवरं नाम छन्नं चीवरानं अञ्ञतरं चीवरं विकप्पनुपगं पच्छिमं।
अञ्ञत्र समयाति ठपेत्वा समयं।
अच्छिन्नचीवरो नाम भिक्खुस्स चीवरं अच्छिन्नं होति राजूहि वा चोरेहि वा धुत्तेहि वा, येहि केहिचि वा अच्छिन्नं होति।
नट्ठचीवरो नाम भिक्खुस्स चीवरं अग्गिना वा दड्ढं होति, उदकेन वा वुळ्हं होति, उन्दूरेहि वा उपचिकाहि वा खायितं होति, परिभोगजिण्णं वा होति।
अञ्ञत्र समया विञ्ञापेति, पयोगे दुक्कटं। पटिलाभेन निस्सग्गियं होति। निस्सज्जितब्बं सङ्घस्स वा गणस्स वा पुग्गलस्स वा। एवञ्च पन, भिक्खवे , निस्सज्जितब्बं…पे॰… इदं मे, भन्ते, चीवरं अञ्ञातकं गहपतिकं, अञ्ञत्र समया विञ्ञापितं, निस्सग्गियं। इमाहं सङ्घस्स निस्सज्जामीति…पे॰… ददेय्याति…पे॰… ददेय्युन्ति…पे॰… आयस्मतो दम्मीति।
५२०. अञ्ञातके अञ्ञातकसञ्ञी, अञ्ञत्र समया, चीवरं विञ्ञापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अञ्ञातके वेमतिको, अञ्ञत्र समया, चीवरं विञ्ञापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अञ्ञातके ञातकसञ्ञी, अञ्ञत्र समया, चीवरं विञ्ञापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
ञातके अञ्ञातकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। ञातके वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। ञातके ञातकसञ्ञी, अनापत्ति।
५२१. अनापत्ति समये, ञातकानं, पवारितानं, अञ्ञस्सत्थाय, अत्तनो धनेन, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
अञ्ञातकविञ्ञत्तिसिक्खापदं निट्ठितं छट्ठं।
७. ततुत्तरिसिक्खापदं
५२२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू अच्छिन्नचीवरके भिक्खू उपसङ्कमित्वा एवं वदन्ति – ‘‘भगवता, आवुसो, अनुञ्ञातं – ‘अच्छिन्नचीवरस्स वा नट्ठचीवरस्स वा अञ्ञातकं गहपतिं वा गहपतानिं वा चीवरं विञ्ञापेतुं’; विञ्ञापेथ, आवुसो, चीवर’’न्ति। ‘‘अलं, आवुसो, लद्धं अम्हेहि चीवर’’न्ति। ‘‘मयं आयस्मन्तानं विञ्ञापेमा’’ति। ‘‘विञ्ञापेथ, आवुसो’’ति। अथ खो छब्बग्गिया भिक्खू गहपतिके उपसङ्कमित्वा एतदवोचुं – ‘‘अच्छिन्नचीवरका, आवुसो, भिक्खू आगता। देथ नेसं चीवरानी’’ति, बहुं चीवरं विञ्ञापेसुं।
तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो पुरिसो सभायं निसिन्नो अञ्ञतरं पुरिसं एतदवोच – ‘‘अच्छिन्नचीवरका अय्यो भिक्खू आगता। तेसं मया चीवरं दिन्न’’न्ति। सोपि एवमाह – ‘‘मयापि दिन्न’’न्ति। अपरोपि एवमाह – ‘‘मयापि दिन्न’’न्ति। ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया न मत्तं जानित्वा बहुं चीवरं विञ्ञापेस्सन्ति, दुस्सवाणिज्जं वा समणा सक्यपुत्तिया करिस्सन्ति, पग्गाहिकसालं पटग्गाहिकसालं (?) वा पसारेस्सन्ती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू न मत्तं जानित्वा बहुं चीवरं विञ्ञापेस्सन्ती’’ति! अथ खो ते भिक्खू छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, न मत्तं जानित्वा बहुं चीवरं विञ्ञापेथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, न मत्तं जानित्वा बहुं चीवरं विञ्ञापेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५२३. ‘‘तञ्चे अञ्ञातको गहपति वा गहपतानी वा बहूहि चीवरेहि अभिहट्ठुं पवारेय्य सन्तरुत्तरपरमं तेन भिक्खुना ततो चीवरं सादितब्बं। ततो चे उत्तरि सादियेय्य, निस्सग्गियं पाचित्तिय’’न्ति।
५२४. तञ्चेति अच्छिन्नचीवरकं भिक्खुं।
अञ्ञातको नाम मातितो वा पितितो वा याव सत्तमा पितामहयुगा असम्बद्धो।
गहपति नाम यो कोचि अगारं अज्झावसति।
गहपतानी नाम या काचि अगारं अज्झावसति।
बहूहि चीवरेहीति बहुकेहि चीवरेहि।
अभिहट्ठुं पवारेय्याति यावतकं इच्छसि तावतकं गण्हाहीति।
सन्तरुत्तरपरमं तेन भिक्खुना ततो चीवरं सादितब्बन्ति सचे तीणि नट्ठानि होन्ति द्वे सादितब्बानि, द्वे नट्ठानि एकं सादितब्बं, एकं नट्ठं न किञ्चि सादितब्बं।
ततो चे उत्तरि सादियेय्याति ततुत्तरि विञ्ञापेति, पयोगे दुक्कटं। पटिलाभेन निस्सग्गियं होति। निस्सज्जितब्बं सङ्घस्स वा गणस्स वा पुग्गलस्स वा। एवञ्च पन, भिक्खवे, निस्सज्जितब्बं…पे॰… इदं मे, भन्ते, चीवरं अञ्ञातकं गहपतिकं उपसङ्कमित्वा ततुत्तरि विञ्ञापितं निस्सग्गियं। इमाहं सङ्घस्स निस्सज्जामीति…पे॰… ददेय्याति…पे॰… ददेय्युन्ति…पे॰… आयस्मतो दम्मीति।
५२५. अञ्ञातके अञ्ञातकसञ्ञी ततुत्तरि चीवरं विञ्ञापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अञ्ञातके वेमतिको ततुत्तरि चीवरं विञ्ञापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अञ्ञातके ञातकसञ्ञी ततुत्तरि चीवरं विञ्ञापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
ञातके अञ्ञातकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। ञातके वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। ञातके ञातकसञ्ञी, अनापत्ति।
५२६. अनापत्ति – ‘‘सेसकं आहरिस्सामी’’ति हरन्तो गच्छति, ‘‘सेसकं तुय्हेव होतू’’ति देन्ति, न अच्छिन्नकारणा देन्ति, न नट्ठकारणा देन्ति, ञातकानं, पवारितानं, अत्तनो धनेन, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
ततुत्तरिसिक्खापदं निट्ठितं सत्तमं।
८. उपक्खटसिक्खापदं
५२७. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो पुरिसो पजापतिं एतदवोच – ‘‘अय्यं उपनन्दं चीवरेन अच्छादेस्सामी’’ति। अस्सोसि खो अञ्ञतरो पिण्डचारिको भिक्खु तस्स पुरिसस्स इमं वाचं भासमानस्स। अथ खो सो भिक्खु येनायस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं एतदवोच – ‘‘महापुञ्ञोसि त्वं, आवुसो उपनन्द, अमुकस्मिं ओकासे अञ्ञतरो पुरिसो पजापतिं एतदवोच – ‘‘अय्यं उपनन्दं चीवरेन अच्छादेस्सामी’’’ति। ‘‘अत्थावुसो, मं सो उपट्ठाको’’ति। अथ खो आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो येन सो पुरिसो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तं पुरिसं एतदवोच – ‘‘सच्चं किर मं त्वं, आवुसो, चीवरेन अच्छादेतुकामोसी’’ति? ‘‘अपि मेय्य, एवं होति – ‘अय्यं उपनन्दं चीवरेन अच्छादेस्सामी’’’ति। ‘‘सचे खो मं त्वं, आवुसो, चीवरेन अच्छादेतुकामोसि, एवरूपेन चीवरेन अच्छादेहि। क्याहं तेन अच्छन्नोपि करिस्सामि याहं न परिभुञ्जिस्सामी’’ति।
अथ खो सो पुरिसो उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘महिच्छा इमे समणा सक्यपुत्तिया असन्तुट्ठा। नयिमे सुकरा चीवरेन अच्छादेतुं। कथञ्हि नाम अय्यो उपनन्दो मया पुब्बे अप्पवारितो मं उपसङ्कमित्वा चीवरे विकप्पं आपज्जिस्सती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तस्स पुरिसस्स उज्झायन्तस्स खिय्यन्तस्स विपाचेन्तस्स। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झाय्यन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो पुब्बे अप्पवारितो गहपतिकं उपसङ्कमित्वा चीवरे विकप्पं आपज्जिस्सती’’ति! अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं …पे॰… ‘‘सच्चं किर त्वं, उपनन्द, पुब्बे अप्पवारितो गहपतिकं उपसङ्कमित्वा चीवरे विकप्पं आपज्जसी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। ‘‘ञातको ते, उपनन्द, अञ्ञातको’’ति? ‘‘अञ्ञातको, भगवा’’ति। ‘‘अञ्ञातको, मोघपुरिस, अञ्ञातकस्स न जानाति पतिरूपं वा अप्पतिरूपं वा सन्तं वा असन्तं वा। तत्थ नाम त्वं, मोघपुरिस, पुब्बे अप्पवारितो अञ्ञातकं गहपतिकं उपसङ्कमित्वा चीवरे विकप्पं आपज्जिस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५२८. ‘‘भिक्खुं पनेव उद्दिस्स अञ्ञातकस्स गहपतिस्स वा गहपतानिया वा चीवरचेतापन्नं चीवरचेतापनं (स्या॰) उपक्खटं होति – ‘इमिना चीवरचेतापन्नेन चीवरं चेतापेत्वा इत्थन्नामं भिक्खुं चीवरेन अच्छादेस्सामी’ति; तत्र चे सो भिक्खु पुब्बे अप्पवारितो उपसङ्कमित्वा चीवरे विकप्पं आपज्जेय्य – ‘साधु वत मं आयस्मा इमिना चीवरचेतापन्नेन एवरूपं वा एवरूपं वा चीवरं चेतापेत्वा अच्छादेही’ति, कल्याणकम्यतं उपादाय, निस्सग्गियं पाचित्तिय’’न्ति।
५२९. भिक्खुं पनेव उद्दिस्साति भिक्खुस्सत्थाय, भिक्खुं आरम्मणं करित्वा, भिक्खुं अच्छादेतुकामो।
अञ्ञातको नाम मातितो वा पितितो वा याव सत्तमा पितामहयुगा असम्बद्धो।
गहपति नाम यो कोचि अगारं अज्झावसति।
गहपतानी नाम या काचि अगारं अज्झावसति।
चीवरचेतापन्नं नाम हिरञ्ञं वा सुवण्णं वा मुत्ता वा मणि वा पवाळो वा फलिको वा पटको वा सुत्तं वा कप्पासो वा।
इमिना चीवरचेतापन्नेनाति पच्चुपट्ठितेन।
चेतापेत्वाति परिवत्तेत्वा।
अच्छादेस्सामीति दस्सामि।
तत्र चे सो भिक्खूति यं भिक्खुं उद्दिस्स चीवरचेतापन्नं उपक्खटं होति सो भिक्खु।
पुब्बे अप्पवारितोति पुब्बे अवुत्तो होति – ‘‘कीदिसेन ते, भन्ते, चीवरेन अत्थो, कीदिसं ते चीवरं चेतापेमी’’ति?
उपसङ्कमित्वाति घरं गन्त्वा यत्थ कत्थचि उपसङ्कमित्वा ।
चीवरे विकप्पं आपज्जेय्याति आयतं वा होतु वित्थतं वा अप्पितं वा सण्हं वा।
इमिना चीवरचेतापन्नेनाति पच्चुपट्ठितेन।
एवरूपं वा एवरूपं वाति। आयतं वा वित्थतं वा अप्पितं वा सण्हं वा।
चेतापेत्वाति परिवत्तेत्वा।
अच्छादेहीति दज्जेहि।
कल्याणकम्यतं उपादायाति साधत्थिको साधुत्थिको (स्या॰) महग्घत्थिको। तस्स वचनेन आयतं वा वित्थतं वा अप्पितं वा सण्हं वा चेतापेति, पयोगे दुक्कटं। पटिलाभेन निस्सग्गियं होति। निस्सज्जितब्बं सङ्घस्स वा गणस्स वा पुग्गलस्स वा। एवञ्च पन, भिक्खवे, निस्सज्जितब्बं…पे॰… इदं मे, भन्ते, चीवरं पुब्बे अप्पवारितो अञ्ञातकं गहपतिकं उपसङ्कमित्वा चीवरे विकप्पं आपन्नं निस्सग्गियं, इमाहं सङ्घस्स निस्सज्जामीति…पे॰… ददेय्याति…पे॰… ददेय्युन्ति…पे॰… आयस्मतो दम्मीति।
५३०. अञ्ञातके अञ्ञातकसञ्ञी पुब्बे अप्पवारितो गहपतिकं उपसङ्कमित्वा चीवरे विकप्पं आपज्जति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अञ्ञातके वेमतिको पुब्बे अप्पवारितो गहपतिकं उपसङ्कमित्वा चीवरे विकप्पं आपज्जति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अञ्ञातके ञातकसञ्ञी पुब्बे अप्पवारितो गहपतिकं उपसङ्कमित्वा चीवरे विकप्पं आपज्जति, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
ञातके अञ्ञातकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। ञातके वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। ञातके ञातकसञ्ञी, अनापत्ति।
५३१. अनापत्ति ञातकानं, पवारितानं, अञ्ञस्सत्थाय, अत्तनो धनेन, महग्घं चेतापेतुकामस्स अप्पग्घं चेतापेति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
उपक्खटसिक्खापदं निट्ठितं अट्ठमं।
९. दुतियउपक्खटसिक्खापदं
५३२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो पुरिसो अञ्ञतरं पुरिसं एतदवोच – ‘‘अय्यं उपनन्दं चीवरेन अच्छादेस्सामी’’ति। सोपि एवमाह – ‘‘अहम्पि अय्यं उपनन्दं चीवरेन अच्छादेस्सामी’’ति। अस्सोसि खो अञ्ञतरो पिण्डचारिको भिक्खु तेसं पुरिसानं इमं कथासल्लापं। अथ खो सो भिक्खु येनायस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं एतदवोच – ‘‘महापुञ्ञोसि त्वं, आवुसो उपनन्द। अमुकस्मिं ओकासे अञ्ञतरो पुरिसो अञ्ञतरं पुरिसं एतदवोच – ‘अय्यं उपनन्दं चीवरेन अच्छादेस्सामी’ति। सोपि एवमाह – ‘अहम्पि अय्यं उपनन्दं चीवरेन अच्छादेस्सामी’’’ति। ‘‘अत्थावुसो, मं ते उपट्ठाका’’ति।
अथ खो आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो येन ते पुरिसा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा ते पुरिसे एतदवोच – ‘‘सच्चं किर मं तुम्हे, आवुसो, चीवरेहि अच्छादेतुकामात्था’’ति? ‘‘अपि नय्य, एवं होति – ‘अय्यं उपनन्दं चीवरेहि अच्छादेस्सामा’’’ति। ‘‘सचे खो मं तुम्हे , आवुसो, चीवरेहि अच्छादेतुकामात्थ, एवरूपेन चीवरेन अच्छादेथ, क्याहं तेहि अच्छन्नोपि करिस्सामि, यानाहं न परिभुञ्जिस्सामी’’ति । अथ खो ते पुरिसा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘महिच्छा इमे समणा सक्यपुत्तिया असन्तुट्ठा। नयिमे सुकरा चीवरेहि अच्छादेतुं। कथञ्हि नाम अय्यो उपनन्दो अम्हेहि पुब्बे अप्पवारितो उपसङ्कमित्वा चीवरे विकप्पं आपज्जिस्सती’’ति!
अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं पुरिसानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो पुब्बे अप्पवारितो गहपतिके उपसङ्कमित्वा चीवरे विकप्पं आपज्जिस्सती’’ति! अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर त्वं, उपनन्द, पुब्बे अप्पवारितो गहपतिके उपसङ्कमित्वा चीवरे विकप्पं आपज्जसी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। ‘‘ञातका ते, उपनन्द, अञ्ञातका’’ति? ‘‘अञ्ञातका, भगवा’’ति। ‘‘अञ्ञातको, मोघपुरिस, अञ्ञातकानं न जानाति पतिरूपं वा अप्पतिरूपं वा सन्तं वा असन्तं वा। तत्थ नाम त्वं, मोघपुरिस, पुब्बे अप्पवारितो अञ्ञातके गहपतिके उपसङ्कमित्वा चीवरे विकप्पं आपज्जिस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५३३. ‘‘भिक्खुं पनेव उद्दिस्स उभिन्नं अञ्ञातकानं गहपतीनं वा गहपतानीनं वा पच्चेकचीवरचेतापन्नानि उपक्खटानि होन्ति – ‘इमेहि मयं पच्चेकचीवरचेतापन्नेहि पच्चेकचीवरानि चेतापेत्वा इत्थन्नामं भिक्खुं चीवरेहि अच्छादेस्सामा’ति ; तत्र चे सो भिक्खु पुब्बे अप्पवारितो उपसङ्कमित्वा चीवरे विकप्पं आपज्जेय्य – ‘साधु वत मं आयस्मन्तो इमेहि पच्चेकचीवरचेतापन्नेहि एवरूपं वा एवरूपं वा चीवरं चेतापेत्वा अच्छादेथ, उभोव सन्ता एकेना’ति, कल्याणकम्यतं उपादाय, निस्सग्गियं पाचित्तिय’’न्ति।
५३४. भिक्खुं पनेव उद्दिस्साति भिक्खुस्सत्थाय, भिक्खुं आरम्मणं करित्वा, भिक्खुं अच्छादेतुकामा।
उभिन्नन्ति द्विन्नं।
अञ्ञातका नाम मातितो वा पितितो वा याव सत्तमा पितामहयुगा असम्बद्धा।
गहपती नाम ये केचि अगार अज्झावसन्ति।
गहपतानियो नाम या काचि अगारं अज्झावसन्ति।
चीवरचेतापन्नानि नाम हिरञ्ञा वा सुवण्णा वा मुत्ता वा मणी वा पवाळा वा फलिका वा पटका वा सुत्ता वा कप्पासा वा।
इमेहि पच्चेकचीवरचेतापन्नेहिति पच्चुपट्ठितेहि।
चेतापेत्वाति परिवत्तेत्वा।
अच्छादेस्सामाति दस्साम।
तत्र चे सो भिक्खूति यं भिक्खुं उद्दिस्स चीवरचेतापन्नानि उपक्खटानि होन्ति सो भिक्खु।
पुब्बे अप्पवारितोति पुब्बे अवुत्तो होति – ‘‘कीदिसेन ते, भन्ते, चीवरेन अत्थो, कीदिसं ते चीवरं चेतापेमा’’ति।
उपसङ्कमित्वाति घरं गन्त्वा यत्थ कत्थचि उपसङ्कमित्वा।
चीवरे विकप्पं आपज्जेय्याति आयतं वा होतु वित्थतं वा अप्पितं वा सण्हं वा।
इमेहि पच्चेकचीवरचेतापन्नेहीति पच्चुपट्ठितेहि।
एवरूपं वा एवरूपं वाति आयतं वा वित्थतं वा अप्पितं वा सण्हं वा।
चेतापेत्वाति परिवत्तेत्वा।
अच्छादेथाति दज्जेथ।
उभोव सन्ता एकेनाति द्वेपि जना एकेन।
कल्याणकम्यतं उपादायाति साधत्थिको महग्घत्थिको।
तस्स वचनेन आयतं वा वित्थतं वा अप्पितं वा सण्हं वा चेतापेन्ति, पयोगे दुक्कटं। पटिलाभेन निस्सग्गियं होति। निस्सज्जितब्बं सङ्घस्स वा गणस्स वा पुग्गलस्स वा। एवञ्च पन, भिक्खवे, निस्सज्जितब्बं…पे॰… इदं मे, भन्ते, चीवरं पुब्बे अप्पवारितो अञ्ञातके गहपतिके उपसङ्कमित्वा चीवरे विकप्पं आपन्नं निस्सग्गियं। इमाहं सङ्घस्स निस्सज्जामीति…पे॰… ददेय्याति…पे॰… ददेय्युन्ति…पे॰… आयस्मतो दम्मीति।
५३५. अञ्ञातके अञ्ञातकसञ्ञी पुब्बे अप्पवारितो गहपतिके उपसङ्कमित्वा चीवरे विकप्पं आपज्जति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अञ्ञातके वेमतिको पुब्बे अप्पवारितो गहपतिके उपसङ्कमित्वा चीवरे विकप्पं आपज्जति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अञ्ञातके ञातकसञ्ञी पुब्बे अप्पवारितो गहपतिके उपसङ्कमित्वा चीवरे विकप्पं आपज्जति, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
ञातके अञ्ञातकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। ञातके वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। ञातके ञातकसञ्ञी, अनापत्ति।
५३६. अनापत्ति – ञातकानं, पवारितानं, अञ्ञस्सत्थाय, अत्तनो धनेन, महग्घं चेतापेतुकामानं अप्पग्घं चेतापेति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
दुतियउपक्खटसिक्खापदं निट्ठितं नवमं।
१०. राजसिक्खापदं
५३७. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मतो उपनन्दस्स सक्यपुत्तस्स उपट्ठाको महामत्तो आयस्मतो उपनन्दस्स सक्यपुत्तस्स दूतेन चीवरचेतापन्नं पाहेसि – ‘‘इमिना चीवरचेतापन्नेन चीवरं चेतापेत्वा अय्यं उपनन्दं चीवरेन अच्छादेही’’ति। अथ खो सो दूतो येनायस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं एतदवोच – ‘‘इदं खो, भन्ते, आयस्मन्तं उद्दिस्स चीवरचेतापन्नं आभतं। पटिग्गण्हातु आयस्मा चीवरचेतापन्न’’न्ति। एवं वुत्ते आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो तं दूतं एतदवोच – ‘‘न खो मयं, आवुसो, चीवरचेतापन्नं पटिग्गण्हाम, चीवरञ्च खो मयं पटिग्गण्हाम कालेन कप्पिय’’न्ति। एवं वुत्ते सो दूतो आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं एतदवोच – ‘‘अत्थि पनायस्मतो कोचि वेय्यावच्चकरो’’ति ? तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो उपासको आरामं अगमासि केनचिदेव करणीयेन। अथ खो आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो तं दूतं एतदवोच – ‘‘एसो खो, आवुसो, उपासको भिक्खूनं वेय्यावच्चकरो’’ति। अथ खो सो दूतो तं उपासकं सञ्ञापेत्वा येनायस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो तेनुपसङ्कमि ; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं एतदवोच – ‘‘यं खो, भन्ते, आयस्मा वेय्यावच्चकरं निद्दिसि सञ्ञत्तो सो मया। उपसङ्कमतु आयस्मा कालेन, चीवरेन तं अच्छादेस्सती’’ति।
तेन खो पन समयेन सो महामत्तो आयस्मतो उपनन्दस्स सक्यपुत्तस्स सन्तिके दूतं पाहेसि – ‘‘परिभुञ्जतु अय्यो तं चीवरं, इच्छाम मयं अय्येन तं चीवरं परिभुत्त’’न्ति। अथ खो आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो तं उपासकं न किञ्चि अवचासि। दुतियम्पि खो सो महामत्तो आयस्मतो उपनन्दस्स सक्यपुत्तस्स सन्तिके दूतं पाहेसि – ‘‘परिभुञ्जतु अय्यो तं चीवरं, इच्छाम मयं अय्येन तं चीवरं परिभुत्त’’न्ति। दुतियम्पि खो आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो तं उपासकं न किञ्चि अवचासि। ततियम्पि खो सो महामत्तो आयस्मतो उपनन्दस्स सक्यपुत्तस्स सन्तिके दूतं पाहेसि – ‘‘परिभुञ्जतु अय्यो तं चीवरं, इच्छाम मयं अय्येन तं चीवरं परिभुत्त’’न्ति।
तेन खो पन समयेन नेगमस्स समयो होति। नेगमेन च कतिका कता होति – ‘‘यो पच्छा आगच्छति पञ्ञासं बद्धो’’ति। अथ खो आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो येन सो उपासको तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तं उपासकं एतदवोच – ‘‘अत्थो मे, आवुसो, चीवरेना’’ति। ‘‘अज्जण्हो, भन्ते , आगमेहि, अज्ज नेगमस्स समयो। नेगमेन च कतिका कता होति – ‘यो पच्छा आगच्छति पञ्ञासं बद्धो’’’ति। ‘‘अज्जेव मे, आवुसो, चीवरं देही’’ति ओवट्टिकाय परामसि। अथ खो सो उपासको आयस्मता उपनन्देन सक्यपुत्तेन निप्पीळियमानो आयस्मतो उपनन्दस्स सक्यपुत्तस्स चीवरं चेतापेत्वा पच्छा अगमासि। मनुस्सा तं उपासकं एतदवोचुं – ‘‘किस्स त्वं, अय्यो, पच्छा आगतो, पञ्ञासं जीनोसी’’ति।
अथ खो सो उपासको तेसं मनुस्सानं एतमत्थं आरोचेसि। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘महिच्छा इमे समणा सक्यपुत्तिया असन्तुट्ठा । नयिमेसं सुकरं वेय्यावच्चम्पि कातुं। कथञ्हि नाम आयस्मा उपनन्दो उपासकेन – ‘अज्जण्हो, भन्ते, आगमेही’ति वुच्चमानो नागमेस्सती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो उपासकेन – ‘अज्जण्हो, भन्ते, आगमेही’ति वुच्चमानो नागमेस्सती’’ति! अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर त्वं, उपनन्द, उपासकेन – ‘अज्जण्हो, भन्ते, आगमेही’ति वुच्चमानो नागमेसी’’ति ? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, उपासकेन – ‘अज्जण्हो, भन्ते, आगमेही’ति वुच्चमानो नागमेस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५३८. ‘‘भिक्खुं पनेव उद्दिस्स राजा वा राजभोग्गो वा ब्राह्मणो वा गहपतिको वा दूतेन चीवरचेतापन्नं पहिणेय्य – ‘इमिना चीवरचेतापन्नेन चीवरं चेतापेत्वा इत्थन्नामं भिक्खुं चीवरेन अच्छादेही’ति। सो चे दूतो तं भिक्खुं उपसङ्कमित्वा एवं वदेय्य – ‘इदं खो, भन्ते, आयस्मन्तं उद्दिस्स चीवरचेतापन्नं आभतं, पटिग्गण्हातु आयस्मा चीवरचेतापन्न’न्ति, तेन भिक्खुना सो दूतो एवमस्स वचनीयो – ‘न खो मयं, आवुसो, चीवरचेतापन्नं पटिग्गण्हाम। चीवरञ्च खो मयं पटिग्गण्हाम, कालेन कप्पिय’न्ति। सो चे दूतो तं भिक्खुं एवं वदेय्य – ‘अत्थि पनायस्मतो कोचि वेय्यावच्चकरो’ति, चीवरत्थिकेन, भिक्खवे, भिक्खुना वेय्यावच्चकरो निद्दिसितब्बो आरामिको वा उपासको वा – ‘एसो खो, आवुसो, भिक्खूनं वेय्यावच्चकरो’ति। सो चे दूतो तं वेय्यावच्चकरं सञ्ञापेत्वा तं भिक्खुं उपसङ्कमित्वा एवं वदेय्य – ‘यं खो, भन्ते, आयस्मा वेय्यावच्चकरं निद्दिसि सञ्ञत्तो सो मया, उपसङ्कमतु आयस्मा कालेन, चीवरेन तं अच्छादेस्सती’ति, चीवरत्थिकेन, भिक्खवे, भिक्खुना वेय्यावच्चकरो उपसङ्कमित्वा द्वत्तिक्खत्तुं चोदेतब्बो सारेतब्बो – ‘अत्थो मे, आवुसो, चीवरेना’ति। द्वत्तिक्खत्तुं चोदयमानो सारयमानो तं चीवरं अभिनिप्फादेय्य, इच्चेतं कुसलं; नो चे अभिनिप्फादेय्य, चतुक्खत्तुं पञ्चक्खत्तुं छक्खत्तुपरमं तुण्हीभूतेन उद्दिस्स ठातब्बं। चतुक्खत्तुं पञ्चक्खत्तुं छक्खत्तुपरमं तुण्हीभूतो उद्दिस्स तिट्ठमानो तं चीवरं अभिनिप्फादेय्य, इच्चेतं कुसलं; ततो चे उत्तरि वायममानो तं चीवर अभिनिप्फादेय्य, निस्सग्गियं पाचित्तियं। नो चे अभिनिप्फादेय्य, यतस्स चीवरचेतापन्नं आभतं, तत्थ सामं वा गन्तब्बं दूतो वा पाहेतब्बो – ‘यं खो तुम्हे आयस्मन्तो भिक्खुं उद्दिस्स चीवरचेतापन्नं पहिणित्थ, न तं तस्स भिक्खुनो किञ्चि अत्थं अनुभोति, युञ्जन्तायस्मन्तो सकं, मा वो सकं विनस्सा’ति, अयं तत्थ सामीची’’ति।
५३९. भिक्खुं पनेव उद्दिस्साति भिक्खुस्सत्थाय, भिक्खुं आरम्मणं करित्वा , भिक्खुं अच्छादेतुकामो।
राजा नाम यो कोचि रज्जं कारेति।
राजभोग्गो नाम यो कोचि रञ्ञो भत्तवेतनाहारो।
ब्राह्मणो नाम जातिया ब्राह्मणो।
गहपतिको नाम ठपेत्वा राजं राजभोग्गं ब्राह्मणं अवसेसो गहपतिको नाम।
चीवरचेतापन्नं नाम हिरञ्ञं वा सुवण्णं वा मुत्ता वा मणि वा।
इमिना चीवरचेतापन्नेनाति पच्चुपट्ठितेन।
चेतापेत्वाति परिवत्तेत्वा।
अच्छादेहीति दज्जेहि।
सो चे दूतो तं भिक्खुं उपसङ्कमित्वा एवं वदेय्य – ‘‘इदं खो, भन्ते, आयस्मन्तं उद्दिस्स चीवरचेतापन्नं आभतं। पटिग्गण्हातु आयस्मा चीवरचेतापन्न’’न्ति, तेन भिक्खुना सो दूतो एवमस्स वचनीयो – ‘‘न खो मयं, आवुसो, चीवरचेतापन्नं पटिग्गण्हाम। चीवरञ्च खो मयं पटिग्गण्हाम, कालेन कप्पिय’’न्ति। सो चे दूतो तं भिक्खुं एवं वदेय्य – ‘‘अत्थि पनायस्मतो कोचि वेय्यावच्चकरो’’ति? चीवरत्थिकेन, भिक्खवे, भिक्खुना वेय्यावच्चकरो निद्दिसितब्बो आरामिको वा उपासको वा – ‘‘एसो खो, आवुसो , भिक्खूनं वेय्यावच्चकरो’’ति। न वत्तब्बो – ‘‘तस्स देहीति वा, सो वा निक्खिपिस्सति, सो वा परिवत्तेस्सति, सो वा चेतापेस्सती’’ति।
सो चे दूतो तं वेय्यावच्चकरं सञ्ञापेत्वा तं भिक्खुं उपसङ्कमित्वा एवं वदेय्य – ‘‘यं खो, भन्ते, आयस्मा वेय्यावच्चकरं निद्दिसि सञ्ञत्तो सो मया। उपसङ्कमतु आयस्मा कालेन, चीवरेन तं अच्छादेस्सती’’ति, चीवरत्थिकेन, भिक्खवे, भिक्खुना वेय्यावच्चकरो उपसङ्कमित्वा द्वत्तिक्खत्तुं चोदेतब्बो सारेतब्बो – ‘‘अत्थो मे, आवुसो, चीवरेना’’ति। न वत्तब्बो – ‘‘देहि मे चीवरं, आहर मे चीवरं, परिवत्तेहि मे चीवरं, चेतापेहि मे चीवर’’न्ति। दुतियम्पि वत्तब्बो। ततियम्पि वत्तब्बो। सचे अभिनिप्फादेति, इच्चेतं कुसलं; नो चे अभिनिप्फादेति, तत्थ गन्त्वा तुण्हीभूतेन उद्दिस्स ठातब्बं। न आसने निसीदितब्बं। न आमिसं पटिग्गहेतब्बं। न धम्मो भासितब्बो। ‘‘किं कारणा आगतोसी’’ति पुच्छियमानो ‘‘जानाहि, आवुसो’’ति वत्तब्बो। सचे आसने वा निसीदति , आमिसं वा पटिग्गण्हाति, धम्मं वा भासति, ठानं भञ्जति। दुतियम्पि ठातब्बं। ततियम्पि ठातब्बं। चतुक्खत्तुं चोदेत्वा चतुक्खत्तुं ठातब्बं। पञ्चक्खतुं चोदेत्वा द्विक्खत्तुं ठातब्बं। छक्खत्तुं चोदेत्वा न ठातब्बं। ततो चे उत्तरि वायममानो तं चीवरं अभिनिप्फादेति, पयोगे दुक्कटं। पटिलाभेन निस्सग्गियं होति। निस्सज्जितब्बं सङ्घस्स वा गणस्स वा पुग्गलस्स वा। एवञ्च पन, भिक्खवे, निस्सज्जितब्बं…पे॰… इदं मे , भन्ते, चीवरं अतिरेकतिक्खत्तुं चोदनाय अतिरेकछक्खत्तुं ठानेन अभिनिप्फादितं निस्सग्गियं। इमाहं सङ्घस्स निस्सज्जामीति…पे॰… ददेय्याति…पे॰… ददेय्युन्ति…पे॰… आयस्मतो दम्मीति।
नो चे अभिनिप्फादेय्य, यतस्स चीवरचेतापन्नं आभतं तत्थ सामं वा गन्तब्बं दूतो वा पाहेतब्बो – ‘‘यं खो तुम्हे आयस्मन्तो भिक्खुं उद्दिस्स चीवरचेतापन्नं पहिणित्थ न तं तस्स भिक्खुनो किञ्चि अत्थं अनुभोति। युञ्जन्तायस्मन्तो सकं, मा वो सकं विनस्सा’’ति।
अयं तत्थ सामीचीति अयं तत्थ अनुधम्मता।
५४०. अतिरेकतिक्खत्तुं चोदनाय अतिरेकछक्खत्तुं ठानेन अतिरेकसञ्ञी अभिनिप्फादेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अतिरेकतिक्खत्तुं चोदनाय अतिरेकछक्खत्तुं ठानेन वेमतिको अभिनिप्फादेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अतिरेकतिक्खत्तुं चोदनाय अतिरेकछक्खत्तुं ठानेन ऊनकसञ्ञी अभिनिप्फादेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
ऊनकतिक्खत्तुं चोदनाय ऊनकछक्खत्तुं ठानेन अतिरेकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। ऊनकतिक्खत्तुं चोदनाय ऊनकछक्खत्तुं ठानेन वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। ऊनकतिक्खत्तुं चोदनाय ऊनकछक्खत्तुं ठानेन ऊनकसञ्ञी अनापत्ति।
५४१. अनापत्ति – तिक्खत्तुं चोदनाय, छक्खत्तुं ठानेन, ऊनकतिक्खत्तुं चोदनाय, ऊनकछक्खत्तुं ठानेन, अचोदियमानो देति, सामिका चोदेत्वा देन्ति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
राजसिक्खापदं निट्ठितं दसमं।
कथिनवग्गो पठमो।
तस्सुद्दानं –
उब्भतं कथिनं तीणि, धोवनञ्च पटिग्गहो।
अञ्ञातकानि तीणेव, उभिन्नं दूतकेन चाति॥
२. कोसियवग्गो
१. कोसियसिक्खापदं
५४२. तेन समयेन बुद्धो भगवा आळवियं विहरति अग्गाळवे चेतिये। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू कोसियकारके उपसङ्कमित्वा एवं वदन्ति – ‘‘बहू, आवुसो, कोसकारके पचथ, अम्हाकम्पि दस्सथ, मयम्पि इच्छाम कोसियमिस्सकं सन्थतं कातु’’न्ति। ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया अम्हे उपसङ्कमित्वा एवं वक्खन्ति – ‘बहू, आवुसो, कोसकारके पचथ, अम्हाकम्पि दस्सथ, मयम्पि इच्छाम कोसियमिस्सकं सन्थतं कातु’न्ति! अम्हाकम्पि अलाभा, अम्हाकम्पि दुल्लद्धं, ये मयं आजीवस्स हेतु पुत्तदारस्स कारणा बहू खुद्दके पाणे सङ्घातं आपादेमा’’ति। अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू कोसियकारके उपसङ्कमित्वा एवं वक्खन्ति – ‘बहू, आवुसो, कोसकारके पचथ, अम्हाकम्पि दस्सथ, मयम्पि इच्छाम कोसियमिस्सकं सन्थतं कातु’’’न्ति! अथ खो ते भिक्खू छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, कोसियकारके उपसङ्कमित्वा एवं वदेथ – ‘बहू, आवुसो, कोसकारके पचथ, अम्हाकम्पि दस्सथ, मयम्पि इच्छाम कोसियमिस्सकं सन्थतं कातु’’’न्ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, कोसियकारके उपसङ्कमित्वा एवं वक्खथ – बहू, आवुसो, कोसकारके पचथ, अम्हाकम्पि दस्सथ, मयम्पि इच्छाम कोसियमिस्सकं सन्थतं कातुन्ति। नेतं , मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५४३. ‘‘यो पन भिक्खु कोसियमिस्सकं सन्थतं कारापेय्य, निस्सग्गियं पाचित्तिय’’न्ति।
५४४. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
सन्थतं नाम सन्थरित्वा कतं होति अवायिमं।
कारापेय्याति एकेनपि कोसियंसुना मिस्सित्वा करोति वा कारापेति वा, पयोगे दुक्कटं। पटिलाभेन निस्सग्गियं होति। निस्सज्जितब्बं सङ्घस्स वा गणस्स वा पुग्गलस्स वा। एवञ्च पन, भिक्खवे, निस्सज्जितब्ब…पे॰… इदं मे, भन्ते, कोसियमिस्सकं सन्थतं कारापितं निस्सग्गियं। इमाहं सङ्घस्स निस्सज्जामीति…पे॰… ददेय्याति…पे॰… ददेय्युन्ति…पे॰… आयस्मतो दम्मीति।
५४५. अत्तना विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अत्तना विप्पकतं परेहि परियोसापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। परेहि विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। परेहि विप्पकतं परेहि परियोसापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
अञ्ञस्सत्थाय करोति वा कारापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स । अञ्ञेन कतं पटिलभित्वा परिभुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स।
५४६. अनापत्ति वितानं वा भूमत्थरणं वा साणिपाकारं वा भिसिं वा बिब्बोहनं वा करोति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
कोसियसिक्खापदं निट्ठितं पठमं।
२. सुद्धकाळकसिक्खापदं
५४७. तेन समयेन बुद्धो भगवा वेसालियं विहरति महावने कूटागारसालायं। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू सुद्धकाळकानं एळकलोमानं सन्थतं कारापेन्ति। मनुस्सा विहारचारिकं आहिण्डन्ता पस्सित्वा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया सुद्धकाळकानं एळकलोमानं सन्थतं कारापेस्सन्ति, सेय्यथापि गिही कामभोगिनो’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू सुद्धकाळकानं एळकलोमानं सन्थतं कारापेस्सन्ती’’ति! अथ खो ते भिक्खू छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, सुद्धकाळकानं एळकलोमानं सन्थतं कारापेथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, सुद्धकाळकानं एळकलोमानं सन्थतं कारापेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५४८. ‘‘यो पन भिक्खु सुद्धकाळकानं एळकलोमानं सन्थतं कारापेय्य, निस्सग्गियं पाचित्तिय’’न्ति।
५४९. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
काळकं नाम द्वे काळकानि – जातिया काळकं वा रजनकाळकं वा।
सन्थतं नाम सन्थरित्वा कतं होति अवायिमं।
कारापेय्याति करोति वा कारापेति वा, पयोगे दुक्कटं। पटिलाभेन निस्सग्गियं होति। निस्सज्जितब्बं सङ्घस्स वा गणस्स वा पुग्गलस्स वा। एवञ्च पन, भिक्खवे, निस्सज्जितब्बं …पे॰… इदं मे, भन्ते, सुद्धकाळकानं एळकलोमानं सन्थतं कारापितं निस्सग्गियं। इमाहं सङ्घस्स निस्सज्जामीति…पे॰… ददेय्याति…पे॰… ददेय्युन्ति…पे॰… आयस्मतो दम्मीति।
५५०. अत्तना विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अत्तना विप्पकतं परेहि परियोसापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। परेहि विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। परेहि विप्पकतं परेहि परियोसापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
अञ्ञस्सत्थाय करोति वा कारापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। अञ्ञेन कतं पटिलभित्वा परिभुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स।
५५१. अनापत्ति वितानं वा भूमत्थरणं वा साणिपाकारं वा भिसिं वा बिब्बोहनं वा करोति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
सुद्धकाळकसिक्खापदं निट्ठितं दुतियं।
३. द्वेभागसिक्खापदं
५५२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू – ‘‘भगवता पटिक्खित्तं सुद्धकाळकानं एळकलोमानं सन्थतं कारापेतु’’न्ति, ते थोकंयेव ओदातं अन्ते आदियित्वा तथेव सुद्धकाळकानं एळकलोमानं सन्थतं कारापेन्ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू थोकंयेव ओदातं अन्ते आदियित्वा तथेव सुद्धकाळकानं एळकलोमानं सन्थतं कारापेस्सन्ती’’ति! अथ खो ते भिक्खू छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, थोकंयेव ओदातं अन्ते आदियित्वा तथेव सुद्धकाळकानं एळकलोमानं सन्थतं कारापेथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, थोकंयेव ओदातं अन्ते आदियित्वा तथेव सुद्धकाळकानं एळकलोमानं सन्थतं कारापेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५५३. ‘‘नवं पन भिक्खुना सन्थतं कारयमानेन द्वे भागा सुद्धकाळकानं एळकलोमानं आदातब्बा ततियं ओदातानं चतुत्थं गोचरियानं । अनादा चे भिक्खु द्वे भागे सुद्धकाळकानं एळकलोमानं ततियं ओदातानं चतुत्थं गोचरियानं नवं सन्थतं कारापेय्य, निस्सग्गियं पाचित्तिय’’न्ति।
५५४. नवं नाम करणं उपादाय वुच्चति।
सन्थतं नाम सन्थरित्वा कतं होति अवायिमं।
कारयमानेनाति करोन्तो वा कारापेन्तो वा।
द्वे भागा सुद्धकाळकानं एळकलोमानं आदातब्बाति धारयित्वा द्वे तुला आदातब्बा।
ततियं ओदातानन्ति तुलं ओदातानं।
चतुत्थं गोचरियानन्ति तुलं गोचरियानं।
अनादा चे भिक्खु द्वे भागे सुद्धकाळकानं एळकलोमानं ततियं ओदातानं चतुत्थं गोचरियानन्ति। अनादियित्वा द्वे तुले सुद्धकाळकानं एळकलोमानं तुलं ओदातानं तुलं गोचरियानं नवं सन्थतं करोति वा कारापेति वा पयोगे दुक्कटं, पटिलाभेन निस्सग्गियं होति। निस्सज्जितब्बं सङ्घस्स वा गणस्स वा पुग्गलस्स वा। एवञ्च पन, भिक्खवे, निस्सज्जितब्बं…पे॰… इदं मे, भन्ते, सन्थतं अनादियित्वा द्वे तुले सुद्धकाळकानं एळकलोमानं तुलं ओदातानं तुलं गोचरियानं कारापितं निस्सग्गियं। इमाहं सङ्घस्स निस्सज्जामीति…पे॰… ददेय्याति…पे॰… ददेय्युन्ति…पे॰… आयस्मतो दम्मीति।
५५५. अत्तना विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अत्तना विप्पकतं परेहि परियोसापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। परेहि विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं । परेहि विप्पकतं परेहि परियोसापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
अञ्ञस्सत्थाय करोति वा कारापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। अञ्ञेन कतं पटिलभित्वा परिभुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स।
५५६. अनापत्ति तुलं ओदातानं तुलं गोचरियानं आदियित्वा करोति, बहुतरं ओदातानं बहुतरं गोचरियानं आदियित्वा करोति, सुद्धं ओदातानं सुद्धं गोचरियानं आदियित्वा करोति, वितानं वा भूमत्थरणं वा साणिपाकारं वा भिसिं वा बिब्बोहनं वा करोति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
द्वेभागसिक्खापदं निट्ठितं ततियं।
४. छब्बस्ससिक्खापदं
५५७. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन भिक्खू अनुवस्सं सन्थतं कारापेन्ति। ते याचनबहुला विञ्ञत्तिबहुला विहरन्ति – ‘‘एळकलोमानि देथ। एळकलोमेहि अत्थो’’ति। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया अनुवस्सं सन्थतं कारापेस्सन्ति, याचनबहुला विञ्ञत्तिबहुला विहरिस्सन्ति – ‘एळकलोमानि देथ, एळकलोमेहि अत्थो’’’ति! अम्हाकं पन सकिं कतानि सन्थतानि पञ्चपि छपि वस्सानि होन्ति, येसं नो दारका उहदन्तिपि उम्मिहन्तिपि उन्दूरेहिपि खज्जन्ति। इमे पन समणा सक्यपुत्तिया अनुवस्सं सन्थतं कारापेन्ति, याचनबहुला विञ्ञत्तिबहुला विहरन्ति – ‘‘एळकलोमानि देथ, एळकलोमेहि अत्थो’’ति!
अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खू अनुवस्सं सन्थतं कारापेस्सन्ति, याचनबहुला विञ्ञत्तिबहुला विहरिस्सन्ति – ‘एळकलोमानि देथ, एळकलोमेहि अत्थो’’’ति! अथ खो ते भिक्खू ते अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… सच्चं किर, भिक्खवे, भिक्खू अनुवस्सं सन्थतं कारापेन्ति, याचनबहुला विञ्ञत्तिबहुला विहरन्ति – ‘एळकलोमानि देथ, एळकलोमेहि अत्थो’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम ते, भिक्खवे, मोघपुरिसा अनुवस्सं सन्थतं कारापेस्सन्ति, याचनबहुला विञ्ञत्तिबहुला विहरिस्सन्ति – ‘एळकलोमानि देथ, एळकलोमेहि अत्थो’ति! नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५५८. ‘‘नवं पन भिक्खुना सन्थतं कारापेत्वा छब्बस्सानि धारेतब्बं। ओरेन चे छन्नं वस्सानं तं सन्थतं विस्सज्जेत्वा वा अविस्सज्जेत्वा वा अञ्ञं नवं सन्थतं कारापेय्य, निस्सग्गियं पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
५५९. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु कोसम्बियं गिलानो होति। ञातका तस्स भिक्खुनो सन्तिके दूतं पाहेसुं – ‘‘आगच्छतु, भदन्तो मयं उपट्ठहिस्सामा’’ति। भिक्खूपि एवमाहंसु – ‘‘गच्छावुसो, ञातका तं उपट्ठहिस्सन्ती’’ति। सो एवमाह – ‘‘भगवता, आवुसो, सिक्खापदं पञ्ञत्तं – ‘नवं पन भिक्खुना सन्थतं कारापेत्वा छब्बस्सानि धारेतब्ब’न्ति। अहञ्चम्हि गिलानो, न सक्कोमि सन्थतं आदाय पक्कमितुं। मय्हञ्च विना सन्थता न फासु होति। नाहं गमिस्सामी’’ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, गिलानस्स भिक्खुनो सन्थतसम्मुतिं दातुं। एवञ्च पन , भिक्खवे, दातब्बा। तेन गिलानेन भिक्खुना सङ्घं उपसङ्कमित्वा एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा वुड्ढानं भिक्खूनं पादे वन्दित्वा उक्कुटिकं निसीदित्वा अञ्जलिं पग्गहेत्वा एवमस्स वचनीयो – ‘अहं, भन्ते, गिलानो। न सक्कोमि सन्थतं आदाय पक्कमितुं। सोहं, भन्ते, सङ्घं सन्थतसम्मुतिं याचामी’ति। दुतियम्पि याचितब्बा। ततियम्पि याचितब्बा। ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
५६०. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु गिलानो। न सक्कोति सन्थतं आदाय पक्कमितुं। सो सङ्घं सन्थतसम्मुतिं याचति। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामस्स भिक्खुनो सन्थतसम्मुतिं ददेय्य। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो । अयं इत्थन्नामो भिक्खु गिलानो। न सक्कोति सन्थतं आदाय पक्कमितुं। सो सङ्घं सन्थतसम्मुतिं याचति। सङ्घो इत्थन्नामस्स भिक्खुनो सन्थतसम्मुतिं देति। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स भिक्खुनो सन्थतसम्मुतिया दानं, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘दिन्ना सङ्घेन इत्थन्नामस्स भिक्खुनो सन्थतसम्मुति। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति।
एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५६१. ‘‘नवं पन भिक्खुना सन्थतं कारापेत्वा छब्बस्सानि धारेतब्बं। ओरेन चे छन्नं वस्सानं तं सन्थतं विस्सज्जेत्वा वा अविस्सज्जेत्वा वा अञ्ञं नवं सन्थतं कारापेय्य, अञ्ञत्र भिक्खुसम्मुतिया , निस्सग्गियं पाचित्तिय’’न्ति।
५६२. नवं नाम करणं उपादाय वुच्चति।
सन्थतं नाम सन्थरित्वा कतं होति अवायिमं।
कारापेत्वाति करित्वा वा कारापेत्वा वा।
छब्बस्सानि धारेतब्बन्ति छब्बस्सपरमता धारेतब्बं।
ओरेन चे छन्नं वस्सानन्ति ऊनकछब्बस्सानि।
तं सन्थतं विस्सज्जेत्वाति अञ्ञेसं दत्वा।
अविस्सज्जेत्वाति न कस्सचि दत्वा।
अञ्ञत्र भिक्खुसम्मुतियाति ठपेत्वा भिक्खुसम्मुतिं अञ्ञं नवं सन्थतं करोति वा कारापेति वा, पयोगे दुक्कटं। पटिलाभेन निस्सग्गियं होति। निस्सज्जितब्बं सङ्घस्स वा गणस्स वा पुग्गलस्स वा। एवञ्च पन, भिक्खवे, निस्सज्जितब्बं…पे॰… इदं मे, भन्ते, सन्थतं ऊनकछब्बस्सानि कारापितं, अञ्ञत्र भिक्खुसम्मुतिया, निस्सग्गियं। इमाहं सङ्घस्स निस्सज्जामीति…पे॰… ददेय्याति…पे॰… ददेय्युन्ति…पे॰… आयस्मतो दम्मीति।
५६३. अत्तना विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अत्तना विप्पकतं परेहि परियोसापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं । परेहि विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। परेहि विप्पकतं परेहि परियोसापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
५६४. अनापत्ति छब्बस्सानि करोति, अतिरेकछब्बस्सानि करोति, अञ्ञस्सत्थाय करोति वा कारापेति वा, अञ्ञेन कतं पटिलभित्वा परिभुञ्जति , वितानं वा भूमत्थरणं वा साणिपाकारं वा भिसिं वा बिब्बोहनं वा करोति, भिक्खुसम्मुतिया, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
छब्बस्ससिक्खापदं निट्ठितं चतुत्थं।
५. निसीदनसन्थतसिक्खापदं
५६५. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। अथ खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘इच्छामहं, भिक्खवे, तेमासं पटिसल्लीयितुं। नम्हि केनचि उपसङ्कमितब्बो, अञ्ञत्र एकेन पिण्डपातनीहारकेना’’ति। ‘‘एवं, भन्ते,’’ति खो ते भिक्खू भगवतो पटिस्सुणित्वा नास्सुध कोचि भगवन्तं उपसङ्कमति, अञ्ञत्र एकेन पिण्डपातनीहारकेन। तेन खो पन समयेन सावत्थिया सङ्घेन कतिका कता होति – ‘‘इच्छतावुसो, भगवा तेमासं पटिसल्लीयितुं। न भगवा केनचि उपसङ्कमितब्बो , अञ्ञत्र एकेन पिण्डपातनीहारकेन। यो भगवन्तं उपसङ्कमति सो पाचित्तियं देसापेतब्बो’’ति। अथ खो आयस्मा उपसेनो वङ्गन्तपुत्तो, सपरिसो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। आचिण्णं खो पनेतं बुद्धानं भगवन्तानं आगन्तुकेहि भिक्खूहि सद्धिं पटिसम्मोदितुं। अथ खो भगवा आयस्मन्तं उपसेनं वङ्गन्तपुत्तं एतदवोच – ‘‘कच्चि वो, उपसेन, खमनीयं कच्चि यापनीयं, कच्चित्थ अप्पकिलमथेन अद्धानं आगता’’ति? ‘‘खमनीयं , भगवा, यापनीयं, भगवा। अप्पकिलमथेन च मयं, भन्ते, अद्धानं आगता’’ति।
तेन खो पन समयेन आयस्मतो उपसेनस्स वङ्गन्तपुत्तस्स सद्धिविहारिको भिक्खु भगवतो अविदूरे निसिन्नो होति। अथ खो भगवा तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘मनापानि ते, भिक्खु, पंसुकूलानी’’ति? ‘‘न खो मे, भन्ते, मनापानि पंसुकूलानी’’ति। ‘‘किस्स पन त्वं, भिक्खु, पंसुकूलिको’’ति? ‘‘उपज्झायो मे, भन्ते, पंसुकूलिको। एवं अहम्पि पंसुकूलिको’’ति। अथ खो भगवा आयस्मन्तं उपसेनं वङ्गन्तपुत्तं एतदवोच – ‘‘पासादिका खो त्यायं, उपसेन, परिसा। कथं त्वं, उपसेन, परिसं विनेसी’’ति? ‘‘यो मं, भन्ते, उपसम्पदं याचति तमहं ताहं (क॰) एवं वदामि – ‘अहं खो, आवुसो, आरञ्ञिको पिण्डपातिको पंसुकूलिको। सचे त्वम्पि आरञ्ञिको भविस्ससि पिण्डपातिको पंसुकूलिको, एवाहं तं उपसम्पादेस्सामी’ति। सचे मे पटिस्सुणाति उपसम्पादेमि, नो चे मे पटिस्सुणाति न उपसम्पादेमि। यो मं निस्सयं याचति तमहं ताहं (क॰) एवं वदामि – ‘अहं खो, आवुसो, आरञ्ञिको पिण्डपातिको पंसुकूलिको। सचे त्वम्पि आरञ्ञिको भविस्ससि पिण्डपातिको पंसुकूलिको, एवाहं ते निस्सयं दस्सामी’ति। सचे मे पटिस्सुणाति निस्सयं देमि, नो चे मे पटिस्सुणाति न निस्सयं देमि। एवं खो अहं, भन्ते, परिसं विनेमी’’ति।
‘‘साधु साधु, उपसेन। साधु खो त्वं, उपसेन, परिसं विनेसि । जानासि पन त्वं, उपसेन, सावत्थिया सङ्घस्स कतिक’’न्ति? ‘‘न खो अहं, भन्ते, जानामि सावत्थिया सङ्घस्स कतिक’’न्ति। ‘‘सावत्थिया खो, उपसेन, सङ्घेन कतिका कता – ‘इच्छतावुसो, भगवा तेमासं पटिसल्लीयितुं। न भगवा केनचि उपसङ्कमितब्बो, अञ्ञत्र एकेन पिण्डपातनीहारकेन। यो भगवन्तं उपसङ्कमति सो पाचित्तियं देसापेतब्बो’ति। ‘‘पञ्ञायिस्सति, भन्ते, सावत्थिया सङ्घो सकाय कतिकाय, न मयं अपञ्ञत्तं पञ्ञपेस्साम पञ्ञत्तं वा न समुच्छिन्दिस्साम, यथापञ्ञत्तेसु सिक्खापदेसु समादाय वत्तिस्सामा’’ति। ‘‘साधु साधु, उपसेन, अपञ्ञत्तं न पञ्ञपेतब्बं, पञ्ञत्तं वा न समुच्छिन्दितब्बं, यथापञ्ञत्तेसु सिक्खापदेसु समादाय वत्तितब्बं। अनुजानामि, उपसेन, ये ते भिक्खू आरञ्ञिका पिण्डपातिका पंसुकूलिका यथासुखं मं दस्सनाय उपसङ्कमन्तू’’ति।
५६६. तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू बहिद्वारकोट्ठके ठिता होन्ति – ‘‘मयं आयस्मन्तं उपसेनं वङ्गन्तपुत्तं पाचित्तियं देसापेस्सामा’’ति । अथ खो आयस्मा उपसेनो वङ्गन्तपुत्तो सपरिसो उट्ठायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि। अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं उपसेनं वङ्गन्तपुत्तं एतदवोचुं – ‘‘जानासि त्वं, आवुसो उपसेन, सावत्थिया सङ्घस्स कतिक’’न्ति। ‘‘भगवापि मं, आवुसो, एवमाह – ‘जानासि पन त्वं, उपसेन, सावत्थिया सङ्घस्स कतिक’न्ति? न खो अहं, भन्ते, जानामि सावत्थिया सङ्घस्स कतिक’’न्ति। ‘‘सावत्थिया खो, उपसेन, सङ्घेन कतिका कता – इच्छतावुसो, भगवा तेमासं पटिसल्लीयितुं। न भगवा केनचि उपसङ्कमितब्बो, अञ्ञत्र एकेन पिण्डपातनीहारकेन। यो भगवन्तं उपसङ्कमति सो पाचित्तियं देसापेतब्बो’’ति। ‘‘पञ्ञायिस्सति, भन्ते, सावत्थिया सङ्घो सकाय कतिकाय, न मयं अपञ्ञत्तं पञ्ञपेस्साम पञ्ञत्तं वा न समुच्छिन्दिस्साम, यथापञ्ञत्तेसु सिक्खापदेसु समादाय वत्तिस्सामाति। अनुञ्ञातावुसो, भगवता – ‘ये ते भिक्खू आरञ्ञिका पिण्डपातिका पंसुकूलिका यथासुखं मं दस्सनाय उपसङ्कमन्तू’’’ति।
अथ खो ते भिक्खू – ‘‘सच्चं खो आयस्मा उपसेनो आह – ‘न अपञ्ञत्तं पञ्ञपेतब्बं, पञ्ञत्तं वा न समुच्छिन्दितब्बं, यथापञ्ञत्तेसु सिक्खापदेसु समादाय वत्तितब्ब’’’न्ति। अस्सोसुं खो भिक्खू – ‘‘अनुञ्ञाता किर भगवता – ‘ये ते भिक्खू आरञ्ञिका पिण्डपातिका पंसुकूलिका यथासुखं मं दस्सनाय उपसङ्कमन्तू’’’ति। ते भगवन्तं दस्सनं पिहेन्ता दस्सनाय पिहयमाना (स्या॰) सन्थतानि उज्झित्वा आरञ्ञिकङ्गं पिण्डपातिकङ्गं पंसुकूलिकङ्गं समादियिंसु। अथ खो भगवा सम्बहुलेहि भिक्खूहि सद्धिं सेनासनचारिकं आहिण्डन्तो अद्दस सन्थतानि तहं तहं उज्झितानि। पस्सित्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘कस्सिमानि, भिक्खवे, सन्थतानि तहं तहं उज्झितानी’’ति? अथ खो ते भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, भिक्खवे, भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञपेस्सामि दस अत्थवसे पटिच्च – सङ्घसुट्ठुताय, सङ्घफासुताय,…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५६७. ‘‘निसीदनसन्थतं पन भिक्खुना कारयमानेन पुराणसन्थतस्स सामन्ता सुगतविदत्थि आदातब्बा दुब्बण्णकरणाय, अनादा चे भिक्खु पुराणसन्थतस्स सामन्ता सुगतविदत्थिं नवं निसीदनसन्थतं कारापेय्य, निस्सग्गियं पाचित्तिय’’न्ति।
५६८. निसीदनं नाम सदसं वुच्चति।
सन्थतं नाम सन्थरित्वा कतं होति अवायिमं।
कारयमानेनाति करोन्तो वा कारापेन्तो वा।
पुराणसन्थतं नाम सकिं निवत्थम्पि सकिं पारुतम्पि।
सामन्ता सुगतविदत्थि आदातब्बा दुब्बण्णकरणायाति थिरभावाय वट्टं वा चतुरस्सं वा छिन्दित्वा एकदेसे वा सन्थरितब्बं विजटेत्वा वा सन्थरितब्बं।
अनादा चे भिक्खु पुराणसन्थतस्स सामन्ता सुगतविदत्थिन्ति अनादियित्वा पुराणसन्थतस्स सामन्ता सुगतविदत्थिं नवं निसीदनसन्थतं करोति वा कारापेति वा, पयोगे दुक्कटं, पटिलाभेन निस्सग्गियं होति। निस्सज्जितब्बं सङ्घस्स वा गणस्स वा पुग्गलस्स वा। एवञ्च पन, भिक्खवे, निस्सज्जितब्बं…पे॰… इदं मे, भन्ते, निसीदनसन्थतं अनादियित्वा पुराणसन्थतस्स सामन्ता सुगतविदत्थिं कारापितं निस्सग्गियं। इमाहं सङ्घस्स निस्सज्जामीति…पे॰… ददेय्याति…पे॰… आयस्मतो दम्मीति।
५६९. अत्तना विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अत्तना विप्पकतं परेहि परियोसापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। परेहि विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। परेहि विप्पकतं परेहि परियोसापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
अञ्ञस्सत्थाय करोति वा कारापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स।
५७०. अनापत्ति – पुराणसन्थतस्स सामन्ता सुगतविदत्थिं आदियित्वा करोति, अलभन्तो थोकतरं आदियित्वा करोति, अलभन्तो अनादियित्वा करोति, अञ्ञेन कतं पटिलभित्वा परिभुञ्जति, वितानं वा भूमत्थरणं वा साणिपाकारं वा भिसिं वा बिब्बोहनं वा करोति, उम्मत्तकस्स आदिकम्मिकस्साति।
निसीदनसन्थतसिक्खापदं निट्ठितं पञ्चमं।
६. एळकलोमसिक्खापदं
५७१. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो कोसलेसु जनपदे सावत्थिं गच्छन्तस्स अन्तरामग्गे एळकलोमानि उप्पज्जिंसु। अथ खो सो भिक्खु तानि एळकलोमानि उत्तरासङ्गेन भण्डिकं बन्धित्वा अगमासि। मनुस्सा तं भिक्खुं पस्सित्वा उप्पण्डेसुं – ‘‘कित्तकेन ते, भन्ते, कीतानि? कित्तको उदयो भविस्सती’’ति? सो भिक्खु तेहि मनुस्सेहि उप्पण्डियमानो मङ्कु अहोसि। अथ खो सो भिक्खु सावत्थिं गन्त्वा तानि एळकलोमानि ठितकोव आसुम्भि। भिक्खू तं भिक्खुं एतदवोचुं – ‘‘किस्स त्वं, आवुसो, इमानि एळकलोमानि ठितकोव आसुम्भसी’’ति? ‘‘तथा हि पनाहं, आवुसो, इमेसं एळकलोमानं कारणा मनुस्सेहि उप्पण्डितो’’ति। ‘‘कीव दूरतो पन त्वं, आवुसो, इमानि एळकलोमानि आहरी’’ति? ‘‘अतिरेकतियोजनं, आवुसो’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खु अतिरेकतियोजनं एळकलोमानि आहरिस्सती’’ति! अथ खो ते भिक्खू तं भिक्खुं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… सच्चं किर त्वं, भिक्खु, अतिरेकतियोजनं एळकलोमानि आहरीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, अतिरेकतियोजनं एळकलोमानि आहरिस्ससि! नेतं मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५७२. ‘‘भिक्खुनो पनेव अद्धानमग्गप्पटिपन्नस्स एळकलोमानि उप्पज्जय्युं। आकङ्खमानेन भिक्खुना पटिग्गहेतब्बानि। पटिग्गहेत्वा तियोजनपरमं सहत्था हरितब्बानि हारेतब्बानि (सी॰ स्या॰ क॰), असन्ते हारके। ततो चे उत्तरि हरेय्य, असन्तेपि हारके, निस्सग्गियं पाचित्तिय’’न्ति।
५७३. भिक्खुनो पनेव अद्धानमग्गप्पटिपन्नस्साति पन्थं गच्छन्तस्स।
एळकलोमानि उप्पज्जेय्युन्ति उप्पज्जेय्युं सङ्घतो वा गणतो वा ञातितो वा मित्ततो वा पंसुकूलं वा अत्तनो वा धनेन।
आकङ्खमानेनाति इच्छमानेन पटिग्गहेतब्बानि।
पटिग्गहेत्वा तियोजनपरमं सहत्था हरितब्बानीति तियोजनपरमता सहत्था हरितब्बानि।
असन्ते हारकेति नाञ्ञो कोचि हारको होति इत्थी वा पुरिसो वा गहट्ठो वा पब्बजितो वा।
ततो चे उत्तरि हरेय्य, असन्तेपि हारकेति पठमं पादं तियोजनं अतिक्कामेति, आपत्ति दुक्कटस्स। दुतियं पादं अतिक्कामेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं निस्सग्गियानि होन्ति (स्या॰)। अन्तोतियोजने ठितो बहितियोजनं पातेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं निस्सग्गियानि होन्ति (स्या॰)। अञ्ञस्स याने वा भण्डे वा अजानन्तस्स पक्खिपित्वा तियोजनं अतिक्कामेति, निस्सग्गियानि होन्ति। निस्सज्जितब्बानि सङ्घस्स वा गणस्स वा पुग्गलस्स वा। एवञ्च पन, भिक्खवे, निस्सज्जितब्बानि…पे॰… इमानि मे, भन्ते, एळकलोमानि तियोजनं अतिक्कामितानि निस्सग्गियानि। इमानाहं सङ्घस्स निस्सज्जामीति…पे॰… ददेय्याति…पे॰… ददेय्युन्ति…पे॰… आयस्मतो दम्मीति।
५७४. अतिरेकतियोजने अतिरेकसञ्ञी अतिक्कामेति तियोजनं अतिक्कामेति (स्या॰), निस्सग्गियं पाचित्तियं। अतिरेकतियोजने वेमतिको अतिक्कामेति तियोजनं अतिक्कामेति (स्या॰), निस्सग्गियं पाचित्तियं। अतिरेकतियोजने ऊनकसञ्ञी अतिक्कामेति तियोजनं अतिक्कामेति (स्या॰), निस्सग्गियं पाचित्तियं।
ऊनकतियोजने अतिरेकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। ऊनकतियोजने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। ऊनकतियोजने ऊनकसञ्ञी, अनापत्ति।
५७५. अनापत्ति तियोजनं हरति, ऊनकतियोजनं हरति, तियोजनं हरतिपि, पच्चाहरतिपि, तियोजनं वासाधिप्पायो गन्त्वा ततो परं हरति, अच्छिन्नं पटिलभित्वा हरति, निस्सट्ठं पटिलभित्वा हरति, अञ्ञं हरापेति कतभण्डं, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
एळकलोमसिक्खापदं निट्ठितं छट्ठं।
७. एळकलोमधोवापनसिक्खापदं
५७६. तेन समयेन बुद्धो भगवा सक्केसु विहरति कपिलवत्थुस्मिं निग्रोधारामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खुनीहि एळकलोमानि धोवापेन्तिपि रजापेन्तिपि विजटापेन्तिपि। भिक्खुनियो एळकलोमानि धोवन्तियो रजन्तियो विजटेन्तियो रिञ्चन्ति उद्देसं परिपुच्छं अधिसीलं अधिचित्तं अधिपञ्ञं। अथ खो महापजापति गोतमी येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठासि। एकमन्तं ठितं खो महापजापतिं गोतमिं भगवा एतदवोच – ‘‘कच्चि, गोतमि, भिक्खुनियो अप्पमत्ता आतापिनियो पहितत्ता विहरन्ती’’ति? ‘‘कुतो, भन्ते, भिक्खुनीनं अप्पमादो! अय्या छब्बग्गिया भिक्खुनीहि एळकलोमानि धोवापेन्तिपि रजापेन्तिपि विजटापेन्तिपि। भिक्खुनियो एळकलोमानि धोवन्तियो रजन्तियो विजटेन्तियो रिञ्चन्ति उद्देसं परिपुच्छं अधिसीलं अधिचित्तं अधिपञ्ञ’’न्ति।
अथ खो भगवा महापजापतिं गोतमिं धम्मिया कथाय सन्दस्सेसि समादपेसि समुत्तेजेसि सम्पहंसेसि। अथ खो महापजापति गोतमी भगवता धम्मिया कथाय सन्दस्सिता समादपिता समुत्तेजिता सम्पहंसिता भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा छब्बग्गिये भिक्खू पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, भिक्खुनीहि एळकलोमानि धोवापेथपि रजापेथपि विजटापेथपी’’ति ? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। ‘‘ञातिकायो तुम्हाकं, भिक्खवे, अञ्ञातिकायो’’ति? ‘‘अञ्ञातिकायो, भगवा’’ति। ‘‘अञ्ञातका, मोघपुरिसा, अञ्ञातिकानं न जानन्ति पतिरूपं वा अप्पतिरूपं वा पासादिकं वा अपासादिकं। तत्थ नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, अञ्ञातिकाहि भिक्खुनीहि एळकलोमानि धोवापेस्सथपि रजापेस्सथपि विजटापेस्सथपि! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५७७. ‘‘यो पन भिक्खु अञ्ञातिकाय भिक्खुनिया एळकलोमानि धोवापेय्य वा रजापेय्य वा विजटापेय्य वा, निस्सग्गियं पाचित्तिय’’न्ति।
५७८. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
अञ्ञातिका नाम मातितो वा पितितो वा याव सत्तमा पितामहयुगा असम्बद्धा।
भिक्खुनी नाम उभतोसङ्घे उपसम्पन्ना।
धोवाति आणापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। धोतानि निस्सग्गियानि होन्ति। रजाति आणापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। रत्तानि निस्सग्गियानि होन्ति। विजटेहीति आणापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। विजटितानि निस्सग्गियानि होन्ति। निस्सज्जितब्बानि सङ्घस्स वा गणस्स वा पुग्गलस्स वा। एवञ्च पन, भिक्खवे, निस्सज्जितब्बानि…पे॰… इमानि मे, भन्ते, एळकलोमानि अञ्ञातिकाय भिक्खुनिया धोवापितानि निस्सग्गियानि। इमानाहं सङ्घस्स निस्सज्जामीति…पे॰… ददेय्याति…पे॰… ददेय्युन्ति…पे॰… आयस्मतो दम्मीति।
५७९. अञ्ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी एळकलोमानि धोवापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अञ्ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी एळकलोमानि धोवापेति रजापेति, निस्सग्गियेन आपत्ति दुक्कटस्स। अञ्ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी एळकलोमानि धोवापेति विजटापेति, निस्सग्गियेन आपत्ति दुक्कटस्स। अञ्ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी एळकलोमानि धोवापेति रजापेति विजटापेति, निस्सग्गियेन आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं।
अञ्ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी एळकलोमानि रजापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अञ्ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी एळकलोमानि रजापेति विजटापेति, निस्सग्गियेन आपत्ति दुक्कटस्स। अञ्ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी एळकलोमानि रजापेति धोवापेति, निस्सग्गियेन आपत्ति दुक्कटस्स। अञ्ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी एळकलोमानि रजापेति विजटापेति धोवापेति, निस्सग्गियेन आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं।
अञ्ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी एळकलोमानि विजटापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अञ्ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी एळकलोमानि विजटापेति धोवापेति, निस्सग्गियेन आपत्ति दुक्कटस्स। अञ्ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी एळकलोमानि विजटापेति रजापेति, निस्सग्गियेन आपत्ति दुक्कटस्स । अञ्ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी एळकलोमानि विजटापेति धोवापेति रजापेति, निस्सग्गियेन आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं।
५८०. अञ्ञातिकाय वेमतिको…पे॰… अञ्ञातिकाय ञातिकसञ्ञी…पे॰… अञ्ञस्स एळकलोमानि धोवापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। एकतो उपसम्पन्नाय धोवापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। ञातिकाय वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। ञातिकाय ञातिकसञ्ञी, अनापत्ति।
५८१. अनापत्ति ञातिकाय धावन्तिया अञ्ञातिका दुतिया होति, अवुत्ता धोवति, अपरिभुत्तं कतभण्डं धोवापेति, सिक्खमानाय सामणेरिया उम्मत्तकस्स आदिकम्मिकस्साति।
एळकलोमधोवापनसिक्खापदं निट्ठितं सत्तमं।
८. रूपियसिक्खापदं
५८२. तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे। तेन खो पन समयेन आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो अञ्ञतरस्स कुलस्स कुलूपको होति निच्चभत्तिको। यं तस्मिं कुले उप्पज्जति खादनीयं वा भोजनीयं वा ततो आयस्मतो उपनन्दस्स सक्यपुत्तस्स पटिविसो ठपिय्यति। तेन खो पन समयेन सायं तस्मिं कुले मंसं उप्पन्नं होति। ततो आयस्मतो उपनन्दस्स सक्यपुत्तस्स पटिविसो ठपितो होति। तस्स कुलस्स दारको रत्तिया पच्चूससमयं पच्चुट्ठाय रोदति – ‘‘मंसं मे देथा’’ति। अथ खो सो पुरिसो पजापतिं एतदवोच – ‘‘अय्यस्स पटिविसं दारकस्स देहि। अञ्ञं चेतापेत्वा अय्यस्स दस्सामा’’ति।
अथ खो आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरं आदाय येन तं कुलं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि। अथ खो सो पुरिसो येनायस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो सो पुरिसो आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं एतदवोच – ‘‘हिय्यो खो, भन्ते, सायं मंसं उप्पन्नं अहोसि। ततो अय्यस्स पटिविसो ठपितो। अयं , भन्ते, दारको रत्तिया पच्चूससमयं पच्चुट्ठाय रोदति – ‘मंसं मे देथा’ति। अय्यस्स पटिविसो दारकस्स दिन्नो। कहापणेन, भन्ते, किं आहरिय्यतू’’ति? ‘‘परिच्चत्तो मे, आवुसो, कहापणो’’ति? ‘‘आम, भन्ते, परिच्चत्तो’’ति। ‘‘तञ्ञेव मे, आवुसो, कहापणं देही’’ति।
अथ खो सो पुरिसो आयस्मतो उपनन्दस्स सक्यपुत्तस्स कहापणं दत्वा उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘तथेव मयं रूपियं पटिग्गण्हाम एवमेविमे समणा सक्यपुत्तिया रूपियं पटिग्गण्हन्ती’’ति। अस्सोसुं खो भिक्खू तस्स पुरिसस्स उज्झायन्तस्स खिय्यन्तस्स विपाचेन्तस्स। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो रूपियं पटिग्गहेस्सती’’ति! अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर त्वं, उपनन्द, रूपियं पटिग्गहेसी’’ति पटिग्गण्हासीति (स्या॰)? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, रूपियं पटिग्गहेस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५८३. ‘‘यो पन भिक्खु जातरूपरजतं उग्गण्हेय्य वा उग्गण्हापेय्य वा उपनिक्खित्तं वा सादियेय्य, निस्सग्गियं पाचित्तिय’’न्ति।
५८४. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
जातरूपं नाम सत्थुवण्णो वुच्चति ।
रजतं नाम कहापणो लोहमासको दारुमासको जतुमासको ये वोहारं गच्छन्ति।
उग्गण्हेय्याति सयं गण्हाति निस्सग्गियं पाचित्तियं निस्सग्गियं होति (स्या॰)।
उग्गण्हापेय्याति अञ्ञं गाहापेति निस्सग्गियं पाचित्तियं निस्सग्गियं होति (स्या॰)।
उपनिक्खित्तं वा सादियेय्याति इदं अय्यस्स होतूति उपनिक्खित्तं सादियति, निस्सग्गियं होति। सङ्घमज्झे निस्सज्जितब्बं। एवञ्च पन, भिक्खवे, निस्सज्जितब्बं – तेन भिक्खुना सङ्घं उपसङ्कमित्वा एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा वुड्ढानं भिक्खूनं पादे वन्दित्वा उक्कुटिकं निसीदित्वा अञ्जलिं पग्गहेत्वा एवमस्स वचनीयो – ‘‘अहं, भन्ते, रूपियं पटिग्गहेसिं। इदं मे निस्सग्गियं। इमाहं सङ्घस्स निस्सज्जामी’’ति। निस्सज्जित्वा आपत्ति देसेतब्बा। ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन आपत्ति पटिग्गहेतब्बा। सचे तत्थ आगच्छति आरामिको वा उपासको वा सो वत्तब्बो – ‘‘आवुसो, इमं जानाही’’ति। सचे सो भणति – ‘‘इमिना किं आहरिय्यतू’’ति, न वत्तब्बो – ‘‘इमं वा इमं वा आहरा’’ति। कप्पियं आचिक्खितब्बं – सप्पि वा तेलं वा मधु वा फाणितं वा। सचे सो तेन परिवत्तेत्वा कप्पियं आहरति रूपियप्पटिग्गाहकं ठपेत्वा सब्बेहेव परिभुञ्जितब्बं। एवञ्चेतं लभेथ, इच्चेतं कुसलं; नो चे लभेथ, सो वत्तब्बो – ‘‘आवुसो, इमं छड्डेही’’ति। सचे सो छड्डेति, इच्चेतं कुसलं; नो चे छड्डेति, पञ्चहङ्गेहि समन्नागतो भिक्खु रूपियछड्डको सम्मन्नितब्बो – यो न छन्दागतिं गच्छेय्य, न दोसागतिं गच्छेय्य, न मोहागतिं गच्छेय्य, न भयागतिं गच्छेय्य, छड्डिताछड्डितञ्च जानेय्य। एवञ्च पन, भिक्खवे, सम्मन्नितब्बो। पठमं भिक्खु याचितब्बो। याचित्वा ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
५८५. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुं रूपियछड्डकं सम्मन्नेय्य। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुं रूपियछड्डकं सम्मन्नति। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स भिक्खुनो रूपियछड्डकस्स सम्मुति, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘सम्मतो सङ्घेन इत्थन्नामो भिक्खु रूपियछड्डको। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति।
तेन सम्मतेन भिक्खुना अनिमित्तं कत्वा पातेतब्बं। सचे निमित्तं कत्वा पातेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
५८६. रूपिये रूपियसञ्ञी रूपियं पटिग्गण्हाति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। रूपिये वेमतिको रूपियं पटिग्गण्हाति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। रूपिये अरूपियसञ्ञी रूपियं पटिग्गण्हाति, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
अरूपिये रूपियसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अरूपिये वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अरूपिये अरूपियसञ्ञी, अनापत्ति।
अनापत्ति अज्झारामे वा अज्झावसथे वा उग्गहेत्वा वा उग्गहापेत्वा वा निक्खिपति – यस्स भविस्सति सो हरिस्सतीति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
रूपियसिक्खापदं निट्ठितं अट्ठमं।
९. रूपियसंवोहारसिक्खापदं
५८७. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू नानप्पकारकं रूपियसंवोहारं समापज्जन्ति। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया नानप्पकारकं रूपियसंवोहारं समापज्जिस्सन्ति, सेय्यथापि गिही कामभोगिनो’’ति ! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू नानप्पकारकं रूपियसंवोहारं समापज्जिस्सन्ती’’ति! अथ खो ते भिक्खू छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, नानप्पकारकं रूपियसंवोहारं समापज्जथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, नानप्पकारकं रूपियसंवोहारं समापज्जिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५८८. ‘‘यो पन भिक्खु नानप्पकारकं रूपियसंवोहारं समापज्जेय्य, निस्सग्गियं पाचित्तिय’’न्ति।
५८९. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
नानप्पकारकं नाम कतम्पि अकतम्पि कताकतम्पि। कतं नाम सीसूपगं गीवूपगं हत्थूपगं पादूपगं कटूपगं। अकतं नाम घनकतं वुच्चति। कताकतं नाम तदुभयं।
रूपियं नाम सत्थुवण्णो कहापणो, लोहमासको, दारुमासको, जतुमासको ये वोहारं गच्छन्ति।
समापज्जेय्याति कतेन कतं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं निस्सग्गियं होति (स्या॰)। कतेन अकतं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। कतेन कताकतं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अकतेन कतं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अकतेन अकतं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अकतेन कताकतं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। कताकतेन कतं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। कताकतेन अकतं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। कताकतेन कताकतं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। सङ्घमज्झे निस्सज्जितब्बं। एवञ्च पन, भिक्खवे, निस्सज्जितब्बं। तेन भिक्खुना सङ्घं उपसङ्कमित्वा एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा वुड्ढानं भिक्खूनं पादे वन्दित्वा उक्कुटिकं निसीदित्वा अञ्जलिं पग्गहेत्वा एवमस्स वचनीयो – ‘‘अहं, भन्ते, नानप्पकारकं रूपियसंवोहारं समापज्जिं। इदं मे निस्सग्गियं। इमाहं सङ्घस्स निस्सज्जामी’’ति। निस्सज्जित्वा आपत्ति देसेतब्बा। ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन आपत्ति पटिग्गहेतब्बा। सचे तत्थ आगच्छति आरामिको वा उपासको वा सो वत्तब्बो – ‘‘आवुसो, इमं जानाही’’ति। सचे सो भणति – ‘‘इमिना किं आहरिय्यतू’’ति, न वत्तब्बो – ‘‘इमं वा इमं वा आहरा’’ति। कप्पियं आचिक्खितब्बं – सप्पि वा तेलं वा मधु वा फाणितं वा। सचे सो तेन परिवत्तेत्वा कप्पियं आहरति, रूपियचेतापकं ठपेत्वा, सब्बेहेव परिभुञ्जितब्बं। एवञ्चेतं लभेथ, इच्चेतं कुसलं; नो चे लभेथ, सो वत्तब्बो – ‘‘आवुसो, इमं छड्डेही’’ति। सचे सो छड्डेति, इच्चेतं कुसलं; नो चे छड्डेति, पञ्चहङ्गेहि समन्नागतो भिक्खु रूपियछड्डको सम्मन्नितब्बो – यो न छन्दागतिं गच्छेय्य, न दोसागतिं गच्छेय्य, न मोहागतिं गच्छेय्य, न भयागतिं गच्छेय्य, छड्डिताछड्डितञ्च जानेय्य। एवञ्च पन, भिक्खवे, सम्मन्नितब्बो। पठमं भिक्खु याचितब्बो। याचित्वा ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
५९०. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुं रूपियछड्डकं सम्मन्नेय्य। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुं रूपियछड्डकं सम्मन्नति। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स भिक्खुनो रूपियछड्डकस्स सम्मुति, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘सम्मतो सङ्घेन इत्थन्नामो भिक्खु रूपियछड्डको। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति।
तेन सम्मतेन भिक्खुना अनिमित्तं कत्वा पातेतब्बं। सचे निमित्तं कत्वा पातेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
५९१. रूपिये रूपियसञ्ञी रूपियं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। रूपिये वेमतिको रूपियं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। रूपिये अरूपियसञ्ञी रूपियं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अरूपिये रूपियसञ्ञी रूपियं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं । अरूपिये वेमतिको रूपियं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अरूपिये अरूपियसञ्ञी रूपियं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
अरूपिये रूपियसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अरूपिये वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अरूपिये अरूपियसञ्ञी, अनापत्ति।
५९२. अनापत्ति उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
रूपियसंवोहारसिक्खापदं निट्ठितं नवमं।
१०. कयविक्कयसिक्खापदं
५९३. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो पट्टो होति चीवरकम्मं कातुं। सो पटपिलोतिकानं सङ्घाटिं करित्वा सुरत्तं सुपरिकम्मकतं कत्वा पारुपि। अथ खो अञ्ञतरो परिब्बाजको महग्घं पटं पारुपित्वा येनायस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं एतदवोच – ‘‘सुन्दरा खो त्यायं, आवुसो, सङ्घाटि; देहि मे पटेना’’ति। ‘‘जानाहि, आवुसो’’ति। ‘‘आमावुसो, जानामी’’ति। ‘‘हन्दावुसो’’ति, अदासि। अथ खो सो परिब्बाजको तं सङ्घाटिं पारुपित्वा परिब्बाजकारामं अगमासि। परिब्बाजका तं परिब्बाजकं एतदवोचुं – ‘‘सुन्दरा खो त्यायं, आवुसो, सङ्घाटि; कुतो तया लद्धा’’ति? ‘‘तेन मे, आवुसो, पटेन परिवत्तिता’’ति। ‘‘कतिहिपि त्यायं, आवुसो, सङ्घाटि भविस्सति, सोयेव ते पटो वरो’’ति।
अथ खो सो परिब्बाजको – ‘‘सच्चं खो परिब्बाजका आहंसु – ‘कतिहिपि म्यायं सङ्घाटि भविस्सति! सोयेव मे पटो वरो’’’ति येनायस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं एतदवोच – ‘‘हन्द ते, आवुसो, सङ्घाटि सङ्घाटिं (स्या॰ क॰); देहि मे पट’’न्ति। ‘‘ननु त्वं, आवुसो, मया वुत्तो – ‘जानाहि, आवुसो’ति ! नाह दस्सामी’’ति। अथ खो सो परिब्बाजको उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘गिहीपि नं गिहिस्स विप्पटिसारिस्स देन्ति, किं पन पब्बजितो पब्बजितस्स न दस्सती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तस्स परिब्बाजकस्स उज्झायन्तस्स खिय्यन्तस्स विपाचेन्तस्स। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो परिब्बाजकेन सद्धिं कयविक्कयं समापज्जिस्सती’’ति! अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर त्वं, उपनन्द, परिब्बाजकेन सद्धिं कयविक्कयं समापज्जसी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, परिब्बाजकेन सद्धिं कयविक्कयं समापज्जिस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५९४. ‘‘यो पन भिक्खु नानप्पकारकं कयविक्कयं समापज्जेय्य, निस्सग्गियं पाचित्तिय’’न्ति।
५९५. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
नानप्पकारकं नाम चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारा, अन्तमसो चुण्णपिण्डोपि दन्तकट्ठम्पि दसिकसुत्तम्पि।
कयविक्कयं समापज्जेय्याति इमिना इमं देहि, इमिना इमं आहर, इमिना इमं परिवत्तेहि, इमिना इमं चेतापेहीति। अज्झाचरति, आपत्ति दुक्कटस्स। यतो कयितञ्च होति विक्कयितञ्च अत्तनो भण्डं परहत्थगतं परभण्डं अत्तनो हत्थगतं, निस्सग्गियं होति। निस्सज्जितब्बं सङ्घस्स वा गणस्स वा पुग्गलस्स वा। एवञ्च पन, भिक्खवे, निस्सज्जितब्बं…पे॰… अहं, भन्ते, नानप्पकारकं कयविक्कयं समापज्जिं। इदं मे निस्सग्गियं। इमाहं सङ्घस्स निस्सज्जामीति…पे॰… ददेय्याति…पे॰… ददेय्युन्ति…पे॰… आयस्मतो दम्मीति।
५९६. कयविक्कये कयविक्कयसञ्ञी, निस्सग्गियं पाचित्तियं। कयविक्कये वेमतिको , निस्सग्गियं पाचित्तियं। कयविक्कये नकयविक्कयसञ्ञी, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
नकयविक्कये कयविक्कयसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। नकयविक्कये वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। नकयविक्कये नकयविक्कयसञ्ञी, अनापत्ति।
५९७. अनापत्ति – अग्घं पुच्छति, कप्पियकारकस्स आचिक्खति, ‘‘इदं अम्हाकं अत्थि, अम्हाकञ्च इमिना च इमिना च अत्थो’’ति भणति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
कयविक्कयसिक्खापदं निट्ठितं दसमं।
कोसियवग्गो दुतियो।
तस्सुद्दानं –
कोसिया सुद्धद्वेभागा, छब्बस्सानि निसीदनं।
द्वे च लोमानि उग्गण्हे, उभो नानप्पकारकाति॥
३. पत्तवग्गो
१. पत्तसिक्खापदं
५९८. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू बहू पत्ते सन्निचयं करोन्ति। मनुस्सा विहारचारिकं आहिण्डन्ता पस्सित्वा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया बहू पत्ते सन्निचयं करिस्सन्ति, पत्तवाणिज्जं वा समणा सक्यपुत्तिया करिस्सन्ति आमत्तिकापणं वा पसारेस्सन्ती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू अतिरेकपत्तं धारेस्सन्ती’’ति! अथ खो ते भिक्खू छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, अतिरेकपत्तं धारेथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, अतिरेकपत्तं धारेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय …पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५९९. ‘‘यो पन भिक्खु अतिरेकपत्तं धारेय्य, निस्सग्गियं पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
६००. तेन खो पन समयेन आयस्मतो आनन्दस्स अतिरेकपत्तो उप्पन्नो होति। आयस्मा च आनन्दो तं पत्तं आयस्मतो सारिपुत्तस्स दातुकामो होति। आयस्मा च सारिपुत्तो साकेते विहरति। अथ खो आयस्मतो आनन्दस्स एतदहोसि – ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं – ‘न अतिरेकपत्तो धारेतब्बो’ति। अयञ्च मे अतिरेकपत्तो उप्पन्नो। अहञ्चिमं पत्तं आयस्मतो सारिपुत्तस्स दातुकामो। आयस्मा च सारिपुत्तो साकेते विहरति। कथं नु खो मया पटिपज्जितब्ब’’न्ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘कीवचिरं पनानन्द, सारिपुत्तो आगच्छिस्सती’’ति? ‘‘नवमं वा, भगवा, दिवसं दसमं वा’’ति। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे , दसाहपरमं अतिरेकपत्तं धारेतुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
६०१. ‘‘दसाहपरमं अतिरेकपत्तो धारेतब्बो। तं अतिक्कामयतो निस्सग्गियं पाचित्तिय’’न्ति।
६०२. दसाहपरमन्ति दसाहपरमता धारेतब्बो।
अतिरेकपत्तो नाम अनधिट्ठितो अविकप्पितो।
पत्तो नाम द्वे पत्ता अयोपत्तो मत्तिकापत्तोति।
तयो पत्तस्स वण्णा उक्कट्ठो पत्तो मज्झिमो पत्तो ओमको पत्तो। उक्कट्ठो नाम पत्तो अड्ढाळ्हकोदनं गण्हाति चतुभागं खादनं तदुपियं ब्यञ्जनं। मज्झिमो नाम पत्तो नाळिकोदनं गण्हाति चतुभागं खादनं तदुपियं ब्यञ्जनं। ओमको नाम पत्तो पत्थोदनं गण्हाति चतुभागं खादनं तदुपियं ब्यञ्जनं। ततो उक्कट्ठो अपत्तो, ओमको अपत्तो।
तं अतिक्कामयतो निस्सग्गियो होतीति एकादसे अरुणुग्गमने निस्सग्गियो होति। निस्सज्जितब्बो सङ्घस्स वा गणस्स वा पुग्गलस्स वा। एवञ्च पन, भिक्खवे, निस्सज्जितब्बो। तेन भिक्खुना सङ्घं उपसङ्कमित्वा एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा वुड्ढानं भिक्खूनं पादे वन्दित्वा उक्कुटिकं निसीदित्वा अञ्जलिं पग्गहेत्वा एवमस्स वचनीयो – ‘‘अयं मे, भन्ते, पत्तो दसाहातिक्कन्तो निस्सग्गियो। इमाहं सङ्घस्स निस्सज्जामी’’ति। निस्सज्जित्वा आपत्ति देसेतब्बा। ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन आपत्ति पटिग्गहेतब्बा, निस्सट्ठपत्तो दातब्बो।
६०३. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं पत्तो इत्थन्नामस्स भिक्खुनो निस्सग्गियो सङ्घस्स निस्सट्ठो। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इमं पत्तं इत्थन्नामस्स भिक्खुनो ददेय्या’’ति।
६०४. तेन भिक्खुना सम्बहुले भिक्खू उपसङ्कमित्वा एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा वुड्ढानं भिक्खूनं पादे वन्दित्वा उक्कुटिकं निसीदित्वा अञ्जलिं पग्गहेत्वा एवमस्सु वचनीया – ‘‘अयं मे, भन्ते, पत्तो दसाहातिक्कन्तो निस्सग्गियो। इमाहं आयस्मन्तानं निस्सज्जामी’’ति। निस्सज्जित्वा आपत्ति देसेतब्बा। ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन आपत्ति पटिग्गहेतब्बा, निस्सट्ठपत्तो दातब्बो।
६०५. ‘‘सुणन्तु मे आयस्मन्ता। अयं पत्तो इत्थन्नामस्स भिक्खुनो निस्सग्गियो आयस्मन्तानं निस्सट्ठो। यदायस्मन्तानं पत्तकल्लं, आयस्मन्ता इमं पत्तं इत्थन्नामस्स भिक्खुनो ददेय्यु’’न्ति।
६०६. तेन भिक्खुना एकं भिक्खुं उपसङ्कमित्वा एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा उक्कुटिकं निसीदित्वा अञ्जलिं पग्गहेत्वा एवमस्स वचनीयो – ‘‘अयं मे, आवुसो, पत्तो दसाहातिक्कन्तो निस्सग्गियो। इमाहं आयस्मतो निस्सज्जामी’’ति। निस्सज्जित्वा आपत्ति देसेतब्बा। तेन भिक्खुना आपत्ति पटिग्गहेतब्बा, निस्सट्ठपत्तो दातब्बो – ‘‘इमं पत्तं आयस्मतो दम्मी’’ति।
६०७. दसाहातिक्कन्ते अतिक्कन्तसञ्ञी, निस्सग्गियं पाचित्तियं। दसाहातिक्कन्ते वेमतिको, निस्सग्गियं पाचित्तियं। दसाहातिक्कन्ते अनतिक्कन्तसञ्ञी, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अनधिट्ठिते अधिट्ठितसञ्ञी, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अविकप्पिते विकप्पितसञ्ञी, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अविस्सज्जिते विस्सज्जितसञ्ञी, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अनट्ठे नट्ठसञ्ञी निस्सग्गियं पाचित्तियं। अविनट्ठे विनट्ठसञ्ञी, निस्सग्गियं पाचित्तियं । अभिन्ने भिन्नसञ्ञी, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अविलुत्ते विलुत्तसञ्ञी, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
निस्सग्गियं पत्तं अनिस्सज्जित्वा परिभुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। दसाहानतिक्कन्ते अतिक्कन्तसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। दसाहानतिक्कन्ते वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। दसाहानतिक्कन्ते अनतिक्कन्तसञ्ञी, अनापत्ति।
६०८. अनापत्ति अन्तोदसाहं अधिट्ठेति, विकप्पेति, विस्सज्जेति, नस्सति, विनस्सति, भिज्जति, अच्छिन्दित्वा गण्हन्ति, विस्सासं गण्हन्ति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू निस्सट्ठपत्तं न देन्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘न, भिक्खवे, निस्सट्ठपत्तो न दातब्बो। यो न ददेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
पत्तसिक्खापदं निट्ठितं पठमं।
२. ऊनपञ्चबन्धनसिक्खापदं
६०९. तेन समयेन बुद्धो भगवा सक्केसु विहरति कपिलवत्थुस्मिं निग्रोधारामे। तेन खो पन समयेन अञ्ञतरेन कुम्भकारेन भिक्खू पवारिता होन्ति – ‘‘येसं अय्यानं पत्तेन अत्थो अहं पत्तेना’’ति। तेन खो पन समयेन भिक्खू न मत्तं जानित्वा बहू पत्ते विञ्ञापेन्ति। येसं खुद्दका पत्ता ते महन्ते पत्ते विञ्ञापेन्ति। येसं महन्ता पत्ता ते खुद्दके पत्ते विञ्ञापेन्ति। अथ खो सो कुम्भकारो भिक्खूनं बहू पत्ते करोन्तो न सक्कोति अञ्ञं विक्कायिकं भण्डं कातुं, अत्तनापि न यापेति, पुत्तदारापिस्स किलमन्ति। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया न मत्तं जानित्वा बहू पत्ते विञ्ञापेस्सन्ति! अयं इमेसं बहू पत्ते करोन्तो न सक्कोति अञ्ञं विक्कायिकं भण्डं कातुं, अत्तनापि न यापेति, पुत्तदारापिस्स किलमन्ती’’ति।
अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खू न मत्तं जानित्वा बहू पत्ते विञ्ञापेस्सन्ती’’ति! अथ खो ते भिक्खू ते अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… सच्चं किर, भिक्खवे, भिक्खू न मत्तं जानित्वा बहू पत्ते विञ्ञापेन्तीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम ते, भिक्खवे, मोघपुरिसा न मत्तं जानित्वा बहू पत्ते विञ्ञापेस्सन्ति! नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… विगरहित्वा धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘न, भिक्खवे, पत्तो विञ्ञापेतब्बो। यो विञ्ञापेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति।
६१०. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो पत्तो भिन्नो होति। अथ खो सो भिक्खु – ‘‘भगवता पटिक्खित्तं पत्तं विञ्ञापेतु’’न्ति कुक्कुच्चायन्तो न विञ्ञापेति। हत्थेसु पिण्डाय चरति। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया हत्थेसु पिण्डाय चरिस्सन्ति, सेय्यथापि तित्थिया’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। अथ खो ते भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, नट्ठपत्तस्स वा भिन्नपत्तस्स वा पत्तं विञ्ञापेतु’’न्ति।
६११. तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू – ‘‘भगवता अनुञ्ञातं नट्ठपत्तस्स वा भिन्नपत्तस्स वा पत्तं विञ्ञापेतु’’न्ति अप्पमत्तकेनपि भिन्नेन अप्पमत्तकेनपि खण्डेन विलिखितमत्तेनपि बहू पत्ते विञ्ञापेन्ति । अथ खो सो कुम्भकारो भिक्खूनं तथेव बहू पत्ते करोन्तो न सक्कोति अञ्ञं विक्कायिकं भण्डं कातुं, अत्तनापि न यापेति, पुत्तदारापिस्स किलमन्ति। मनुस्सा तथेव उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया न मत्तं जानित्वा बहू पत्ते विञ्ञापेस्सन्ति! अयं इमेसं बहू पत्ते करोन्तो न सक्कोति अञ्ञं विक्कायिकं भण्डं कातुं, अत्तनापि न यापेति, पुत्तदारापिस्स किलमन्ती’’ति।
अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू अप्पमत्तकेनपि भिन्नेन अप्पमत्तकेनपि खण्डेन विलिखितमत्तेनपि बहू पत्ते विञ्ञापेस्सन्ती’’ति! अथ खो ते भिक्खू छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, अप्पमत्तकेनपि भिन्नेन अप्पमत्तकेनपि खण्डेन विलिखितमत्तेनपि बहू पत्ते विञ्ञापेथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, अप्पमत्तकेनपि भिन्नेन अप्पमत्तकेनपि खण्डेन विलिखितमत्तेनपि बहू पत्ते विञ्ञापेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
६१२. ‘‘यो पन भिक्खु ऊनपञ्चबन्धनेन पत्तेन अञ्ञं नवं पत्तं चेतापेय्य, निस्सग्गियं पाचित्तियं। तेन भिक्खुना सो पत्तो भिक्खुपरिसाय निस्सज्जितब्बो। यो च तस्सा भिक्खुपरिसाय पत्तपरियन्तो सो तस्स भिक्खुनो पदातब्बो – ‘अयं ते, भिक्खु, पत्तो याव भेदनाय धारेतब्बो’ति। अयं तत्थ सामीची’’ति।
६१३. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
ऊनपञ्चबन्धनो नाम पत्तो अबन्धनो वा एकबन्धनो वा द्विबन्धनो वा तिबन्धनो वा चतुबन्धनो वा। अबन्धनोकासो नाम पत्तो यस्स द्वङ्गुला राजि न होति। बन्धनोकासो नाम पत्तो यस्स द्वङ्गुला राजि होति। नवो नाम पत्तो विञ्ञत्तिं उपादाय वुच्चति।
चेतापेय्याति विञ्ञापेति, पयोगे दुक्कटं। पटिलाभेन निस्सग्गियो होति। सङ्घमज्झे निस्सज्जितब्बो। सब्बेहेव अधिट्ठितपत्तं गहेत्वा सन्निपतितब्बं। न लामको पत्तो अधिट्ठातब्बो – ‘‘महग्घं पत्तं गहेस्सामी’’ति। सचे लामकं पत्तं अधिट्ठेति – ‘‘महग्घं पत्तं गहेस्सामी’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। एवञ्च पन, भिक्खवे, निस्सज्जितब्बो। तेन भिक्खुना सङ्घं उपसङ्कमित्वा एकंसं उत्तरासङ्गं करित्वा वुड्ढानं भिक्खूनं पादे वन्दित्वा उक्कुटिकं निसीदित्वा अञ्जलिं पग्गहेत्वा एवमस्स वचनीयो – ‘‘अयं मे, भन्ते, पत्तो ऊनपञ्चबन्धनेन पत्तेन चेतापितो निस्सग्गियो। इमाहं सङ्घस्स निस्सज्जामी’’ति। निस्सज्जित्वा आपत्ति देसेतब्बा। ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन आपत्ति पटिग्गहेतब्बा। पञ्चहङ्गेहि समन्नागतो भिक्खु पत्तग्गाहापको सम्मन्नितब्बो – यो न छन्दागतिं गच्छेय्य, न दोसागतिं गच्छेय्य, न मोहागतिं गच्छेय्य, न भयागतिं गच्छेय्य, गाहितागाहितञ्च जानेय्य । एवञ्च पन, भिक्खवे, सम्मन्नितब्बो। पठमं भिक्खु याचितब्बो। याचित्वा ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
६१४. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुं पत्तग्गाहापकं सम्मन्नेय्य। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुं पत्तग्गाहापकं सम्मन्नति। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स भिक्खुनो पत्तग्गाहापकस्स सम्मुति, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘सम्मतो सङ्घेन इत्थन्नामो भिक्खु पत्तग्गाहापको। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति।
६१५. तेन सम्मतेन भिक्खुना पत्तो गाहेतब्बो। थेरो वत्तब्बो – ‘‘गण्हातु, भन्ते, थेरो पत्त’’न्ति। सचे थेरो गण्हाति, थेरस्स पत्तो दुतियस्स गाहेतब्बो। न च तस्स अनुद्दयताय न गहेतब्बो। यो न गण्हेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स। अपत्तकस्स न गाहेतब्बो। एतेनेव उपायेन याव सङ्घनवका गाहेतब्बा। यो च तस्सा भिक्खुपरिसाय पत्तपरियन्तो, सो तस्स भिक्खुनो पदातब्बो – ‘‘अयं ते, भिक्खु, पत्तो याव भेदनाय धारेतब्बो’’ति।
तेन भिक्खुना सो पत्तो न अदेसे निक्खिपितब्बो, न अभोगेन भुञ्जितब्बो, न विस्सज्जेतब्बो – ‘‘कथायं पत्तो नस्सेय्य वा विनस्सेय्य वा भिज्जेय्य वा’’ति? सचे अदेसे वा निक्खिपति अभोगेन वा भुञ्जति विस्सज्जेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स।
अयं तत्थ सामीचीति अयं तत्थ अनुधम्मता।
६१६. अबन्धनेन पत्तेन अबन्धनं पत्तं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अबन्धनेन पत्तेन एकबन्धनं पत्तं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अबन्धनेन पत्तेन द्विबन्धनं पत्तं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अबन्धनेन पत्तेन तिबन्धनं पत्तं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अबन्धनेन पत्तेन चतुबन्धनं पत्तं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
एकबन्धनेन पत्तेन अबन्धनं पत्तं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। एकबन्धनेन पत्तेन एकबन्धनं पत्तं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। एकबन्धनेन पत्तेन द्विबन्धनं पत्तं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। एकबन्धनेन पत्तेन तिबन्धनं पत्तं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। एकबन्धनेन पत्तेन चतुबन्धनं पत्तं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
द्विबन्धनेन पत्तेन अबन्धनं पत्तं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। द्विबन्धनेन पत्तेन एकबन्धनं पत्तं…पे॰… द्विबन्धनं पत्तं… तिबन्धनं पत्तं… चतुबन्धनं पत्तं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
तिबन्धनेन पत्तेन अबन्धनं पत्तं…पे॰… एकबन्धनं पत्तं…पे॰… द्विबन्धनं पत्तं… तिबन्धनं पत्तं… चतुबन्धनं पत्तं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
चतुबन्धनेन पत्तेन अबन्धनं पत्तं…पे॰… एकबन्धनं पत्तं… द्विबन्धनं पत्तं… तिबन्धनं पत्तं… चतुबन्धनं पत्तं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
अबन्धनेन पत्तेन अबन्धनोकासं पत्तं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अबन्धनेन पत्तेन एकबन्धनोकासं पत्तं…पे॰… द्विबन्धनोकासं पत्तं … तिबन्धनोकासं पत्तं… चतुबन्धनोकासं पत्तं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
एकबन्धनेन पत्तेन अबन्धनोकासं पत्तं…पे॰… एकबन्धनोकासं पत्तं… द्विबन्धनोकासं पत्तं… तिबन्धनोकासं पत्तं… चतुबन्धनोकासं पत्तं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
द्विबन्धनेन पत्तेन अबन्धनोकासं पत्तं…पे॰… चतुबन्धनोकासं पत्तं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
तिबन्धनेन पत्तेन अबन्धनोकासं पत्तं…पे॰… चतुबन्धनोकासं पत्तं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
चतुबन्धनेन पत्तेन अबन्धनोकासं पत्तं…पे॰… एकबन्धनोकासं पत्तं… द्विबन्धनोकासं पत्तं… तिबन्धनोकासं पत्तं… चतुबन्धनोकासं पत्तं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
अबन्धनोकासेन पत्तेन अबन्धनं पत्तं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अबन्धनोकासेन पत्तेन एकबन्धनं पत्तं…पे॰… द्विबन्धनं पत्तं… तिबन्धनं पत्तं… चतुबन्धनं पत्तं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
चतुबन्धनोकासेन पत्तेन अबन्धनं पत्तं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। चतुबन्धनोकासेन पत्तेन एकबन्धनं पत्तं…पे॰… द्विबन्धनं पत्तं… तिबन्धनं पत्तं… चतुबन्धनं पत्तं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
अबन्धनोकासेन पत्तेन अबन्धनोकासं पत्तं…पे॰… एकबन्धनोकासं पत्तं… द्विबन्धनोकासं पत्तं… तिबन्धनोकासं पत्तं… चतुबन्धनोकासं पत्तं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
चतुबन्धनोकासेन पत्तेन अबन्धनोकासं पत्तं…पे॰… एकबन्धनोकासं पत्तं… द्विबन्धनोकासं पत्तं… तिबन्धनोकासं पत्तं… चतुबन्धनोकासं पत्तं चेतापेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
६१७. अनापत्ति नट्ठपत्तस्स, भिन्नपत्तस्स, ञातकानं पवारितानं, अञ्ञस्सत्थाय, अत्तनो धनेन, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
ऊनपञ्चबन्धनसिक्खापदं निट्ठितं दुतियं।
३. भेसज्जसिक्खापदं
६१८. इदं वत्थु महाव॰ २७० तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा पिलिन्दवच्छो राजगहे पब्भारं सोधापेति लेणं कत्तुकामो। अथ खो राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो येनायस्मा पिलिन्दवच्छो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं पिलिन्दवच्छं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो आयस्मन्तं पिलिन्दवच्छं एतदवोच – ‘‘किं, भन्ते, थेरो कारापेती’’ति? ‘‘पब्भारं महाराज, सोधापेमि लेणं कत्तुकामो’’ति। ‘‘अत्थो, भन्ते, अय्यस्स आरामिकेना’’ति? ‘‘न खो, महाराज, भगवता आरामिको अनुञ्ञातो’’ति। ‘‘तेन हि, भन्ते, भगवन्तं पटिपुच्छित्वा मम आरोचेय्याथा’’ति। ‘‘एवं महाराजा’’ति खो आयस्मा पिलिन्दवच्छो रञ्ञो मागधस्स सेनियस्स बिम्बिसारस्स पच्चस्सोसि। अथ खो आयस्मा पिलिन्दवच्छो राजानं मागधं सेनियं बिम्बिसारं धम्मिया कथाय सन्दस्सेसि समादपेसि समुत्तेजेसि सम्पहंसेसि। अथ खो राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो आयस्मता पिलिन्दवच्छेन धम्मिया कथाय सन्दस्सितो समादपितो समुत्तेजितो सम्पहंसितो उट्ठायासना आयस्मन्तं पिलिन्दवच्छं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि।
६१९. अथ खो आयस्मा पिलिन्दवच्छो भगवतो सन्तिके दूतं पाहेसि – ‘‘राजा, भन्ते , मागधो सेनियो बिम्बिसारो आरामिकं दातुकामो। कथं नु खो, भन्ते, मया पटिपज्जितब्ब’’न्ति? अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, आरामिक’’न्ति। दुतियम्पि खो राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो येनायस्मा पिलिन्दिवच्छो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं पिलिन्दवच्छं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो आयस्मन्तं पिलिन्दवच्छं एतदवोच – ‘‘अनुञ्ञातो, भन्ते, भगवता आरामिको’’ति? ‘‘एवं, महाराजा’’ति। ‘‘तेन हि, भन्ते, अय्यस्स आरामिकं दम्मी’’ति। अथ खो राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो आयस्मतो पिलिन्दवच्छस्स आरामिकं पटिस्सुणित्वा विस्सरित्वा चिरेन सतिं पटिलभित्वा अञ्ञतरं सब्बत्थकं महामत्तं आमन्तेसि – ‘‘यो मया, भणे, अय्यस्स आरामिको पटिस्सुतो, दिन्नो सो आरामिको’’ति? ‘‘न खो, देव, अय्यस्स आरामिको दिन्नो’’ति। ‘‘कीवचिरं नु खो, भणे, इतो हि तं होती’’ति? अथ खो सो महामत्तो रत्तियो गणेत्वा विगणेत्वा (क॰) राजानं मागधं सेनियं बिम्बिसारं एतदवोच – ‘‘पञ्च, देव, रत्तिसतानी’’ति। ‘‘तेन हि, भणे, अय्यस्स पञ्च आरामिकसतानि देही’’ति। ‘‘एवं, देवा’’ति खो सो महामत्तो रञ्ञो मागधस्स सेनियस्स बिम्बिसारस्स पटिस्सुणित्वा आयस्मतो पिलिन्दवच्छस्स पञ्च आरामिकसतानि पादासि अदासि (स्या॰), पाटियेक्को गामो निविसि। आरामिकगामकोतिपि नं आहंसु, पिलिन्दगामकोतिपि नं आहंसु।
६२०. तेन खो पन समयेन आयस्मा पिलिन्दवच्छो तस्मिं गामके कुलूपको होति। अथ खो आयस्मा पिलिन्दवच्छो पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरं आदाय पिलिन्दगामकं पिण्डाय पाविसि। तेन खो पन समयेन तस्मिं गामके उस्सवो होति। दारका अलङ्कता मालाकिता कीळन्ति। अथ खो आयस्मा पिलिन्दवच्छो पिलिन्दगामके सपदानं पिण्डाय चरमानो येन अञ्ञतरस्स आरामिकस्स निवेसनं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि। तेन खो पन समयेन तस्सा आरामिकिनिया धीता अञ्ञे दारके अलङ्कते मालाकिते पस्सित्वा रोदति – ‘‘मालं मे देथ, अलङ्कारं मे देथा’’ति। अथ खो आयस्मा पिलिन्दवच्छो तं आरामिकिनिं एतदवोच – ‘‘किस्सायं दारिका रोदती’’ति? ‘‘अयं, भन्ते, दारिका अञ्ञे दारके अलङ्कते मालाकिते पस्सित्वा रोदति – ‘मालं मे देथ, अलङ्कारं मे देथा’ति। कुतो अम्हाकं दुग्गतानं माला कुतो, अलङ्कारो’’ति? अथ खो आयस्मा पिलिन्दवच्छो अञ्ञतरं तिणण्डुपकं गहेत्वा तं आरामिकिनिं एतदवोच – ‘‘हन्दिमं तिणण्डुपकं तस्सा दारिकाय सीसे पटिमुञ्चा’’ति। अथ खो सा आरामिकिनी तं तिणण्डुपकं गहेत्वा तस्सा दारिकाय सीसे पटिमुञ्चि। सा अहोसि सुवण्णमाला अभिरूपा दस्सनीया पासादिका। नत्थि तादिसा रञ्ञोपि अन्तेपुरे सुवण्णमाला। मनुस्सा रञ्ञो मागधस्स सेनियस्स बिम्बिसारस्स आरोचेसुं – ‘‘अमुकस्स, देव, आरामिकस्स घरे सुवण्णमाला अभिरूपा दस्सनीया पासादिका। नत्थि तादिसा देवस्सापि अन्तेपुरे सुवण्णमाला। कुतो तस्स दुग्गतस्स! निस्संसयं चोरिकाय आभता’’ति!! अथ खो राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो तं आरामिककुलं बन्धापेसि। दुतियम्पि खो आयस्मा पिलिन्दवच्छो पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरं आदाय पिलिन्दगामकं पिण्डाय पाविसि। पिलिन्दगामके सपदानं पिण्डाय चरमानो येन तस्स आरामिकस्स निवेसनं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पटिविस्सके पुच्छि – ‘‘कहं इमं आरामिककुलं गत’’न्ति? ‘‘एतिस्सा, भन्ते, सुवण्णमालाय कारणा रञ्ञा बन्धापित’’न्ति।
६२१. अथ खो आयस्मा पिलिन्दवच्छो येन रञ्ञो मागधस्स सेनियस्स बिम्बिसारस्स निवेसनं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि। अथ खो राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो येनायस्मा पिलिन्दवच्छो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं पिलिन्दवच्छं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नं खो राजानं मागधं सेनियं बिम्बिसारं आयस्मा पिलिन्दवच्छो एतदवोच – ‘‘किस्स, महाराज, आरामिककुलं बन्धापित’’न्ति? ‘‘तस्स, भन्ते, आरामिकस्स घरे सुवण्णमाला अभिरूपा दस्सनीया पासादिका। नत्थि तादिसा अम्हाकम्पि अन्तेपुरे सुवण्णमाला। कुतो तस्स दुग्गतस्स! निस्संसयं चोरिकाय आभता’’ति!! अथ खो आयस्मा पिलिन्दवच्छो रञ्ञो मागधस्स सेनियस्स बिम्बिसारस्स पासादं सुवण्णन्ति अधिमुच्चि। सो अहोसि सब्बसोवण्णमयो। ‘‘इदं पन ते, महाराज, ताव बहुं सुवण्णं कुतो’’ति? ‘‘अञ्ञातं, भन्ते, अय्यस्सेवेसो इद्धानुभावो’’ति। तं आरामिककुलं मुञ्चापेसि। मनुस्सा – ‘‘अय्येन किर पिलिन्दवच्छेन सराजिकाय परिसाय उत्तरिमनुस्सधम्मं इद्धिपाटिहारियं दस्सित’’न्ति, अत्तमना अभिप्पसन्ना आयस्मतो पिलिन्दवच्छस्स पञ्च भेसज्जानि अभिहरिंसु, सेय्यथिदं – सप्पि नवनीतं तेलं मधु फाणितं। पकतियापि च आयस्मा पिलिन्दवच्छो लाभी होति पञ्चन्नं भेसज्जानं। लद्धं लद्धं परिसाय विस्सज्जेति। परिसा चस्स होति बाहुल्लिका। लद्धं लद्धं कोलम्बेपि घटेपि पूरेत्वा पटिसामेति, परिस्सावनानिपि थविकायोपि पूरेत्वा वातपानेसु लग्गेति। तानि ओलीनविलीनानि तिट्ठन्ति। उन्दूरेहिपि विहारा ओकिण्णविकिण्णा होन्ति। मनुस्सा विहारचारिकं आहिण्डन्ता पस्सित्वा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘अन्तोकोट्ठागारिका इमे समणा सक्यपुत्तिया, सेय्यथापि राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो’’ति ! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खू एवरूपाय बाहुल्लाय चेतेस्सन्ती’’ति! अथ खो ते भिक्खू ते अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर, भिक्खवे, भिक्खू एवरूपाय बाहुल्लाय चेतेन्ती’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम ते, भिक्खवे, मोघपुरिसा एवरूपाय बाहुल्लाय चेतेस्सन्ति! नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
६२२. ‘‘यानि खो पन तानि गिलानानं भिक्खूनं पटिसायनीयानि भेसज्जानि, सेय्यथिदं – सप्पि नवनीतं तेलं मधु फाणितं, तानि पटिग्गहेत्वा सत्ताहपरमं सन्निधिकारकं परिभुञ्जितब्बानि। तं अतिक्कामयतो निस्सग्गियं पाचित्तिय’’न्ति।
६२३. यानि खो पन तानि गिलानानं भिक्खूनं पटिसायनीयानि भेस्सज्जानीति सप्पि नाम गोसप्पि वा अजिकासप्पि वा महिंससप्पि महिससप्पि (सी॰ स्या॰) वा येसं मंसं कप्पति तेसं सप्पि। नवनीतं नाम तेसं येव नवनीतं। तेलं नाम तिलतेलं सासपतेलं मधुकतेलं एरण्डतेलं वसातेलं। मधु नाम मक्खिकामधु। फाणितं नाम उच्छुम्हा निब्बत्तं।
तानि पटिग्गहेत्वा सत्ताहपरमं सन्निधिकारकं परिभुञ्जितब्बानीति सत्ताहपरमता परिभुञ्जितब्बानि।
तं अतिक्कामयतो निस्सग्गियं होतीति अट्ठमे अरुणुग्गमने निस्सग्गियं होति। निस्सज्जितब्बं सङ्घस्स वा गणस्स वा पुग्गलस्स वा। एवञ्च पन, भिक्खवे, निस्सज्जितब्बं…पे॰… इदं मे, भन्ते, भेसज्जं सत्ताहातिक्कन्तं निस्सग्गियं, इमाहं सङ्घस्स निस्सज्जामीति…पे॰… ददेय्याति…पे॰… ददेय्युन्ति…पे॰… आयस्मतो दम्मीति।
६२४. सत्ताहातिक्कन्ते अतिक्कन्तसञ्ञी, निस्सग्गियं पाचित्तियं। सत्ताहातिक्कन्ते वेमतिको, निस्सग्गियं पाचित्तियं। सत्ताहातिक्कन्ते अनतिक्कन्तसञ्ञी, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अनधिट्ठिते अधिट्ठितसञ्ञी, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अविस्सज्जिते विस्सज्जितसञ्ञी, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अनट्ठे नट्ठसञ्ञी, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अविनट्ठे विनट्ठसञ्ञी, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अदड्ढे दड्ढसञ्ञी, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अविलुत्ते विलुत्तसञ्ञी, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
निस्सट्ठं पटिलभित्वा न कायिकेन परिभोगेन परिभुञ्जितब्बं, न अज्झोहरितब्बं, पदीपे वा काळवण्णे वा उपनेतब्बं, अञ्ञेन भिक्खुना कायिकेन परिभोगेन परिभुञ्जितब्बं, न अज्झोहरितब्बं।
सत्ताहानतिक्कन्ते अतिक्कन्तसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। सत्ताहानतिक्कन्ते वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। सत्ताहानतिक्कन्ते अनतिक्कन्तसञ्ञी, अनापत्ति।
६२५. अनापत्ति अन्तोसत्ताहं अधिट्ठेति, विस्सज्जेति, नस्सति, विनस्सति, डय्हति, अच्छिन्दित्वा गण्हन्ति, विस्सासं गण्हन्ति, अनुपसम्पन्नस्स चत्तेन वन्तेन मुत्तेन अनपेक्खो दत्वा पटिलभित्वा परिभुञ्जति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
भेसज्जसिक्खापदं निट्ठितं ततियं।
४. वस्सिकसाटिकसिक्खापदं
६२६. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन भगवता भिक्खूनं वस्सिकसाटिका अनुञ्ञाता होति। छब्बग्गिया भिक्खू – ‘‘भगवता वस्सिकसाटिका अनुञ्ञाता’’ति, पटिकच्चेव पटिगच्चेव (सी॰) वस्सिकसाटिकचीवरं परियेसन्ति, पटिकच्चेव कत्वा निवासेन्ति, जिण्णाय वस्सिकसाटिकाय नग्गा कायं ओवस्सापेन्ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू पटिकच्चेव वस्सिकसाटिकचीवरं परियेसिस्सन्ति, पटिकच्चेव कत्वा निवासेस्सन्ति, जिण्णाय वस्सिकसाटिकाय नग्गा कायं ओवस्सापेस्सन्ती’’ति! अथ खो ते भिक्खू छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, पटिकच्चेव वस्सिकसाटिकचीवरं परियेसथ? पटिकच्चेव कत्वा निवासेथ? जिण्णाय वस्सिकसाटिकाय नग्गा कायं ओवस्सापेथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे मोघपुरिसा, पटिकच्चेव वस्सिकसाटिकचीवरं परियेसिस्सथ, पटिकच्चेव कत्वा निवासेस्सथ, जिण्णाय वस्सिकसाटिकाय नग्गा कायं ओवस्सापेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
६२७. ‘‘मासो सेसो गिम्हान’न्ति भिक्खुना वस्सिकसाटिकचीवरं परियेसितब्बं ; ‘अद्धमासो सेसो गिम्हान’न्ति कत्वा निवासेतब्बं । ‘ओरेन चे मासो सेसो गिम्हान’न्ति वस्सिकसाटिकचीवरं परियेसेय्य, ‘ओरेनद्धमासो सेसो गिम्हान’न्ति कत्वा निवासेय्य, निस्सग्गियं पाचित्तिय’’न्ति।
६२८. ‘मासो सेसो गिम्हान’न्ति भिक्खुना वस्सिकसाटिकचीवरं परियेसितब्बन्ति। ये मनुस्सा पुब्बेपि वस्सिकसाटिकचीवरं देन्ति ते उपसङ्कमित्वा एवमस्सु वचनीया – ‘‘कालो वस्सिकसाटिकाय, समयो वस्सिकसाटिकाय, अञ्ञेपि मनुस्सा वस्सिकसाटिकचीवरं देन्ती’’ति। न वत्तब्बा – ‘‘देथ मे वस्सिकसाटिकचीवरं, आहरथ मे वस्सिकसाटिकचीवरं, परिवत्तेथ मे वस्सिकसाटिकचीवरं, चेतापेथ मे वस्सिकसाटिकचीवर’’न्ति।
‘अद्धमासो सेसो गिम्हान’न्ति कत्वा निवासेतब्बन्ति। अद्धमासे सेसे गिम्हाने कत्वा निवासेतब्बं।
‘ओरेन चे मासो सेसो गिम्हान’न्ति अतिरेकमासे सेस गिम्हाने वस्सिकसाटिकचीवरं परियेसति, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
‘ओरेनद्धमासो सेसो गिम्हान’न्ति अतिरेकद्धमासे सेसे गिम्हाने कत्वा निवासेति, निस्सग्गियं होति। निस्सज्जितब्बं सङ्घस्स वा गणस्स वा पुग्गलस्स वा। एवञ्च पन, भिक्खवे, निस्सज्जितब्बं…पे॰… इदं मे, भन्ते , वस्सिकसाटिकचीवरं अतिरेकमासे सेसे गिम्हाने परियिट्ठं अतिरेकद्धमासे सेसे गिम्हाने कत्वा परिदहितं निस्सग्गियं। इमाहं सङ्घस्स निस्सज्जामीति।…पे॰… ददेय्याति…पे॰… ददेय्युन्ति…पे॰… आयस्मतो दम्मीति।
६२९. अतिरेकमासे सेसे गिम्हाने अतिरेकसञ्ञी वस्सिकसाटिकचीवरं परियेसति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अतिरेकमासे सेसे गिम्हाने वेमतिको वस्सिकसाटिकचीवरं परियेसति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अतिरेकमासे सेसे गिम्हाने ऊनकसञ्ञी वस्सिकसाटिकचीवरं परियेसति, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
अतिरेकद्धमासे सेसे गिम्हाने अतिरेकसञ्ञी कत्वा निवासेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अतिरेकद्धमासे सेसे गिम्हाने वेमतिको कत्वा निवासेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं । अतिरेकद्धमासे सेसे गिम्हाने ऊनकसञ्ञी कत्वा निवासेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
सतिया वस्सिकसाटिकाय नग्गो कायं ओवस्सापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। ऊनकमासे सेसे गिम्हाने अतिरेकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। ऊनकमासे सेसे गिम्हाने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। ऊनकमासे सेसे गिम्हाने ऊनकसञ्ञी, अनापत्ति।
ऊनकद्धमासे सेसे गिम्हाने अतिरेकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। ऊनकद्धमासे सेसे गिम्हाने वेमतिको , आपत्ति दुक्कटस्स। ऊनकद्धमासे सेसे गिम्हाने ऊनकसञ्ञी, अनापत्ति।
६३०. अनापत्ति ‘मासो सेसो गिम्हान’न्ति वस्सिकसाटिकचीवरं परियेसति , ‘अद्धमासो सेसो गिम्हान’न्ति कत्वा निवासेति, ‘ऊनकमासो सेसो गिम्हान’न्ति वस्सिकसाटिकचीवरं परियेसति, ‘ऊनकद्धमासो सेसो गिम्हान’न्ति कत्वा निवासेति, परियिट्ठाय वस्सिकसाटिकाय वस्सं उक्कड्ढिय्यति, निवत्थाय वस्सिकसाटिकाय वस्सं उक्कड्ढिय्यति, धोवित्वा निक्खिपितब्बं; समये निवासेतब्बं, अच्छिन्नचीवरस्स, नट्ठचीवरस्स, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
वस्सिकसाटिकसिक्खापदं निट्ठितं चतुत्थं।
५. चीवरअच्छिन्दनसिक्खापदं
६३१. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो भातुनो सद्धिविहारिकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘एहावुसो, जनपदचारिकं पक्कमिस्सामा’’ति। ‘‘नाहं, भन्ते, गमिस्सामि; दुब्बलचीवरोम्ही’’ति। ‘‘एहावुसो, अहं ते चीवरं दस्सामी’’ति तस्स चीवरं अदासि। अस्सोसि खो सो भिक्खु – ‘‘भगवा किर जनपदचारिकं पक्कमिस्सती’’ति। अथ खो तस्स भिक्खुनो एतदहोसि – ‘‘न दानाहं आयस्मता उपनन्देन सक्यपुत्तेन सद्धिं जनपदचारिकं पक्कमिस्सामि, भगवता सद्धिं जनपदचारिकं पक्कमिस्सामी’’ति। अथ खो आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘एहि दानि, आवुसो, जनपदचारिकं पक्कमिस्सामा’’ति। ‘‘नाहं, भन्ते, तया सद्धिं जनपदचारिकं पक्कमिस्सामि, भगवता सद्धिं जनपदचारिकं पक्कमिस्सामी’’ति। ‘‘यम्पि त्याहं, आवुसो, चीवरं अदासिं, मया सद्धिं जनपदचारिकं पक्कमिस्सती’’ति, कुपितो अनत्तमनो अच्छिन्दि।
अथ खो सो भिक्खु भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो भिक्खुस्स सामं चीवरं दत्वा कुपितो अनत्तमनो अच्छिन्दिस्सती’’ति! अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर त्वं, उपनन्द, भिक्खुस्स सामं चीवरं दत्वा कुपितो अनत्तमनो अच्छिन्दी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस , भिक्खुस्स सामं चीवरं दत्वा कुपितो अनत्तमनो अच्छिन्दिस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
६३२. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुस्स सामं चीवरं दत्वा कुपितो अनत्तमनो अच्छिन्देय्य वा अच्छिन्दापेय्य वा, निस्सग्गियं पाचित्तिय’’न्ति।
६३३. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुस्साति अञ्ञस्स भिक्खुस्स।
सामन्ति सयं दत्वा।
चीवरं नाम छन्नं चीवरानं अञ्ञतरं चीवरं, विकप्पनुपगं पच्छिमं।
कुपितो अनत्तमनोति अनभिरद्धो आहतचित्तो खिलजातो।
अच्छिन्देय्याति सयं अच्छिन्दति, निस्सग्गियं पाचित्तियं निस्सग्गियं होति (स्या॰)।
अच्छिन्दापेय्याति अञ्ञं आणापेति, आपत्ति दुक्कटस्स। सकिं आणत्तो बहुकम्पि अच्छिन्दति, निस्सग्गियं होति। निस्सज्जितब्बं सङ्घस्स वा गणस्स वा पुग्गलस्स वा। एवञ्च पन, भिक्खवे, निस्सज्जितब्बं…पे॰… इदं मे, भन्ते, चीवरं भिक्खुस्स सामं दत्वा अच्छिन्नं निस्सग्गियं इमाहं सङ्घस्स निस्सज्जामीति…पे॰… ददेय्याति …पे॰… ददेय्युन्ति…पे॰… आयस्मतो दम्मीति।
६३४. उपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी चीवरं दत्वा कुपितो अनत्तमनो अच्छिन्दति वा अच्छिन्दापेति वा, निस्सग्गियं पाचित्तियं। उपसम्पन्ने वेमतिको चीवरं दत्वा कुपितो अनत्तमनो अच्छिन्दति वा अच्छिन्दापेति वा, निस्सग्गियं पाचित्तियं। उपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी चीवरं दत्वा कुपितो अनत्तमनो अच्छिन्दति वा अच्छिन्दापेति वा, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
अञ्ञं परिक्खारं दत्वा कुपितो अनत्तमनो अच्छिन्दति वा अच्छिन्दापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्नस्स चीवरं वा अञ्ञं वा परिक्खारं दत्वा कुपितो अनत्तमनो अच्छिन्दति वा अच्छिन्दापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
६३५. अनापत्ति – सो वा देति, तस्स वा विस्ससन्तो गण्हाति, उम्मत्तकस्स आदिकम्मिकस्साति।
चीवरअच्छिन्दनसिक्खापदं निट्ठितं पञ्चमं।
६. सुत्तविञ्ञत्तिसिक्खापदं
६३६. तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू चीवरकारसमये बहुं सुत्तं विञ्ञापेसुं। कतेपि चीवरे बहुं सुत्तं अवसिट्ठं होति। अथ खो छब्बग्गियानं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘हन्द मयं, आवुसो, अञ्ञम्पि सुत्तं विञ्ञापेत्वा तन्तवायेहि चीवरं वायापेमा’’ति। अथ खो छब्बग्गिया भिक्खू अञ्ञम्पि सुत्तं विञ्ञापेत्वा तन्तवायेहि चीवरं वायापेसुं। वीतेपि चीवरे बहुं सुत्तं अवसिट्ठं होति। दुतियम्पि खो छब्बग्गिया भिक्खू अञ्ञम्पि सुत्तं विञ्ञापेत्वा तन्तवायेहि चीवरं वायापेसुं। वीतेपि चीवरे बहुं सुत्तं अवसिट्ठं होति। ततियम्पि खो छब्बग्गिया भिक्खू अञ्ञम्पि सुत्तं विञ्ञापेत्वा तन्तवायेहि चीवरं वायापेसुं। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया सामं सुत्तं विञ्ञापेत्वा तन्तवायेहि चीवरं वायापेस्सन्ती’’ति!
अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू सामं सुत्तं विञ्ञापेत्वा तन्तवायेहि चीवरं वायापेस्सन्ती’’ति! अथ खो ते भिक्खू छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे , सामं सुत्तं विञ्ञापेत्वा तन्तवायेहि चीवरं वायापेथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, सामं सुत्तं विञ्ञापेत्वा तन्तवायेहि चीवरं वायापेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
६३७. ‘‘यो पन भिक्खु सामं सुत्तं विञ्ञापेत्वा तन्तवायेहि चीवरं वायापेय्य, निस्सग्गियं पाचित्तिय’’न्ति।
६३८. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
सामन्ति सयं विञ्ञापेत्वा।
सुत्तं नाम छ सुत्तानि – खोमं कप्पासिकं कोसेय्यं कम्बलं साणं भङ्गं।
तन्तवायेहीति पेसकारेहि वायापेति, पयोगे पयोगे दुक्कटं वायापेति, पयोगे दुक्कटं (स्या॰)। पटिलाभेन निस्सग्गियं होति। निस्सज्जितब्बं सङ्घस्स वा गणस्स वा पुग्गलस्स वा। एवञ्च पन, भिक्खवे, निस्सज्जितब्बं…पे॰… इदं मे, भन्ते, चीवरं सामं सुत्तं विञ्ञापेत्वा तन्तवायेहि वायापितं निस्सग्गियं। इमाहं सङ्घस्स निस्सज्जामीति…पे॰… ददेय्याति…पे॰… ददेय्युन्ति…पे॰… आयस्मतो दम्मीति।
६३९. वायापिते वायापितसञ्ञी, निस्सग्गियं पाचित्तियं। वायापिते वेमतिको, निस्सग्गियं पाचित्तियं। वायापिते अवायापितसञ्ञी, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
अवायापिते वायापितसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अवायापिते वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अवायापिते अवायापितसञ्ञी, अनापत्ति।
६४०. अनापत्ति – चीवरं सिब्बेतुं, आयोगे, कायबन्धने, अंसबन्धके अंसवट्टके (सी॰), पत्तत्थविकाय, परिस्सावने, ञातकानं, पवारितानं, अञ्ञस्सत्थाय, अत्तनो धनेन, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
सुत्तविञ्ञत्तिसिक्खापदं निट्ठितं छट्ठं।
७. महापेसकारसिक्खापदं
६४१. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो पुरिसो पवासं गच्छन्तो पजापतिं एतदवोच – ‘‘सुत्तं धारयित्वा अमुकस्स तन्तवायस्स देहि, चीवरं वायापेत्वा निक्खिप, आगतो अय्यं उपनन्दं चीवरेन अच्छादेस्सामी’’ति। अस्सोसि खो अञ्ञतरो पिण्डचारिको भिक्खु तस्स पुरिसस्स इमं वाचं भासमानस्स। अथ खो सो भिक्खु येनायस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं एतदवोच – ‘‘महापुञ्ञोसि त्वं, आवुसो उपनन्द, अमुकस्मिं ओकासे अञ्ञतरो पुरिसो पवासं गच्छन्तो पजापतिं एतदवोच – ‘‘सुत्तं धारयित्वा अमुकस्स तन्तवायस्स देहि, चीवरं वायापेत्वा निक्खिप, आगतो अय्यं उपनन्दं चीवरेन अच्छादेस्सामी’’ति। ‘‘अत्थावुसो, मं सो उपट्ठाको’’ति। सोपि खो तन्तवायो आयस्मतो उपनन्दस्स सक्यपुत्तस्स उपट्ठाको होति। अथ खो आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो येन सो तन्तवायो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तं तन्तवायं एतदवोच – ‘‘इदं खो, आवुसो, चीवरं मं उद्दिस्स विय्यति; आयतञ्च करोहि वित्थतञ्च। अप्पितञ्च सुवीतञ्च सुप्पवायितञ्च सुविलेखितञ्च सुवितच्छितञ्च करोही’’ति। ‘‘एते खो मे, भन्ते, सुत्तं धारयित्वा अदंसु; इमिना सुत्तेन चीवरं विनाही’’ति। ‘‘न, भन्ते, सक्का आयतं वा वित्थतं वा अप्पितं वा कातुं। सक्का च खो, भन्ते, सुवीतञ्च सुप्पवायितञ्च सुविलेखितञ्च सुवितच्छितञ्च कातु’’न्ति। ‘‘इङ्घ त्वं, आवुसो, आयतञ्च करोहि वित्थतञ्च अप्पितञ्च। न तेन सुत्तेन पटिबद्धं भविस्सती’’ति।
अथ खो सो तन्तवायो यथाभतं सुत्तं तन्ते उपनेत्वा येन सा इत्थी तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तं इत्थिं एतदवोच – ‘‘सुत्तेन, अय्ये, अत्थो’’ति। ‘‘ननु त्वं अय्यो अय्य (स्या॰) मया वुत्तो – ‘इमिना सुत्तेन चीवरं विनाही’’’ति। ‘‘सच्चाहं, अय्ये, तया वुत्तो – ‘इमिना सुत्तेन चीवरं विनाही’ति। अपिच, मं अय्यो उपनन्दो एवमाह – ‘इङ्घ त्वं, आवुसो, आयतञ्च करोहि वित्थतञ्च अप्पितञ्च, न तेन सुत्तेन पटिबद्धं भविस्सती’’’ति। अथ खो सा इत्थी यत्तकंयेव सुत्तं पठमं अदासि तत्तकं पच्छा अदासि। अस्सोसि खो आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो – ‘‘सो किर पुरिसो पवासतो आगतो’’ति। अथ खो आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो येन तस्स पुरिसस्स निवेसनं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि। अथ खो सो पुरिसो येनायस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो सो पुरिसो पजापतिं एतदवोच – ‘‘वीतं तं चीवर’’न्ति? ‘‘आमाय्य, वीतं तं चीवर’’न्ति। ‘‘आहर, अय्यं उपनन्दं चीवरेन अच्छादेस्सामी’’ति। अथ खो सा इत्थी तं चीवरं नीहरित्वा सामिकस्स दत्वा एतमत्थं आरोचेसि। अथ खो सो पुरिसो आयस्मतो उपनन्दस्स सक्यपुत्तस्स चीवरं दत्वा उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘महिच्छा इमे समणा सक्यपुत्तिया असन्तुट्ठा। नयिमे सुकरा चीवरेन अच्छादेतुं। कथञ्हि नाम अय्यो उपनन्दो मया पुब्बे अप्पवारितो तन्तवाये गहपतिकस्स तन्तवाये (क॰) उपसङ्कमित्वा चीवरे विकप्पं आपज्जिस्सती’’ति।
अस्सोसुं खो भिक्खू तस्स पुरिसस्स उज्झायन्तस्स खिय्यन्तस्स विपाचेन्तस्स। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो पुब्बे अप्पवारितो गहपतिकस्स तन्तवाये उपसङ्कमित्वा चीवरे विकप्पं आपज्जिस्सती’’ति! अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर त्वं, उपनन्द, पुब्बे अप्पवारितो गहपतिकस्स तन्तवाये उपसङ्कमित्वा चीवरे विकप्पं आपज्जी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। ‘‘ञातको ते, उपनन्द, अञ्ञातको’’ति? ‘‘अञ्ञातको, भगवा’’ति। ‘‘अञ्ञातको, मोघपुरिस, अञ्ञातकस्स न जानाति पतिरूपं वा अप्पतिरूपं वा सन्तं वा असन्तं वा। तत्थ नाम त्वं, मोघपुरिस, पुब्बे अप्पवारितो अञ्ञातकस्स गहपतिकस्स तन्तवाये उपसङ्कमित्वा चीवरे विकप्पं आपज्जिस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
६४२. ‘‘भिक्खुं पनेव उद्दिस्स अञ्ञातको गहपति वा गहपतानी वा तन्तवायेहि चीवरं वायापेय्य, तत्र चे सो भिक्खु पुब्बे अप्पवारितो तन्तवाये उपसङ्कमित्वा चीवरे विकप्पं आपज्जेय्य – ‘इदं खो, आवुसो, चीवरं मं उद्दिस्स विय्यति। आयतञ्च करोथ वित्थतञ्च। अप्पितञ्च सुवीतञ्च सुप्पवायितञ्च सुविलेखितञ्च सुवितच्छितञ्च करोथ। अप्पेव नाम मयम्पि आयस्मन्तानं किञ्चिमत्तं अनुपदज्जेय्यामा’ति। एवञ्च सो भिक्खु वत्वा किञ्चिमत्तं अनुपदज्जेय्य अन्तमसो पिण्डपातमत्तम्पि, निस्सग्गियं पाचित्तिय’’न्ति।
६४३. भिक्खुं पनेव उद्दिस्साति भिक्खुस्सत्थाय भिक्खुं आरम्मणं करित्वा भिक्खुं अच्छादेतुकामो।
अञ्ञातको नाम मातितो वा पितितो वा याव सत्तमा पितामहयुगा असम्बद्धो।
गहपति नाम यो कोचि अगारं अज्झावसति।
गहपतानी नाम या काचि अगारं अज्झावसति।
तन्तवायेहीति पेसकारेहि।
चीवरं नाम छन्नं चीवरानं अञ्ञतरं चीवरं विकप्पनुपगं पच्छिमं।
वायापेय्याति विनापेति।
तत्र चे सो भिक्खूति यं भिक्खुं उद्दिस्स चीवरं विय्यति सो भिक्खु।
पुब्बे अप्पवारितोति पुब्बे अवुत्तो होति – ‘‘कीदिसेन ते, भन्ते, चीवरेन अत्थो, कीदिसं ते चीवरं वायापेमी’’ति?
तन्तवाये उपसङ्कमित्वाति घरं गन्त्वा यत्थ कत्थचि उपसङ्कमित्वा।
चीवरे विकप्पं आपज्जेय्याति – ‘‘इदं खो, आवुसो, चीवरं मं उद्दिस्स विय्यति, आयतञ्च करोथ वित्थतञ्च। अप्पितञ्च सुवीतञ्च सुप्पवायितञ्च सुविलेखितञ्च सुवितच्छितञ्च करोथ। अप्पेव नाम मयम्पि आयस्मन्तानं किञ्चिमत्तं अनुपदज्जेय्यामा’’ति।
एवञ्च सो भिक्खु वत्वा किञ्चिमत्तं अनुपदज्जेय्य अन्तमसो पिण्डपातमत्तम्पीति। पिण्डपातो नाम यागुपि भत्तम्पि खादनीयम्पि चुण्णपिण्डोपि दन्तकट्ठम्पि दसिकसुत्तम्पि, अन्तमसो धम्मम्पि भणति।
तस्स वचनेन आयतं वा वित्थतं वा अप्पितं वा करोति, पयोगे दुक्कटं। पटिलाभेन निस्सग्गियं होति। निस्सज्जितब्बं सङ्घस्स वा गणस्स वा पुग्गलस्स वा। एवञ्च पन, भिक्खवे, निस्सज्जितब्बं…पे॰… इदं मे, भन्ते, चीवरं पुब्बे अप्पवारितो अञ्ञातकस्स गहपतिकस्स तन्तवाये उपसङ्कमित्वा चीवरे विकप्पं आपन्नं निस्सग्गियं। इमाहं सङ्घस्स निस्सज्जामीति…पे॰… ददेय्याति…पे॰… ददेय्युन्ति…पे॰… आयस्मतो दम्मीति।
६४४. अञ्ञातके अञ्ञातकसञ्ञी पुब्बे अप्पवारितो गहपतिकस्स तन्तवाये उपसङ्कमित्वा चीवरे विकप्पं आपज्जति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अञ्ञातके वेमतिको पुब्बे अप्पवारितो गहपतिकस्स तन्तवाये उपसङ्कमित्वा चीवरे विकप्पं आपज्जति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अञ्ञातके ञातकसञ्ञी पुब्बे अप्पवारितो गहपतिकस्स तन्तवाये उपसङ्कमित्वा चीवरे विकप्पं आपज्जति, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
ञातके अञातकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। ञातके वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। ञातके ञातकसञ्ञी, अनापत्ति।
६४५. अनापत्ति – ञातकानं, पवारितानं, अञ्ञस्सत्थाय, अत्तनो धनेन, महग्घं वायापेतुकामस्स अप्पग्घं वायापेति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
महापेसकारसिक्खापदं निट्ठितं सत्तमं।
८. अच्चेकचीवरसिक्खापदं
६४६. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो महामत्तो पवासं गच्छन्तो भिक्खूनं सन्तिके दूतं पाहेसि – ‘‘आगच्छन्तु भदन्ता वस्सावासिकं दस्सामी’’ति। भिक्खू – ‘वस्संवुट्ठानं भगवता वस्सावासिकं अनुञ्ञात’न्ति, कुक्कुच्चायन्ता नागमंसु। अथ खो सो महामत्तो उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘कथञ्हि नाम भदन्ता मया दूते पहिते नागच्छिस्सन्ति! अहञ्हि सेनाय गच्छामि। दुज्जानं जीवितं दुज्जानं मरण’’न्ति। अस्सोसुं खो भिक्खू तस्स महामत्तस्स उज्झायन्तस्स खिय्यन्तस्स विपाचेन्तस्स। अथ खो ते भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, अच्चेकचीवरं पटिग्गहेत्वा निक्खिपितु’’न्ति।
६४७. तेन खो पन समयेन भिक्खू – ‘‘भगवता अनुञ्ञातं अच्चेकचीवरं पटिग्गहेत्वा निक्खिपितु’’न्ति , अच्चेकचीवरानि पटिग्गहेत्वा चीवरकालसमयं अतिक्कामेन्ति। तानि चीवरानि चीवरवंसे भण्डिकाबद्धानि तिट्ठन्ति। अद्दस खो आयस्मा आनन्दो सेनासनचारिकं आहिण्डन्तो तानि चीवरानि चीवरवंसे भण्डिकाबद्धानि। तिट्ठन्ते दिस्वा भिक्खू एतदवोच – ‘‘कस्सिमानि, आवुसो, चीवरानि चीवरवंसे भण्डिकाबद्धानि तिट्ठन्ती’’ति? ‘‘अम्हाकं, आवुसो, अच्चेकचीवरानी’’ति। ‘‘कीवचिरं पनावुसो, इमानि चीवरानि निक्खित्तानी’’ति? अथ खो ते भिक्खू आयस्मतो आनन्दस्स यथानिक्खित्तं आरोचेसुं। आयस्मा आनन्दो उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खू अच्चेकचीवरं पटिग्गहेत्वा चीवरकालसमयं अतिक्कामेस्सन्ती’’ति! अथ खो आयस्मा आनन्दो ते भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसि…पे॰… – ‘‘सच्चं किर, भिक्खवे, भिक्खू अच्चेकचीवरं पटिग्गहेत्वा चीवरकालसमयं अतिक्कामेन्ती’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम ते, भिक्खवे, मोघपुरिसा अच्चेकचीवरं पटिग्गहेत्वा चीवरकालसमयं अतिक्कामेस्सन्ति! नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
६४८. ‘‘दसाहानागतं कत्तिकतेमासिकपुण्णमं भिक्खुनो पनेव अच्चेकचीवरं उप्पज्जेय्य, अच्चेकं मञ्ञमानेन भिक्खुना पटिग्गहेतब्बं, पटिग्गहेत्वा याव चीवरकालसमयं निक्खिपितब्बं। ततो चे उत्तरि निक्खिपेय्य, निस्सग्गियं पाचित्तिय’’न्ति।
६४९. दसाहानागतन्ति दसाहानागताय पवारणाय।
कत्तिकतेमासिकपुण्णमन्ति पवारणा कत्तिका वुच्चति।
अच्चेकचीवरं नाम सेनाय वा गन्तुकामो होति, पवासं वा गन्तुकामो होति, गिलानो वा होति, गब्भिनी वा होति, अस्सद्धस्स वा सद्धा उप्पन्ना होति, अप्पसन्नस्स वा पसादो उप्पन्नो होति, सो चे भिक्खूनं सन्तिके दूतं पहिणेय्य – ‘‘आगच्छन्तु भदन्ता वस्सावासिकं दस्सामी’’ति, एतं अच्चेकचीवरं नाम।
अच्चेकं मञ्ञमानेन भिक्खुना पटिग्गहेतब्बं पटिग्गहेत्वा याव चीवरकालसमयं निक्खिपितब्बन्ति सञ्ञाणं कत्वा निक्खिपितब्बं – ‘‘इदं अच्चेकचीवर’’न्ति।
चीवरकालसमयो नाम अनत्थते कथिने वस्सानस्स पच्छिमो मासो, अत्थते कथिने पञ्चमासा।
ततो चे उत्तरि निक्खिपेय्याति अनत्थते कथिने वस्सानस्स पच्छिमं दिवसं अतिक्कामेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं निस्सग्गियं होति (स्या॰)। अत्थते कथिने कथिनुद्धारदिवसं अतिक्कामेति, निस्सग्गियं होति। निस्सज्जितब्बं सङ्घस्स वा गणस्स वा पुग्गलस्स वा। एवञ्च पन, भिक्खवे, निस्सज्जितब्बं…पे॰… इदं मे, भन्ते, अच्चेकचीवरं चीवरकालसमयं अतिक्कामितं निस्सग्गियं। इमाहं सङ्घस्स निस्सज्जामीति…पे॰… ददेय्याति…पे॰… ददेय्युन्ति…पे॰… आयस्मतो दम्मीति।
६५०. अच्चेकचीवरे अच्चेकचीवरसञ्ञी चीवरकालसमयं अतिक्कामेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अच्चेकचीवरे वेमतिको चीवरकालसमयं अतिक्कामेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अच्चेकचीवरे अनच्चेकचीवरसञ्ञी चीवरकालसमयं अतिक्कामेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अनधिट्ठिते अधिट्ठितसञ्ञी …पे॰… अविकप्पिते विकप्पितसञ्ञी… अविस्सज्जिते विस्सज्जितसञ्ञी… अनट्ठे नट्ठसञ्ञी… अविनट्ठे विनट्ठसञ्ञी… अदड्ढे दड्ढसञ्ञी… अविलुत्ते विलुत्तसञ्ञी चीवरकालसमयं अतिक्कामेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
निस्सग्गियं चीवरं अनिस्सज्जित्वा परिभुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनच्चेकचीवरे अच्चेकचीवरसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अनच्चेकचीवरे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनच्चेकचीवरे अनच्चेकचीवरसञ्ञी, अनापत्ति।
६५१. अनापत्ति – अन्तोसमये अधिट्ठेति, विकप्पेति, विस्सज्जेति, नस्सति, विनस्सति, डय्हति, अच्छिन्दित्वा गण्हन्ति, विस्सासं गण्हन्ति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
अच्चेकचीवरसिक्खापदं निट्ठितं अट्ठमं।
९. सासङ्कसिक्खापदं
६५२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन भिक्खू वुत्थवस्सा आरञ्ञकेसु सेनासनेसु विहरन्ति। कत्तिकचोरका भिक्खू – ‘‘लद्धलाभा’’ति परिपातेन्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, आरञ्ञकेसु सेनासनेसु विहरन्तेन तिण्णं चीवरानं अञ्ञतरं चीवरं अन्तरघरे निक्खिपितु’’न्ति।
तेन खो पन समयेन भिक्खू – ‘‘भगवता अनुञ्ञातं आरञ्ञकेसु सेनासनेसु विहरन्तेन तिण्णं चीवरानं अञ्ञतरं चीवरं अन्तरघरे निक्खिपितु’’न्ति तिण्णं चीवरानं अञ्ञतरं चीवरं अन्तरघरे निक्खिपित्वा अतिरेकछारत्तं विप्पवसन्ति। तानि चीवरानि नस्सन्तिपि विनस्सन्तिपि डय्हन्तिपि उन्दूरेहिपि खज्जन्ति। भिक्खू दुच्चोळा होन्ति लूखचीवरा। भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘किस्स तुम्हे, आवुसो, दुच्चोळा लूखचीवरा’’ति? अथ खो ते भिक्खू भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसुं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खू तिण्णं चीवरानं अञ्ञतरं चीवरं अन्तरघरे निक्खिपित्वा अतिरेकछारत्तं विप्पवसिस्सन्ती’’ति! अथ खो ते भिक्खू ते अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… सच्चं किर, भिक्खवे , भिक्खू तिण्णं चीवरानं अञ्ञतरं चीवरं अन्तरघरे निक्खिपित्वा अतिरेकछारत्तं विप्पवसन्तीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम ते, भिक्खवे, मोघपुरिसा तिण्णं चीवरानं अञ्ञतरं चीवरं अन्तरघरे निक्खिपित्वा अतिरेकछारत्तं विप्पवसिस्सन्ति! नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
६५३. ‘‘उपवस्सं खो पन कत्तिकपुण्णमं यानि खो पन तानि आरञ्ञकानि सेनासनानि सासङ्कसम्मतानि सप्पटिभयानि तथारूपेसु भिक्खु सेनासनेसु विहरन्तो आकङ्खमानो तिण्णं चीवरानं अञ्ञतरं चीवरं अन्तरघरे निक्खिपेय्य, सिया च तस्स भिक्खुनो कोचिदेव पच्चयो तेन चीवरेन विप्पवासाय। छारत्तपरमं तेन भिक्खुना तेन चीवरेन विप्पवसितब्बं। ततो चे उत्तरि विप्पवसेय्य, अञ्ञत्र भिक्खुसम्मुतिया, निस्सग्गियं पाचित्तिय’’न्ति।
६५४. उपवस्सं खो पनाति वुट्ठवस्सानं।
कत्तिकपुण्णमन्ति कत्तिकचातुमासिनी वुच्चति।
पाचि॰ ५७३ यानि खो पन तानि आरञ्ञकानि सेनासनानीति आरञ्ञकं नाम सेनासनं पञ्चधनुसतिकं पच्छिमं।
पाचि॰ ५७३ सासङ्कं नाम आरामे आरामूपचारे चोरानं निविट्ठोकासो दिस्सति, भुत्तोकासो दिस्सति, ठितोकासो दिस्सति, निसिन्नोकासो दिस्सति, निपन्नोकासो दिस्सति।
पाचि॰ ५७३ सप्पटिभयं नाम आरामे आरामूपचारे चोरेहि मनुस्सा हता दिस्सन्ति, विलुत्ता दिस्सन्ति, आकोटिता दिस्सन्ति ।
पाचि॰ ५७३ तथारूपेसु भिक्खु सेनासनेसु विहरन्तोति एवरूपेसु भिक्खु सेनासनेसु विहरन्तो।
आकङ्खमानोति इच्छमानो।
तिण्णं चीवरानं अञ्ञतरं चीवरन्ति सङ्घाटिं वा उत्तरासङ्गं वा अन्तरवासकं वा।
अन्तरघरे निक्खिपेय्याति समन्ता गोचरगामे निक्खिपेय्य।
सिया च तस्स भिक्खुनो कोचिदेव पच्चयो तेन चीवरेन विप्पवासायाति सिया पच्चयो सिया करणीयं।
छारत्तपरमं तेन भिक्खुना तेन चीवरेन विप्पवसितब्बन्ति छारत्तपरमता विप्पवसितब्बं।
अञ्ञत्र भिक्खुसम्मुतियाति ठपेत्वा भिक्खुसम्मुतिं।
ततो चे उत्तरि विप्पवसेय्याति सत्तमे अरुणुग्गमने निस्सग्गियं होति। निस्सज्जितब्बं सङ्घस्स वा गणस्स वा पुग्गलस्स वा। एवञ्च पन, भिक्खवे, निस्सज्जितब्बं। ‘‘इदं मे, भन्ते, चीवरं अतिरेकछारत्तं विप्पवुट्ठं, अञ्ञत्र भिक्खुसम्मुतिया, निस्सग्गियं। इमाहं सङ्घस्स निस्सज्जामी’’ति…पे॰… ददेय्याति…पे॰… ददेय्युन्ति…पे॰… आयस्मतो दम्मीति।
६५५. अतिरेकछारत्ते अतिरेकसञ्ञी विप्पवसति, अञ्ञत्र भिक्खुसम्मुतिया, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अतिरेकछारत्ते वेमतिको विप्पवसति, अञ्ञत्र भिक्खुसम्मुतिया, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अतिरेकछारत्ते ऊनकसञ्ञी विप्पवसति, अञ्ञत्र भिक्खुसम्मुतिया, निस्सग्गियं पाचित्तियं। अप्पच्चुद्धटे पच्चुद्धटसञ्ञी…पे॰… अविस्सज्जिते विस्सज्जितसञ्ञी… अनट्ठे नट्ठसञ्ञी… अविनट्ठे विनट्ठसञ्ञी… अदड्ढे दड्ढसञ्ञी … अविलुत्ते विलुत्तसञ्ञी विप्पवसति, अञ्ञत्र भिक्खुसम्मुतिया, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
निस्सग्गियं चीवरं अनिस्सज्जित्वा परिभुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। ऊनकछारत्ते अतिरेकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। ऊनकछारत्ते वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। ऊनकछारत्ते ऊनकसञ्ञी, अनापत्ति।
६५६. अनापत्ति – छारत्तं विप्पवसति, ऊनकछारत्तं विप्पवसति, छारत्तं विप्पवसित्वा पुन गामसीमं ओक्कमित्वा वसित्वा पक्कमति, अन्तो छारत्तं पच्चुद्धरति, विस्सज्जेति, नस्सति, विनस्सति, डय्हति, अच्छिन्दित्वा गण्हन्ति, विस्सासं गण्हन्ति, भिक्खुसम्मुतिया, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
सासङ्कसिक्खापदं निट्ठितं नवमं।
१०. परिणतसिक्खापदं
६५७. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन सावत्थियं अञ्ञतरस्स पूगस्स सङ्घस्स सचीवरभत्तं पटियत्तं होति – ‘‘भोजेत्वा चीवरेन अच्छादेस्सामा’’ति। अथ खो छब्बग्गिया भिक्खू येन सो पूगो तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा तं पूगं एतदवोचुं – ‘‘देथावुसो, अम्हाकं इमानि चीवरानी’’ति। ‘‘न मयं, भन्ते, दस्साम। अम्हाकं सङ्घस्स अनुवस्सं सचीवरभिक्खा पञ्ञत्ता’’ति। ‘‘बहू, आवुसो, सङ्घस्स दायका, बहू सङ्घस्स भत्ता भद्दा (क॰)। मयं तुम्हे निस्साय तुम्हे सम्पस्सन्ता इध विहराम। तुम्हे चे अम्हाकं न दस्सथ, अथ को चरहि अम्हाकं दस्सति? देथावुसो, अम्हाकं इमानि चीवरानी’’ति। अथ खो सो पूगो छब्बग्गियेहि भिक्खूहि निप्पीळियमानो यथापटियत्तं चीवरं छब्बग्गियानं भिक्खूनं दत्वा सङ्घं भत्तेन परिविसि। ये ते भिक्खू जानन्ति सङ्घस्स सचीवरभत्तं पटियत्तं, न च जानन्ति छब्बग्गियानं भिक्खूनं दिन्नन्ति, ते एवमाहंसु – ‘‘ओणोजेथावुसो, सङ्घस्स चीवर’’न्ति। ‘‘नत्थि, भन्ते। यथापटियत्तं चीवरं अय्या छब्बग्गिया अत्तनो परिणामेसु’’न्ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू जानं सङ्घिकं लाभं परिणतं अत्तनो परिणामेस्सन्ती’’ति ! अथ खो ते भिक्खू छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, जानं सङ्घिकं लाभं परिणतं अत्तनो परिणामेथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, जानं सङ्घिकं लाभं परिणतं अत्तनो परिणामेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
६५८. ‘‘यो पन भिक्खु जानं सङ्घिकं लाभं परिणतं अत्तनो परिणामेय्य, निस्सग्गियं पाचित्तिय’’न्ति।
६५९. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अय इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
पाचि॰ ४९१ जानाति नाम सामं वा जानाति अञ्ञे वा तस्स आरोचेन्ति सो वा आरोचेति।
पाचि॰ ४९१ सङ्घिकं नाम सङ्घस्स दिन्नं होति परिच्चत्तं।
पाचि॰ ४९१ लाभो नाम चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारा। अन्तमसो चुण्णपिण्डोपि, दन्तकट्ठम्पि, दसिकसुत्तम्पि।
पाचि॰ ४९१ परिणतं नाम दस्साम करिस्सामाति वाचा भिन्ना होति।
अत्तनो परिणामेति, पयोगे दुक्कटं। पटिलाभेन निस्सग्गियं होति। निस्सज्जितब्बं सङ्घस्स वा गणस्स वा पुग्गलस्स वा। एवञ्च पन, भिक्खवे, निस्सज्जितब्बं…पे॰… इदं मे, भन्ते, जानं सङ्घिकं लाभं परिणतं अत्तनो परिणामितं निस्सग्गियं। इमाहं सङ्घस्स निस्सज्जामीति…पे॰… ददेय्याति…पे॰… ददेय्युन्ति…पे॰… आयस्मतो दम्मीति।
६६०. परिणते परिणतसञ्ञी अत्तनो परिणामेति, निस्सग्गियं पाचित्तियं।
परिणते वेमतिको अत्तनो परिणामेति, आपत्ति दुक्कटस्स। परिणते अपरिणतसञ्ञी अत्तनो परिणामेति, अनापत्ति। सङ्घस्स परिणतं अञ्ञसङ्घस्स वा चेतियस्स वा परिणामेति, आपत्ति दुक्कटस्स। चेतियस्स परिणतं अञ्ञचेतियस्स वा सङ्घस्स वा पुग्गलस्स वा परिणामेति, आपत्ति दुक्कटस्स। पुग्गलस्स परिणतं अञ्ञपुग्गलस्स वा सङ्घस्स वा चेतियस्स वा परिणामेति, आपत्ति दुक्कटस्स। अपरिणते परिणतसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अपरिणते वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अपरिणते अपरिणतसञ्ञी, अनापत्ति।
६६१. अनापत्ति कत्थ देमाति पुच्छियमानो यत्थ तुम्हाकं देय्यधम्मो परिभोगं वा लभेय्य पटिसङ्खारं वा लभेय्य चिरट्ठितिको वा अस्स यत्थ वा पन तुम्हाकं चित्तं पसीदति तत्थ देथाति भणति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
परिणतसिक्खापदं निट्ठितं दसमं।
पत्तवग्गो ततियो।
तस्सुद्दानं –
द्वे च पत्तानि भेसज्जं, वस्सिका दानपञ्चमं।
सामं वायापनच्चेको, सासङ्कं सङ्घिकेन चाति॥
६६२. उद्दिट्ठा खो, आयस्मन्तो, तिंस निस्सग्गिया पाचित्तिया धम्मा। तत्थायस्मन्ते पुच्छामि – ‘कच्चित्थ परिसुद्धा’? दुतियम्पि पुच्छामि – ‘कच्चित्थ परिसुद्धा’? ततियम्पि पुच्छामि – ‘कच्चित्थ परिसुद्धा’? परिसुद्धेत्थायस्मन्तो, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामीति।
निस्सग्गियकण्डं निट्ठितं।
पाराजिकपाळि निट्ठिता।
[[Category:Pali]]
1k6vxof7l2l9gw5iopm5mbm5bn7mfv2
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/392
104
454769
1346109
2026-07-19T07:44:04Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346109
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}Protestowała, krzyczała, oburzała się, lecz bezskutecznie.<br>
{{tab}}Trzeba było skończyć tę scenę, usunąć łotrów pozostawić willę w spokoju.<br>
{{tab}}Na dany przez szefa bezpieczeństwa publicznego znak, czterej agenci otoczyli Hipolita, dwaj stanęli po obu stronach pani Limozan i popychając kułakami, w jednej chwili wyprowadzili z gabinetu. Następnie przebyli ogród, siedli do oczekujących na rogu ulicy zdała od willi powozów i odjechali.<br>
{{tab}}Duclos zacierał ręce z zadowolenia. Wszedł do salonu i zbliżywszy się do Cecylii, szepnął:<br>
{{tab}}— Udała mi się sztuka. Zeskamotowałem mężczyznę, nie będzie pani baronową.<br>
{{tab}}Oblicze Cecylii rozpromieniło się radością.<br>
{{tab}}— Czy pan mówi prawdę?<br>
{{tab}}— Najprawdziwszą. Przepadło baronostwo!<br>
{{tab}}— Ach, jakaż ja wdzięczna jestem panu!<br>
{{tab}}I rzeczywiście była uszczęśliwioną, była po raz drugi ocaloną przez człowieka, którego kochała w skrytości serca, kochała bez nadziei.<br>
{{tab}}Ale ten czyn Renégo jeszcze bardziej spotęgował jej miłość i cierpienia.
{{f|align=center|{{---|60}}}}<br>
<section begin="X"/><section end="X"/>
{{f|align=center|'''XLVII.'''|w=120%|przed=12px|po=12px}}
{{tab}}Paweł Rąnoir nie długo pozostawał w rękach sprawiedliwości. Postawienie przed sądem za usiłowanie kradzieży z wdarciem się podczas nocy do domu zamieszkałego, groziło wyrokiem, skazującym na ciężkie roboty.<br><noinclude></noinclude>
k5r2o61us8uzn789izmhm5cje82xp13
Dramat w Bicêtre/Część druga/XLVI
0
454770
1346110
2026-07-19T07:44:32Z
Wydarty
213377
auto summary: New page created (no summary given)
1346110
wikitext
text/x-wiki
{{Dane tekstu
|autor = Frédéric Gilbert & E. Piron
|tytuł = [[Dramat w Bicêtre]]
|tłumacz = anonymous
|wydawca = S. Orgelbranda Synowie
|druk =
|rok wydania = 1894
|miejsce wydania = Warszawa
|tytuł oryginalny = ''Le drame de Bicêtre''
|strona indeksu = PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu
|źródło = [[:File:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu|Skany na Wikisource]]
|poprzedni = Dramat w Bicêtre/Część druga/XLV
|następny = Dramat w Bicêtre/Część druga/XLVII
|inne = {{Całość|Dramat w Bicêtre/całość|epub=i|powieść|Cała}}
}}
<div style="margin-left:45px; margin-right:4%; text-indent:2em; text-align:justify; position:static;">
<pages index="PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu" from=386 to=392 fromsection="X" tosection="X" />
</div>
{{PD-US-1923-abroad/PL|top=-8}}
[[Category:Dramat w Bicêtre|D246]]
[[Category:Polski]]
nqlmgac59onertqz5k3axou6mgiqxxh
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/393
104
454771
1346111
2026-07-19T07:46:40Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346111
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}Znał artykuł 2-gi kodeksu karnego, orzekający, że usiłowanie zbrodni nie doszłej do skutku z powodu okoliczności niezależnych od woli oskarżonego, uważane jest za zbrodnię i jako taka karane.<br>
{{tab}}Postanowił uniknąć stawania przed sądem, udając obłąkanego. Zresztą był w stanie podniecenia alkoholicznego, ułatwiającego mu tę rolę.<br>
{{tab}}Łatwo mu było przekonać o tem sędziego śledczego, gdyż mówiąc nawet prawdę, wyglądał na deliryata. A cóż dopiero, gdy do zeznania swego dorzuci kilka wyrażeń niedorzecznych, gestów, lub uniesień gwałtownych.<br>
{{tab}}Stanął przed sędzią śledczym z twarzą ponurą i na pierwsze pytania odpowiadał z roztargnieniem<br>
{{tab}}— Nie staraj się wprowadzić mnie w błąd — oświadczył urzędnik. — Nie uda ci się to.<br>
{{tab}}— Pańską rzeczą — odciął się Ranoir — wypuścić mnie na wolność. Napróżno tracisz pan czas drogi i dla pana i dla mnie.<br>
{{tab}}— Powtarzam ci, że napróżno udajesz obłąkanie.<br>
{{tab}}— Nie jestem wcale obłąkanym.<br>
{{tab}}— Wiem o tem, dlatego też odpowiadaj szczerze. W jakim celu wdarłeś się nocą do pałacu hrabiny de Villegente?<br>
{{tab}}— Jesteś pan ciekawym, lecz mniejsza o to, powiem panu prawdę. Byłem zakochany w małej hrabinie. Prześliczna kobieta!... Chciałem wyznać jej moją miłość... noc była wspaniała... więc wszedłem do jej pokoju.<br>
{{tab}}— Kogo nazywasz małą hrabiną?!<br>
{{tab}}— Juźcić nie tę starą wiedźmę, złodziejkę, będącą powodem wszystkich moich nieszczęść, która okradła mię z dwudziestu pięciu tysięcy franków renty.<br><noinclude></noinclude>
st34ihrxiw341hdf68inv25090egslr
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/394
104
454772
1346112
2026-07-19T07:47:50Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346112
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}— Nie mówmy o teim.<br>
{{tab}}— Ach, pan w to nie wierzysz... Cierpliwość!, przekonam kiedyś i zapłacę jej za to. Ta, w której jestem zakochany, której gotówbym na klęczkach...<br>
{{tab}}Mówiąc to Ranoir wzniósł w górę oczy z zachwytem i chciał uklęknąć, ale stojący obok niego żołnierz uchwycił go za ramię i zmusił do powstania.<br>
{{tab}}— Mała hrabina — mówił dalej Ranoir — to Marcela, żona Fabiana de Villegente. To ja, jak mnie pan tu widzi, powinieniem był ją zaślubić. Jestem starszym synem hrabiego Rudolfa de Villegente. Ten Fabian zajął moje miejsce, a matka jego skradła moje dziedzictwo. Ach, łajdaczka!<br>
{{tab}}— Trzymasz się ciągle swego systemu. Źle robisz i bezskutecznie. Powodem wdarcia się twego do pałacu była chęć kradzieży. Nie byłeś zakochanym, lecz złodziejem.<br>
{{tab}}— A pan jesteś osłem! — zawołał Ranoir, zaczerwieniony z gniewu i spoglądając na sędziego wzrokiem wściekłym.<br>
{{tab}}Jednocześnie chciał rzucić się na niego. Urzędnik zerwał się z fotelu i cofnął się o parę kroków.<br>
{{tab}}Żołnierz pochwycił Pawła, który rzucając obelgi, rozpoczął z nim walkę.<br>
{{tab}}Przybyli na pomoc dwaj jeszcze żołnierze, ubezwładnili go i nałożyli na ręce kajdanki.<br>
{{tab}}— Odprowadzić go do celi i niech tam siedzi dopóki nie uspokoi się i nie będzie odpowiadał przyzwoicie. Zresztą, każę go dziś przeprowadzić do Mazas.<br>
{{tab}}Ranoir, uprowadzany siłą, napełniał korytarz wrzaskiem i obelgami.<br><noinclude></noinclude>
cyoypxn67zff9tx9s3jl8uhb39fan25
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/395
104
454773
1346114
2026-07-19T07:50:16Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346114
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}Tę samą postawę zachować i po przeprowadzeniu go do nowego więzienia. W celi usiłował połamać łóżko i na kawałki porwał kołdrę i materace. Przeprowadzono go do oddziału furyatów i nałożone kaftan.<br>
{{tab}}Po upływie pół godziny uwolnił ręce i kaftan poszarpał w szmaty, ryczał przez całą noc, jak dzikie zwierzę, tak, że przeszkadzał spać wszystkim chorym i służbie w całym pawilonie.<br>
{{tab}}Dopiero około czwartej nad ranem, utrudzony wysiłkiem, padł na podłogę i zasnął.<br>
{{tab}}Przebudzony następnie o dziesiątej rano, rozpoczął sceny wczorajsze.<br>
{{tab}}Przybył dyrektor zakładu, by go uspokoić, ale Paweł osypał go najbrutalniejszemi słowami. I tak zachowywał się przez kilka dni zrzędu.<br>
{{tab}}Wtedy wezwano dwóch lekarzy psychiatrów dla zbadania go. Ale Ranoir i im mówił to samo, co sędziemu śledczemu i tak samo znieważał słowami.<br>
{{tab}}— To jest alkoholik recydywista — zakonkludowali lekarze. — Należy go odesłać do zakładu św Anny.<br>
{{tab}}W końcu Paweł, uznany za niepoczytalnego, pomieszczony został w oddziale obłąkanych w zakładzie Bicêtre.<br>
{{tab}}Dosięgnął więc celu.<br>
{{tab}}Przez kilka dni jeszcze, by nie wzbudzić podejrzenia, hałasował, lecz coraz mniej i wreszcie uspokoił się zupełnie.<br>
{{tab}}Dozorcy więzienia byli mu za to wdzięczni.<br>
{{tab}}Osadzony był w celi z oknem, okratowanem sztabami grubemi, za całe zaś meble miał tylko przytwierdzone do ściany łóżko i stolik.<br>
{{tab}}Wszystko to nieprzestraszało go wcale. Zba-<noinclude></noinclude>
f61jdbwsmz2mfzdz8k5tz4a4rr40l6m
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/396
104
454774
1346115
2026-07-19T07:51:33Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346115
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>dał dobrze ten zakład podczas ostatniego w nim pobytu i znał każdy jego zakątek.<br>
{{tab}}Wiedział nadto, że nadzorcy byli ludźmi bardzo łagodnymi, dobrodusznymi, jeżeli tylko nie dokucza się im i nie łaje.<br>
{{tab}}To też był tak cichym i ugrzecznionym, że po dwóch tygodniach pozwolono mu widzieć się z dwiema przybyłemi do niego osobami: Perriną Capron i Wiktorem Lardoise.
{{f|align=center|{{---|60}}}}<br>
<section begin="X"/><section end="X"/>
{{f|align=center|'''XLVIII.'''|w=120%|przed=12px|po=12px}}
{{tab}}Perrina i Wiktor przybiegli bez zwłoki na wezwanie Pawła.<br>
{{tab}}Wprowadzono ich do t. zw. parlatoryum, czyli obszernego pokoju, przedzielonego na dwie połowy, jedną dla odwiedzających, drugą dla więźnia.<br>
{{tab}}Ale przedział ten składa się z dwóch ścianek nizkich, tworzących korytarz, przeznaczony dla nadzorców. Można rozmawiać, ale trudno powierzyć sobie coś po cichu, lub bez wiedzy dozorcy podać jaki przedmiot.<br>
{{tab}}Perrina i Wiktor, spostrzegłszy te ostrożności, zrobili smutne miny. Uśmiechnięta twarz Pawła uspokoiła ich jednak.<br>
{{tab}}— Znowu więc zostałem waryatem — rzekł Ranoir. — Zdaje się, że jestem obłąkanym na punkcie wielkości i cierpię na obłęd opilczy. Nic nie wart jestem. Dość mi powiedzieć lekarzowi, że jestem starszym synem hr. Rudolfa de Villegente, że ojciec zapisał mi w testamencie majątek, wynoszący przeszło<noinclude></noinclude>
qfa4mfxtopiw91te0bklslyndof6hhh
Dramat w Bicêtre/Część druga/XLVII
0
454775
1346116
2026-07-19T07:52:05Z
Wydarty
213377
auto summary: New page created (no summary given)
1346116
wikitext
text/x-wiki
{{Dane tekstu
|autor = Frédéric Gilbert & E. Piron
|tytuł = [[Dramat w Bicêtre]]
|tłumacz = anonymous
|wydawca = S. Orgelbranda Synowie
|druk =
|rok wydania = 1894
|miejsce wydania = Warszawa
|tytuł oryginalny = ''Le drame de Bicêtre''
|strona indeksu = PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu
|źródło = [[:File:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu|Skany na Wikisource]]
|poprzedni = Dramat w Bicêtre/Część druga/XLVI
|następny = Dramat w Bicêtre/Część druga/XLVIII
|inne = {{Całość|Dramat w Bicêtre/całość|epub=i|powieść|Cała}}
}}
<div style="margin-left:45px; margin-right:4%; text-indent:2em; text-align:justify; position:static;">
<pages index="PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu" from=392 to=396 fromsection="X" tosection="X" />
</div>
{{PD-US-1923-abroad/PL|top=-8}}
[[Category:Dramat w Bicêtre|D247]]
[[Category:Polski]]
okywaxahjoc89m000l1zudwp0rr16d4
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/397
104
454776
1346117
2026-07-19T07:54:29Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346117
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>sześćset tysięcy franków i że hrabina Luiza testament ten zniszczyła, by poczytano mnie natychmiast za dotkniętego manią wielkości. A gdy dodam, że ta łotrzyca musi zginąc z mej ręki, nazywają mnie furyatem i niebezpiecznym alkoholikiem. Powiedzcie, czyż to sprawiedliwie?<br>
{{tab}}Dozorca spojrzał znacząco na gości i dał im znak, by nie sprzeciwiali się choremu i potwierdzili jego słowa.<br>
{{tab}}— Rozumie się, że niesprawiedliwie — odrzekli Wiktor i Perrina.<br>
{{tab}}— Ale nie skarżę się na tę opinię lekarzy. Gdyż dzięki tej historyi tylko uniknąłem wyroku sądowego i pomieszczony zostałem w tutejszym zakładzie. Nie pilno mi ztąd wyjść. Zresztą dozorcy są dla mnie dobrzy.<br>
{{tab}}— Dziękuję panu za to — rzekła Perrina, zwracając się do dozorcy.<br>
{{tab}}— Spełniam tylko mój obowiązek — odrzekł ten ostatni.<br>
{{tab}}Perrina, spostrzegłszy, że Ranoir namarszczył brwi i lewem okiem wskazał dozorcę, domyśliła się, że Paweł chce rozmawiać dalej, by odwrócić jego uwagę.<br>
{{tab}}— Czy będę mogła — zapytała — przynieść memu mężowi owoców, ciastek i wina?<br>
{{tab}}— Owoców i ciastek można, ale wina nie.<br>
{{tab}}— Dziękuję panu.<br>
{{tab}}Przez tych kilka chwil, podczas których oczy dozorcy zwrócone były na Perrinę, Ranoir zdołał porozumieć się z Wiktorem. Palcem ręki prawej uczynił na ręce lewej ruch, naśladujący działanie pilnika i pokazał palec mały, na znak, że narzędzie powinno być jak najmniejsze.<br><noinclude></noinclude>
q7cb6tajglu5oslhm9zwr1eb6ez5kse
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/398
104
454777
1346118
2026-07-19T07:56:00Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346118
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}Lardoise zrozumiał go doskonale i wzrokiem dał znak potwierdzający.<br>
{{tab}}— Czy widziałeś się z baronem? — zapytał następnie Paweł.<br>
{{tab}}— Od trzech dni siedzi w ulu.<br>
{{tab}}— W ulu? — zapytał Ranoir zdziwiony. — Czy jesteś pewnym?<br>
{{tab}}— Wszystkie dzienniki o nim tylko mówią.<br>
{{tab}}— Jakim sposobem się dostał?<br>
{{tab}}— Wzięty był wraz z p. Limozan przez policyę podczas balu u p. Hauteclair, właśnie, gdy miał już podpisać kontrakt ślubny.<br>
{{tab}}— A to doskonałe! I mówisz wraz z Limozanką?<br>
{{tab}}— Razem.<br>
{{tab}}— Tem lepiej. Ma, na co zasłużyła. Więc już niema barona de Roncières, lecz zwykły Merlu. Biedny! Spadł strasznie nizko. Udawał wielkiego człowieka, bydle jakieś! Był bliższym majątku, niż ja, choć przez oszustwo, gdy tymczasem mnie należy się prawie milion. Musiał go chyba kto zadenuncyować?<br>
{{tab}}— Opowiadają o tem całą historyę — odrzekła Perrina. — Zdaje się, że to doktór Duclos tak mu się przysłużył.<br>
{{tab}}— Więc zawsze tego nieszczęsnego lekarza znajduję na mej drodze. Więc i moje nadzieje rozchwiały się. Nie widzieliście się z baronem?<br>
{{tab}}— Owszem, widziałem go przed pięcioma dniami — odrzekł Lardoise.<br>
{{tab}}— I nic mi o tem nie mówisz.<br>
{{tab}}— Nie miałem czasu, gdyż nie dasz mówić nikomu. Powiedział mi, iż odkrył, że testament zachowany jest w kufrze, ukrytym w komórce sekretnej, znajdującej się za portyerą gabinetu.<br><noinclude></noinclude>
eo7asmjywml6ezwoemqir0zraqoharc
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/399
104
454778
1346119
2026-07-19T07:58:09Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346119
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}— Ach, jest więc komórka sekretna i kufer... Nie wiedziałem o tem... Limozanka nie pokazywała mi tego miejsca. Zakpiła sobie. Okazuje się, że sprytniejsza odcmnie. Widzisz Perrino, gdzie leży nasz majątek. Potrzeba go odebrać.<br>
{{tab}}Nadzorca, ile razy Paweł mówił o swym majątku, kiwał głową z uśmiechem pobłażliwym. Cała ta rozmowa wydawała mu się zboczeniem umysłowem, uprzejmie potakiwanem przez osoby wizytujące.<br>
{{tab}}— Jakże idzie handel? — zapytał Ranoir.<br>
{{tab}}— Przepadł już i nic teraz nie robię — odrzekł Lardoise. — Musiałem zwinąć przedsiębierstwo. W dwa dni po twem aresztowaniu policya przybyła do zakładu i dokonała rewizyi bardzo drobiazgowej. Na szczęście, przed dwiema godzinami sprzedałem resztę, nic więc nie znaleziono. Wieczorem Perrina zawiadomiła tragarzów, że zakład zwinięty. Myślę wziąć się do czego innego.<br>
{{tab}}— Do czegóż?<br>
{{tab}}— Nie wiem jeszcze. Ale do tego interesu już nie wrócę. Czy wiesz, kto nas wydał? Twój dawny pracodawca.<br>
{{tab}}— A to łajdak ten Midoux!... On był zdolny do tego. A zdawało się, człowiek uczciwy! Wszyscy sprzymierzyli się przeciw biedakowi. Wszystka krew burzy mi się w żyłach, gdy myślę o podłości świata. Nieraz przychodzi mi ochota uprzątnąć chociaż jednego z tych, co nas odzierają i wyrządzają wszelkie krzywdy możliwe. Zwłaszcza jedną osobę!... Och, gdybym ją dostał w swe ręce!...<br>
{{tab}}Paweł mówiąc to, pięścią uderzył w rampę balustrady, na której opierał się.
Gniew tryskał z jego oczu.<br>
{{tab}}— W parlatoryum nie można unosić się — wmieszały się dozorca, gdyż skrócę wizytę.<br><noinclude></noinclude>
p9cs6v3p3mslsyb6nm7pznwss8utqtn
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/410
104
454779
1346120
2026-07-19T08:03:32Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346120
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}Fabian, pogrążony w cierpieniu, nachylił się nad swą matką i ze łzami w oczach wpatrywał się w jej twarz bladą. Następnie zaczął ocierać płynący z rany krew.<br>
{{tab}}Hrabina otworzyła oczy i spojrzała na syna.<br>
{{tab}}— Mamo moja droga! więc ty żyjesz! — zawołał składając przed nią ręce.<br>
{{tab}}— Nie mój synu, umieram! Wyrzekła te kilka wyrazów z wysiłkiem, głosem cichym, świszczącym.<br>
{{tab}}W tej chwili Andrzej wpadł do salonu i rzekł:<br>
{{tab}}— Młodszej pani hrabiny niema w pokoju.<br>
{{tab}}— Biegnij natychmiast po lekarza.<br>
{{tab}}— Po pana Duclos?<br>
{{tab}}— Tak, bo on mieszka najbliżej. Lecz śpiesz się.<br>
{{tab}}Ogrodnik wybiegł z salonu.<br>
{{tab}}— Nie warto już Fabianie — szepnęła hrabina. — Uściśnij mnie... ja ciebie tak kochałam...<br>
{{tab}}— I ja ciebie, matko droga!... Ty nie możesz, nie powinnaś umrzeć... Powiedz, kto usiłował cię zamordować. Przysięgam, że cię pomszczę.<br>
{{tab}}— Ra... Ra...<br>
{{tab}}— Paweł Ranoir?<br>
{{tab}}— On.<br>
{{tab}}— Nie mów więcej!... Błagam cię. — Ach lekarza prędzej!... Boże mój, Boże. Własnemi rękami zaduszę tego Ranoir’a!... Matko moja!... Nie słyszy mię... Nie żyje... Nie, serce jeszcze bije... Przysięgam ci w tej strasznej chwili, że jeżeli umrzesz, twój Fabian pomści cię.<br>
{{tab}}Kilkakrotnie ucałował jej twarz zroszoną łzami. Po kwadransie, umierająca, pod wpływem pieszczot syna, odzyskała przytomność powtórnie.<br>
{{tab}}Do salonu wszedł Andrzej. Był sam.<br><noinclude></noinclude>
l7s4w5a9lc8lauiqszsor84vzwt75g0
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/401
104
454780
1346121
2026-07-19T08:05:39Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346121
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}W sekretnem piśmie, używanem przez Lardoise’a i Ranoir’a, pisało się ono tak:<br>
{{tab}}''Dor jakso emif biepo asol ście las lesztak ido ięwy dor śpisz emi''.<br>
{{tab}}W zdaniu tem jest trzynaście wyrazów. Wszystkie wyrazy nieparzyste są fikcyjne i nie rachują się, potrzeba zaś czytać wyraz drugi, czwarty, szósty i t. d. , czyli słowa parzyste, których sylaby rozdzielone są dowolnie.<br>
{{tab}}Wiedząc to, łatwo przeczytać powyższe przysłowie. Wyrazy nieparzyste można brać jakiekolwiek, w przykładzie zaś tym użyty został szereg nut muzycznych: do, re, mi, fa, sol, la, si, do. Ale one nic nie znaczą, gdyż przy czytaniu pomijają się.<br>
{{tab}}Następnej niedzieli Perrina sama przybyła do pąrlatoryum.<br>
{{tab}}— Mój drogi — rzekła do Ranoira — przyniosłam ci na deser trochę owoców, sucharków i ciastek. Wszak pan pozwoli, panie dozorco? Przytem mam tu butelkę, którą rozpatrzono dobrze przy wejściu. Niech pan patrzy, więcej wody, niż wina.<br>
{{tab}}— Dziękuję ci, moja Perrino — rzekł Paweł.<br>
{{tab}}Jednocześnie dozorca wziął butelkę, nalał z niej trochę w szklankę i przekonawszy się, że była tolko woda zafarbowana, podał ją więźniowi.<br>
{{tab}}— Dlaczego Lardoise nie przyszedł dzisiaj? — zapytał Paweł gniewnie.<br>
{{tab}}— Nie mógł. Szuka sobie zajęcia.<br>
{{tab}}— A więc zapomniał o moich komisach?<br>
{{tab}}— Wcale nie. Spełnił je.<br>
{{tab}}— Ależ... pierwszy... nie widzę...<br>
{{tab}}Mówiąc to, zaczął jeść ciastko i popijać je winem.<br>
{{tab}}— Zachowaj ciastka na deser — pośpiesznie powiedziała Perrina.<br><noinclude></noinclude>
crf4xkcbd0oecb12m09kfipzbgsag9p
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/402
104
454781
1346122
2026-07-19T08:07:06Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346122
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}Ale Paweł, podrażniony, nie zrozumiał tego zachęcenia i wziąwszy ciastko drugie, ukąsił kawałek.<br>
{{tab}}W tejże chwili podniósł rękę do ust i lekko krzyknął.<br>
{{tab}}Perrina, lękliwie śledząca jego ruchy, uratowała sytuacyę przytomnością umysłu. Udała, że się pośliznęła i pochwyciła rękami balustradę, by nie upaść.<br>
{{tab}}— Ach, jakżem ja się przestraszyła! — zawołała. — Przepraszam pana dozorcę. Nie wiedziałam, że tu są myszy. Jedna z nich przebiegła mi po nogach. Strasznie się ich boję.<br>
{{tab}}— A są — odrzekł dozorca — tępimy je, lecz to nic nie pomaga. Niema sposobu pozbycia się ich.<br>
{{tab}}Ranoir skorzystał z tej krótkiej rozmowy, by wyjąć z ust malutki pilnik stalowy, ukryty w ciastku i schować go do kieszeni.<br>
{{tab}}Podstęp Perriny udał się. Słowami swemi zagłuszyła okrzyk bólu Pawła, który zranił sobie język i zwróciła na siebie uwagę dozorcy, zbyt grzecznego, by nie pośpieszył na ratunek padającej kobiecie.<br>
{{tab}}— A znasz już pismo? — zapytał Paweł.<br>
{{tab}}— Znam. Dlaczego zapytujesz o to?<br>
{{tab}}— Dowiesz się później. Mam pewną myśl. Potrzeba przeglądać wszystkie papiery, chociażby najmniejsze szpargały.<br>
{{tab}}Gdy dla Perriny słowa Pawła miały znaczenie jasne, a mianowicie, że każdy papier od niego otrzymany powinna przeglądać uważnie, dla dozorcy były one pustemi wyrazami, jakąś nową myślą obłąkanego.<br>
{{tab}}— Wszak przyjdziesz w następną niedzielę? — zapytał Paweł, rozstając się z swą przyjaciółką.<br>
{{tab}}— Będę przychodziła każdej niedzieli.<br><noinclude></noinclude>
5crlzmcbkeii40chmvnrd37hv5xmjg6
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/403
104
454782
1346123
2026-07-19T08:08:48Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346123
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}Okno celi Ranoir’a wychodziło na ogródek wewnętrzny, w którym chorzy codziennie odbywali przechadzki. Był to przepis obowiązujący Zabezpieczone ono było dwiema mocnemi sztabami żelaznemi, ale dość było usunąć jedną z nich, by przez utworzony otwór mógł przecisnąć się człowiek tuszy średniej, jak Ranoir. Ogród otoczony był murem, za którym nadto znajdowały się mury inne.<br>
{{tab}}Ranoir, znający zakład, wiedział dobrze o tych przeszkodach. Zbadał on cały rozkład budowli pod względem możności ucieczki i miał plan gotowy.<br>
{{tab}}Przez cały tydzień każdej nocy, od godziny trzeciej do czwartej, gdy utrudzony czuwaniem dozorca, przymykał oczy, by zdrzemnąć się na chwilę, Ranoir powoli, ostrożnie i cierpliwie piłował kratę swej klatki. Mały, lecz doskonały pilnik jego ze szmerem, słyszanym zaledwie o kilka kroków, dzielnie przegryzał żelazo coraz głębiej i głębiej.<br>
{{tab}}Do następnej niedzieli praca była już ukończona. Paweł nie oddzielił zupełnie sztaby od muru, ale potrzebował już tylko kilka razy pociągnąć pilnikiem, by oderwać ją ostatecznie. Miał to uczynić w chwili ostatniej.<br>
{{tab}}Rano, na małym pasku papieru napisał słowa następujące:<br>
{{tab}}''Sit przy uwe nieśmi wnło weśro ardiso dęodzi lesd esiąt omon ejwiecz no orernu usi bran mab iecy elle, wilneza danse mwrza espres kładuo diap razm reswo ójnóź''.<br>
{{tab}}Podczas śniadania rzekł do nadzorcy:<br>
{{tab}}— Za godzinę przyjdzie do parlatoryum moja żona. Chciałbym ofiarować jej bukiecik na dowód, że myślę o niej. Pan wie jaka ona dla mnie dobra.<br>
{{tab}}— Bukiecik, i owszem. Ale zkąd go wziąć?<br><noinclude></noinclude>
1bfrhz0gbgrb3nzc6yhekpeg2q16d3v
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/404
104
454783
1346124
2026-07-19T08:09:46Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346124
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}— Niech pan zaprowadzi mnie do ogrodu. Widziałem tam pod morem niezapominajki, stokrotki i inne kwiatki skromne. Więcej nie potrzeba.<br>
{{tab}}— Zgoda — odrzekł dozorca — skoro sprawi to panu przyjemność.<br>
{{tab}}W taki sposób Ranoir ofiarował Perrinie, wraz ze znaczącem spojrzeniem, bukiecik, obwiązany paskiem papierowym, zapewne dlatego, by nie powalała sobie palców.<br>
{{tab}}— Skromne kwiatki — rzekł do niej — ale potrafisz ocenić moje dobre chęci. Zebrałem je w ogrodzie zakładu.<br>
{{tab}}— Dziękuję ci. Postawię je na kominku, by zapachem swoim przypominały mi ciebie.<br>
{{tab}}Ranoir spoglądał na nią zdziwiony. Sposób jej wyrażenia się nie odpowiadał zwykłemu wychowaniu takich dziewcząt. Widział, że ten dar drobny wzruszył ją, że zawsze była dla niego poświęcającą się i wierną, jak pies swemu panu.<br>
{{tab}}Czuł, że przywiązał się do niej, tembardziej, iż wypadki rozdzielały ich bezustannie i stawiły przeszkodę trudną do przebycia.<br>
{{tab}}Jakże żałował skradzionego majątku zarówno dla siebie, jak i dla niej!<br>
{{tab}}Nienawiść jego do hrabiny Luizy wzrastała, jak sęp szarpała mu mózg, doprowadzała go do wściekłości. Zdawało mu się, że od zaspokojenia jej zależy życie jego. Do tego celu zwracały się wszystkie myśli jego i czyny.<br>
{{tab}}Myśl o zbrodni nęciła go z siłą nieprzepartą.
{{f|align=center|{{---|60}}}}<br><noinclude></noinclude>
mdepp3rj21l88tu05909q0m9ymgxnui
Dramat w Bicêtre/Część druga/XLVIII
0
454784
1346125
2026-07-19T08:10:25Z
Wydarty
213377
auto summary: New page created (no summary given)
1346125
wikitext
text/x-wiki
{{Dane tekstu
|autor = Frédéric Gilbert & E. Piron
|tytuł = [[Dramat w Bicêtre]]
|tłumacz = anonymous
|wydawca = S. Orgelbranda Synowie
|druk =
|rok wydania = 1894
|miejsce wydania = Warszawa
|tytuł oryginalny = ''Le drame de Bicêtre''
|strona indeksu = PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu
|źródło = [[:File:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu|Skany na Wikisource]]
|poprzedni = Dramat w Bicêtre/Część druga/XLVII
|następny = Dramat w Bicêtre/Część druga/XLIX
|inne = {{Całość|Dramat w Bicêtre/całość|epub=i|powieść|Cała}}
}}
<div style="margin-left:45px; margin-right:4%; text-indent:2em; text-align:justify; position:static;">
<pages index="PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu" from=396 to=404 fromsection="X" />
</div>
{{PD-US-1923-abroad/PL|top=-8}}
[[Category:Dramat w Bicêtre|D248]]
[[Category:Polski]]
b4tce2dq0v3nrvf1d3knlct9kx40p7s
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/405
104
454785
1346126
2026-07-19T08:12:11Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346126
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{f|align=center|'''XLIX.'''|w=120%|przed=12px|po=12px}}
{{tab}}Perrina Capron po wyjściu z zakładu w Bicêtre odwinęła z bukietu papier i ze zdziwieniem odczytała słowa następujące:<br>
{{tab}}„Przynieś mi w środę o dziesiątej wieczorem ubranie cywilne za mur zakładu, oraz mój nóż.“<br>
{{tab}}— Już, dzięki temu małemu pilnikowi — pomyślała. — Ale ten nóż mię przestrasza. Co on chce z nim robić? Zapewne, dla obrony w danym razie.<br>
{{tab}}Na trzeci dzień, o dziesiątej wieczorem, ułożywszy kołdrę na łóżku, tak, by naśladowała postać nakrytego człowieka i nałożywszy u jednego jej końca swą czapeczkę wełnianą, odchylił przepiłowaną sztabę żelazną, przesunął się na drugą stronę okna, zastawił sztabę napowrót i spuścił się do ogrodu.<br>
{{tab}}Chodziło teraz o przedostanie się za mur wysoki, otaczający ogród.<br>
{{tab}}Ranoir miał z góry obmyślaną marszrutę. Wdrapał się naprzód na daszek, który ułatwił mu wejście na mur poprzeczny, prowadzący do ściany obwodowej, a z której następnie zeskoczył na gazon. Skok ten, z wysokości sześciu metrów, na kilka chwil ogłuszył go. Przytulił się do ściany i przez kilka minut nasłuchiwał uważnie.<br>
{{tab}}Noc była ciemna, powietrze ciężkie, duszące, jak przed burzą. Chmury, pędzone prądami powietrza, zasłaniało światło gniazd.<br>
{{tab}}— Nie słychać nic — szepnął, podnosząc się, zadowolony z powodzenia.<br>
{{tab}}Najtrudniejszy krok był przebyty. Pozostawało przebyć sztachety, oddzielające sekcyę dziecinną i jeszcze jeden mur, by wydostać się po za zakład.<br>
{{tab}}Ale było to już dla niego zabawką.<br><noinclude></noinclude>
al8yonexo245575oowrjim4dxkp7tky
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/406
104
454786
1346127
2026-07-19T08:14:54Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346127
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}Przechodząc przez sekcyę dziecinną, należało przedewszystkiem unikać spotkania z dozorcami, lub strażą nocną. Powstrzymując oddech, pochylony, powoli posuwał się wzdłuż muru, gdy w tem natknął się na grubą tarcicę i przewrócił się na ziemię.<br>
{{tab}}Wypadek ten nadspodziewanie ułatwił mu trudne zadanie powrotu.<br>
{{tab}}Obmacał ją, dźwignął i przekonał się, że długość jej była dostateczną do potrzebnego mu użytku.<br>
{{tab}}— No, to mam i drabinę — pomyślał.<br>
{{tab}}Uszczęśliwiony odkryciem podszedł do otaczającego zakład muru, do miejsca, w którem wiedział, że jest najniższe. Grzbiet tej ściany najeżony był cały odłamkami potłuczonych butelek.<br>
{{tab}}Okoliczność ta przecież nietylko nie utrudziła mu, lecz przeciwnie ułatwiła wdrapanie się na wierzch. Zarzucił na grzbiet muru swą błękitną kurtkę sukienną, która zaczepiwszy się o skorupy, dozwoliła mu wedrzeć się na wierzch, następnie zeskoczyć na ziemię i udać się na wskazane swej kochance miejsce.<br>
{{tab}}Perrina oczekiwała z wytężonym wzrokiem słuchem. Słyszała, jak zegar z kaplicy w Bicêtre wybił godzinę dziesiątą i lękała się, czy Paweł nie został podczas ucieczki pochwycony.<br>
{{tab}}— Czy to ty Perrina? — zapytał Ranoir, podchodząc ku niej.<br>
{{tab}}— Ach, jesteś nakoniee — odrzekła. — Lękałam się już o ciebie. Spóźniłeś się.
Uścisnęli się czule, jak dwoje zakochanych.<br>
{{tab}}— Przyniosłaś rzeczy? — zapytał Paweł pocichu.<br>
{{tab}}— Przyniosłam.<br>
{{tab}}Paweł zdjął z siebie ubranie {{Kor|szitalne|szpitalne}} i ubrał się w przyniesione przez Perrinę.<br>
{{tab}}— Poczekasz tu na mnie — rzekł, ubierając się<noinclude></noinclude>
0l8achq9jnqnvn2stj6nwl7nkoxy4b8
1346130
1346127
2026-07-19T08:17:42Z
Wydarty
213377
1346130
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}Przechodząc przez sekcyę dziecinną, należało przedewszystkiem unikać spotkania z dozorcami, lub strażą nocną. Powstrzymując oddech, pochylony, powoli posuwał się wzdłuż muru, gdy w tem natknął się na grubą tarcicę i przewrócił się na ziemię.<br>
{{tab}}Wypadek ten nadspodziewanie ułatwił mu trudne zadanie powrotu.<br>
{{tab}}Obmacał ją, dźwignął i przekonał się, że długość jej była dostateczną do potrzebnego mu użytku.<br>
{{tab}}— No, to mam i drabinę — pomyślał.<br>
{{tab}}Uszczęśliwiony odkryciem podszedł do otaczającego zakład muru, do miejsca, w którem wiedział, że jest najniższe. Grzbiet tej ściany najeżony był cały odłamkami potłuczonych butelek.<br>
{{tab}}Okoliczność ta przecież nietylko nie utrudziła mu, lecz przeciwnie ułatwiła wdrapanie się na wierzch. Zarzucił na grzbiet muru swą błękitną kurtkę sukienną, która zaczepiwszy się o skorupy, dozwoliła mu wedrzeć się na wierzch, następnie zeskoczyć na ziemię i udać się na wskazane swej kochance miejsce.<br>
{{tab}}Perrina oczekiwała z wytężonym wzrokiem słuchem. Słyszała, jak zegar z kaplicy w Bicêtre wybił godzinę dziesiątą i lękała się, czy Paweł nie został podczas ucieczki pochwycony.<br>
{{tab}}— Czy to ty Perrina? — zapytał Ranoir, podchodząc ku niej.<br>
{{tab}}— Ach, jesteś nakoniee — odrzekła. — Lękałam się już o ciebie. Spóźniłeś się.
Uścisnęli się czule, jak dwoje zakochanych.<br>
{{tab}}— Przyniosłaś rzeczy? — zapytał Paweł pocichu.<br>
{{tab}}— Przyniosłam.<br>
{{tab}}Paweł zdjął z siebie ubranie {{Kor|szitalne|szpitalne}} i ubrał się w przyniesione przez Perrinę.<br>
{{tab}}— Poczekasz tu na mnie — rzekł, ubierając się.<br><noinclude></noinclude>
sad0qphu3ogqqnfbmf2z4fbmduglnyh
1346131
1346130
2026-07-19T08:18:21Z
Wydarty
213377
1346131
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}Przechodząc przez sekcyę dziecinną, należało przedewszystkiem unikać spotkania z dozorcami, lub strażą nocną. Powstrzymując oddech, pochylony, powoli posuwał się wzdłuż muru, gdy w tem natknął się na grubą tarcicę i przewrócił się na ziemię.<br>
{{tab}}Wypadek ten nadspodziewanie ułatwił mu trudne zadanie powrotu.<br>
{{tab}}Obmacał ją, dźwignął i przekonał się, że długość jej była dostateczną do potrzebnego mu użytku.<br>
{{tab}}— No, to mam i drabinę — pomyślał.<br>
{{tab}}Uszczęśliwiony odkryciem podszedł do otaczającego zakład muru, do miejsca, w którem wiedział, że jest najniższe. Grzbiet tej ściany najeżony był cały odłamkami potłuczonych butelek.<br>
{{tab}}Okoliczność ta przecież nietylko nie utrudziła mu, lecz przeciwnie ułatwiła wdrapanie się na wierzch. Zarzucił na grzbiet muru swą błękitną kurtkę sukienną, która zaczepiwszy się o skorupy, dozwoliła mu wedrzeć się na wierzch, następnie zeskoczyć na ziemię i udać się na wskazane swej kochance miejsce.<br>
{{tab}}Perrina oczekiwała z wytężonym wzrokiem słuchem. Słyszała, jak zegar z kaplicy w Bicêtre wybił godzinę dziesiątą i lękała się, czy Paweł nie został podczas ucieczki pochwycony.<br>
{{tab}}— Czy to ty Perrina? — zapytał Ranoir, podchodząc ku niej.<br>
{{tab}}— Ach, jesteś nakoniee — odrzekła. — Lękałam się już o ciebie. Spóźniłeś się.
Uścisnęli się czule, jak dwoje zakochanych.<br>
{{tab}}— Przyniosłaś rzeczy? — zapytał Paweł pocichu.<br>
{{tab}}— Przyniosłam.<br>
{{tab}}Paweł zdjął z siebie ubranie szpitalne i ubrał się w przyniesione przez Perrinę.<br>
{{tab}}— Poczekasz tu na mnie — rzekł, ubierając się.<br><noinclude></noinclude>
c3q9qvroyibd9mfoasiy9twrbi406zk
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/407
104
454787
1346128
2026-07-19T08:16:40Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346128
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}— Jakto, mam czekać tu sama, w taką noc? Więc ja nie pójdę z tobą? — zawołała przestraszona.<br>
{{tab}}— Nie lękaj się. Nie długo będziesz czekała. Powrócę za godzinę.<br>
{{tab}}— Dokądże idziesz? — do Villejuif.<br>
{{tab}}— Po co?<br>
{{tab}}— Powiem ci po powrocie. A gdzież mój nóż z trzonkiem? Czyś nie przyniosła go z sobą? — zapytał przestraszony.<br>
{{tab}}Perrina przeraziła się, domyśliła się bowiem, że Paweł powziął jakiś zamiar straszny. Zawahała się. z oddaniem broni, i dopiero po chwili wyjęła ją z kieszeni.<br>
{{tab}}— Dawaj prędzej! — zawołał i wyrwał jej z rąk.<br>
{{tab}}— Pawle, proszę cię na wszystko, powstrzymaj się od zbrodni.<br>
{{tab}}— Ach, domyśliłaś się o co chodzi. — odrzekł z oczyma iskrzącemi. — I chcesz mi przeszkodzić! Głupia jesteś. Ta, do której idę, gdyby mogła zadusić mię, nie zawahałaby się ani na chwilę. Okradła nas oboje i doprowadziła do nędzy. To ona była powodem powtórnego zamknięcia w Bicêtre. I ty litujesz się nad nią?<br>
{{tab}}— Nie, nie lituję się, ale się lękam. Pamiętaj na jakie narażasz się niebezpieczeństwo!<br>
{{tab}}— Bądź spokojna. Przedsięwziąłem wszelkie środki ostrożności. Czekaj na mnie tutaj...
{{f|align=center|{{---|60}}}}<br><noinclude></noinclude>
fyvvthigx264kabu11bbqdxs5jg80ri
Dramat w Bicêtre/Część druga/XLIX
0
454788
1346129
2026-07-19T08:17:10Z
Wydarty
213377
auto summary: New page created (no summary given)
1346129
wikitext
text/x-wiki
{{Dane tekstu
|autor = Frédéric Gilbert & E. Piron
|tytuł = [[Dramat w Bicêtre]]
|tłumacz = anonymous
|wydawca = S. Orgelbranda Synowie
|druk =
|rok wydania = 1894
|miejsce wydania = Warszawa
|tytuł oryginalny = ''Le drame de Bicêtre''
|strona indeksu = PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu
|źródło = [[:File:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu|Skany na Wikisource]]
|poprzedni = Dramat w Bicêtre/Część druga/XLVIII
|następny = Dramat w Bicêtre/Część druga/XLX
|inne = {{Całość|Dramat w Bicêtre/całość|epub=i|powieść|Cała}}
}}
<div style="margin-left:45px; margin-right:4%; text-indent:2em; text-align:justify; position:static;">
<pages index="PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu" from=405 to=407 />
</div>
{{PD-US-1923-abroad/PL|top=-8}}
[[Category:Dramat w Bicêtre|D249]]
[[Category:Polski]]
buffysj5rwuuykdudxsm42fckwe2br9
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/408
104
454789
1346132
2026-07-19T08:19:39Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346132
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{f|align=center|'''L.'''|w=120%|przed=12px|po=12px}}
{{tab}}Po tych słowach Ranoir pośpiesznie puścił się przez pola i zniknął w cieniu nocy.<br>
{{tab}}Dzieliła go od Villejuif przestrzeń wielka, ale nie zważał na nic, biegł znanemi ścieżkami przez pola i winnice, przesadzał dla skrócenia sobie drogi płoty ogrodów, tak, że wkrótce stracił oddech i musiał chwilę odpocząć.<br>
{{tab}}Nic nie widział przed sobą. Nieubłagana nienawiść opanowała go w całości i dodawała mu sił.<br>
{{tab}}O trzy kwadranse na jedenastą był już pod pałacem de Villegente.<br>
{{tab}}Ciemność nocy nie dozwoliła mu odnaleźć od razu miejsca w murze, przez które już raz wdarł się parku. Nareszcie po kilku minutach omackiem odszukał drzwi, prowadzące w pole. Zamknięte były na haczyk i łatwo ustąpiły pod naporem ramienia.<br>
{{tab}}Wszedł do parku i ostrożnie, na palcach zwrócił ku pałacowi.<br>
{{tab}}Okna w salonie parterowym były oświetlone.<br>
{{tab}}Spojrzał przez jedno z nich i spostrzegł hrabinę Luizę, siedzącą przy stoliku i zajętą czytaniem. Była sama.<br>
{{tab}}Dwa drugie okna czy to przez jakąś fatalną nieoględność, czy też z powodu gorąca i powietrza dusznego, były otwarte.<br>
{{tab}}Ranoir podszedł z nożem w ręku.<br>
{{tab}}Na chwilę zastanawiał się, czy nie lepiej byłoby wejść przez drzwi frontowe, jeżeli byłyby otwarte, ale zaniechał tego zamiaru.<br>
{{tab}}Wziął nóż w zęby i jak tygrys krwi chciwy, wskoczył przez okno do salonu.<br><noinclude></noinclude>
psiahfhn0q2kzgmue0xngl66qo8kqem
Dramat w Bicêtre/Część druga/XLX
0
454790
1346133
2026-07-19T08:21:26Z
Wydarty
213377
auto summary: New page created (no summary given)
1346133
wikitext
text/x-wiki
{{Dane tekstu
|autor = Frédéric Gilbert & E. Piron
|tytuł = [[Dramat w Bicêtre]]
|tłumacz = anonymous
|wydawca = S. Orgelbranda Synowie
|druk =
|rok wydania = 1894
|miejsce wydania = Warszawa
|tytuł oryginalny = ''Le drame de Bicêtre''
|strona indeksu = PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu
|źródło = [[:File:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu|Skany na Wikisource]]
|poprzedni = Dramat w Bicêtre/Część druga/XLIX
|następny = Dramat w Bicêtre/Część trzecia
|inne = {{Całość|Dramat w Bicêtre/całość|epub=i|powieść|Cała}}
}}
<div style="margin-left:45px; margin-right:4%; text-indent:2em; text-align:justify; position:static;">
<pages index="PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu" from=408 to=412 />
</div>
{{PD-US-1923-abroad/PL|top=-8}}
[[Category:Dramat w Bicêtre|D250]]
[[Category:Polski]]
i6g4so1r8f9bj5ani6gf4u433xgdzsi
Dramat w Bicêtre/Część druga/całość
0
454791
1346135
2026-07-19T08:27:41Z
Wydarty
213377
auto summary: New page created (no summary given)
1346135
wikitext
text/x-wiki
{{Dane tekstu
|autor = Frédéric Gilbert & E. Piron
|tytuł = [[Dramat w Bicêtre]]
|tłumacz = anonymous
|wydawca = S. Orgelbranda Synowie
|druk =
|rok wydania = 1894
|miejsce wydania = Warszawa
|tytuł oryginalny = ''Le drame de Bicêtre''
|strona indeksu = PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu
|źródło = [[:File:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu|Skany na Wikisource]]
|poprzedni = Dramat w Bicêtre/Część pierwsza/całość
|następny = Dramat w Bicêtre/Część trzecia/całość
|inne= {{całość|Dramat w Bicêtre/Część druga/całość|epub=i|Część druga|Cała}}
{{całość|Dramat w Bicêtre/całość|epub=i|powieść|Cała}}
}}
<div style="margin-left:45px; margin-right:4%; text-indent:2em; text-align:justify; position:static;">
<pages index="PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu" from=172 to=172 fromsection="cz2" tosection="cz2" />
<br>
<pages index="PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu" from=172 to=412 fromsection="X" />
{{Przypisy}}
</div>
{{PD-US-1923-abroad/PL|top=-8}}
[[Category:Dramat w Bicêtre|**]]
[[Category:Polski]]
c89ibtq2mhk7rwei10u23w6ony2c822
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/409
104
454792
1346139
2026-07-19T08:30:56Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346139
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}— Kto tam? — zapytała hrabina, zrywając się przestraszona.<br>
{{tab}}— To ja, Paweł Ranoir, przychodzę zamordować cię.<br>
{{tab}}Grabina przerażona i drżąca, krzyknęła:<br>
{{tab}}— Na pom...<br>
{{tab}}Lecz nie dokończyła wyrazu, gdyż Ranoir w tejże chwili zagłębił nóż w jej gardle.<br>
{{tab}}Hrabina, jak masa bezwładna, padła na pokrytą dywanem posadzkę.<br>
{{tab}}Paweł wyjął nóż z rany i z dzikiem okrucieństwem zadał nim jeszcze dwa ciosy. Pragnął nasycić swą nienawiść, a przytem dobić ją ostatecznie.<br>
{{tab}}Poczem spojrzawszy na swą ofiarę, wyskoczył przez okno i zniknął w ciemności nocnej.<br>
{{tab}}Prawie w tejże chwili otworzyły się drzwi i wszedł Fabian.<br>
{{tab}}Usłyszawszy hałas i krzyk swej matki, pospiesznie nadbiegł ze swego pokoju, położonego na pierwszem piętrze.<br>
{{tab}}— Matko moja! — zawołał spostrzegłszy ją leżącą w kałuży krwi i z wielka raną na szyi. — Nie żyje!... Boże mój!... Na pomoc!... na pomoc!...<br>
{{tab}}Krzyki jego sprowadziły całą służbę pałacową, stangreta i ogrodnika, którzy, spostrzegłszy swą panią zamordowaną, osłupieli.<br>
{{tab}}— Po doktora! Prędzej!... Poprosić tu moją żonę! — wołał Fabian łkając.<br>
{{tab}}— Ojcze Andrzeju — odezwał się August — idż po młodszą panią hrabinę i następnie po najbliższego lekarza, p. Duclos, a ja polecę do Gentilly zawiadomić komisarza policyi.<br>
{{tab}}Obaj służący rozwodząc żale nad nieszczęściem, wybiegli z salonu.<br><noinclude></noinclude>
bjtmctrqdrafhdgjf1l48vxvnlhtzsg
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/414
104
454793
1346142
2026-07-19T09:12:29Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346142
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}Fabian stał się osią jej życia, bożyszczem, motorem wszystkich jej czynów. Patrzała tylko jego oczyma i żyła dla niego.<br>
{{tab}}Przesada tego uczucia doprowadziła ją do zbrojni. Skoro tylko wydało się jej, że interesa Fabiana mogą być narażone, że jego szczęście zostało zagrożone nietylko w chwili bieżącej, lecz i na przyszłość, objawiła się w niej matka groźna, niebezpieczna, nieubłagana.<br>
{{tab}}Wszelka broń, służąca do obrony jej dziecka i usunięcia nieprzyjaciela, była dla niej dobrą.<br>
{{tab}}Widzieliśmy ją u dzieła w chwili śmierci męża, w salonie p. Hauteclair i nakoniec przed zgonem własnym.<br>
{{tab}}Ona, spełniająca obowiązki religijne, wierząca w nagrodę i karę na tamtym świecie, bez wyrzutów sumienia wyrzekła w agonii najstraszliwsze kłamstwo. Zaryzykowała zbawienie wieczne.<br>
{{tab}}Dlaczego?<br>
{{tab}}Gdyż przewidywała rozwód Fabiana z Marcelą, gdyż spokój i szczęście syna były tylko igraszką w rękach doktora Duclos, gdyż człowiek ten mógł zabrać Fabianowi jego żonę, majątek, poważanie, słowem złamać jego serce i życie.<br>
{{tab}}Więc nienawidziła go jako rywala wstrętnego, jak złego ducha, którego należało zażegnać na zawsze.<br>
{{tab}}Co ją obchodził zbrodniarz rzeczywisty, Paweł Ranoir, który prędzej, lub później i bez tego mógł dostać się na rusztowanie? Własne wady przykuwały go do życia w nędzy i błocie do chwili śmierci. Wierzyła, że odbierze on kiedyś karę za swą zbrodnię.<br>
{{tab}}Ale człowiekiem niebezpiecznym, rywalem zawsze groźnym, był kto inny, człowiek, który zwrócił<noinclude></noinclude>
sq2dk67lcx4kv39rzwtn2k4ubcss0zn
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/415
104
454794
1346143
2026-07-19T09:13:49Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346143
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>Marcelę z drogi obowiązków i romansował z nią, podczas, gdy w pałacu odgrywał się dramat straszny.<br>
{{tab}}Ponieważ umierała pod ciosem zabójcy, więc śmierć jej powinna przynieść korzyść jej synowi.<br>
{{tab}}I w swej namiętnej nienawiści do doktora Duclos oskarżyła go o morderstwo.<br>
{{tab}}Komisarz, w najwyższym stopniu zdziwiony jej zeznaniem, prosił by je powtórzyła.<br>
{{tab}}Umierająca potwierdziła wraz z tchnieniem ostatniem.<br>
{{tab}}Komisarz i Fabian, nachyleni nad głową zmarłej, zadrżeli obaj.<br>
{{tab}}Syn zrozumiał straszną myśl swej matki i widział w niej ostatnie jej życzenie.<br>
{{tab}}Życzenie to zresztą zgadzało się z wrzącemi w jego sercu uczuciami zazdrości i gniewu, od chwili, gdy matka wyjaśniła mu powód nieobecności Marceli i doktora. I przysiągł sobie życzenie to uszanować.<br>
{{tab}}Po stwierdzeniu zbrodni pozostawało tylko odszukać zabójcę i aresztować go.<br>
{{tab}}Północ już wybiła, gdy komisarz z agentami przybył przed mieszkanie doktora i zadzwonił u drzwi.<br>
{{tab}}Po kilku minutach oczekiwania, na pierwszem piętrze otworzyło się okno, przez które wychyliła się głowa Renégo.<br>
{{tab}}— To on — szepnęli zdziwieni agenci.<br>
{{tab}}— Czego chcecie? — zapytał lekarz, przecierając oczy.<br>
{{tab}}— Chcemy rozmówić się z panem — odrzekł komisarz. — Proszę otworzyć.<br>
{{tab}}— Czy potrzeba do chorego? Nie? W takim razie proszę przyjść jutro rano. Potrzebuję spocząć.<br><noinclude></noinclude>
mlsg9o85azal3sw5h1tx5s7t4inyntf
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/416
104
454795
1346144
2026-07-19T09:15:00Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346144
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}— Powtarzam, że chcę rozmówić się z panem natychmiast.<br>
{{tab}}— Któż pan jesteś? — zapytał Rene, podrażniony rozkazującym tonem natrętnego gościa.<br>
{{tab}}— Jestem komisarzem policyi.<br>
{{tab}}— I masz pan interes tak pilny?<br>
{{tab}}— Bardzo pilny.<br>
{{tab}}— Więc niech pan chwilkę zaczeka. Zaraz zejdę na dół.<br>
{{tab}}Komisarz zwrócił się do swych agentów:<br>
{{tab}}— Zostańcie tutaj i pilnujcie drzwi, a ja wejdę do mieszkania. Ale gdybym nie powracał długo, wejdźcie do domu.
{{f|align=center|{{---|60}}}}<br>
<section begin="X"/><section end="X"/>
{{f|align=center|'''II.'''|w=120%|przed=12px|po=12px}}
{{tab}}Dał się słyszeć zgrzyt odsuwanego rygla. Uchyliła się połowa drzwi i doktór, ubrany pośpiesznie, ze świecą w ręku stanął na progu.<br>
{{tab}}— Niech pan będzie łaskaw — rzekł do komisarza.<br>
{{tab}}Następnie zaprowadził urzędnika do salonu i zapalił kilka świec. Komisarz nie przeszkadzał mu, owszem rad był z większego światła, dającego mu możność łatwiejszego obserwowania twarzy człowieka, którego miał badać.<br>
{{tab}}Stwierdził naprzód, że doktór nie zdradzał najmniejszego wzruszenia, co wyłączało przypuszczenie obłąkania. Przeciwnie, zauważył w nim spokój zupełny. Jakim sposobem mógł zdobyć się na niego w obec komisarza policyi i w tak krótkim czasie po<noinclude></noinclude>
g6qp3lzfywtiqbdbmjxty1e7pnomhpm
Dramat w Bicêtre/Część trzecia
0
454796
1346145
2026-07-19T09:20:22Z
Wydarty
213377
auto summary: New page created (no summary given)
1346145
wikitext
text/x-wiki
{{Dane tekstu
|autor = Frédéric Gilbert & E. Piron
|tytuł = [[Dramat w Bicêtre]]
|tłumacz = anonymous
|wydawca = S. Orgelbranda Synowie
|druk =
|rok wydania = 1894
|miejsce wydania = Warszawa
|tytuł oryginalny = ''Le drame de Bicêtre''
|strona indeksu = PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu
|źródło = [[:File:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu|Skany na Wikisource]]
|poprzedni = Dramat w Bicêtre/Część druga
|następny = Dramat w Bicêtre/Część czwarta
|inne= {{całość|Dramat w Bicêtre/Część trzecia/całość|epub=i|część trzecia|Cała}}{{całość|Dramat w Bicêtre/całość|epub=i|powieść|Cała}}
}}
<div style="margin-left:45px"><div style="margin-right:auto; margin-left:auto; display:table; position:static;">
<pages index="PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu" from=413 to=413 fromsection="cz3" tosection="cz3" />
<div class="ws-summary">
{{f|[[Dramat w Bicêtre/Część trzecia/I|I]] • [[Dramat w Bicêtre/Część trzecia/II|II]] • [[Dramat w Bicêtre/Część trzecia/III|III]] • [[Dramat w Bicêtre/Część trzecia/IV|IV]] • [[Dramat w Bicêtre/Część trzecia/V|V]] • [[Dramat w Bicêtre/Część trzecia/VI|VI]] • [[Dramat w Bicêtre/Część trzecia/VII|VII]] • [[Dramat w Bicêtre/Część trzecia/VIII|VIII]] • [[Dramat w Bicêtre/Część trzecia/IX|IX]] • [[Dramat w Bicêtre/Część trzecia/X|X]] • [[Dramat w Bicêtre/Część trzecia/XI|XI]] • [[Dramat w Bicêtre/Część trzecia/XII|XII]] • [[Dramat w Bicêtre/Część trzecia/XIII|XIII]]<br>[[Dramat w Bicêtre/Część trzecia/XIV|XIV]] • [[Dramat w Bicêtre/Część trzecia/XV|XV]] • [[Dramat w Bicêtre/Część trzecia/XVI|XVI]] • [[Dramat w Bicêtre/Część trzecia/XVII|XVII]] • [[Dramat w Bicêtre/Część trzecia/XVIII|XVIII]] • [[Dramat w Bicêtre/Część trzecia/XIX|XIX]] • [[Dramat w Bicêtre/Część trzecia/XX|XX]] • [[Dramat w Bicêtre/Część trzecia/XXI|XXI]] • [[Dramat w Bicêtre/Część trzecia/XXII|XXII]]<br>[[Dramat w Bicêtre/Część trzecia/XXIII|XXIII]] • [[Dramat w Bicêtre/Część trzecia/XXIV|XXIV]] • [[Dramat w Bicêtre/Część trzecia/XXV|XXV]] • [[Dramat w Bicêtre/Część trzecia/XXVI|XXVI]] • [[Dramat w Bicêtre/Część trzecia/XXVII|XXVII]] • [[Dramat w Bicêtre/Część trzecia/XXVIII|XXVIII]] • [[Dramat w Bicêtre/Część trzecia/XXIX|XXIX]] • [[Dramat w Bicêtre/Część trzecia/XXX|XXX]]<br>[[Dramat w Bicêtre/Część trzecia/XXXI|XXXI]] • [[Dramat w Bicêtre/Część trzecia/XXXII|XXXII]] • [[Dramat w Bicêtre/Część trzecia/XXXIII|XXXIII]] • [[Dramat w Bicêtre/Część trzecia/XXXIV|XXXIV]] • [[Dramat w Bicêtre/Część trzecia/XXXV|XXXV]]|c|w=140%|przed=30px|po=60px}}
</div>
</div></div>
{{PD-US-1923-abroad/PL|top=-8}}
[[Category:Dramat w Bicêtre|D300]]
[[Category:Strony indeksujące]]
[[Category:Polski]]
lo6h1ia5bs79f0dypt7b6pdx6ow2gam
पाचित्तियपालि
0
454797
1346146
2026-07-19T09:20:40Z
ङघिञ
963689
auto summary: New page created (no summary given)
1346146
wikitext
text/x-wiki
<center>'''॥ नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स॥'''
<div style="background-color:lavender;"><h1><big>विनयपिटके</big></h1></div>
<div style="background-color:lightyellow;"><h2>पाचित्तियपाळि</h2></div>
<h3>पाचित्तियकण्डं</h3></center>
१. मुसावादवग्गो
१. मुसावादसिक्खापदं
इमे खो पनायस्मन्तो द्वेनवुति पाचित्तिया
धम्मा उद्देसं आगच्छन्ति।
१. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन हत्थको सक्यपुत्तो वादक्खित्तो होति। सो तित्थियेहि सद्धिं सल्लपन्तो अवजानित्वा पटिजानाति, पटिजानित्वा अवजानाति, अञ्ञेनञ्ञं पटिचरति, सम्पजानमुसा भासति, सङ्केतं कत्वा विसंवादेति। तित्थिया उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम हत्थको सक्यपुत्तो अम्हेहि सद्धिं सल्लपन्तो अवजानित्वा पटिजानिस्सति, पटिजानित्वा अवजानिस्सति, अञ्ञेनञ्ञं पटिचरिस्सति, सम्पजानमुसा भासिस्सति, सङ्केतं कत्वा विसंवादेस्सती’’ति!
अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं तित्थियानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। अथ खो ते भिक्खू येन हत्थको सक्यपुत्तो तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा हत्थकं सक्यपुत्तं एतदवोचुं – ‘‘सच्चं किर त्वं, आवुसो हत्थक, तित्थियेहि सद्धिं सल्लपन्तो अवजानित्वा पटिजानासि, पटिजानित्वा अवजानासि, अञ्ञेनञ्ञं पटिचरसि, सम्पजानमुसा भाससि, सङ्केतं कत्वा विसंवादेसी’’ति? ‘‘एते खो, आवुसो, तित्थिया नाम येन केनचि जेतब्बा; नेव तेसं जयो दातब्बो’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम हत्थको सक्यपुत्तो तित्थियेहि सद्धिं सल्लपन्तो अवजानित्वा पटिजानिस्सति, पटिजानित्वा अवजानिस्सति, अञ्ञेनञ्ञं पटिचरिस्सति, सम्पजानमुसा भासिस्सति, सङ्केतं कत्वा विसंवादेस्सती’’ति!
अथ खो ते भिक्खू हत्थकं सक्यपुत्तं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा हत्थकं सक्यपुत्तं पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर त्वं, हत्थक, तित्थियेहि सद्धिं सल्लपन्तो अवजानित्वा पटिजानासि, पटिजानित्वा अवजानासि, अञ्ञेनञ्ञं पटिचरसि, सम्पजानमुसा भाससि, सङ्केतं कत्वा विसंवादेसी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, तित्थियेहि सद्धिं सल्लपन्तो अवजानित्वा पटिजानिस्ससि, पटिजानित्वा अवजानिस्ससि, अञ्ञेनञ्ञं पटिचरिस्ससि, सम्पजानमुसा भासिस्ससि, सङ्केतं कत्वा विसंवादेस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२. ‘‘सम्पजानमुसावादे पाचित्तिय’’न्ति।
३. सम्पजानमुसावादो नाम विसंवादनपुरेक्खारस्स वाचा, गिरा, ब्यप्पथो, वचीभेदो, वाचसिका विञ्ञत्ति, अट्ठ अनरियवोहारा – अदिट्ठं दिट्ठं मेति, अस्सुतं सुतं मेति, अमुतं मुतं मेति, अविञ्ञातं विञ्ञातं मेति, दिट्ठं अदिट्ठं मेति, सुतं अस्सुतं मेति , मुतं अमुतं मेति, विञ्ञातं अविञ्ञातं मेति।
अदिट्ठं नाम न चक्खुना दिट्ठं। अस्सुतं नाम न सोतेन सुतं। अमुतं नाम न घानेन घायितं, न जिव्हाय सायितं, न कायेन फुट्ठं। अविञ्ञातं नाम न मनसा विञ्ञातं। दिट्ठं नाम चक्खुना दिट्ठं। सुतं नाम सोतेन सुतं। मुतं नाम घानेन घायितं, जिव्हाय सायितं, कायेन फुट्ठं। विञ्ञातं नाम मनसा विञ्ञातं।
४. तीहाकारेहि ‘‘अदिट्ठं दिट्ठं मे’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स – पुब्बेवस्स होति ‘‘मुसा भणिस्स’’न्ति, भणन्तस्स होति ‘‘मुसा भणामी’’ति, भणितस्स होति ‘‘मुसा मया भणित’’न्ति।
चतूहाकारेहि ‘‘अदिट्ठं दिट्ठं मे’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स – पुब्बेवस्स होति ‘‘मुसा भणिस्स’’न्ति, भणन्तस्स होति ‘‘मुसा भणामी’’ति, भणितस्स होति ‘‘मुसा मया भणित’’न्ति, विनिधाय दिट्ठिं।
पञ्चहाकारेहि ‘‘अदिट्ठं दिट्ठं मे’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स – पुब्बेवस्स होति ‘‘मुसा भणिस्स’’न्ति, भणन्तस्स होति ‘‘मुसा भणामी’’ति, भणितस्स होति ‘‘मुसा मया भणित’’न्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं।
छहाकारेहि ‘‘अदिट्ठं दिट्ठं मे’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स – पुब्बेवस्स होति ‘‘मुसा भणिस्स’’न्ति, भणन्तस्स होति ‘‘मुसा भणामी’’ति, भणितस्स होति ‘‘मुसा मया भणित’’न्ति , विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं।
सत्तहाकारेहि ‘‘अदिट्ठं दिट्ठं मे’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स’’ – पुब्बेवस्स होति ‘‘मुसा भणिस्स’’न्ति, भणन्तस्स होति ‘‘मुसा भणामी’’ति, भणितस्स होति ‘‘मुसा मया भणित’’न्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
५. तीहाकारेहि ‘‘अस्सुतं सुतं मे’’ति…पे॰… अमुतं मुतं मेति…पे॰… अविञ्ञातं विञ्ञातं मेति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स – पुब्बेवस्स होति ‘‘मुसा भणिस्स’’न्ति, भणन्तस्स होति ‘‘मुसा भणामी’’ति, भणितस्स होति ‘‘मुसा मया भणित’’न्ति।
चतूहाकारेहि…पे॰… पञ्चहाकारेहि…पे॰… छहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि ‘‘अविञ्ञातं विञ्ञातं मे’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स – पुब्बेवस्स होति ‘‘मुसा भणिस्स’’न्ति, भणन्तस्स होति ‘‘मुसा भणामी’’ति, भणितस्स होति ‘‘मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
६. तीहाकारेहि ‘‘अदिट्ठं दिट्ठञ्च मे सुतञ्चा’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰… तीहाकारेहि ‘‘अदिट्ठं दिट्ठञ्च मे मुतञ्चा’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰… तीहाकारेहि ‘‘अदिट्ठं दिट्ठञ्च मे विञ्ञातञ्चा’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स …पे॰… तीहाकारेहि अदिट्ठं ‘‘दिट्ठञ्च मे सुतञ्च मुतञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि अदिट्ठं ‘‘दिट्ठञ्च मे सुतञ्च विञ्ञातञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि अदिट्ठं ‘‘दिट्ठञ्च मे सुतञ्च मुतञ्च विञ्ञातञ्चा’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰…।
तीहाकारेहि अस्सुतं ‘‘सुतञ्च मे मुतञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि अस्सुतं ‘‘सुतञ्च मे विञ्ञातञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि अस्सुतं ‘‘सुतञ्च मे दिट्ठञ्चा’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰… तीहाकारेहि अस्सुतं ‘‘सुतञ्च मे मुतञ्च विञ्ञातञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि अस्सुतं ‘‘सुतञ्च मे मुतञ्च दिट्ठञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि अस्सुतं ‘‘सुतञ्च मे मुतञ्च विञ्ञातञ्च दिट्ठञ्चा’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰…।
तीहाकारेहि अमुतं ‘‘मुतञ्च मे विञ्ञातञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि अमुतं ‘‘मुतञ्च मे दिट्ठञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि अमुतं ‘‘मुतञ्च मे सुतञ्चा’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰… तीहाकारेहि अमुतं ‘‘मुतञ्च मे विञ्ञातञ्च दिट्ठञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि अमुतं ‘‘मुतञ्च मे विञ्ञातञ्च सुतञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि अमुतं ‘‘मुतञ्च मे विञ्ञातञ्च दिट्ठञ्च सुतञ्चा’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰…।
तीहाकारेहि अविञ्ञातं ‘‘विञ्ञातञ्च मे दिट्ठञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि अविञ्ञातं ‘‘विञ्ञातञ्च मे सुतञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि अविञ्ञातं ‘‘विञ्ञातञ्च मे मुतञ्चा’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰… तीहाकारेहि अविञ्ञातं ‘‘विञ्ञातञ्च मे दिट्ठञ्च सुतञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि अविञ्ञातं ‘‘विञ्ञातञ्च मे दिट्ठञ्च मुतञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि अविञ्ञातं ‘‘विञ्ञातञ्च मे दिट्ठञ्च सुतञ्च मुतञ्चा’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰…।
७. तीहाकारेहि दिट्ठं ‘‘अदिट्ठं मे’’ति…पे॰… सुतं ‘‘अस्सुतं मे’’ति…पे॰… मुतं ‘‘अमुतं मे’’ति…पे॰… विञ्ञातं ‘‘अविञ्ञातं मे’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰…।
८. तीहाकारेहि दिट्ठं ‘‘सुतं मे’’ति…पे॰… तीहाकारेहि दिट्ठं ‘‘मुतं मे’’ति…पे॰… तीहाकारेहि दिट्ठं ‘‘विञ्ञातं मे’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰… तीहाकारेहि दिट्ठं ‘‘सुतञ्च मे मुतञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि दिट्ठं ‘‘सुतञ्च मे विञ्ञातञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि दिट्ठं ‘‘सुतञ्च मे मुतञ्च विञ्ञातञ्चा’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰…।
तीहाकारेहि सुतं ‘‘मुतं मे’’ति…पे॰… तीहाकारेहि सुतं ‘‘विञ्ञातं मे’’ति…पे॰… तीहाकारेहि सुतं ‘‘दिट्ठं मे’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰… तीहाकारेहि सुतं ‘‘मुतञ्च मे विञ्ञातञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि सुतं ‘‘मुतञ्च मे दिट्ठञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि सुतं ‘‘मुतञ्च मे विञ्ञातञ्च दिट्ठञ्चा’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰…।
तीहाकारेहि मुतं ‘‘विञ्ञातं मे’’ति…पे॰… तीहाकारेहि मुतं ‘‘दिट्ठं मे’’ति…पे॰… तीहाकारेहि मुतं ‘‘सुतं मे’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰… तीहाकारेहि मुतं ‘‘विञ्ञातञ्च मे दिट्ठञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि मुतं ‘‘विञ्ञातञ्च मे सुतञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि मुतं ‘‘विञ्ञातञ्च मे दिट्ठञ्च सुतञ्चा’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰…।
तीहाकारेहि विञ्ञातं ‘‘दिट्ठं मे’’ति…पे॰… तीहाकारेहि विञ्ञातं ‘‘सुतं मे’’ति …पे॰… तीहाकारेहि विञ्ञातं ‘‘मुतं मे’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰… तीहाकारेहि विञ्ञातं ‘‘दिट्ठञ्च मे सुतञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि विञ्ञातं ‘‘दिट्ठञ्च मे मुतञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि विञ्ञातं ‘‘दिट्ठञ्च मे सुतञ्च मुतञ्चा’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰…।
९. तीहाकारेहि दिट्ठे वेमतिको दिट्ठं नोकप्पेति, दिट्ठं नस्सरति , दिट्ठं पमुट्ठो होति…पे॰… सुते वेमतिको सुतं नोकप्पेति, सुतं नस्सरति, सुतं पमुट्ठो होति…पे॰… मुते वेमतिको मुतं नोकप्पेति, मुतं नस्सरति, मुतं पमुट्ठो होति…पे॰… विञ्ञाते वेमतिको विञ्ञातं नोकप्पेति, विञ्ञातं नस्सरति, विञ्ञातं पमुट्ठो होति… विञ्ञातञ्च मे दिट्ठञ्चाति…पे॰… विञ्ञातं पमुट्ठो होति विञ्ञातञ्च मे सुतञ्चाति…पे॰… विञ्ञातं पमुट्ठो होति; विञ्ञातञ्च मे मुतञ्चाति…पे॰… विञ्ञातं पमुट्ठो होति; विञ्ञातञ्च मे दिट्ठञ्च सुतञ्चाति…पे॰… विञ्ञातं पमुट्ठो होति; विञ्ञातञ्च मे दिट्ठञ्च मुतञ्चाति…पे॰… विञ्ञातं पमुट्ठो होति; विञ्ञातञ्च मे दिट्ठञ्च सुतञ्च मुतञ्चाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
१०. चतूहाकारेहि…पे॰… पञ्चहाकारेहि…पे॰… छहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि…पे॰… विञ्ञातं पमुट्ठो होति, विञ्ञातञ्च मे दिट्ठञ्च सुतञ्च मुतञ्चाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स – पुब्बेवस्स होति ‘‘मुसा भणिस्स’’न्ति, भणन्तस्स होति ‘‘मुसा भणामी’’ति, भणितस्स होति ‘‘मुसा मया भणित’’न्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
११. अनापत्ति दवा भणति, रवा भणति दवाय भणति, रवाय भणति (स्या॰)। ‘‘दवा भणति नाम सहसा भणति। रवा भणति नाम ‘अञ्ञं भणिस्सामी’ति अञ्ञं भणति’’। उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
मुसावादसिक्खापदं निट्ठितं पठमं।
२. ओमसवादसिक्खापदं
१२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे । तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू पेसलेहि भिक्खूहि सद्धिं भण्डन्ता भण्डेन्ता (इतिपि) पेसले भिक्खू ओमसन्ति – जातियापि, नामेनपि, गोत्तेनपि, कम्मेनपि, सिप्पेनपि, आबाधेनपि, लिङ्गेनपि, किलेसेनपि, आपत्तियापि; हीनेनपि अक्कोसेन खुंसेन्ति वम्भेन्ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू पेसलेहि भिक्खूहि सद्धिं भण्डन्ता पेसले भिक्खू ओमसिस्सन्ति – जातियापि, नामेनपि, गोत्तेनपि, कम्मेनपि, सिप्पेनपि, आबाधेनपि, लिङ्गेनपि, किलेसेनपि, आपत्तियापि; हीनेनपि अक्कोसेन खुंसेस्सन्ति वम्भेस्सन्ती’’ति!
अथ खो ते भिक्खू छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, पेसलेहि भिक्खूहि सद्धिं भण्डन्ता पेसले भिक्खू ओमसथ – जातियापि…पे॰… हीनेनपि अक्कोसेन खुंसेथ वम्भेथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, पेसलेहि भिक्खूहि सद्धिं भण्डन्ता पेसले भिक्खू ओमसिस्सथ – जातियापि…पे॰… हीनेनपि अक्कोसेन खुंसेस्सथ वम्भेस्सथ ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… विगरहित्वा…पे॰… धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि –
१३. ‘‘भूतपुब्बं, भिक्खवे, तक्कसिलायं तक्कसीलायं (क॰) अञ्ञतरस्स ब्राह्मणस्स नन्दिविसालो नाम बलीबद्दो बलिवद्दो (सी॰), बलिबद्दो (स्या॰) अहोसि। अथ खो, भिक्खवे, नन्दिविसालो बलीबद्दो तं ब्राह्मणं एतदवोच – ‘‘गच्छ त्वं, ब्राह्मण, सेट्ठिना सद्धिं सहस्सेन अब्भुतं करोहि – मय्हं बलीबद्दो सकटसतं अतिबद्धं पवट्टेस्सती’’ति। अथ खो, भिक्खवे, सो ब्राह्मणो सेट्ठिना सद्धिं सहस्सेन अब्भुतं अकासि – मय्हं बलीबद्दो सकटसतं अतिबद्धं पवट्टेस्सतीति। अथ खो, भिक्खवे, सो ब्राह्मणो सकटसतं अतिबन्धित्वा नन्दिविसालं बलीबद्दं युञ्जित्वा एतदवोच – ‘‘गच्छ, कूट अञ्छ कूट (सी॰ स्या॰), वहस्सु, कूटा’ति। अथ खो, भिक्खवे, नन्दिविसालो बलीबद्दो तत्थेव अट्ठासि। अथ खो, भिक्खवे, सो ब्राह्मणो सहस्सेन पराजितो पज्झायि। अथ खो, भिक्खवे, नन्दिविसालो बलीबद्दो तं ब्राह्मणं एतदवोच – ‘‘किस्स त्वं, ब्राह्मण, पज्झायसी’’ति? ‘तथा हि पनाहं, भो, तया सहस्सेन पराजितो’’ति। ‘किस्स पन मं त्वं, ब्राह्मण, अकूटं कूटवादेन पापेसि? गच्छ त्वं, ब्राह्मण, सेट्ठिना सद्धिं द्वीहि सहस्सेहि अब्भुतं करोहि – ‘‘मय्हं बलीबद्दो सकटसतं अतिबद्धं पवट्टेस्सती’’ति। ‘‘मा च मं अकूटं कूटवादेन पापेसी’’ति। अथ खो, भिक्खवे, सो ब्राह्मणो सेट्ठिना सद्धिं द्वीहि सहस्सेहि अब्भुतं अकासि – ‘‘मय्हं बलीबद्दो सकटसतं अतिबद्धं पवट्टेस्सती’’ति। अथ खो, भिक्खवे, सो ब्राह्मणो सकटसतं अतिबन्धित्वा नन्दिविसालं बलीबद्दं युञ्जित्वा एतदवोच – ‘‘अच्छ, भद्र, वहस्सु, भद्रा’’ति। अथ खो, भिक्खवे, नन्दिविसालो बलीबद्दो सकटसतं अतिबद्धं पवट्टेसि।
जा॰ १.१.२८ नन्दिविसालजातकेपि, तत्थ पन मनुञ्ञसद्दो दिस्सति ‘‘मनापमेव भासेय्य, ना, मनापं कुदाचनं।
मनापं भासमानस्स, गरुं भारं उदब्बहि।
धनञ्च नं अलाभेसि, तेन च, त्तमनो अहूति॥
‘‘तदापि मे, भिक्खवे, अमनापा खुंसना वम्भना। किमङ्गं पन एतरहि मनापा भविस्सति खुंसना वम्भना? नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰…। ‘‘एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१४. ‘‘ओमसवादे पाचित्तिय’’न्ति।
१५. ओमसवादो नाम दसहि आकारेहि ओमसति – जातियापि, नामेनपि, गोत्तेनपि, कम्मेनपि, सिप्पेनपि, आबाधेनपि, लिङ्गेनपि, किलेसेनपि, आपत्तियापि, अक्कोसेनपि।
जाति नाम द्वे जातियो – हीना च जाति उक्कट्ठा च जाति। हीना नाम जाति – चण्डालजाति, वेनजाति, नेसादजाति, रथकारजाति, पुक्कुसजाति। एसा हीना नाम जाति। उक्कट्ठा नाम जाति – खत्तियजाति, ब्राह्मणजाति। एसा उक्कट्ठा नाम जाति।
नामं नाम द्वे नामानि – हीनञ्च नामं उक्कट्ठञ्च नामं । हीनं नाम नामं – अवकण्णकं, जवकण्णकं, धनिट्ठकं, सविट्ठकं, कुलवड्ढकं, तेसु तेसु वा पन जनपदेसु ओञ्ञातं अवञ्ञातं हीळितं परिभूतं अचित्तीकतं, एतं हीनं नाम नामं। उक्कट्ठं नाम नामं – बुद्धप्पटिसंयुत्तं, धम्मप्पटिसंयुत्तं, सङ्घप्पटिसंयुत्तं, तेसु तेसु वा पन जनपदेसु अनोञ्ञातं अनवञ्ञातं अहीळितं अपरिभूतं चित्तीकतं, एतं उक्कट्ठं नाम नामं।
गोत्तं नाम द्वे गोत्तानि – हीनञ्च गोत्तं उक्कट्ठञ्च गोत्तं। हीनं नाम गोत्तं – कोसियगोत्तं, भारद्वाजगोत्तं, तेसु तेसु वा पन जनपदेसु ओञ्ञातं अवञ्ञातं हीळितं परिभूतं अचित्तीकतं, एतं हीनं नाम गोत्तं। उक्कट्ठं नाम गोत्तं – गोतमगोत्तं, मोग्गल्लानगोत्तं, कच्चानगोत्तं, वासिट्ठगोत्तं, तेसु तेसु वा पन जनपदेसु अनोञ्ञातं अनवञ्ञातं अहीळितं अपरिभूतं चित्तीकतं, एतं उक्कट्ठं नाम गोत्तं।
कम्मं नाम द्वे कम्मानि – हीनञ्च कम्मं उक्कट्ठञ्च कम्मं। हीनं नाम कम्मं – कोट्ठककम्मं, पुप्फछड्डककम्मं, तेसु तेसु वा पन जनपदेसु ओञ्ञातं अवञ्ञातं हीळितं परिभूतं अचित्तीकतं, एतं हीनं नाम कम्मं। उक्कट्ठं नाम कम्मं – कसि, वणिज्जा, गोरक्खा, तेसु तेसु वा पन जनपदेसु अनोञ्ञातं अनवञ्ञातं अहीळितं अपरिभूतं चित्तीकतं। एतं उक्कट्ठं नाम कम्मं।
सिप्पं नाम द्वे सिप्पानि – हीनञ्च सिप्पं उक्कट्ठञ्च सिप्पं । हीनं नाम सिप्पं – नळकारसिप्पं, कुम्भकारसिप्पं, पेसकारसिप्पं, चम्मकारसिप्पं, नहापितसिप्पं, तेसु तेसु वा पन जनपदेसु ओञ्ञातं अवञ्ञातं हीळितं परिभूतं अचित्तीकतं। एतं हीनं नाम सिप्पं। उक्कट्ठं नाम सिप्पं – मुद्दा, गणना, लेखा, तेसु तेसु वा पन जनपदेसु अनोञ्ञातं अनवञ्ञातं अहीळितं अपरिभूतं चित्तीकतं, एतं उक्कट्ठं नाम सिप्पं।
सब्बेपि आबाधा हीना, अपिच मधुमेहो आबाधो उक्कट्ठो।
लिङ्गं नाम द्वे लिङ्गानि – हीनञ्च लिङ्गं उक्कट्ठञ्च लिङ्गं। हीनं नाम लिङ्गं – अतिदीघं, अतिरस्सं, अतिकण्हं, अच्चोदातं, एतं हीनं नाम लिङ्गं। उक्कट्ठं नाम लिङ्गं – नातिदीघं, नातिरस्सं, नातिकण्हं, नाच्चोदातं। एतं उक्कट्ठं नाम लिङ्गं।
सब्बेपि किलेसा हीना।
सब्बापि आपत्तियो हीना। अपिच, सोतापत्तिसमापत्ति उक्कट्ठा।
अक्कोसो नाम द्वे अक्कोसा – हीनो च अक्कोसो उक्कट्ठो च अक्कोसो। हीनो नाम अक्कोसो – ओट्ठोसि, मेण्डोसि, गोणोसि, गद्रभोसि, तिरच्छानगतोसि, नेरयिकोसि; नत्थि तुय्हं सुगति, दुग्गति येव तुय्हं पाटिकङ्खाति, यकारेन वा भकारेन वा, काटकोटचिकाय वा, एसो हीनो नाम अक्कोसो। उक्कट्ठो नाम अक्कोसो – पण्डितोसि, ब्यत्तोसि , मेधावीसि, बहुस्सुतोसि, धम्मकथिकोसि, नत्थि तुय्हं दुग्गति, सुगतियेव तुय्हं पाटिकङ्खाति, एसो उक्कट्ठो नाम अक्कोसो।
१६. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन हीनं वदेति, चण्डालं वेनं नेसादं रथकारं पुक्कुसं – ‘‘चण्डालोसि, वेनोसि, नेसादोसि, रथकारोसि, पुक्कुसोसी’’ति भणति वदेतीति उद्देसो। भणतीति वित्थारो (वजिरबुद्धि), आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन उक्कट्ठं वदेति, खत्तियं ब्राह्मणं – ‘‘चण्डालोसि, वेनोसि, नेसादोसि, रथकारोसि, पुक्कुसोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन हीनं वदेति, चण्डालं वेनं नेसादं रथकारं पुक्कुसं – ‘‘खत्तियोसि, ब्राह्मणोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन उक्कट्ठं वदेति, खत्तियं ब्राह्मणं – ‘‘खत्तियोसि, ब्राह्मणोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
१७. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन हीनं वदेति, अवकण्णकं जवकण्णकं धनिट्ठकं सविट्ठकं कुलवड्ढकं – ‘‘अवकण्णकोसि, जवकण्णकोसि, धनिट्ठकोसि, सविट्ठकोसि, कुलवड्ढकोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन उक्कट्ठं वदेति, बुद्धरक्खितं धम्मरक्खितं सङ्घरक्खितं – ‘‘अवकण्णकोसि, जवकण्णकोसि, धनिट्ठकोसि, सविट्ठकोसि, कुलवड्ढकोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन हीनं वदेति, अवकण्णकं जवकण्णकं धनिट्ठकं सविट्ठकं कुलवड्ढकं – ‘‘बुद्धरक्खितोसि, धम्मरक्खितोसि, सङ्घरक्खितोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन उकट्ठं वदेति, बुद्धरक्खितं धम्मरक्खितं सङ्घरक्खितं – ‘‘बुद्धरक्खितोसि, धम्मरक्खितोसि, सङ्घरक्खितोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
१८. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन हीनं वदेति, कोसियं भारद्वाजं – ‘‘कोसियोसि, भारद्वाजोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन उक्कट्ठं वदेति, गोतमं मोग्गल्लानं कच्चानं वासिट्ठं – ‘‘कोसियोसि, भारद्वाजोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन हीनं वदेति, कोसियं भारद्वाजं – ‘‘गोतमोसि, मोग्गल्लानोसि, कच्चानोसि, वासिट्ठोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन उक्कट्ठं वदेति, गोतमं मोग्गल्लानं कच्चानं वासिट्ठं – ‘‘गोतमोसि, मोग्गल्लानोसि, कच्चानोसि, वासिट्ठोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
१९. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन हीनं वदेति, कोट्ठकं पुप्फछड्डकं – ‘‘कोट्ठकोसि, पुप्फछड्डकोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन उक्कट्ठं वदेति, कस्सकं वाणिजं गोरक्खं – ‘‘कोट्ठकोसि, पुप्फछड्डकोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन हीनं वदेति, कोट्ठकं पुप्फछड्डकं – ‘‘कस्सकोसि, वाणिजोसि, गोरक्खोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन उक्कट्ठं वदेति, कस्सकं वाणिजं गोरक्खं – ‘‘कस्सकोसि, वाणिजोसि, गोरक्खोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
२०. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन हीनं वदेति, नळकारं कुम्भकारं पेसकारं चम्मकारं नहापितं – ‘‘नळकारोसि, कुम्भकारोसि, पेसकारोसि, चम्मकारोसि, नहापितोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन उक्कट्ठं वदेति, मुद्दिकं गणकं लेखकं – ‘‘नळकारोसि, कुम्भकारोसि, पेसकारोसि, चम्मकारोसि, नहापितोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन हीनं वदेति, नळकारं कुम्भकारं पेसकारं चम्मकारं नहापितं – ‘‘मुद्दिकोसि, गणकोसि, लेखकोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन उक्कट्ठं वदेति, मुद्दिकं गणकं लेखकं – ‘‘मुद्दिकोसि, गणकोसि, लेखकोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
२१. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन हीनं वदेति, कुट्ठिकं गण्डिकं किलासिकं सोसिकं अपमारिकं – ‘‘कुट्ठिकोसि, गण्डिकोसि, किलासिकोसि, सोसिकोसि, अपमारिकोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन उक्कट्ठं वदेति, मधुमेहिकं – ‘‘कुट्ठिकोसि, गण्डिकोसि, किलासिकोसि, सोसिकोसि, अपमारिकोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन हीनं वदेति, कुट्ठिकं गण्डिकं किलासिकं सोसिकं अपमारिकं – ‘‘मधुमेहिकोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन उक्कट्ठं वदेति, मधुमेहिकं – ‘‘मधुमेहिकोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
२२. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन हीनं वदेति, अतिदीघं अतिरस्सं अतिकण्हं अच्चोदातं – ‘‘अतिदीघोसि, अतिरस्सोसि, अतिकण्होसि, अच्चोदातोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन उक्कट्ठं वदेति, नातिदीघं नातिरस्सं नातिकण्हं नाच्चोदातं – ‘‘अतिदीघोसि, अतिरस्सोसि, अतिकण्होसि, अच्चोदातोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन हीनं वदेति, अतिदीघं अतिरस्सं अतिकण्हं अच्चोदातं – ‘‘नातिदीघोसि, नातिरस्सोसि, नातिकण्होसि, नाच्चोदातोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन उक्कट्ठं वदेति, नातिदीघं नातिरस्सं नातिकण्हं नाच्चोदातं – ‘‘नातिदीघोसि, नातिरस्सोसि, नातिकण्होसि, नाच्चोदातोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
२३. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन हीनं वदेति, रागपरियुट्ठितं दोसपरियुट्ठितं मोहपरियुट्ठितं – ‘‘रागपरियुट्ठितोसि, दोसपरियुट्ठितोसि, मोहपरियुट्ठितोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन उक्कट्ठं वदेति, वीतरागं वीतदोसं वीतमोहं – ‘‘रागपरियुट्ठितोसि , दोसपरियुट्ठितोसि, मोहपरियुट्ठितोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन हीनं वदेति, रागपरियुट्ठितं दोसपरियुट्ठितं मोहपरियुट्ठितं – ‘‘वीतरागोसि, वीतदोसोसि, वीतमोहोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन उक्कट्ठं वदेति, वीतरागं वीतदोसं वीतमोहं – ‘‘वीतरागोसि, वीतदोसोसि, वीतमोहोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
२४. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन हीनं वदेति, पाराजिकं अज्झापन्नं सङ्घादिसेसं अज्झापन्नं थुल्लच्चयं अज्झापन्नं पाचित्तियं अज्झापन्नं पाटिदेसनीयं अज्झापन्नं दुक्कटं अज्झापन्नं दुब्भासितं अज्झापन्नं – ‘‘पाराजिकं अज्झापन्नोसि, सङ्घादिसेसं अज्झापन्नोसि, थुल्लच्चयं अज्झापन्नोसि, पाचित्तियं अज्झापन्नोसि, पाटिदेसनीयं अज्झापन्नोसि, दुक्कटं अज्झापन्नोसि, दुब्भासितं अज्झापन्नोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन उक्कट्ठं वदेति, सोतापन्नं – ‘‘पाराजिकं अज्झापन्नोसि…पे॰… दुब्भासितं अज्झापन्नोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन हीनं वदेति, पाराजिकं अज्झापन्नं…पे॰… दुब्भासितं अज्झापन्नं – ‘‘सोतापन्नोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन उक्कट्ठं वदेति, सोतापन्नं – ‘‘सोतापन्नोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
२५. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन हीनं वदेति, ओट्ठं मेण्डं गोणं गद्रभं तिरच्छानगतं नेरयिकं – ‘‘ओट्ठोसि, मेण्डोसि, गोणोसि, गद्रभोसि, तिरच्छानगतोसि, नेरयिकोसि, नत्थि तुय्हं सुगति, दुग्गति येव तुय्हं पाटिकङ्खा’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन उक्कट्ठं वदेति, पण्डितं ब्यत्तं मेधावि बहुस्सुतं धम्मकथिकं – ‘‘ओट्ठोसि, मेण्डोसि, गोणोसि, गद्रभोसि, तिरच्छानगतोसि, नेरयिकोसि; नत्थि तुय्हं सुगति, दुग्गति येव तुय्हं पाटिकङ्खा’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन हीनं वदेति, ओट्ठं मेण्डं गोणं गद्रभं तिरच्छानगतं नेरयिकं – ‘‘पण्डितोसि, ब्यत्तोसि, मेधावीसि, बहुस्सुतोसि, धम्मकथिकोसि, नत्थि तुय्हं दुग्गति, सुगति येव तुय्हं पाटिकङ्खा’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन उक्कट्ठं वदेति, पण्डितं ब्यत्तं मेधाविं बहुस्सुतं धम्मकथिकं – ‘‘पण्डितोसि, ब्यत्तोसि, मेधावीसि, बहुस्सुतोसि, धम्मकथिकोसि, नत्थि तुय्हं दुग्गति, सुगति येव तुय्हं पाटिकङ्खा’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
२६. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो एवं वदेति, ‘‘सन्ति इधेकच्चे चण्डाला वेना नेसादा रथकारा पुक्कुसा’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो एवं वदेति, ‘‘सन्ति इधेकच्चे खत्तिया, ब्राह्मणा’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स।
२७. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो एवं वदेति, ‘‘सन्ति इधेकच्चे अवकण्णका जवकण्णका धनिट्ठका सविट्ठका कुलवड्ढका’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे बुद्धरक्खिता धम्मरक्खिता सङ्घरक्खिता’’ति भणति …पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे कोसिया भारद्वाजा’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे गोतमा मोग्गल्लाना कच्चाना वासिट्ठा’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे कोट्ठका पुप्फछड्डका’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे कस्सका वाणिजा गोरक्खा’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे नळकारा कुम्भकारा पेसकारा चम्मकारा नहापिता’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे मुद्दिका गणका लेखका’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे कुट्ठिका गण्डिका किलासिका सोसिका अपमारिका’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे मधुमेहिका’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे अतिदीघा अतिरस्सा अतिकण्हा अच्चोदाता’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे नातिदीघा नातिरस्सा नातिकण्हा नाच्चोदाता’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे रागपरियुट्ठिता दोसपरियुट्ठिता मोहपरियुट्ठिता’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे वीतरागा वीतदोसा वीतमोहा’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे पाराजिकं अज्झापन्ना…पे॰… दुब्भासितं अज्झापन्ना’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे सोतापन्ना’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे ओट्ठा मेण्डा गोणा गद्रभा तिरच्छानगता नेरयिका, नत्थि तेसं सुगति, दुग्गतियेव तेसं पाटिकङ्खा’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स।
२८. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो एवं वदेति, ‘‘सन्ति इधेकच्चे पण्डिता ब्यत्ता, मेधावी बहुस्सुता धम्मकथिका, नत्थि तेसं दुग्गति, सुगतियेव तेसं पाटिकङ्खा’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स।
२९. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो एवं वदेति, ‘‘ये नून चण्डाला वेना नेसादा रथकारा पुक्कुसा’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स…पे॰…।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो एवं वदेति, ‘‘ये नून पण्डिता ब्यत्ता मेधावी बहुस्सुता धम्मकथिका’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स।
३०. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो एवं वदेति, ‘‘न मयं चण्डाला वेना नेसादा रथकारा पुक्कुसा’’ति भणति…पे॰…। ‘‘न मयं पण्डिता ब्यत्ता मेधावी बहुस्सुता धम्मकथिका, नत्थम्हाकं दुग्गति, सुगतियेव अम्हाकं पाटिकङ्खा’’ति भणति। आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स।
३१. उपसम्पन्नो अनुपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन हीनं वदेति,…पे॰… हीनेन उक्कट्ठं वदेति…पे॰… उक्कट्ठेन हीनं वदेति…पे॰… उक्कट्ठेन उक्कट्ठं वदेति, पण्डितं ब्यत्तं मेधाविं बहुस्सुतं धम्मकथिकं – ‘‘पण्डितोसि, ब्यत्तोसि, मेधावीसि, बहुस्सुतोसि, धम्मकथिकोसि, नत्थि तुय्हं दुग्गति, सुगतियेव तुय्हं पाटिकङ्खा’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स।
उपसम्पन्नो अनुपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो एवं वदेति, ‘‘सन्ति इधेकच्चे चण्डाला वेना नेसादा रथकारा पुक्कुसा’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे पण्डिता ब्यत्ता मेधावी बहुस्सुता धम्मकथिका, नत्थि तेसं दुग्गति, सुगतियेव तेसं पाटिकङ्खा’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स।
उपसम्पन्नो अनुपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो एवं वदेति, ‘‘ये नून चण्डाला वेना नेसादा रथकारा पुक्कुसा’’ति भणति…पे॰…। ‘‘ये नून पण्डिता ब्यत्ता मेधावी बहुस्सुता धम्मकथिका’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स।
उपसम्पन्नो अनुपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो एवं वदेति, ‘‘न मयं चण्डाला वेना नेसादा रथकारा पुक्कुसा’’ति भणति…पे॰…। ‘‘न मयं पण्डिता ब्यत्ता मेधावी बहुस्सुता धम्मकथिका, नत्थम्हाकं दुग्गति, सुगतियेव अम्हाकं पाटिकङ्खा’’ति भणति। आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स।
३२. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं न खुंसेतुकामो न वम्भेतुकामो न मङ्कुकत्तुकामो, दवकम्यता हीनेन हीनं वदेति, चण्डालं वेनं नेसादं रथकारं पुक्कुसं – ‘‘चण्डालोसि, वेनोसि, नेसादोसि, रथकारोसि , पुक्कुसोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुब्भासितस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं न खुंसेतुकामो न वम्भेतुकामो न मङ्कुकत्तुकामो, दवकम्यता हीनेन उक्कट्ठं वदेति, खत्तियं ब्राह्मणं – ‘‘चण्डालोसि, वेनोसि, नेसादोसि, रथकारोसि, पुक्कुसोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुब्भासितस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं न खुंसेतुकामो न वम्भेतुकामो न मङ्कुकत्तुकामो, दवकम्यता उक्कट्ठेन हीनं वदेति, चण्डालं वेनं नेसादं रथकारं पुक्कुसं – ‘‘खत्तियोसि, ब्राह्मणोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुब्भासितस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं न खुंसेतुकामो न वम्भेतुकामो न मङ्कुकत्तुकामो, दवकम्यता उक्कट्ठेन उक्कट्ठं वदेति, खत्तियं ब्राह्मणं – ‘‘खत्तियोसि, ब्राह्मणोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुब्भासितस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं न खुंसेतुकामो न वम्भेतुकामो न मङ्कुकत्तुकामो, दवकम्यता हीनेन हीनं वदेति…पे॰… हीनेन उक्कट्ठं वदेति…पे॰… उक्कट्ठेन हीनं वदेति…पे॰… उक्कट्ठेन उक्कट्ठं वदेति, पण्डितं ब्यत्तं मेधाविं बहुस्सुतं धम्मकथिकं – ‘‘पण्डितोसि, ब्यत्तोसि, मेधावीसि, बहुस्सुतोसि, धम्मकथिकोसि, नत्थि तुय्हं दुग्गति, सुगति येव तुय्हं पाटिकङ्खा’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुब्भासितस्स।
३३. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं न खुंसेतुकामो न वम्भेतुकामो न मङ्कुकत्तुकामो, दवकम्यता एवं वदेति, ‘‘सन्ति इधेकच्चे चण्डाला वेना नेसादा रथकारा पुक्कुसा’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे पण्डिता ब्यत्ता मेधावी बहुस्सुता धम्मकथिका, नत्थि तेसं दुग्गति, सुगति येव तेसं पाटिकङ्खा’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुब्भासितस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं न खुंसेतुकामो न वम्भेतुकामो न मङ्कुकत्तुकामो, दवकम्यता एवं वदेति, ‘‘ये नून चण्डाला वेना नेसादा रथकारा पुक्कुसा’’ति भणति…पे॰…। ‘‘ये नून पण्डिता ब्यत्ता मेधावी बहुस्सुता धम्मकथिका’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुब्भासितस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं न खुंसेतुकामो न वम्भेतुकामो न मङ्कुकत्तुकामो, दवकम्यता एवं वदेति, ‘‘न मयं चण्डाला वेना नेसादा रथकारा पुक्कुसा’’ति भणति…पे॰…। ‘‘न मयं पण्डिता ब्यत्ता मेधावी बहुस्सुता धम्मकथिका, नत्थम्हाकं दुग्गति, सुगतियेव अम्हाकं पाटिकङ्खा’’ति भणति। आपत्ति वाचाय, वाचाय दुब्भासितस्स।
३४. उपसम्पन्नो अनुपसम्पन्नं न खुंसेतुकामो न वम्भेतुकामो न मङ्कुकत्तुकामो, दवकम्यता हीनेन हीनं वदेति…पे॰… हीनेन उक्कट्ठं वदेति…पे॰… उक्कट्ठेन हीनं वदेति…पे॰… उक्कट्ठेन उक्कट्ठं वदेति, पण्डितं ब्यत्तं मेधाविं बहुस्सुतं धम्मकथिकं – ‘‘पण्डितोसि , ब्यत्तोसि, मेधावीसि, बहुस्सुतोसि धम्मकथिकोसि, नत्थि तुय्हं दुग्गति; सुगति येव तुय्हं पाटिकङ्खा’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुब्भासितस्स।
उपसम्पन्नो अनुपसम्पन्नं न खुंसेतुकामो न वम्भेतुकामो न मङ्कुकत्तुकामो, दवकम्यता एवं वदेति, ‘‘सन्ति इधेकच्चे चण्डाला वेना नेसादा रथकारा पुक्कुसा’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे पण्डिता ब्यत्ता मेधावी बहुस्सुता धम्मकथिका, नत्थि तेसं दुग्गति, सुगति येव तेसं पाटिकङ्खा’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुब्भासितस्स।
उपसम्पन्नो अनुपसम्पन्नं न खुंसेतुकामो न वम्भेतुकामो न मङ्कुकत्तुकामो, दवकम्यता एवं वदेति, ‘‘ये नून चण्डाला वेना नेसादा रथकारा पुक्कुसा’’ति भणति…पे॰…। ‘‘ये नून पण्डिता ब्यत्ता मेधावी बहुस्सुता धम्मकथिका’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुब्भासितस्स।
उपसम्पन्नो अनुपसम्पन्नं न खुंसेतुकामो न वम्भेतुकामो न मङ्कुकत्तुकामो, दवकम्यता एवं वदेति, ‘‘न मयं चण्डाला वेना नेसादा रथकारा पुक्कुसा’’ति भणति…पे॰…। ‘‘न मयं पण्डिता ब्यत्ता मेधावी बहुस्सुता धम्मकथिका, नत्थम्हाकं दुग्गति, सुगति येव अम्हाकं पाटिकङ्खा’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुब्भासितस्स।
३५. अनापत्ति अत्थपुरेक्खारस्स, धम्मपुरेक्खारस्स, अनुसासनिपुरेक्खारस्स, उम्मत्तकस्स, खित्तचित्तस्स, वेदनाट्टस्स, आदिकम्मिकस्साति।
ओमसवादसिक्खापदं निट्ठितं दुतियं।
३. पेसुञ्ञसिक्खापदं
३६. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खूनं भण्डनजातानं कलहजातानं विवादापन्नानं पेसुञ्ञं उपसंहरन्ति; इमस्स सुत्वा अमुस्स अक्खायन्ति, इमस्स भेदाय; अमुस्स सुत्वा इमस्स अक्खायन्ति, अमुस्स भेदाय। तेन अनुप्पन्नानि चेव भण्डनानि उप्पज्जन्ति, उप्पन्नानि च भण्डनानि भिय्योभावाय वेपुल्लाय संवत्तन्ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खूनं भण्डनजातानं कलहजातानं विवादापन्नानं पेसुञ्ञं उपसंहरिस्सन्ति, इमस्स सुत्वा अमुस्स अक्खायिस्सन्ति, इमस्स भेदाय; अमुस्स सुत्वा इमस्स अक्खायिस्सन्ति, अमुस्स भेदाय! तेन अनुप्पन्नानि चेव भण्डनानि उप्पज्जन्ति, उप्पन्नानि च भण्डनानि भिय्योभावाय वेपुल्लाय संवत्तन्ती’’ति। अथ खो ते भिक्खू छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, भिक्खूनं भण्डनजातानं कलहजातानं विवादापन्नानं पेसुञ्ञं उपसंहरथ, इमस्स सुत्वा अमुस्स अक्खायथ, इमस्स भेदाय, अमुस्स सुत्वा इमस्स अक्खायथ, अमुस्स भेदाय? तेन अनुप्पन्नानि चेव भण्डनानि उप्पज्जन्ति, उप्पन्नानि च भण्डनानि भिय्योभावाय वेपुल्लाय संवत्तन्ती’’ति? ‘‘सच्चं , भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, भिक्खूनं भण्डनजातानं कलहजातानं विवादापन्नानं पेसुञ्ञं उपसंहरिस्सथ! इमस्स सुत्वा अमुस्स अक्खायिस्सथ, इमस्स भेदाय! अमुस्स सुत्वा इमस्स अक्खायिस्सथ, अमुस्स भेदाय! तेन अनुप्पन्नानि चेव भण्डनानि उप्पज्जन्ति, उप्पन्नानि च भण्डनानि भिय्योभावाय वेपुल्लाय संवत्तन्ति। नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय। पसन्नानं वा भिय्योभावाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३७. ‘‘भिक्खुपेसुञ्ञे पाचित्तिय’’न्ति।
३८. पेसुञ्ञं नाम द्वीहाकारेहि पेसुञ्ञं होति – पियकम्यस्स वा भेदाधिप्पायस्स वा। दसहाकारेहि पेसुञ्ञं उपसंहरति – जातितोपि, नामतोपि, गोत्ततोपि, कम्मतोपि, सिप्पतोपि, आबाधतोपि, लिङ्गतोपि, किलेसतोपि, आपत्तितोपि, अक्कोसतोपि।
जाति नाम द्वे जातियो – हीना च जाति उक्कट्ठा च जाति। हीना नाम जाति – चण्डालजाति वेनजाति नेसादजाति रथकारजाति पुक्कुसजाति । एसा हीना नाम जाति। उक्कट्ठा नाम जाति – खत्तियजाति ब्राह्मणजाति। एसा उक्कट्ठा नाम जाति…पे॰…।
अक्कोसो नाम द्वे अक्कोसा – हीनो च अक्कोसो उक्कट्ठो च अक्कोसो। हीनो नाम अक्कोसो – ओट्ठोसि, मेण्डोसि, गोणोसि, गद्रभोसि, तिरच्छानगतोसि, नेरयिकोसि; नत्थि तुय्हं सुगति; दुग्गति येव तुय्हं पाटिकङ्खाति, यकारेन वा भकारेन वा काटकोटचिकाय वा। एसो हीनो नाम अक्कोसो। उक्कट्ठो नाम अक्कोसो – पण्डितोसि, ब्यत्तोसि, मेधावीसि, बहुस्सुतोसि, धम्मकथिकोसि; नत्थि तुय्हं दुग्गति; सुगति येव तुय्हं पाटिकङ्खाति। एसो उक्कट्ठो नाम अक्कोसो।
३९. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘चण्डालो वेनो नेसादो रथकारो पुक्कुसो’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘खत्तियो ब्राह्मणो’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘अवकण्णको जवकण्णको धनिट्ठको सविट्ठको कुलवड्ढको’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘बुद्धरक्खितो धम्मरक्खितो सङ्घरक्खितो’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘कोसियो भारद्वाजो’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘गोतमो मोग्गल्लानो कच्चानो वासिट्ठो’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘कोट्ठको पुप्फछड्डको’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘कस्सको वाणिजो गोरक्खो’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘नळकारो कुम्भकारो पेसकारो चम्मकारो नहापितो’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘मुद्दिको गणको लेखको’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
४०. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘कुट्ठिको गण्डिको किलासिको सोसिको अपमारिको’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘मधुमेहिको’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘अतिदीघो अतिरस्सो अतिकण्हो अच्चोदातो’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘नातिदीघो नातिरस्सो नातिकण्हो नाच्चोदातो’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘रागपरियुट्ठितो दोसपरियुट्ठितो मोहपरियुट्ठितो’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘वीतरागो वीतदोसो वीतमोहो’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘पाराजिकं अज्झापन्नो, सङ्घादिसेसं अज्झापन्नो, थुल्लच्चयं अज्झापन्नो, पाचित्तियं अज्झापन्नो , पाटिदेसनीयं अज्झापन्नो, दुक्कटं अज्झापन्नो, दुब्भासितं अज्झापन्नो’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘सोतापन्नो’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘ओट्ठो मेण्डो गोणो गद्रभो तिरच्छानगतो नेरयिको, नत्थि तस्स सुगति, दुग्गतियेव तस्स पाटिकङ्खा’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘पण्डितो ब्यत्तो मेधावी बहुस्सुतो धम्मकथिको, नत्थि तस्स दुग्गति, सुगति येव तस्स पाटिकङ्खा’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
४१. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो ‘सन्ति इधेकच्चे चण्डाला वेना नेसादा रथकारा, पुक्कुसा’ति भणति, न सो अञ्ञं भणति, तञ्ञेव भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो ‘सन्ति इधेकच्चे खत्तिया ब्राह्मणा’ति भणति, न सो अञ्ञं भणति, तञ्ञेव भणती’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स…पे॰…।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो ‘सन्ति इधेकच्चे पण्डिता ब्यत्ता मेधावी बहुस्सुता धम्मकथिका, नत्थि तेसं दुग्गति, सुगति येव तेसं पाटिकङ्खा’ति भणति, न सो अञ्ञं भणति, तञ्ञेव भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो ‘ये नून चण्डाला वेना नेसादा रथकारा पुक्कुसा’ति भणति, न सो अञ्ञं भणति, तञ्ञेव भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो ‘ये नून पण्डिता ब्यत्ता मेधावी बहुस्सुता धम्मकथिका’ति भणति, न सो अञ्ञं भणति, तञ्ञेव भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो ‘न मयं चण्डाला वेना नेसादा रथकारा पुक्कुसा’ति भणति, न सो अञ्ञं भणति, तञ्ञेव भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो ‘न मयं पण्डिता ब्यत्ता मेधावी बहुस्सुता धम्मकथिका, नत्थम्हाकं दुग्गति, सुगति येव अम्हाकं पाटिकङ्खा’ति भणति, न सो अञ्ञं भणति, तञ्ञेव भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स।
४२. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति; आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा अनुपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति, आपत्ति दुक्कटस्स।
उपसम्पन्नो अनुपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति, आपत्ति दुक्कटस्स।
उपसम्पन्नो अनुपसम्पन्नस्स सुत्वा अनुपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति, आपत्ति दुक्कटस्स।
४३. अनापत्ति नपियकम्यस्स, नभेदाधिप्पायस्स, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
पेसुञ्ञसिक्खापदं निट्ठितं ततियं।
४. पदसोधम्मसिक्खापदं
४४. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू उपासके पदसो धम्मं वाचेन्ति। उपासका भिक्खूसु अगारवा अप्पतिस्सा असभागवुत्तिका विहरन्ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू उपासके पदसो धम्मं वाचेस्सन्ति! उपासका भिक्खूसु अगारवा अप्पतिस्सा असभागवुत्तिका विहरन्ती’’ति। अथ खो ते भिक्खू छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, उपासके पदसो धम्मं वाचेथ; उपासका भिक्खूसु अगारवा अप्पतिस्सा असभागवुत्तिका विहरन्ती’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, उपासके पदसो धम्मं वाचेस्सथ! उपासका भिक्खूसु अगारवा अप्पतिस्सा असभागवुत्तिका विहरन्ति! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय पसन्नानं वा भिय्योभावाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४५. ‘‘यो पन भिक्खु अनुपसम्पन्नं पदसो धम्मं वाचेय्य पाचित्तिय’’न्ति।
४६. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
अनुपसम्पन्नो नाम भिक्खुञ्च भिक्खुनिञ्च ठपेत्वा अवसेसो अनुपसम्पन्नो नाम।
पदसो नाम पदं, अनुपदं, अन्वक्खरं, अनुब्यञ्जनं।
पदं नाम एकतो पट्ठपेत्वा एकतो ओसापेन्ति। अनुपदं नाम पाटेक्कं पट्ठपेत्वा एकतो ओसापेन्ति। अन्वक्खरं नाम ‘‘रूपं अनिच्च’’न्ति वुच्चमानो, ‘‘रु’’न्ति ओपातेति। अनुब्यञ्जनं नाम ‘‘रूपं अनिच्च’’न्ति वुच्चमानो, ‘‘वेदना अनिच्चा’’ति सद्दं निच्छारेति।
यञ्च पदं, यञ्च अनुपदं, यञ्च अन्वक्खरं, यञ्च अनुब्यञ्जनं – सब्बमेतं पदसो पदसो धम्मो (इतिपि) नाम।
धम्मो नाम बुद्धभासितो, सावकभासितो, इसिभासितो, देवताभासितो, अत्थूपसञ्हितो, धम्मूपसञ्हितो।
वाचेय्याति पदेन वाचेति, पदे पदे आपत्ति पाचित्तियस्स। अक्खराय वाचेति, अक्खरक्खराय आपत्ति पाचित्तियस्स।
४७. अनुपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी पदसो धम्मं वाचेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अनुपसम्पन्ने वेमतिको पदसो धम्मं वाचेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अनुपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी पदसो धम्मं वाचेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। उपसम्पन्ने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। उपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी, अनापत्ति।
४८. अनापत्ति एकतो उद्दिसापेन्तो, एकतो सज्झायं करोन्तो , येभुय्येन पगुणं गन्थं भणन्तं ओपातेति, ओसारेन्तं ओपातेति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
पदसोधम्मसिक्खापदं निट्ठितं चतुत्थं।
५. सहसेय्यसिक्खापदं
४९. तेन समयेन बुद्धो भगवा आळवियं विहरति अग्गाळवे चेतिये। तेन खो पन समयेन उपासका आरामं आगच्छन्ति धम्मस्सवनाय। धम्मे भासिते थेरा भिक्खू यथाविहारं गच्छन्ति। नवका भिक्खू तत्थेव उपट्ठानसालायं उपासकेहि सद्धिं मुट्ठस्सती, असम्पजाना, नग्गा, विकूजमाना, काकच्छमाना सेय्यं कप्पेन्ति। उपासका उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भदन्ता मुट्ठस्सती असम्पजाना नग्गा विकूजमाना काकच्छमाना सेय्यं कप्पेस्सन्ती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं उपासकानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खू अनुपसम्पन्नेन सहसेय्यं कप्पेस्सन्ती’’ति! अथ खो ते भिक्खू ते नवके भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर, भिक्खवे, भिक्खू अनुपसम्पन्नेन सहसेय्यं कप्पेन्ती’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम ते, भिक्खवे, मोघपुरिसा अनुपसम्पन्नेन सहसेय्यं कप्पेस्सन्ति! नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु अनुपसम्पन्नेन सहसेय्यं कप्पेय्य पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
५०. अथ खो भगवा आळवियं यथाभिरन्तं विहरित्वा येन कोसम्बी तेन चारिकं पक्कामि। अनुपुब्बेन चारिकं चरमानो येन कोसम्बी तदवसरि। तत्र सुदं भगवा कोसम्बियं विहरति बदरिकारामे। भिक्खू आयस्मन्तं राहुलं एतदवोचुं – ‘‘भगवता, आवुसो राहुल, सिक्खापदं पञ्ञत्तं – ‘न अनुपसम्पन्नेन सहसेय्या कप्पेतब्बा’ति। सेय्यं, आवुसो राहुल, जानाही’’ति। अथ खो आयस्मा राहुलो सेय्यं अलभमानो वच्चकुटिया सेय्यं कप्पेसि। अथ खो भगवा रत्तिया पच्चूससमयं पच्चुट्ठाय येन वच्चकुटि तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा उक्कासि। आयस्मापि राहुलो उक्कासि। ‘‘को एत्था’’ति? ‘‘अहं, भगवा, राहुलो’’ति। ‘‘किस्स त्वं, राहुल, इध निसिन्नोसी’’ति? अथ खो आयस्मा राहुलो भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, अनुपसम्पन्नेन दिरत्ततिरत्तं सहसेय्यं कप्पेतुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५१. ‘‘यो पन भिक्खु अनुपसम्पन्नेन उत्तरिदिरत्ततिरत्तं सहसेय्यं कप्पेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
५२. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
अनुपसम्पन्नो नाम भिक्खुं ठपेत्वा अवसेसो अनुपसम्पन्नो नाम।
उत्तरिदिरत्ततिरत्तन्ति अतिरेकदिरत्ततिरत्तं।
सहाति एकतो।
सेय्या नाम सब्बच्छन्ना, सब्बपरिच्छन्ना, येभुय्येनच्छन्ना, येभुय्येन परिच्छन्ना।
सेय्यं कप्पेय्याति चतुत्थे दिवसे अत्थङ्गते सूरिये, अनुपसम्पन्ने निपन्ने, भिक्खु निपज्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। भिक्खु निपन्ने, अनुपसम्पन्नो निपज्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उभो वा निपज्जन्ति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उट्ठहित्वा पुनप्पुनं निपज्जन्ति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
५३. अनुपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी उत्तरिदिरत्ततिरत्तं सहसेय्यं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अनुपसम्पन्ने वेमतिको उत्तरिदिरत्ततिरत्तं सहसेय्यं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अनुपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी उत्तरिदिरत्ततिरत्तं सहसेय्यं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
उपड्ढच्छन्ने उपड्ढपरिच्छन्ने, आपत्ति दुक्कटस्स। उपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। उपसम्पन्ने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। उपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी, अनापत्ति।
५४. अनापत्ति द्वेतिस्सो रत्तियो वसति, ऊनकद्वेतिस्सो रत्तियो वसति, द्वे रत्तियो वसित्वा ततियाय रत्तिया पुरारुणा निक्खमित्वा पुन वसति, सब्बच्छन्ने, सब्बअपरिच्छन्ने, सब्बपरिच्छन्ने सब्बअच्छन्ने वसति, सब्बअच्छन्ने सब्बअपरिच्छन्ने, (सी॰), येभुय्येन अच्छन्ने, येभुय्येन अपरिच्छन्ने, अनुपसम्पन्ने निपन्ने भिक्खु निसीदति, भिक्खु निपन्ने अनुपसम्पन्नो निसीदति, उभो वा निसीदन्ति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
सहसेय्यसिक्खापदं निट्ठितं पञ्चमं।
६. दुतियसहसेय्यसिक्खापदं
५५. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा अनुरुद्धो कोसलेसु जनपदे एत्थ अम्बट्ठसुत्तादिटीका ओलोकेतब्बा सावत्थिं गच्छन्तो सायं अञ्ञतरं गामं उपगच्छि। तेन खो पन समयेन तस्मिं गामे अञ्ञतरिस्सा इत्थिया आवसथागारं पञ्ञत्तं होति। अथ खो आयस्मा अनुरुद्धो येन सा इत्थी तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तं इत्थिं एतदवोच – ‘‘सचे ते, भगिनि, अगरु, वसेय्याम एकरत्तं आवसथागारे’’ति। ‘‘वसेय्याथ, भन्ते’’ति। अञ्ञेपि अद्धिका येन सा इत्थी तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा तं इत्थिं एतदवोचुं – ‘‘सचे ते, अय्ये, अगरु वसेय्याम एकरत्तं आवसथागारे’’ति । ‘‘एसो खो अय्यो समणो पठमं उपगतो; सचे सो अनुजानाति, वसेय्याथा’’ति। अथ खो ते अद्धिका येनायस्मा अनुरुद्धो तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं अनुरुद्धं एतदवोचुं – ‘‘सचे ते, भन्ते, अगरु, वसेय्याम एकरत्तं आवसथागारे’’ति। ‘‘वसेय्याथ, आवुसो’’ति। अथ खो सा इत्थी आयस्मन्ते अनुरुद्धे सह दस्सनेन पटिबद्धचित्ता अहोसि। अथ खो सा इत्थी येनायस्मा अनुरुद्धो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं अनुरुद्धं एतदवोच – ‘‘अय्यो, भन्ते, इमेहि मनुस्सेहि आकिण्णो न फासु विहरिस्सति। साधाहं, भन्ते, अय्यस्स मञ्चकं अब्भन्तरं पञ्ञपेय्य’’न्ति। अधिवासेसि खो आयस्मा अनुरुद्धो तुण्हीभावेन। अथ खो सा इत्थी आयस्मतो अनुरुद्धस्स मञ्चकं अब्भन्तरं पञ्ञपेत्वा अलङ्कतप्पटियत्ता गन्धगन्धिनी येनायस्मा अनुरुद्धो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं अनुरुद्धं एतदवोच – ‘‘अय्यो, भन्ते, अभिरूपो दस्सनीयो पासादिको, अहं चम्हि अभिरूपा दस्सनीया पासादिका। साधाहं, भन्ते, अय्यस्स पजापति भवेय्य’’न्ति। एवं वुत्ते आयस्मा अनुरुद्धो तुण्ही अहोसि। दुतियम्पि खो…पे॰… ततियम्पि खो सा इत्थी आयस्मन्तं अनुरुद्धं एतदवोच – ‘‘अय्यो, भन्ते, अभिरूपो दस्सनीयो पासादिको, अहञ्चम्हि अभिरूपा दस्सनीया पासादिका। साधु, भन्ते, अय्यो मञ्चेव पटिच्छतु सम्पटिच्छतु (स्या॰) सब्बञ्च सापतेय्य’’न्ति। ततियम्पि खो आयस्मा अनुरुद्धो तुण्ही अहोसि। अथ खो सा इत्थी साटकं निक्खिपित्वा आयस्मतो अनुरुद्धस्स पुरतो चङ्कमतिपि तिट्ठतिपि निसीदतिपि सेय्यम्पि कप्पेति। अथ खो आयस्मा अनुरुद्धो इन्द्रियानि ओक्खिपित्वा तं इत्थिं नेव ओलोकेसि नपि आलपि। अथ खो सा इत्थी – ‘‘अच्छरियं वत भो, अब्भुतं वत भो! बहू मे मनुस्सा सतेनपि सहस्सेनपि पहिणन्ति। अयं पन समणो – मया सामं याचियमानो – न इच्छति मञ्चेव पटिच्छितुं सब्बञ्च सापतेय्य’’न्ति साटकं निवासेत्वा आयस्मतो अनुरुद्धस्स पादेसु सिरसा निपतित्वा आयस्मन्तं अनुरुद्धं एतदवोच – ‘‘अच्चयो मं, भन्ते, अच्चगमा यथाबालं यथामूळ्हं यथाअकुसलं याहं एवमकासिं। तस्सा मे, भन्ते, अय्यो अच्चयं अच्चयतो पटिग्गण्हातु आयतिं संवराया’’ति। ‘‘तग्घ त्वं, भगिनि, अच्चयो अच्चगमा यथाबालं यथामूळ्हं यथाअकुसलं या त्वं एवमकासि। यतो च खो त्वं, भगिनि, अच्चयं अच्चयतो दिस्वा यथाधम्मं पटिकरोसि, तं ते मयं पटिग्गण्हाम। वुद्धि हेसा, भगिनि, अरियस्स विनये यो अच्चयं अच्चयतो दिस्वा यथाधम्मं पटिकरोति आयतिञ्च संवरं आपज्जती’’ति।
अथ खो सा इत्थी तस्सा रत्तिया अच्चयेन आयस्मन्तं अनुरुद्धं पणीतेन खादनीयेन भोजनीयेन सहत्था सन्तप्पेत्वा सम्पवारेत्वा, आयस्मन्तं अनुरुद्धं भुत्ताविं ओनीतपत्तपाणिं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नं खो तं इत्थिं आयस्मा अनुरुद्धो धम्मिया कथाय सन्दस्सेसि समादपेसि समुत्तेजेसि सम्पहंसेसि। अथ खो सा इत्थी – आयस्मता अनुरुद्धेन धम्मिया कथाय सन्दस्सिता समादपिता समुत्तेजिता सम्पहंसिता – आयस्मन्तं अनुरुद्धं एतदवोच – ‘‘अभिक्कन्तं, भन्ते, अभिक्कन्तं, भन्ते! सेय्यथापि, भन्ते, निक्कुज्जितं वा उक्कुज्जेय्य, पटिच्छन्नं वा विवरेय्य, मूळ्हस्स वा मग्गं आचिक्खेय्य, अन्धकारे वा तेलपज्जोतं धारेय्य – चक्खुमन्तो रूपानि दक्खन्तीति, एवमेवं अय्येन अनुरुद्धेन अनेकपरियायेन धम्मो पकासितो। एसाहं, भन्ते, तं भगवन्तं सरणं गच्छामि धम्मञ्च भिक्खुसङ्घञ्च। उपासिकं मं अय्यो धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेतं सरणं गत’’न्ति।
अथ खो आयस्मा अनुरुद्धो सावत्थियं गन्त्वा भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा अनुरुद्धो मातुगामेन सहसेय्यं कप्पेस्सती’’ति! अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं अनुरुद्धं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर त्वं, अनुरुद्ध, मातुगामेन सहसेय्यं कप्पेसी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति । विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, अनुरुद्ध, मातुगामेन सहसेय्यं कप्पेस्ससि! नेतं, अनुरुद्ध, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५६. ‘‘यो पन भिक्खु मातुगामेन सहसेय्यं कप्पेय्य पाचित्तिय’’न्ति।
५७. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
मातुगामो नाम मनुस्सित्थी, न यक्खी यक्खिनी (क॰), न पेती, न तिरच्छानगता; अन्तमसो तदहुजातापि दारिका, पगेव महत्तरी।
सहाति एकतो।
सेय्या नाम सब्बच्छन्ना, सब्बपरिच्छन्ना, येभुय्येनच्छन्ना, येभुय्येन परिच्छन्ना।
सेय्यं कप्पेय्याति अत्थङ्गते सूरिये, मातुगामे निपन्ने भिक्खु निपज्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। भिक्खु निपन्ने मातुगामो निपज्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उभो वा निपज्जन्ति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उट्ठहित्वा पुनप्पुनं निपज्जन्ति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
५८. मातुगामे मातुगामसञ्ञी सहसेय्यं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। मातुगामे वेमतिको सहसेय्यं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। मातुगामे अमातुगामसञ्ञी सहसेय्यं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
उपड्ढच्छन्ने उपड्ढपरिच्छन्ने, आपत्ति दुक्कटस्स। यक्खिया वा पेतिया वा पण्डकेन वा तिरच्छानगतित्थिया वा सहसेय्यं कप्पेति, आपत्ति दुक्कटस्स। अमातुगामे मातुगामसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अमातुगामे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अमातुगामे अमातुगामसञ्ञी, अनापत्ति।
५९. अनापत्ति सब्बच्छन्ने सब्बअपरिच्छन्ने, सब्बपरिच्छन्ने सब्बअच्छन्ने अनापत्ति सब्बअच्छन्ने सब्बअपरिच्छन्ने, (सी॰), येभुय्येन अच्छन्ने, येभुय्येन अपरिच्छन्ने, मातुगामे निपन्ने भिक्खु निसीदति , भिक्खु निपन्ने मातुगामो निसीदति, उभो वा निसीदन्ति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
दुतियसहसेय्यसिक्खापदं निट्ठितं छट्ठं।
७. धम्मदेसनासिक्खापदं
६०. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा उदायी सावत्थियं कुलूपको होति, बहुकानि कुलानि उपसङ्कमति। अथ खो आयस्मा उदायी पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय येन अञ्ञतरं कुलं तेनुपसङ्कमि। तेन खो पन समयेन घरणी निवेसनद्वारे निसिन्ना होति, घरसुण्हा आवसथद्वारे निसिन्ना होति। अथ खो आयस्मा उदायी येन घरणी तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा घरणिया उपकण्णके धम्मं देसेसि। अथ खो घरसुण्हाय एतदहोसि – ‘‘कि नु खो सो समणो सस्सुया जारो उदाहु ओभासती’’ति?
अथ खो आयस्मा उदायी घरणिया उपकण्णके धम्मं देसेत्वा येन घरसुण्हा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा घरसुण्हाय उपकण्णके धम्मं देसेसि। अथ खो घरणिया एतदहोसि – ‘‘किं नु खो सो समणो घरसुण्हाय जारो उदाहु ओभासती’’ति ? अथ खो आयस्मा उदायी घरसुण्हाय उपकण्णके धम्मं देसेत्वा पक्कामि। अथ खो घरणी घरसुण्हं एतदवोच – ‘‘हे जे, किं ते एसो समणो अवोचा’’ति? ‘‘धम्मं मे, अय्ये, देसेसि’’। ‘‘अय्याय पन किं अवोचा’’ति? ‘‘मय्हम्पि धम्मं देसेसी’’ति। ता उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम अय्यो उदायी मातुगामस्स उपकण्णके धम्मं देसेस्सति! ननु नाम विस्सट्ठेन विवटेन धम्मो देसेतब्बो’’ति?
अस्सोसुं खो भिक्खू तासं इत्थीनं उज्झायन्तीनं खिय्यन्तीनं विपाचेन्तीनं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उदायी मातुगामस्स धम्मं देसेस्सती’’ति! अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं उदायिं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर त्वं, उदायि, मातुगामस्स धम्मं देसेसी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, मातुगामस्स धम्मं देसेस्ससि। नेतं मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु मातुगामस्स धम्मं देसेय्य पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
६१. तेन खो पन समयेन उपासिका भिक्खू पस्सित्वा एतदवोचुं – ‘‘इङ्घाय्या धम्मं देसेथा’’ति। ‘‘न, भगिनी, कप्पति मातुगामस्स धम्मं देसेतु’’न्ति। ‘‘इङ्घाय्या छप्पञ्चवाचाहि धम्मं देसेथ, सक्का एत्तकेनपि धम्मो अञ्ञातु’’न्ति। ‘‘न, भगिनी, कप्पति मातुगामस्स धम्मं देसेतु’’न्ति। कुक्कुच्चायन्ता न देसेसुं। उपासिका उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम अय्या अम्हेहि याचियमाना धम्मं न देसेस्सन्ती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तासं उपासिकानं उज्झायन्तीनं खिय्यन्तीनं विपाचेन्तीनं। अथ खो ते भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, मातुगामस्स छप्पञ्चवाचाहि धम्मं देसेतुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खू मातुगामस्स उत्तरिछप्पञ्चवाचाहि धम्मं देसेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
६२. तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू – ‘‘भगवता अनुञ्ञातं मातुगामस्स छप्पञ्चवाचाहि धम्मं देसेतु’’न्ति ते अविञ्ञुं पुरिसविग्गहं उपनिसीदापेत्वा मातुगामस्स उत्तरिछप्पञ्चवाचाहि धम्मं देसेन्ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू अविञ्ञुं पुरिसविग्गहं उपनिसीदापेत्वा मातुगामस्स उत्तरिछप्पञ्चवाचाहि धम्मं देसेस्सन्ती’’ति!
अथ खो ते भिक्खू छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, अविञ्ञुं पुरिसविग्गहं उपनिसीदापेत्वा मातुगामस्स उत्तरिछप्पञ्चवाचाहि धम्मं देसेथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, अविञ्ञुं पुरिसविग्गहं उपनिसीदापेत्वा मातुगामस्स उत्तरिछप्पञ्चवाचाहि धम्मं देसेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
६३. ‘‘यो पन भिक्खु मातुगामस्स उत्तरिछप्पञ्चवाचाहि धम्मं देसेय्य, अञ्ञत्र विञ्ञुना पुरिसविग्गहेन, पाचित्तिय’’न्ति।
६४. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
मातुगामो नाम मनुस्सित्थी; न यक्खी न पेती न तिरच्छानगता; विञ्ञू, पटिबला सुभासितदुब्भासितं दुट्ठुल्लादुट्ठुल्लं आजानितुं।
उत्तरिछप्पञ्चवाचाहीति अतिरेकछप्पञ्चवाचाहि।
धम्मो नाम बुद्धभासितो, सावकभासितो, इसिभासितो, देवताभासितो, अत्थूपसञ्हितो, धम्मूपसञ्हितो।
देसेय्याति पदेन देसेति, पदे पदे आपत्ति पाचित्तियस्स। अक्खराय देसेति, अक्खरक्खराय आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञत्र विञ्ञुना पुरिसविग्गहेनाति ठपेत्वा विञ्ञुं पुरिसविग्गहं। विञ्ञू नाम पुरिसविग्गहो, पटिबलो होति सुभासितदुब्भासितं दुट्ठुल्लादुट्ठुल्लं आजानितुं।
६५. मातुगामे मातुगामसञ्ञी उत्तरिछप्पञ्चवाचाहि धम्मं देसेति, अञ्ञत्र विञ्ञुना पुरिसविग्गहेन, आपत्ति पाचित्तियस्स। मातुगामे वेमतिको उत्तरिछप्पञ्चवाचाहि धम्मं देसेति, अञ्ञत्र विञ्ञुना पुरिसविग्गहेन, आपत्ति पाचित्तियस्स। मातुगामे अमातुगामसञ्ञी उत्तरिछप्पञ्चवाचाहि धम्मं देसेति, अञ्ञत्र विञ्ञुना पुरिसविग्गहेन, आपत्ति पाचित्तियस्स।
यक्खिया वा पेतिया वा पण्डकस्स वा तिरच्छानगतमनुस्सविग्गहित्थिया वा उत्तरिछप्पञ्चवाचाहि धम्मं देसेति, अञ्ञत्र विञ्ञुना पुरिसविग्गहेन, आपत्ति दुक्कटस्स। अमातुगामे मातुगामसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अमातुगामे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अमातुगामे अमातुगामसञ्ञी, अनापत्ति।
६६. अनापत्ति विञ्ञुना पुरिसविग्गहेन, छप्पञ्चवाचाहि धम्मं देसेति, ऊनकछप्पञ्चवाचाहि धम्मं देसेति, उट्ठहित्वा पुन निसीदित्वा देसेति, मातुगामो उट्ठहित्वा पुन निसीदति तस्मिं देसेति, अञ्ञस्स मातुगामस्स देसेति, पञ्हं पुच्छति, पञ्हं पुट्ठो कथेति, अञ्ञस्सत्थाय भणन्तं मातुगामो सुणाति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
धम्मदेसनासिक्खापदं निट्ठितं सत्तमं।
८. भूतारोचनसिक्खापदं
६७. पारा॰ १९३ तेन समयेन बुद्धो भगवा वेसालियं विहरति महावने कूटागारसालायं। तेन खो पन समयेन सम्बहुला सन्दिट्ठा सम्भत्ता भिक्खू वग्गुमुदाय नदिया तीरे वस्सं उपगच्छिंसु। तेन खो पन समयेन वज्जी दुब्भिक्खा होति – द्वीहितिका सेतट्ठिका सलाकावुत्ता, न सुकरा उञ्छेन पग्गहेन यापेतुं। अथ खो तेसं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘एतरहि खो वज्जी दुब्भिक्खा – द्वीहितिका सेतट्ठिका सलाकावुत्ता, न सुकरा उञ्छेन पग्गहेन यापेतुं। केन नु खो मयं उपायेन समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना फासुकं वस्सं वसेय्याम, न च पिण्डकेन किलमेय्यामा’’ति? एकच्चे एवमाहंसु – ‘‘हन्द मयं, आवुसो, गिहीनं कम्मन्तं अधिट्ठेम। एवं ते अम्हाकं दातुं मञ्ञिस्सन्ति। एवं मयं समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना फासुकं वस्सं वसिस्साम, न च पिण्डकेन किलमिस्सामा’’ति। एकच्चे एवमाहंसु – ‘‘अलं, आवुसो, किं गिहीनं कम्मन्तं अधिट्ठितेन? हन्द मयं, आवुसो, गिहीनं दूतेय्यं हराम। एवं ते अम्हाकं दातुं मञ्ञिस्सन्ति। एवं मयं समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना फासुकं वस्सं वसिस्साम, न च पिण्डकेन किलमिस्सामा’’ति। एकच्चे एवमाहंसु – ‘‘अलं, आवुसो; किं गिहीनं कम्मन्तं अधिट्ठितेन! किं गिहीनं दूतेय्यं हटेन! हन्द मयं, आवुसो, गिहीनं अञ्ञमञ्ञस्स उत्तरिमनुस्सधम्मस्स वण्णं भासिस्साम – ‘असुको भिक्खु पठमस्स झानस्स लाभी, असुको भिक्खु दुतियस्स झानस्स लाभी, असुको भिक्खु ततियस्स झानस्स लाभी, असुको भिक्खु चतुत्थस्स झानस्स लाभी, असुको भिक्खु सोतापन्नो, असुको भिक्खु सकदागामी, असुको भिक्खु अनागामी, असुको भिक्खु अरहा, असुको भिक्खु तेविज्जो, असुको भिक्खु छळभिञ्ञोति। एवं ते अम्हाकं दातुं मञ्ञिस्सन्ति। एवं मयं समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना फासुकं वस्सं वसिस्साम, न च पिण्डकेन किलमिस्सामा’’ति। एसो येव खो, आवुसो, सेय्यो, यो अम्हाकं गिहीनं अञ्ञमञ्ञस्स उत्तरिमनुस्सधम्मस्स वण्णो भासितो’’ति।
अथ खो ते भिक्खू गिहीनं अञ्ञमञ्ञस्स उत्तरिमनुस्सधम्मस्स वण्णं भासिंसु – ‘‘असुको भिक्खु पठमस्स झानस्स लाभी…पे॰… असुको भिक्खु छळभिञ्ञो’’ति। अथ खो ते मनुस्सा – ‘‘लाभा वत नो, सुलद्धं वत नो, येसं नो एवरूपा भिक्खू वस्सं उपगता, न वत नो इतो पुब्बे एवरूपा भिक्खू वस्सं उपगता, यथयिमे भिक्खू सीलवन्तो कल्याणधम्मा’’ति। ते न तादिसानि भोजनानि अत्तना भुञ्जन्ति, मातापितूनं देन्ति पुत्तदारस्स देन्ति दासकम्मकरपोरिसस्स देन्ति मित्तामच्चानं देन्ति ञातिसालोहितानं देन्ति यादिसानि भिक्खूनं देन्ति। न तादिसानि खादनीयानि सायनीयानि पानानि अत्तना खादन्ति सायन्ति पिवन्ति अत्तना पिवन्ति (स्या॰ क॰) मातापितूनं देन्ति पुत्तदारस्स देन्ति दासकम्मकरपोरिसस्स देन्ति मित्तामच्चानं देन्ति ञातिसालोहितानं देन्ति , यादिसानि भिक्खूनं देन्ति। अथ खो ते भिक्खू वण्णवा अहेसुं पीणिन्द्रिया पसन्नमुखवण्णा विप्पसन्नछविवण्णा।
६८. आचिण्णं खो पनेतं वस्संवुट्ठानं भिक्खूनं भगवन्तं दस्सनाय उपसङ्कमितुं। अथ खो ते भिक्खू वस्संवुट्ठा तेमासच्चयेन सेनासनं संसामेत्वा पत्तचीवरमादाय येन वेसाली तेन पक्कमिंसु। अनुपुब्बेन येन वेसाली महावनं कूटागारसाला येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिंसु। तेन खो पन समयेन दिसासु वस्संवुट्ठा भिक्खू किसा होन्ति लूखा दुब्बण्णा उप्पण्डुप्पण्डुकजाता धमनिसन्थतगत्ता। वग्गुमुदातीरिया पन भिक्खू वण्णवा होन्ति पीणिन्द्रिया पसन्नमुखवण्णा विप्पसन्नछविवण्णा। आचिण्णं खो पनेतं बुद्धानं भगवन्तानं आगन्तुकेहि भिक्खूहि सद्धिं पटिसम्मोदितुं। अथ खो भगवा वग्गुमुदातीरिये भिक्खू एतदवोच – ‘‘कच्चि, भिक्खवे, खमनीयं, कच्चि यापनीयं, कच्चि समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना फासुकं वस्सं वसित्थ, न च पिण्डकेन किलमित्था’’ति? ‘‘खमनीयं भगवा, यापनीयं भगवा। समग्गा च मयं, भन्ते, सम्मोदमाना अविवदमाना फासुकं वस्सं वसिम्हा, न च पिण्डकेन किलमिम्हा’’ति। जानन्तापि तथागता पुच्छन्ति, जानन्तापि न पुच्छन्ति। कालं विदित्वा पुच्छन्ति , कालं विदित्वा न पुच्छन्ति। अत्थसञ्हितं तथागता पुच्छन्ति, नो अनत्थसञ्हितं। अनत्थसञ्हिते सेतुघातो तथागतानं। द्वीहाकारेहि बुद्धा भगवन्तो भिक्खू पटिपुच्छन्ति – धम्मं वा देसेस्साम, सावकानं वा सिक्खापदं पञ्ञपेस्सामाति।
अथ खो भगवा वग्गुमुदातीरिये भिक्खू एतदवोच – ‘‘यथा कथं पन तुम्हे, भिक्खवे, समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना फासुकं वस्सं वसित्थ, न च पिण्डकेन किलमित्था’’ति? अथ खो ते भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘कच्चि पन वो, भिक्खवे, भूत’’न्ति? ‘‘भूतं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, भिक्खवे, उदरस्स कारणा गिहीनं अञ्ञमञ्ञस्स उत्तरिमनुस्सधम्मस्स वण्णं भासिस्सथ! नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
६९. ‘‘यो पन भिक्खु अनुपसम्पन्नस्स उत्तरिमनुस्सधम्मं आरोचेय्य भूतस्मिं, पाचित्तिय’’न्ति।
७०. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
अनुपसम्पन्नो नाम भिक्खुञ्च भिक्खुनिञ्च ठपेत्वा, अवसेसो अनुपसम्पन्नो नाम।
पारा॰ १९८ उत्तरिमनुस्सधम्मो नाम झानं, विमोक्खो, समाधि, समापत्ति, ञाणदस्सनं, मग्गभावना, फलसच्छिकिरिया, किलेसप्पहानं, विनीवरणता चित्तस्स, सुञ्ञागारे अभिरति।
पारा॰ १९९ झानन्ति पठमं झानं, दुतियं झानं, ततियं झानं, चतुत्थं झानं।
पारा॰ १९९ विमोक्खोति सुञ्ञतो विमोक्खो, अनिमित्तो विमोक्खो, अप्पणिहितो विमोक्खो।
पारा॰ १९९ समाधीति सुञ्ञतो समाधि, अनिमित्तो समाधि, अप्पणिहितो समाधि।
पारा॰ १९९ समापत्तीति सुञ्ञता समापत्ति, अनिमित्ता समापत्ति, अप्पणिहिता समापत्ति।
पारा॰ १९९ ञाणदस्सनन्ति तिस्सो विज्जा।
पारा॰ १९९ मग्गभावनाति चत्तारो सतिपट्ठाना, चत्तारो सम्मप्पधाना, चत्तारो इद्धिपादा, पञ्चिन्द्रियानि, पञ्च बलानि, सत्त बोज्झङ्गा, अरियो अट्ठङ्गिको मग्गो।
पारा॰ १९९ फलसच्छिकिरियाति सोतापत्तिफलस्स सच्छिकिरिया, सकदागामिफलस्स सच्छिकिरिया, अनागामिफलस्स सच्छिकिरिया, अरहत्तस्स अरहत्तफलस्स (स्या॰) सच्छिकिरिया।
पारा॰ १९९ किलेसप्पहानन्ति रागस्स पहानं, दोसस्स पहानं, मोहस्स पहानं।
पारा॰ १९९ विनीवरणता चित्तस्साति रागा चित्तं विनीवरणता, दोसा चित्तं विनीवरणता, मोहा चित्तं विनीवरणता।
पारा॰ १९९ सुञ्ञागारे अभिरतीति पठमेन झानेन सुञ्ञागारे अभिरति, दुतियेन झानेन सुञ्ञागारे अभिरति, ततियेन झानेन सुञ्ञागारे अभिरति, चतुत्थेन झानेन सुञ्ञागारे अभिरति।
७१. आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमं झानं समापज्जि’’न्ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमं झानं समापज्जामी’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमं झानं समापन्नो’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमस्स झानस्स लाभिम्ही’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमस्स झानस्स वसिम्ही’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमं झानं सच्छिकतं मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘दुतियं झानं… ततियं झानं… चतुत्थं झानं समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; चतुत्थस्स झानस्स लाभिम्हि, वसिम्हि; चतुत्थं झानं सच्छिकतं मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘सुञ्ञतं विमोक्खं… अनिमित्तं विमोक्खं… अप्पणिहितं विमोक्खं… सुञ्ञतं समाधिं… अनिमित्तं समाधिं… अप्पणिहितं समाधिं समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; अप्पणिहितस्स समाधिस्स लाभिम्हि, वसिम्हि; अप्पणिहितो समाधि सच्छिकतो मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘सुञ्ञतं समापत्तिं… अनिमित्तं समापत्तिं… अप्पणिहितं समापत्तिं समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; अप्पणिहिताय समापत्तिया लाभिम्हि, वसिम्हि; अप्पणिहिता समापत्ति सच्छिकता मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘तिस्सो विज्जा समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; तिस्सन्नं विज्जानं लाभिम्हि, वसिम्हि; तिस्सो विज्जा सच्छिकता मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘चत्तारो सतिपट्ठाने… चत्तारो सम्मप्पधाने… चत्तारो इद्धिपादे समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; चतुन्नं इद्धिपादानं लाभिम्हि, वसिम्हि; चत्तारो इद्धिपादा सच्छिकता मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पञ्चिन्द्रियानि… पञ्च बलानि समापज्जिं, समापज्जामि , समापन्नो; पञ्चन्नं बलानं लाभिम्हि, वसिम्हि; पञ्च बलानि सच्छिकतानि मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘सत्त बोज्झङ्गे समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; सत्तन्नं बोज्झङ्गानं लाभिम्हि, वसिम्हि; सत्त बोज्झङ्गा सच्छिकता मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘अरियं अट्ठङ्गिकं मग्गं समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; अरियस्स अट्ठङ्गिकस्स मग्गस्स लाभिम्हि, वसिम्हि; अरियो अट्ठङ्गिको मग्गो सच्छिकतो मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘सोतापत्तिफलं… सकदागामिफलं… अनागामिफलं… अरहत्तं समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; अरहत्तस्स लाभिम्हि, वसिम्हि; अरहत्तं अरहत्तफलं (स्या॰) सच्छिकतं मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘रागो मे चत्तो… दोसो मे चत्तो… मोहो मे चत्तो, वन्तो, मुत्तो, पहीनो, पटिनिस्सट्ठो, उक्खेटितो , समुक्खेटितो’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘रागा मे चित्तं विनीवरणं… दोसा मे चित्त विनीवरणं… मोहा मे चित्तं विनीवरण’’न्ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘सुञ्ञागारे पठमं झानं… दुतियं झानं… ततियं झानं… चतुत्थं झानं समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; सुञ्ञागारे चतुत्थस्स झानस्स लाभिम्हि, वसिम्हि; सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं सच्छिकतं मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
७२. आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमञ्च झानं दुतियञ्च झानं समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; पठमस्स च झानस्स दुतियस्स च झानस्स लाभिम्हि, वसिम्हि; पठमञ्च झानं दुतियञ्च झानं सच्छिकतं मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमञ्च झानं ततियञ्च झानं… पठमञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; पठमस्स च झानस्स चतुत्थस्स च झानस्स लाभिम्हि, वसिम्हि; पठमञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं सच्छिकतं मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमञ्च झानं सुञ्ञतञ्च विमोक्खं… अनिमित्तञ्च विमोक्खं… अप्पणिहितञ्च विमोक्खं… सुञ्ञतञ्च समाधिं… अनिमित्तञ्च समाधिं… अप्पणिहितञ्च समाधिं समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; पठमस्स च झानस्स अप्पणिहितस्स च समाधिस्स लाभिम्हि, वसिम्हि; पठमञ्च झानं अप्पणिहितो च समाधि सच्छिकतो मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमञ्च झानं सुञ्ञतञ्च समापत्तिं… अनिमित्तञ्च समापत्तिं… अप्पणिहितञ्च समापत्तिं समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; पठमस्स च झानस्स अप्पणिहिताय च समापत्तिया लाभिम्हि, वसिम्हि; पठमञ्च झानं अप्पणिहिता च समापत्ति सच्छिकता मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमञ्च झानं तिस्सो च विज्जा समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; पठमस्स च झानस्स तिस्सन्नञ्च विज्जानं लाभिम्हि, वसिम्हि; पठमञ्च झानं तिस्सो च विज्जा सच्छिकता मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमञ्च झानं चत्तारो च सतिपट्ठाने…पे॰… चत्तारो च सम्मप्पधाने… चत्तारो च इद्धिपादे समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; पठमस्स च झानस्स चतुन्नञ्च इद्धिपादानं लाभिम्हि, वसिम्हि; पठमञ्च झानं चत्तारो च इद्धिपादा सच्छिकता मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमञ्च झानं, पञ्च च इन्द्रियानि… पञ्च च बलानि समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; पठमस्स च झानस्स पञ्चन्नञ्च बलानं लाभिम्हि, वसिम्हि; पठमञ्च झानं पञ्च च बलानि सच्छिकतानि मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमञ्च झानं सत्त च बोज्झङ्गे समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; पठमस्स च झानस्स सत्तन्नञ्च बोज्झङ्गानं लाभिम्हि, वसिम्हि; पठमञ्च झानं सत्त च बोज्झङ्गा सच्छिकता मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमञ्च झानं अरियञ्च अट्ठङ्गिकं मग्गं समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; पठमस्स च झानस्स अरियस्स च अट्ठङ्गिकस्स मग्गस्स लाभिम्हि, वसिम्हि; पठमञ्च झानं अरियो च अट्ठङ्गिको मग्गो सच्छिकतो मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमञ्च झानं सोतापत्तिफलञ्च… सकदागामिफलञ्च… अनागामिफलञ्च… अरहत्तञ्च अरहत्तफलञ्च (स्या॰) समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; पठमस्स च झानस्स अरहत्तस्स अरहत्तफलस्स (स्या॰) च लाभिम्हि, वसिम्हि; पठमञ्च झानं अरहत्तञ्च सच्छिकतं मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमञ्च झानं समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो… रागो च मे चत्तो… दोसो च मे चत्तो… मोहो च मे चत्तो, वन्तो, मुत्तो, पहीनो, पटिनिस्सट्ठो, उक्खेटितो, समुक्खेटितो’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमञ्च झानं समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो… रागा च मे चित्तं विनीवरणं… दोसा च मे चित्तं विनीवरणं… मोहा च मे चित्तं विनीवरण’’न्ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
७३. आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘दुतियञ्च झानं ततियञ्च झानं… दुतियञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; दुतियस्स च झानस्स चतुत्थस्स च झानस्स लाभिम्हि, वसिम्हि; दुतियञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं सच्छिकतं मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘दुतियञ्च झानं सुञ्ञतञ्च विमोक्खं…पे॰… मोहा च मे चित्तं विनीवरण’’न्ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘दुतियञ्च झानं पठमञ्च झानं समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; दुतियस्स च झानस्स पठमस्स च झानस्स लाभिम्हि, वसिम्हि; दुतियञ्च झानं पठमञ्च झानं सच्छिकतं मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰…।
मूलं संखित्तं।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘मोहा च मे चित्तं विनीवरणं, पठमञ्च झानं समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; मोहा च मे चित्तं विनीवरणं, पठमस्स च झानस्स लाभिम्हि, वसिम्हि; मोहा च मे चित्तं विनीवरणं, पठमञ्च झानं सच्छिकतं मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰…।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘मोहा च मे चित्तं विनीवरणं, दोसा च मे चित्तं विनीवरण’’न्ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰…।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमञ्च झानं दुतियञ्च झानं ततियञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं सुञ्ञतञ्च विमोक्खं अनिमित्तञ्च विमोक्खं अप्पणिहितञ्च विमोक्खं सुञ्ञतञ्च समाधिं अनिमित्तञ्च समाधिं अप्पणिहितञ्च समाधिं सुञ्ञतञ्च समापत्तिं अनिमित्तञ्च समापत्तिं अप्पणिहितञ्च समापत्तिं तिस्सो च विज्जा चत्तारो च सतिपट्ठाने चत्तारो च सम्मप्पधाने चत्तारो च इद्धिपादे पञ्च च इन्द्रियानि पञ्च च बलानि सत्त च बोज्झङ्गे अरियञ्च अट्ठङ्गिकं मग्गं सोतापत्तिफलञ्च सकदागामिफलञ्च अनागामिफलञ्च अरहत्तञ्च अरहत्तफलञ्च (स्या॰) समापज्जिं…पे॰… रागो च मे चत्तो, दोसो च मे चत्तो, मोहो च मे चत्तो, वन्तो, मुत्तो, पहीनो, पटिनिस्सट्ठो, उक्खेटितो समुक्खेटितो, रागा च मे चित्तं विनीवरणं, दोसा च मे चित्तं विनीवरणं, मोहा च मे चित्तं विनीवरण’’न्ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
७४. आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमं झानं समापज्जि’’न्ति वत्तुकामो ‘‘दुतियं झानं समापज्जि’’न्ति भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स, न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमं झानं समापज्जि’’न्ति वत्तुकामो ‘‘ततियं झानं…पे॰… चतुत्थं झानं, सुञ्ञतं विमोक्खं, अनिमित्तं विमोक्खं, अप्पणिहितं विमोक्खं, सुञ्ञतं समाधिं, अनिमित्तं समाधिं, अप्पणिहितं समाधिं, सुञ्ञतं समापत्तिं, अनिमित्तं समापत्तिं, अप्पणिहितं समापत्तिं, तिस्सो विज्जा, चत्तारो सतिपट्ठाने, चत्तारो सम्मप्पधाने, चत्तारो इद्धिपादे, पञ्चिन्द्रियानि, पञ्च बलानि, सत्त बोज्झङ्गे, अरियं अट्ठङ्गिकं मग्गं, सोतापत्तिफलं, सकदागामिफलं, अनागामिफलं, अरहत्तं अरहत्तफलं (स्या॰) समापज्जिं…पे॰… रागो मे चत्तो, दोसो मे चत्तो, मोहो मे चत्तो, वन्तो, मुत्तो, पहीनो; पटिनिस्सट्ठो, उक्खेटितो, समुक्खेटितो; रागा मे चित्तं विनीवरणं, दोसा मे चित्तं विनीवरणं, मोहा मे चित्तं विनीवरण’’न्ति भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स, न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘दुतियं झानं समापज्जि’’न्ति वत्तुकामो…पे॰… ‘‘मोहा मे चित्तं विनीवरण’’न्ति भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स, न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰…।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘दुतियं झानं समापज्जि’’न्ति वत्तुकामो – ‘‘पठमं झानं समापज्जि’’न्ति भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स, न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰…।
मूलं संखित्तं।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘मोहा मे चित्तं विनीवरण’’न्ति वत्तुकामो – ‘‘पठमं झानं समापज्जि’’न्ति भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स, न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰…।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘मोहा मे चित्तं विनीवरण’’न्ति वत्तुकामो – ‘‘दोसा मे चित्तं विनीवरण’’न्ति भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स, न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰…।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमञ्च झानं दुतियञ्च झानं ततियञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं …पे॰… दोसा च मे चित्तं विनीवरण’’न्ति वत्तुकामो – ‘‘मोहा मे चित्तं विनीवरण’’न्ति भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स, न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘दुतियञ्च झानं ततियञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं…पे॰… मोहा च मे चित्तं विनीवरण’’न्ति वत्तुकामो – ‘‘पठमं झानं समापज्जि’’न्ति भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स, न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰…।
७५. आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘यो ते विहारे वसि सो भिक्खु पठमं झानं समापज्जि, समापज्जति, समापन्नो; सो भिक्खु पठमस्स झानस्स लाभी, वसी; तेन भिक्खुना पठमं झानं सच्छिकत’’न्ति भणन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘यो ते विहारे वसि सो भिक्खु दुतियं झानं…पे॰… ततियं झानं चतुत्थं झानं समापज्जि, समापज्जति, समापन्नो; सो भिक्खु चतुत्थस्स झानस्स लाभी, वसी; तेन भिक्खुना चतुत्थं झानं सच्छिकत’’न्ति भणन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘यो ते विहारे वसि सो भिक्खु सुञ्ञतं विमोक्खं…पे॰… अनिमित्तं विमोक्खं अप्पणिहितं विमोक्खं सुञ्ञतं समाधिं अनिमित्तं समाधिं अप्पणिहितं समाधिं समापज्जि, समापज्जति, समापन्नो; सो भिक्खु अप्पणिहितस्स समाधिस्स लाभी, वसी; तेन भिक्खुना अप्पणिहितो समाधि सच्छिकतो’’ति भणन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘यो ते विहारे वसि सो भिक्खु सुञ्ञतं समापत्तिं…पे॰… अनिमित्तं समापत्तिं अप्पणिहितं समापत्तिं समापज्जि, समापज्जति, समापन्नो; अप्पणिहिताय समापत्तिया लाभी, वसी; तेन भिक्खुना अप्पणिहिता समापत्ति सच्छिकता’’ति भणन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘यो ते विहारे वसि सो भिक्खु तिस्सो विज्जा …पे॰… चत्तारो सतिपट्ठाने, चत्तारो सम्मप्पधाने, चत्तारो इद्धिपादे, पञ्चिन्द्रियानि, पञ्च बलानि, सत्त बोझङ्गे, अरियं अट्ठङ्गिकं मग्गं, सोतापत्तिफलं, सकदागामिफलं, अनागामिफलं, अरहत्तं अरहत्तफलं (स्या॰) समापज्जि…पे॰… समापज्जति, समापन्नो…पे॰… तस्स भिक्खुनो रागो चत्तो, दोसो चत्तो, मोहो चत्तो, वन्तो, मुत्तो, पहीनो, पटिनिस्सट्ठो, उक्खेटितो, समुक्खेटितो; तस्स भिक्खुनो रागा चित्तं विनीवरणं, दोसा चित्तं विनीवरणं, मोहा चित्तं विनीवरण’’न्ति भणन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘यो ते विहारे वसि सो भिक्खु सुञ्ञागारे पठमं झानं…पे॰… दुतियं झानं ततियं झानं चतुत्थं झानं समापज्जि, समापज्जति, समापन्नो; सो भिक्खु सुञ्ञागारे चतुत्थस्स झानस्स लाभी, वसी; तेन भिक्खुना सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं सच्छिकत’’न्ति भणन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘यो ते चीवरं परिभुञ्जि, यो ते पिण्डपातं परिभुञ्जि, यो ते सेनासनं परिभुञ्जि, यो ते गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारं परिभुञ्जि सो भिक्खु सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं समापज्जि, समापज्जति, समापन्नो; सो भिक्खु सुञ्ञागारे चतुत्थस्स झानस्स लाभी, वसी; तेन भिक्खुना सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं सच्छिकत’’न्ति भणन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स।
७६. आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘येन ते विहारो परिभुत्तो…पे॰… येन ते चीवरं परिभुत्तं, येन ते पिण्डपातो परिभुत्तो, येन ते सेनासनं परिभुत्तं, येन ते गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारो परिभुत्तो सो भिक्खु सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं समापज्जि, समापज्जति, समापन्नो; सो भिक्खु सुञ्ञागारे चतुत्थस्स झानस्स लाभी, वसी; तेन भिक्खुना सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं सच्छिकत’’न्ति भणन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘यं त्वं आगम्म विहारं अदासि…पे॰… चीवरं अदासि, पिण्डपातं अदासि, सेनासनं अदासि, गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारं अदासि सो भिक्खु सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं समापज्जि, समापज्जति, समापन्नो; सो भिक्खु सुञ्ञागारे चतुत्थस्स झानस्स लाभी, वसी; तेन भिक्खुना सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं सच्छिकत’’न्ति भणन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स।
७७. अनापत्ति उपसम्पन्नस्स, भूतं आरोचेति, आदिकम्मिकस्साति।
भूतारोचनसिक्खापदं निट्ठितं अट्ठमं।
९. दुट्ठुल्लारोचनसिक्खापदं
७८. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो छब्बग्गियेहि भिक्खूहि सद्धिं भण्डनकतो होति। सो सञ्चेतनिकं सुक्कविस्सट्ठिं आपत्तिं आपज्जित्वा सङ्घं तस्सा आपत्तिया परिवासं याचि। तस्स सङ्घो तस्सा आपत्तिया परिवासं अदासि। तेन खो पन समयेन सावत्थियं अञ्ञतरस्स पूगस्स सङ्घभत्तं होति। सो परिवसन्तो भत्तग्गे आसनपरियन्ते निसीदि। छब्बग्गिया भिक्खू ते उपासके एतदवोचुं – ‘‘एसो, आवुसो, आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो तुम्हाकं सम्भावितो कुलूपको; येनेव हत्थेन सद्धादेय्यं भुञ्जति तेनेव हत्थेन उपक्कमित्वा असुचिं मोचेसि। सो सञ्चेतनिकं सुक्कविस्सट्ठिं आपत्तिं आपज्जित्वा सङ्घं तस्सा आपत्तिया परिवासं याचि। तस्स सङ्घो तस्सा आपत्तिया परिवासं अदासि । सो परिवसन्तो आसनपरियन्ते निसिन्नो’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खुस्स दुट्ठुल्लं आपत्तिं अनुपसम्पन्नस्स आरोचेस्सन्ती’’ति…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, भिक्खुस्स दुट्ठुल्लं आपत्तिं अनुपसम्पन्नस्स आरोचेथा’’ति? ‘‘सच्चं , भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, भिक्खुस्स दुट्ठुल्लं आपत्तिं अनुपसम्पन्नस्स आरोचेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
७९. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुस्स दुट्ठुल्लं आपत्तिं अनुपसम्पन्नस्स आरोचेय्य, अञ्ञत्र भिक्खुसम्मुतिया भिक्खुसम्मतिया (स्या॰), पाचित्तिय’’न्ति।
८०. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुस्साति अञ्ञस्स भिक्खुस्स।
दुट्ठुल्ला नाम आपत्ति – चत्तारि च पाराजिकानि, तेरस च सङ्घादिसेसा।
अनुपसम्पन्नो नाम भिक्खुञ्च भिक्खुनिञ्च ठपेत्वा अवसेसो अनुपसम्पन्नो नाम।
आरोचेय्याति आरोचेय्य इत्थिया वा पुरिसस्स वा गहट्ठस्स वा पब्बजितस्स वा।
अञ्ञत्र भिक्खुसम्मुतियाति ठपेत्वा भिक्खुसम्मुतिं।
अत्थि भिक्खुसम्मुति आपत्तिपरियन्ता, न कुलपरियन्ता। अत्थि भिक्खुसम्मुति कुलपरियन्ता, न आपत्तिपरियन्ता, अत्थि भिक्खुसम्मुति आपत्तिपरियन्ता च कुलपरियन्ता च, अत्थि भिक्खुसम्मुति नेव आपत्तिपरियन्ता न कुलपरियन्ता।
आपत्तिपरियन्ता नाम आपत्तियो परिग्गहितायो होन्ति – ‘‘एत्तकाहि आपत्तीहि आरोचेतब्बो’’ति।
कुलपरियन्ता नाम कुलानि परिग्गहितानि होन्ति – ‘‘एत्तकेसु कुलेसु आरोचेतब्बो’’ति। आपत्तिपरियन्ता च कुलपरियन्ता च नाम आपत्तियो च परिग्गहितायो होन्ति, कुलानि च परिग्गहितानि होन्ति – ‘‘एत्तकाहि आपत्तीहि एत्तकेसु कुलेसु आरोचेतब्बो’’ति। नेव आपत्तिपरियन्ता न कुलपरियन्ता नाम आपत्तियो च अपरिग्गहितायो होन्ति, कुलानि च अपरिग्गहितानि होन्ति – ‘‘एत्तकाहि आपत्तीहि एत्तकेसु कुलेसु आरोचेतब्बो’’ति।
८१. आपत्तिपरियन्ते या आपत्तियो परिग्गहितायो होन्ति, ता आपत्तियो ठपेत्वा अञ्ञाहि आपत्तीहि आरोचेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
कुलपरियन्ते यानि कुलानि परिग्गहितानि होन्ति, तानि कुलानि ठपेत्वा अञ्ञेसु कुलेसु आरोचेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
आपत्तिपरियन्ते च कुलपरियन्ते च या आपत्तियो परिग्गहितायो होन्ति, ता आपत्तियो ठपेत्वा यानि कुलानि परिग्गहितानि होन्ति, तानि कुलानि ठपेत्वा अञ्ञाहि आपत्तीहि अञ्ञेसु कुलेसु आरोचेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
नेव आपत्तिपरियन्ते न कुलपरियन्ते, अनापत्ति।
८२. दुट्ठुल्लाय आपत्तिया दुट्ठुल्लापत्तिसञ्ञी अनुपसम्पन्नस्स आरोचेति, अञ्ञत्र भिक्खुसम्मुतिया, आपत्ति पाचित्तियस्स।
दुट्ठुल्लाय आपत्तिया वेमतिको अनुपसम्पन्नस्स आरोचेति, अञ्ञत्र भिक्खुसम्मुतिया, आपत्ति पाचित्तियस्स।
दुट्ठुल्लाय आपत्तिया अदुट्ठुल्लापत्तिसञ्ञी अनुपसम्पन्नस्स आरोचेति, अञ्ञत्र भिक्खुसम्मुतिया, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अदुट्ठुल्लं आपत्तिं आरोचेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनुपसम्पन्नस्स दुट्ठुल्लं वा अदुट्ठुल्लं वा अज्झाचारं आरोचेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अदुट्ठुल्लाय आपत्तिया दुट्ठुल्लापत्तिसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
अदुट्ठुल्लाय आपत्तिया वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स।
अदुट्ठुल्लाय आपत्तिया अदुट्ठुल्लापत्तिसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
८३. अनापत्ति वत्थुं आरोचेति नो आपत्तिं, आपत्तिं आरोचेति नो वत्थुं, भिक्खुसम्मुतिया, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
दुट्ठुल्लारोचनसिक्खापदं निट्ठितं नवमं।
१०. पथवीखणनसिक्खापदं
८४. तेन समयेन बुद्धो भगवा आळवियं विहरति अग्गाळवे चेतिये। तेन खो पन समयेन आळवका आळविका (स्या॰) भिक्खू नवकम्मं करोन्ता पथविं खणन्तिपि खणापेन्तिपि। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया पथविं खणिस्सन्तिपि खणापेस्सन्तिपि! एकिन्द्रियं समणा सक्यपुत्तिया जीवं विहेठेन्ती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आळवका भिक्खू पथविं खणिस्सन्तिपि खणापेस्सन्तिपी’’ति…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, पथविं खणथपि खणापेथपी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, पथविं खणिस्सथपि खणापेस्सथपि! जीवसञ्ञिनो हि, मोघपुरिसा, मनुस्सा पथविया। नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
८५. ‘‘यो पन भिक्खु पथविं खणेय्य वा खणापेय्य वा, पाचित्तिय’’न्ति।
८६. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
पथवी नाम द्वे पथवियो – जाता च पथवी अजाता च पथवी।
जाता नाम पथवी – सुद्धपंसु सुद्धमत्तिका अप्पपासाणा अप्पसक्खरा अप्पकठला अप्पमरुम्बा अप्पवालिका, येभुय्येनपंसुका, येभुय्येनमत्तिका। अदड्ढापि वुच्चति जाता पथवी। योपि पंसुपुञ्जो वा मत्तिकापुञ्जो वा अतिरेकचातुमासं ओवट्ठो, अयम्पि वुच्चति जाता पथवी।
अजाता नाम पथवी – सुद्धपासाणा सुद्धसक्खरा सुद्धकठला सुद्धमरुम्बा सुद्धवालिका अप्पपंसुका अप्पमत्तिका, येभुय्येनपासाणा, येभुय्येनसक्खरा, येभुय्येनकठला, येभुय्येनमरुम्बा, येभुय्येनवालिका। दड्ढापि वुच्चति अजाता पथवी। योपि पंसुपुञ्जो वा मत्तिकापुञ्जो वा ओमकचातुमासं ओवट्ठो, अयम्पि वुच्चति अजाता पथवी।
खणेय्याति सयं खणति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
खणापेय्याति अञ्ञं आणापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। सकिं आणत्तो बहुकम्पि खणति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
८७. पथविया पथविसञ्ञी खणति वा खणापेति वा, भिन्दति वा भेदापेति वा, दहति वा दहापेति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स।
पथविया वेमतिको खणति वा खणापेति वा, भिन्दति वा भेदापेति वा, दहति वा दहापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स।
पथविया अपथविसञ्ञी खणति वा खणापेति वा, भिन्दति वा भेदापेति वा, दहति वा दहापेति वा, अनापत्ति।
अपथविया पथविसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अपथविया वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अपथविया अपथविसञ्ञी, अनापत्ति।
८८. अनापत्ति – ‘‘इमं जान, इमं देहि, इमं आहर, इमिना अत्थो, इमं कप्पियं करोही’’ति भणति, असञ्चिच्च, असतिया, अजानन्तस्स, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
पथवीखणनसिक्खापदं निट्ठितं दसमं।
मुसावादवग्गो पठमो।
तस्सुद्दानं –
मुसा ओमसपेसुञ्ञं, पदसेय्याय वे दुवे।
अञ्ञत्र विञ्ञुना भूता, दुट्ठुल्लापत्ति खणनाति॥
२. भूतगामवग्गो
१. भूतगामसिक्खापदं
८९. तेन समयेन बुद्धो भगवा आळवियं विहरति अग्गाळवे चेतिये। तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू नवकम्मं करोन्ता रुक्खं छिन्दन्तिपि छेदापेन्तिपि। अञ्ञतरोपि आळवको भिक्खु रुक्खं छिन्दति। तस्मिं रुक्खे अधिवत्था देवता तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘मा, भन्ते, अत्तनो भवनं कत्तुकामो मय्हं भवनं छिन्दी’’ति। सो भिक्खु अनादियन्तो छिन्दि येव, तस्सा च देवताय दारकस्स बाहुं आकोटेसि। अथ खो तस्सा देवताय एतदहोसि – ‘‘यंन्नूनाहं इमं भिक्खुं इधेव जीविता वोरोपेय्य’’न्ति। अथ खो तस्सा देवताय एतदहोसि – ‘‘न खो मेतं पतिरूपं याहं इमं भिक्खुं इधेव जीविता वोरोपेय्यं। यन्नूनाहं भगवतो एतमत्थं आरोचेय्य’’न्ति। अथ खो सा देवता येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘साधु साधु देवते! साधु खो त्वं, देवते, तं भिक्खुं जीविता न वोरोपेसि। सचज्ज त्वं, देवते, तं भिक्खुं जीविता वोरोपेय्यासि, बहुञ्च त्वं, देवते, अपुञ्ञं पसवेय्यासि। गच्छ त्वं, देवते, अमुकस्मिं ओकासे रुक्खो विवित्तो तस्मिं उपगच्छा’’ति। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया रुक्खं छिन्दिस्सन्तिपि छेदापेस्सन्तिपि एकिन्द्रियं समणा सक्यपुत्तिया जीवं विहेठेस्सन्ती’’ति!
अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आळवका भिक्खू रुक्खं छिन्दिस्सन्तिपि छेदापेस्सन्तिपी’’ति…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, रुक्खं छिन्दथापि छेदापेथापी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, रुक्खं छिन्दिस्सथापि, छेदापेस्सथापि! जीवसञ्ञिनो हि, मोघपुरिसा, मनुस्सा रुक्खस्मिं, नेतं मोघपुरिसा अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
९०. ‘‘भूतगामपातब्यताय पाचित्तिय’’न्ति।
९१. भूतगामो नाम पञ्च बीजजातानि – मूलबीजं, खन्धबीजं, फळुबीजं, अग्गबीजं, बीजबीजमेव बीजबीजञ्चेव (इतिपि) पञ्चमं।
मूलबीजं नाम – हलिद्दि, सिङ्गिवेरं, वचा, वचत्तं, अतिविसा, कटुकरोहिणी, उसीरं, भद्दमूत्तकं, यानि वा पनञ्ञानिपि अत्थि मूले जायन्ति, मूले सञ्जायन्ति, एतं मूलबीजं नाम।
खन्धबीजं नाम – अस्सत्थो, निग्रोधो, पिलक्खो, उदुम्बरो, कच्छको, कपित्थनो, यानि वा पनञ्ञानिपि अत्थि खन्धे जायन्ति, खन्धे सञ्जायन्ति, एतं खन्धबीजं नाम।
फळुबीजं नाम – उच्छु, वेळु, नळो, यानि वा पनञ्ञानिपि अत्थि पब्बे जायन्ति, पब्बे सञ्जायन्ति, एतं फळुबीजं नाम।
अग्गबीजं नाम – अज्जुकं, फणिज्जकं, हिरिवेरं, यानि वा पनञ्ञानिपि अत्थि अग्गे जायन्ति, अग्गे सञ्जायन्ति, एतं अग्गबीजं नाम।
बीजबीजं नाम – पुब्बण्णं, अपरण्णं, यानि वा पनञ्ञानिपि अत्थि बीजे जायन्ति, बीजे सञ्जायन्ति, एतं बीजबीजं नाम।
९२. बीजे बीजसञ्ञी छिन्दति वा छेदापेति वा, भिन्दति वा भेदापेति वा, पचति वा पचापेति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। बीजे वेमतिको छिन्दति वा छेदापेति वा, भिन्दति वा भेदापेति वा, पचति वा पचापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। बीजे अबीजसञ्ञी छिन्दति वा छेदापेति वा, भिन्दति वा भेदापेति वा, पचति वा पचापेति वा, अनापत्ति। अबीजे बीजसञ्ञी आपत्ति दुक्कटस्स। अबीजे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अबीजे अबीजसञ्ञी, अनापत्ति।
९३. अनापत्ति – ‘‘इमं जान, इमं देहि, इमं आहर, इमिना अत्थो, इमं कप्पियं करोही’’ति भणति, असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
भूतगामसिक्खापदं निट्ठितं पठमं।
२. अञ्ञवादकसिक्खापदं
९४. तेन समयेन बुद्धो भगवा कोसम्बियं विहरति घोसितारामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा छन्नो अनाचारं आचरित्वा सङ्घमज्झे आपत्तिया अनुयुञ्जीयमानो अञ्ञेनञ्ञं पटिचरति – ‘‘को आपन्नो, किं आपन्नो, किस्मिं आपन्नो, कथं आपन्नो, कं भणथ, किं भणथा’’ति? ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा छन्नो सङ्घमज्झे आपत्तिया अनुयुञ्जीयमानो अञ्ञेनञ्ञं पटिचरिस्सति – को आपन्नो, किं आपन्नो, किस्मिं आपन्नो, कथं आपन्नो, कं भणथ, किं भणथा’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, छन्न, सङ्घमज्झे आपत्तिया अनुयुञ्जीयमानो अञ्ञेनञ्ञं पटिचरसि – को आपन्नो, किं आपन्नो, किस्मिं आपन्नो, कथं आपन्नो, कं भणथ, किं भणथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, सङ्घमज्झे आपत्तिया अनुयुञ्जीयमानो अञ्ञेनञ्ञं पटिचरिस्ससि – को आपन्नो, किं आपन्नो, किस्मिं आपन्नो, कथं आपन्नो, कं भणथ, किं भणथाति! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… विगरहित्वा…पे॰… धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, भिक्खवे, सङ्घो छन्नस्स भिक्खुनो अञ्ञवादकं रोपेतु। एवञ्च पन, भिक्खवे , रोपेतब्बं। ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
९५. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं छन्नो भिक्खु सङ्घमज्झे आपत्तिया अनुयुञ्जीयमानो अञ्ञेनञ्ञं पटिचरति। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो छन्नस्स भिक्खुनो अञ्ञवादकं रोपेय्य। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं छन्नो भिक्खु सङ्घमज्झे आपत्तिया अनुयुञ्जीयमानो अञ्ञेनञ्ञं पटिचरति। सङ्घो छन्नस्स भिक्खुनो अञ्ञवादकं रोपेति। यस्सायस्मतो खमति छन्नस्स भिक्खुनो अञ्ञवादकस्स रोपना, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘रोपितं सङ्घेन छन्नस्स भिक्खुनो अञ्ञवादकं। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति।
अथ खो भगवा आयस्मन्तं छन्नं अनेकपरियायेन विगरहित्वा दुब्भरताय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘अञ्ञवादके पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
९६. तेन खो पन समयेन आयस्मा छन्नो सङ्घमज्झे आपत्तिया अनुयुञ्जीयमानो ‘‘अञ्ञेनञ्ञं पटिचरन्तो – ‘‘आपत्तिं आपज्जिस्सामी’’ति तुण्हीभूतो सङ्घं विहेसेति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा छन्नो सङ्घमज्झे आपत्तिया अनुयुञ्जीयमानो तुण्हीभूतो सङ्घं विहेसेस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, छन्न, सङ्घमज्झे आपत्तिया अनुयुञ्जीयमानो तुण्हीभूतो सङ्घं विहेसेसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, सङ्घमज्झे आपत्तिया अनुयुञ्जीयमानो तुण्हीभूतो सङ्घं विहेसेस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… विगरहित्वा…पे॰… धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, भिक्खवे, सङ्घो छन्नस्स भिक्खुनो विहेसकं रोपेतु। एवञ्च पन, भिक्खवे, रोपेतब्बं। ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
९७. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं छन्नो भिक्खु सङ्घमज्झे आपत्तिया अनुयुञ्जीयमानो तुण्हीभूतो सङ्घं विहेसेति। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो छन्नस्स भिक्खुनो विहेसकं रोपेय्य। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं छन्नो भिक्खु सङ्घमज्झे आपत्तिया अनुयुञ्जीयमानो तुण्हीभूतो सङ्घं विहेसेति। सङ्घो छन्नस्स भिक्खुनो विहेसकं रोपेति। यस्सायस्मातो खमति छन्नस्स भिक्खुनो विहेसकस्स रोपना, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘रोपितं सङ्घेन छन्नस्स भिक्खुनो विहेसकं। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति।
अथ खो भगवा आयस्मन्तं छन्नं अनेकपरियायेन विगरहित्वा दुब्भरताय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
९८. ‘‘अञ्ञवादके विहेसके पाचित्तिय’’न्ति।
९९. अञ्ञवादको नाम सङ्घमज्झे वत्थुस्मिं वा आपत्तिया वा अनुयुञ्जीयमानो तं न कथेतुकामो तं न उग्घाटेतुकामो अञ्ञेनञ्ञं पटिचरति – ‘‘को आपन्नो, किं आपन्नो, किस्मिं आपन्नो, कथं आपन्नो, कं भणथ, किं भणथा’’ति। एसो अञ्ञवादको नाम।
विहेसको नाम सङ्घमज्झे वत्थुस्मिं वा आपत्तिया वा अनुयुञ्जीयमानो तं न कथेतुकामो तं न उग्घाटेतुकामो तुण्हीभूतो सङ्घं विहेसेति। एसो विहेसको नाम।
१००. आरोपिते अञ्ञवादके सङ्घमज्झे वत्थुस्मिं वा आपत्तिया वा अनुयुञ्जीयमानो तं न कथेतुकामो तं न उग्घाटेतुकामो अञ्ञेनञ्ञं पटिचरति – ‘‘को आपन्नो, किं आपन्नो, किस्मिं आपन्नो, कथं आपन्नो, कं भणथ, किं भणथा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। आरोपिते विहेसके सङ्घमज्झे वत्थुस्मिं वा आपत्तिया वा अनुयुञ्जीयमानो तं न कथेतुकामो तं न उग्घाटेतुकामो तुण्हीभूतो सङ्घं विहेसेति, आपत्ति दुक्कटस्स। रोपिते अञ्ञवादके सङ्घमज्झे वत्थुस्मिं वा आपत्तिया वा अनुयुञ्जीयमानो तं न कथेतुकामो तं न उग्घाटेतुकामो अञ्ञेनञ्ञं पटिचरति – ‘‘को आपन्नो, किं आपन्नो, किस्मिं आपन्नो, कथं आपन्नो, कं भणथ, किं भणथा’’ति, आपत्ति पाचित्तियस्स । रोपिते विहेसके सङ्घमज्झे वत्थुस्मिं वा आपत्तिया वा अनुयुञ्जीयमानो तं न कथेतुकामो तं न उग्घाटेतुकामो तुण्हीभूतो सङ्घं विहेसेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
१०१. धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी अञ्ञवादके विहेसके, आपत्ति पाचित्तियस्स। धम्मकम्मे वेमतिको अञ्ञवादके विहेसके, आपत्ति पाचित्तियस्स। धम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी अञ्ञवादके विहेसके, आपत्ति पाचित्तियस्स। अधम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
१०२. अनापत्ति अजानन्तो पुच्छति, गिलानो वा न कथेति; ‘‘सङ्घस्स भण्डनं वा कलहो वा विग्गहो वा विवादो वा भविस्सती’’ति न कथेति; ‘‘सङ्घभेदो वा सङ्घराजि वा भविस्सती’’ति न कथेति; ‘‘अधम्मेन वा वग्गेन वा नकम्मारहस्स वा कम्मं करिस्सती’’ति न कथेति; उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
अञ्ञवादकसिक्खापदं निट्ठितं दुतियं।
३. उज्झापनकसिक्खापदं
१०३. तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे। तेन खो पन समयेन आयस्मा दब्बो मल्लपुत्तो सङ्घस्स सेनासनञ्च पञ्ञपेति भत्तानि च उद्दिसति। तेन खो पन समयेन मेत्तियभूमजका मेत्तियभूम्मजका (सी॰ स्या॰) भिक्खू नवका चेव होन्ति अप्पपुञ्ञा च । यानि सङ्घस्स लामकानि सेनासनानि तानि तेसं पापुणन्ति लामकानि च भत्तानि। ते आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं भिक्खू उज्झापेन्ति – ‘‘छन्दाय दब्बो मल्लपुत्तो सेनासनं पञ्ञपेति, छन्दाय च भत्तानि उद्दिसती’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम मेत्तियभूमजका भिक्खू आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं भिक्खू उज्झापेस्सन्ती’’ति…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, दब्बं मल्लपुत्तं भिक्खू उज्झापेथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, दब्बं मल्लपुत्तं भिक्खू उज्झापेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘उज्झापनके पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
१०४. तेन खो पन समयेन मेत्तियभूमजका भिक्खू – ‘‘भगवता उज्झापनकं पटिक्खित्त’’न्ति, ‘‘एत्तावता भिक्खू सोस्सन्ती’’ति विहेसिस्सन्तीति (इतिपि) भिक्खूनं सामन्ता आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं खिय्यन्ति – ‘‘छन्दाय दब्बो मल्लपुत्तो सेनासनं पञ्ञपेति, छन्दाय च भत्तानि उद्दिसती’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम मेत्तियभूमजका भिक्खू आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं खिय्यिस्सन्ती’’ति…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, दब्बं मल्लपुत्तं खिय्यथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, दब्बं मल्लपुत्तं खिय्यिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१०५. ‘‘उज्झापनके खिय्यनके पाचित्तिय’’न्ति।
१०६. उज्झापनकं नाम उपसम्पन्नं सङ्घेन सम्मतं सेनासनपञ्ञापकं वा भत्तुद्देसकं वा यागुभाजकं वा फलभाजकं वा खज्जभाजकं वा अप्पमत्तकविस्सज्जकं वा अवण्णं कत्तुकामो, अयसं कत्तुकामो, मङ्कुकत्तुकामो, उपसम्पन्नं उज्झापेति वा खिय्यति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी उज्झापनके खिय्यनके आपत्ति पाचित्तियस्स। धम्मकम्मे वेमतिको उज्झापनके खिय्यनके आपत्ति पाचित्तियस्स। धम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी उज्झापनके खिय्यनके आपत्ति पाचित्तियस्स।
अनुपसम्पन्नं उज्झापेति वा खिय्यति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। उपसम्पन्नं सङ्घेन असम्मतं सेनासनपञ्ञापकं वा भत्तुद्देसकं वा यागुभाजकं वा फलभाजकं वा खज्जभाजकं वा अप्पमत्तकविस्सज्जकं वा अवण्णं कत्तुकामो, अयसं कत्तुकामो, मङ्कुकत्तुकामो, उपसम्पन्नं वा अनुपसम्पन्नं वा उज्झापेति वा खिय्यति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्नं सङ्घेन सम्मतं वा असम्मतं वा सेनासनपञ्ञापकं वा भत्तुद्देसकं वा यागुभाजकं वा फलभाजकं वा खज्जभाजकं वा अप्पमत्तकविस्सज्जकं वा अवण्णं कत्तुकामो, अयसं कत्तुकामो, मङ्कुकत्तुकामो, उपसम्पन्नं वा अनुपसम्पन्नं वा उज्झापेति वा खिय्यति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी आपत्ति दुक्कटस्स।
१०७. अनापत्ति पकतिया छन्दा दोसा मोहा भया करोन्तं उज्झापेति वा खिय्यति वा, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
उज्झापनकसिक्खापदं निट्ठितं ततियं।
४. पठमसेनासनसिक्खापदं
१०८. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन भिक्खू हेमन्तिके काले अज्झोकासे सेनासनं पञ्ञपेत्वा कायं ओतापेन्ता काले आरोचिते तं पक्कमन्ता नेव उद्धरिंसु न उद्धरापेसुं, अनापुच्छा पक्कमिंसु। सेनासनं ओवट्ठं होति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथं हि नाम भिक्खू अज्झोकासे सेनासनं पञ्ञपेत्वा तं पक्कमन्ता नेव उद्धरिस्सन्ति न उद्धरापेस्सन्ति, अनापुच्छा पक्कमिस्सन्ति, सेनासनं ओवट्ठ’’न्ति! अथ खो ते भिक्खू ते अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… सच्चं किर, भिक्खवे, भिक्खू अज्झोकासे…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१०९. ‘‘यो पन भिक्खु सङ्घिकं मञ्चं वा पीठं वा भिसिं वा कोच्छं वा अज्झोकासे सन्थरित्वा वा सन्थरापेत्वा वा तं पक्कमन्तो नेव उद्धरेय्य न उद्धरापेय्य, अनापुच्छं वा गच्छेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
११०. तेन खो पन समयेन भिक्खू अज्झोकासे वसित्वा कालस्सेव सेनासनं अभिहरन्ति। अद्दसा खो भगवा ते भिक्खू कालस्सेव सेनासनं अभिहरन्ते। दिस्वान एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, अट्ठ मासे अवस्सिकसङ्केते वसितुं अवस्सिकसंकेते (इतिपि) मण्डपे वा रुक्खमूले वा यत्थ काका वा कुलला वा न ऊहदन्ति तत्थ सेनासनं निक्खिपितु’’न्ति।
१११. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
सङ्घिकं नाम सङ्घस्स दिन्नं होति परिच्चत्तं।
मञ्चो नाम चत्तारो मञ्चा – मसारको, बुन्दिकाबद्धो, कुळीरपादको, आहच्चपादको।
पीठं नाम चत्तारि पीठानि – मसारकं, बुन्दिकाबद्धं, कुळीरपादकं, आहच्चपादकं।
भिसि नाम पञ्च भिसियो – उण्णभिसि, चोळभिति, वाकभिसि, तिणभिसि, पण्णभिसि।
कोच्छं नाम – वाकमयं वा उसीरमयं वा मुञ्जमयं वा पब्बजमयं बब्बजमयं (सी॰) वा अन्तो संवेठेत्वा बद्धं होति।
सन्थरित्वाति सयं सन्थरित्वा।
सन्थरापेत्वाति अञ्ञं सन्थरापेत्वा। अनुपसम्पन्नं सन्थरापेति, तस्स पलिबोधो। उपसम्पन्नं सन्थरापेति, सन्थारकस्स सन्थतस्स (इतिपि) पलिबोधो।
तं पक्कमन्तो नेव उद्धरेय्याति न सयं उद्धरेय्य।
न उद्धरापेय्याति न अञ्ञं उद्धरापेय्य।
अनापुच्छं वा गच्छेय्याति भिक्खुं वा सामणेरं वा आरामिकं वा अनापुच्छा मज्झिमस्स पुरिसस्स लेड्डुपातं अतिक्कमन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
११२. सङ्घिके सङ्घिकसञ्ञी अज्झोकासे सन्थरित्वा वा सन्थरापेत्वा वा तं पक्कमन्तो नेव उद्धरेय्य न उद्धरापेय्य अनापुच्छं वा गच्छेय्य, आपत्ति पाचित्तियस्स। सङ्घिके वेमतिको…पे॰… सङ्घिके पुग्गलिकसञ्ञी अज्झोकासे सन्थरित्वा वा सन्थरापेत्वा वा तं पक्कमन्तो नेव उद्धरेय्य न उद्धरापेय्य, अनापुच्छं वा गच्छेय्य, आपत्ति पाचित्तियस्स।
चिमिलिकं वा उत्तरत्थरणं वा भूमत्थरणं वा तट्टिकं वा चम्मखण्डं वा पादपुञ्छनिं वा फलकपीठं वा अज्झोकासे सन्थरित्वा वा सन्थरापेत्वा वा तं पक्कमन्तो नेव उद्धरेय्य न उद्धरापेय्य, अनापुच्छं वा गच्छेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स। पुग्गलिके सङ्घिकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। पुग्गलिके वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। पुग्गलिके पुग्गलिकसञ्ञी अञ्ञस्स पुग्गलिके, आपत्ति दुक्कटस्स। अत्तनो पुग्गलिके अनापत्ति।
११३. अनापत्ति उद्धरित्वा गच्छति, उद्धरापेत्वा गच्छति, आपुच्छं गच्छति, ओतापेन्तो गच्छति, केनचि पलिबुद्धं होति, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
पठमसेनासनसिक्खापदं निट्ठितं चतुत्थं।
५. दुतियसेनासनसिक्खापदं
११४. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन सत्तरसवग्गिया भिक्खू सहायका होन्ति। ते वसन्तापि एकतोव वसन्ति, पक्कमन्तापि एकतोव पक्कमन्ति। ते अञ्ञतरस्मिं सङ्घिके विहारे सेय्यं सन्थरित्वा तं पक्कमन्ता नेव उद्धरिंसु न उद्धरापेसुं, अनापुच्छा पक्कमिंसु। सेनासनं उपचिकाहि खायितं होति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम सत्तरसवग्गिया भिक्खू सङ्घिके विहारे सेय्यं सन्थरित्वा तं पक्कमन्ता नेव उद्धरिस्सन्ति न उद्धरापेस्सन्ति, अनापुच्छा पक्कमिस्सन्ति, सेनासनं उपचिकाहि खायित’’न्ति! अथ खो ते भिक्खू सत्तरसवग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर, भिक्खवे, सत्तरसवग्गिया भिक्खू सङ्घिके विहारे सेय्यं सन्थरित्वा तं पक्कमन्ता नेव उद्धरिंसु न उद्धरापेसुं, अनापुच्छा पक्कमिंसु, सेनासनं उपचिकाहि खायित’’न्ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम ते, भिक्खवे, मोघपुरिसा सङ्घिके विहारे सेय्यं सन्थरित्वा तं पक्कमन्ता नेव उद्धरिस्सन्ति न उद्धरापेस्सन्ति, अनापुच्छा पक्कमिस्सन्ति, सेनासनं उपचिकाहि खायितं! नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन , भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
११५. ‘‘यो पन भिक्खु सङ्घिके विहारे सेय्यं सन्थरित्वा वा सन्थरापेत्वा वा तं पक्कमन्तो नेव उद्धरेय्य न उद्धरापेय्य, अनापुच्छं वा गच्छेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
११६. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
सङ्घिको नाम विहारो सङ्घस्स दिन्नो होति परिच्चत्तो।
सेय्यं नाम भिसि, चिमिलिका उत्तरत्थरणं, भूमत्थरणं, तट्टिका, चम्मखण्डो, निसीदनं, पच्चत्थरणं, तिणसन्थारो, पण्णसन्थारो।
सन्थरित्वाति सयं सन्थरित्वा।
सन्थरापेत्वाति अञ्ञं सन्थरापेत्वा।
तं पक्कमन्तो नेव उद्धरेय्याति न सयं उद्धरेय्य।
न उद्धरापेय्याति न अञ्ञं उद्धरापेय्य।
अनापुच्छं वा गच्छेय्याति भिक्खुं वा सामणेरं वा आरामिकं वा अनापुच्छा परिक्खित्तस्स आरामस्स परिक्खेपं अतिक्कमन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स। अपरिक्खित्तस्स आरामस्स उपचारं अतिक्कमन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स। सङ्घिके सङ्घिकसञ्ञी सेय्यं सन्थरित्वा वा सन्थरापेत्वा वा तं पक्कमन्तो नेव उद्धरेय्य न उद्धरापेय्य, अनापुच्छं वा गच्छेय्य, आपत्ति पाचित्तियस्स। सङ्घिके वेमतिको सेय्यं सन्थरित्वा वा सन्थरापेत्वा वा तं पक्कमन्तो नेव उद्धरेय्य न उद्धरापेय्य, अनापुच्छं वा गच्छेय्य, आपत्ति पाचित्तियस्स। सङ्घिके पुग्गलिकसञ्ञी सेय्यं सन्थरित्वा वा सन्थरापेत्वा वा तं पक्कमन्तो नेव उद्धरेय्य न उद्धरापेय्य, अनापुच्छं वा गच्छेय्य, आपत्ति पाचित्तियस्स।
११७. विहारस्स उपचारे वा उपट्ठानसालायं वा मण्डपे वा रुक्खमूले वा सेय्यं सन्थरित्वा वा सन्थरापेत्वा वा तं पक्कमन्तो नेव उद्धरेय्य न उद्धरापेय्य, अनापुच्छं वा गच्छेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स। मञ्चं वा पीठं वा विहारे वा विहारस्सूपचारे वा उपट्ठानसालायं वा मण्डपे वा रुक्खमूले वा सन्थरित्वा वा सन्थरापेत्वा वा तं पक्कमन्तो नेव उद्धरेय्य न उद्धरापेय्य, अनापुच्छं वा गच्छेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स।
पुग्गलिके सङ्घिकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। पुग्गलिके वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। पुग्गलिके पुग्गलिकसञ्ञी अञ्ञस्स पुग्गलिके आपत्ति दुक्कटस्स। अत्तनो पुग्गलिके अनापत्ति।
११८. अनापत्ति उद्धरित्वा गच्छति, उद्धरापेत्वा गच्छति, आपुच्छं गच्छति, केनचि पलिबुद्धं होति, सापेक्खो गन्त्वा तत्थ ठितो आपुच्छति, केनचि पलिबुद्धो होति, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
दुतियसेनासनसिक्खापदं निट्ठितं पञ्चमं।
६. अनुपखज्जसिक्खापदं
११९. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू वरसेय्यायो पलिबुन्धेन्ति, थेरा भिक्खू वुट्ठापेन्ति एत्थ ते इति कम्मपदं ऊनं विय दिस्सति। अथ खो छब्बग्गियानं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘केन नु खो मयं उपायेन इधेव वस्सं वसेय्यामा’’ति? अथ खो छब्बग्गिया भिक्खू थेरे भिक्खू अनुपखज्ज सेय्यं कप्पेन्ति – यस्स सम्बाधो भविस्सति सो पक्कमिस्सतीति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू थेरे भिक्खू अनुपखज्ज सेय्यं कप्पेस्सन्ती’’ति! अथ खो ते भिक्खू छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं …पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, थेरे भिक्खू अनुपखज्ज सेय्यं कप्पेथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, थेरे भिक्खू अनुपखज्ज सेय्यं कप्पेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१२०. ‘‘यो पन भिक्खु सङ्घिके विहारे जानं पुब्बुपगतं भिक्खुं अनुपखज्ज सेय्यं कप्पेय्य – यस्स सम्बाधो भविस्सति सो पक्कमिस्सती’ति, एतदेव पच्चयं करित्वा अनञ्ञं, पाचित्तिय’’न्ति।
१२१. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं २.०२५१ अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
सङ्घिको नाम विहारो सङ्घस्स दिन्नो होति परिच्चत्तो।
जानाति नाम वुड्ढोति जानाति, गिलानोति जानाति, सङ्घेन दिन्नोति जानाति।
अनुपखज्जाति अनुपविसित्वा।
सेय्यं कप्पेय्याति मञ्चस्स वा पीठस्स वा पविसन्तस्स वा निक्खमन्तस्स वा उपचारे सेय्यं सन्थरति वा सन्थरापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। अभिनिसीदति वा अभिनिपज्जति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स।
एतदेव पच्चयं करित्वा अनञ्ञन्ति न अञ्ञो कोचि पच्चयो होति अनुपखज्ज सेय्यं कप्पेतुं।
१२२. सङ्घिके सङ्घिकसञ्ञी अनुपखज्ज सेय्यं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। सङ्घिके वेमतिको अनुपखज्ज सेय्यं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। सङ्घिके पुग्गलिकसञ्ञी अनुपखज्ज सेय्यं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
मञ्चस्स वा पीठस्स वा पविसन्तस्स वा निक्खमन्तस्स वा उपचारं ठपेत्वा सेय्यं सन्थरति वा सन्थरापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। अभिनिसीदति वा अभिनिपज्जति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। विहारस्स उपचारे वा उपट्ठानसालायं वा मण्डपे वा रुक्खमूले वा अज्झोकासे वा सेय्यं सन्थरति वा सन्थरापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। अभिनिसीदति वा अभिनिप्पज्जति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। पुग्गलिके सङ्घिकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। पुग्गलिके वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। पुग्गलिके पुग्गलिकसञ्ञी अञ्ञस्स पुग्गलिके आपत्ति दुक्कटस्स । अत्तनो पुग्गलिके अनापत्ति।
१२३. अनापत्ति गिलानो पविसति, सीतेन वा उण्हेन वा पीळितो पविसति, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
अनुपखज्जसिक्खापदं निट्ठितं छट्ठं।
७. निक्कड्ढनसिक्खापदं
१२४. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन सत्तरसवग्गिया भिक्खू अञ्ञतरं पच्चन्तिमं महाविहारं पटिसङ्खरोन्ति – ‘‘इध मयं वस्सं वसिस्सामा’’ति । अद्दसंसु खो छब्बग्गिया भिक्खू सत्तरसवग्गिये भिक्खू विहारं पटिसङ्खरोन्ते। दिस्वान एवमाहंसु – ‘‘इमे, आवुसो, सत्तरसवग्गिया भिक्खू विहारं पटिसङ्खरोन्ति। हन्द ने वुट्ठापेस्सामा’’ति! एकच्चे एवमाहंसु – ‘‘आगमेथावुसो, याव पटिसङ्खरोन्ति; पटिसङ्खते वुट्ठापेस्सामा’’ति।
अथ खो छब्बग्गिया भिक्खू सत्तरसवग्गिये भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘उट्ठेथावुसो, अम्हाकं विहारो पापुणाती’’ति। ‘‘ननु, आवुसो, पटिकच्चेव पटिगच्चेव (सी॰) आचिक्खितब्बं, मयञ्चञ्ञं पटिसङ्खरेय्यामा’’ति। ‘‘ननु, आवुसो, सङ्घिको विहारो’’ति? ‘‘आमावुसो, सङ्घिको विहारो’’ति। ‘‘उट्ठेथावुसो, अम्हाकं विहारो पापुणाती’’ति। ‘‘महल्लको, आवुसो, विहारो। तुम्हेपि वसथ, मयम्पि वसिस्सामा’’ति। ‘‘उट्ठेथावुसो, अम्हाकं विहारो पापुणाती’’ति कुपिता अनत्तमना गीवायं गहेत्वा निक्कड्ढन्ति। ते निक्कड्ढीयमाना रोदन्ति। भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘किस्स तुम्हे, आवुसो, रोदथा’’ति? ‘‘इमे, आवुसो, छब्बग्गिया भिक्खू कुपिता अनत्तमना अम्हे सङ्घिका विहारा निक्कड्ढन्ती’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू कुपिता अनत्तमना भिक्खू सङ्घिका विहारा निक्कड्ढिस्सन्ती’’ति! अथ खो ते भिक्खू छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, कुपिता अनत्तमना भिक्खू सङ्घिका विहारा निक्कड्ढथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, कुपिता अनत्तमना भिक्खू सङ्घिका विहारा निक्कड्ढिस्सथ? नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१२५. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुं कुपितो अनत्तमनो सङ्घिका विहारा निक्कड्ढेय्य वा निक्कड्ढापेय्य वा, पाचित्तिय’’न्ति।
१२६. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुन्ति अञ्ञं भिक्खुं।
कुपितो अनत्तमनोति अनभिरद्धो आहतचित्तो खिलजातो।
सङ्घिको नाम विहारो सङ्घस्स दिन्नो होति परिच्चत्तो।
निक्कड्ढेय्याति गब्भे गहेत्वा पमुखं निक्कड्ढति, आपत्ति पाचित्तियस्स। पमुखे गहेत्वा बहि निक्कड्ढति, आपत्ति पाचित्तियस्स। एकेन पयोगेन बहुकेपि द्वारे अतिक्कामेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
निक्कड्ढापेय्याति अञ्ञं आणापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स दुक्कटस्स (कत्थचि)। सकिं आणत्तो बहुकेपि द्वारे अतिक्कामेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
१२७. सङ्घिके सङ्घिकसञ्ञी कुपितो अनत्तमनो निक्कड्ढति वा निक्कड्ढापेति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। सङ्घिके वेमतिको कुपितो अनत्तमनो निक्कड्ढति वा निक्कड्ढापेति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। सङ्घिके पुग्गलिकसञ्ञी कुपितो अनत्तमनो निक्कड्ढति वा निक्कड्ढापेति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स।
तस्स परिक्खारं निक्कड्ढति वा निक्कड्ढापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। विहारस्स उपचारा वा उपट्ठानसालाय वा मण्डपा वा रुक्खमूला वा अज्झोकासा वा निक्कड्ढति वा निक्कड्ढापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। तस्स परिक्खारं निक्कड्ढति वा निक्कड्ढापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्नं विहारा वा विहारस्स उपचारा वा उपट्ठानसालाय वा मण्डपा वा रुक्खमूला वा अज्झोकासा वा निक्कड्ढति वा निक्कड्ढापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। तस्स परिक्खारं निक्कड्ढति वा निक्कड्ढापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स।
पुग्गलिके सङ्घिकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। पुग्गलिके वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। पुग्गलिके पुग्गलिकसञ्ञी अञ्ञस्स पुग्गलिके आपत्ति दुक्कटस्स। अत्तनो पुग्गलिके अनापत्ति।
१२८. अनापत्ति अलज्जिं निक्कड्ढति वा निक्कड्ढापेति वा, तस्स परिक्खारं निक्कड्ढति वा निक्कड्ढापेति वा, उम्मत्तकं निक्कड्ढति वा निक्कड्ढापेति वा, तस्स परिक्खारं निक्कड्ढति वा निक्कड्ढापेति वा, भण्डनकारकं कलहकारकं विवादकारकं भस्सकारकं सङ्घे अधिकरणकारकं निक्कड्ढति वा निक्कड्ढापेति वा, तस्स परिक्खारं निक्कड्ढति वा निक्कड्ढापेति वा, अन्तेवासिकं वा सद्धिविहारिकं वा न सम्मा वत्तन्तं निक्कड्ढति वा निक्कड्ढापेति वा, तस्स परिक्खारं निक्कड्ढति वा निक्कड्ढापेति वा, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
निक्कड्ढनसिक्खापदं निट्ठितं सत्तमं।
८. वेहासकुटिसिक्खापदं
१२९. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन द्वे भिक्खू सङ्घिके विहारे उपरिवेहासकुटिया विहरन्ति?। एको हेट्ठा विहरति विहरन्ति, एको हेट्ठा (?), एको उपरि। उपरिमो भिक्खु आहच्चपादकं मञ्चं सहसा अभिनिसीदि। मञ्चपादो निप्पतित्वा पतित्वा (स्या॰) हेट्ठिमस्स भिक्खुनो मत्थके अवत्थासि। सो भिक्खु विस्सरमकासि। भिक्खू उपधावित्वा तं भिक्खुं एतदवोचुं – ‘‘किस्स त्वं, आवुसो, विस्सरमकासी’’ति? अथ खो सो भिक्खु भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खु सङ्घिके विहारे उपरिवेहासकुटिया आहच्चपादकं मञ्चं सहसा अभिनिसीदिस्सती’’ति! अथ खो ते भिक्खू तं भिक्खुं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर त्वं, भिक्खु, सङ्घिके विहारे उपरिवेहासकुटिया आहच्चपादकं मञ्चं सहसा अभिनिसीदसी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, सङ्घिके विहारे उपरिवेहासकुटिया आहच्चपादकं मञ्चं सहसा अभिनिसीदिस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१३०. ‘‘यो पन भिक्खु सङ्घिके विहारे उपरिवेहासकुटिया आहच्चपादकं मञ्चं वा पीठं वा अभिनिसीदेय्य वा अभिनिपज्जेय्य वा, पाचित्तिय’’न्ति।
१३१. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
सङ्घिको नाम विहारो सङ्घस्स दिन्नो होति परिच्चत्तो।
वेहासकुटि नाम मज्झिमस्स पुरिसस्स असीसघट्टा।
आहच्चपादको नाम मञ्चो अङ्गे विज्झित्वा ठितो होति। आहच्चपादकं नाम पीठं अङ्गे विज्झित्वा ठितं होति।
अभिनिसीदेय्याति तस्मिं अभिनिसीदति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अभिनिपज्जेय्याति तस्मिं अभिनिपज्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
१३२. सङ्घिके सङ्घिकसञ्ञी उपरिवेहासकुटिया आहच्चपादकं मञ्चं वा पीठं वा अभिनिसीदति वा अभिनिपज्जति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। सङ्घिके वेमतिको…पे॰… सङ्घिके पुग्गलिकसञ्ञी उपरिवेहासकुटिया आहच्चपादकं मञ्चं वा पीठं वा अभिनिसीदति वा अभिनिपज्जति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स।
पुग्गलिके सङ्घिकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। पुग्गलिके वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। पुग्गलिके पुग्गलिकसञ्ञी अञ्ञस्स पुग्गलिके, आपत्ति दुक्कटस्स। अत्तनो पुग्गलिके, अनापत्ति।
१३३. अनापत्ति – अवेहासकुटिया सीसघट्टाय हेट्ठा अपरिभोगं होति, पदरसञ्चितं होति, पटाणि दिन्ना होति, तस्मिं ठितो गण्हति वा लग्गेति वा, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
वेहासकुटिसिक्खापदं निट्ठितं अट्ठमं।
९. महल्लकविहारसिक्खापदं
१३४. तेन समयेन बुद्धो भगवा कोसम्बियं विहरति घोसितारामे। तेन खो पन समयेन आयस्मतो छन्नस्स उपट्ठाको महामत्तो आयस्मतो छन्नस्स विहारं कारापेति। अथ खो आयस्मा छन्नो कतपरियोसितं विहारं पुनप्पुनं छादापेति, पुनप्पुनं लेपापेति। अतिभारितो विहारो परिपति। अथ खो आयस्मा छन्नो तिणञ्च कट्ठञ्च संकड्ढन्तो अञ्ञतरस्स ब्राह्मणस्स यवखेत्तं दूसेसि। अथ खो सो ब्राह्मणो उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘कथञ्हि नाम भदन्ता अम्हाकं यवखेत्तं दूसेस्सन्ती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तस्स ब्राह्मणस्स उज्झायन्तस्स खिय्यन्तस्स विपाचेन्तस्स। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा छन्नो कतपरियोसितं विहारं पुनप्पुनं छादापेस्सति, पुनप्पुनं लेपापेस्सति, अतिभारितो विहारो परिपती’’ति! अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं छन्नं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर त्वं, छन्न, कतपरियोसितं विहारं पुनप्पुनं छादापेसि, पुनप्पुनं लेपापेसि, अतिभारितो विहारो परिपती’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, कतपरियोसितं विहारं पुनप्पुनं छादापेस्ससि, पुनप्पुनं लेपापेस्ससि , अतिभारितो विहारो परिपति! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१३५. ‘‘महल्लकं पन भिक्खुना विहारं कारयमानेन यावद्वारकोसा अग्गळट्ठपनाय आलोकसन्धिपरिकम्माय द्वत्तिच्छदनस्स परियाय अप्पहरिते ठितेन अधिट्ठातब्बं। ततो चे उत्तरिं अप्पहरितेपि ठितो अधिट्ठहेय्य पाचित्तिय’’न्ति।
१३६. महल्लको नाम विहारो सस्सामिको वुच्चति।
विहारो नाम उल्लित्तो वा होति अवलित्तो वा उल्लित्तावलित्तो वा।
कारयमानेनाति करोन्तो वा कारापेन्तो वा।
याव द्वारकोसाति पिट्ठसङ्घाटस्स पीठसंघाटस्स (इतिपि), पिट्ठिसङ्घाटस्स (स्या॰) समन्ता हत्थपासा।
अग्गळट्ठपनायाति द्वारट्ठपनाय।
आलोकसन्धिपरिकम्मायाति वातपानपरिकम्माय सेतवण्णं काळवण्णं गेरुकपरिकम्मं मालाकम्मं लताकम्मं मकरदन्तकं पञ्चपटिकं।
द्वत्तिच्छदनस्स परियायं अप्पहरिते ठितेन अधिट्ठातब्बन्ति – हरितं नाम पुब्बण्णं अपरण्णं। सचे हरिते ठितो अधिट्ठाति, आपत्ति दुक्कटस्स। मग्गेन छादेन्तस्स द्वे मग्गे अधिट्ठहित्वा ततियं मग्गं आणापेत्वा पक्कमितब्बं। परियायेन छादेन्तस्स द्वे परियाये अधिट्ठहित्वा ततियं परियायं आणापेत्वा पक्कमितब्बं।
१३७. ततो चे उत्तरि अप्पहरितेपि ठितो अधिट्ठहेय्याति इट्ठकाय २.०२६२ छादेन्तस्स इट्ठकिट्ठकाय आपत्ति पाचित्तियस्स। सिलाय छादेन्तस्स सिलाय सिलाय आपत्ति पाचित्तियस्स। सुधाय छादेन्तस्स पिण्डे पिण्डे आपत्ति पाचित्तियस्स। तिणेन छादेन्तस्स करळे करळे आपत्ति पाचित्तियस्स। पण्णेन छादेन्तस्स पण्णे पण्णे आपत्ति पाचित्तियस्स।
अतिरेकद्वत्तिपरियाये अतिरेकसञ्ञी अधिट्ठाति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अतिरेकद्वत्तिपरियाये वेमतिको अधिट्ठाति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अतिरेकद्वत्तिपरियाये ऊनकसञ्ञी अधिट्ठाति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
ऊनकद्वत्तिपरियाये अतिरेकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। ऊनकद्वत्तिपरियाये वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। ऊनकद्वत्तिपरियाये ऊनकसञ्ञी, अनापत्ति।
१३८. अनापत्ति द्वत्तिपरियाये, ऊनकद्वत्तिपरियाये, लेणे, गुहाय, तिणकुटिकाय, अञ्ञस्सत्थाय, अत्तनो धनेन, वासागारं ठपेत्वा सब्बत्थ अनापत्ति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
महल्लकविहारसिक्खापदं निट्ठितं नवमं।
१०. सप्पाणकसिक्खापदं
१३९. तेन समयेन बुद्धो भगवा आळवियं विहरति अग्गाळवे चेतिये। तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू नवकम्मं करोन्ता जानं सप्पाणकं उदकं तिणम्पि मत्तिकम्पि सिञ्चन्तिपि सिञ्चापेन्तिपि। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आळवका भिक्खू जानं सप्पाणकं उदकं तिणम्पि मत्तिकम्पि सिञ्चिस्सन्तिपि सिञ्चापेस्सन्तिपी’’ति! अथ खो ते भिक्खू आळवके भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, जानं सप्पाणकं उदकं तिणम्पि मत्तिकम्पि सिञ्चथपि सिञ्चापेथपी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, जानं सप्पाणकं उदकं तिणम्पि मत्तिकम्पि सिञ्चिस्सथपि सिञ्चापेस्सथपि! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१४०. ‘‘यो पन भिक्खु जानं सप्पाणकं उदकं तिणं वा मत्तिकं वा सिञ्चेय्य वा सिञ्चापेय्य वा, पाचित्तिय’’न्ति।
१४१. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
जानाति नाम जानं नाम (स्या॰) सामं वा जानाति अञ्ञे वा तस्स आरोचेन्ति।
सिञ्चेय्याति सयं सिञ्चति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
सिञ्चापेय्याति अञ्ञं आणापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स आपत्ति दुक्कटस्स (कत्थचि)। सकिं आणत्तो बहुकम्पि सिञ्चति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
१४२. सप्पाणके सप्पाणकसञ्ञी तिणं वा मत्तिकं वा सिञ्चति वा सिञ्चापेति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। सप्पाणके वेमतिको तिणं वा मत्तिकं वा सिञ्चति वा सिञ्चापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। सप्पाणके अप्पाणकसञ्ञी तिणं वा मत्तिकं वा सिञ्चति वा सिञ्चापेति वा, अनापत्ति। अप्पाणके सप्पाणकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अप्पाणके वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अप्पाणके अप्पाणकसञ्ञी, अनापत्ति।
१४३. अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
सप्पाणकसिक्खापदं निट्ठितं दसमं।
भूतगामवग्गो दुतियो।
तस्सुद्दानं –
भूतं अञ्ञाय उज्झायं, पक्कमन्तेन ते दुवे।
पुब्बे निक्कड्ढनाहच्च, द्वारं सप्पाणकेन चाति॥
३. ओवादवग्गो
१. ओवादसिक्खापदं
१४४. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन थेरा भिक्खू भिक्खुनियो ओवदन्ता लाभिनो होन्ति चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारानं। अथ खो छब्बग्गियानं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘एतरहि खो, आवुसो, थेरा भिक्खू भिक्खुनियो ओवदन्ता लाभिनो होन्ति चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारानं। हन्दावुसो, मयम्पि भिक्खुनियो ओवदामा’’ति। अथ खो छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खुनियो उपसङ्कमित्वा एतदवोचुं – ‘‘अम्हेपि, भगिनियो, उपसङ्कमथ; मयम्पि ओवदिस्सामा’’ति।
अथ खो ता भिक्खुनियो येन छब्बग्गिया भिक्खू तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा छब्बग्गिये भिक्खू अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिंसु। अथ खो छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खुनीनं परित्तञ्ञेव धम्मिं कथं कत्वा दिवसं तिरच्छानकथाय वीतिनामेत्वा उय्योजेसुं – ‘‘गच्छथ, भगिनियो’’ति। अथ खो ता भिक्खुनियो येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठंसु। एकमन्तं ठिता खो ता भिक्खुनियो भगवा एतदवोच – ‘‘कच्चि, भिक्खुनियो, ओवादो इद्धो अहोसी’’ति? ‘‘कुतो, भन्ते, ओवादो इद्धो भविस्सति! अय्या छब्बग्गिया परित्तञ्ञेव धम्मिं कथं कत्वा दिवसं तिरच्छानकथाय वीतिनामेत्वा उय्योजेसु’’न्ति। अथ खो भगवा ता भिक्खुनियो धम्मिया कथाय सन्दस्सेसि समादपेसि समुत्तेजेसि सम्पहंसेसि । अथ खो ता भिक्खुनियो भगवता धम्मिया कथाय सन्दस्सिता समादपिता समुत्तेजिता सम्पहंसिता भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कमिंसु।
अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा छब्बग्गिये भिक्खू पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, भिक्खुनीनं परित्तञ्ञेव धम्मिं कथं कत्वा दिवसं तिरच्छानकथाय वीतिनामेत्वा उय्योजेथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, भिक्खुनीनं परित्तञ्ञेव धम्मिं कथं कत्वा दिवसं तिरच्छानकथाय वीतिनामेत्वा उय्योजेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… विगरहित्वा…पे॰… धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, भिक्खुनोवादकं सम्मन्नितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, सम्मन्नितब्बो। पठमं भिक्खु याचितब्बो। याचित्वा ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
१४५. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुं भिक्खुनोवादकं सम्मन्नेय्य। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुं भिक्खुनोवादकं सम्मन्नति। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स भिक्खुनो भिक्खुनोवादकस्स सम्मुति, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘दुतियम्पि एतमत्थं वदामि…पे॰… ततियम्पि एतमत्थं वदामि – सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुं भिक्खुनोवादकं सम्मन्नति। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स भिक्खुनो भिक्खुनोवादकस्स सम्मुति, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘सम्मतो सङ्घेन इत्थन्नामो भिक्खु भिक्खुनोवादको। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति।
अथ खो भगवा छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा दुब्भरताय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१४६. ‘‘यो पन भिक्खु असम्मतो भिक्खुनियो ओवदेय्य पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
१४७. तेन खो पन समयेन थेरा भिक्खू सम्मता भिक्खुनियो ओवदन्ता तथेव लाभिनो होन्ति चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारानं। अथ खो छब्बग्गियानं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘एतरहि खो, आवुसो, थेरा भिक्खू सम्मता भिक्खुनियो ओवदन्ता तथेव लाभिनो होन्ति चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारानं। हन्दावुसो, मयम्पि निस्सीमं गन्त्वा अञ्ञमञ्ञं भिक्खुनोवादकं सम्मन्नित्वा भिक्खुनियो ओवदामा’’ति। अथ खो छब्बग्गिया भिक्खू निस्सीमं गन्त्वा अञ्ञमञ्ञं भिक्खुनोवादकं सम्मन्नित्वा भिक्खुनियो उपसङ्कमित्वा एतदवोचुं – ‘‘मयम्पि, भगिनियो, सम्मता। अम्हेपि उपसङ्कमथ। मयम्पि ओवदिस्सामा’’ति।
अथ खो ता भिक्खुनियो येन छब्बग्गिया भिक्खू तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा छब्बग्गिये भिक्खू अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिंसु। अथ खो छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खुनीनं परित्तञ्ञेव धम्मिं कथं कत्वा दिवसं तिरच्छानकथाय वीतिनामेत्वा उय्योजेसुं – ‘‘गच्छथ भगिनियो’’ति। अथ खो ता भिक्खुनियो येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठंसु। एकमन्तं ठिता खो ता भिक्खुनियो भगवा एतदवोच – ‘‘कच्चि, भिक्खुनियो, ओवादो इद्धो अहोसी’’ति? ‘‘कुतो, भन्ते, ओवादो इद्धो भविस्सति! अय्या छब्बग्गिया परित्तञ्ञेव धम्मिं कथं कत्वा दिवसं तिरच्छानकथाय वीतिनामेत्वा उय्योजेसु’’न्ति।
अथ खो भगवा ता भिक्खुनियो धम्मिया कथाय सन्दस्सेसि…पे॰… अथ खो ता भिक्खुनियो भगवता धम्मिया कथाय सन्दस्सिता समादपिता समुत्तेजिता सम्पहंसिता भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कमिंसु। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा छब्बग्गिये भिक्खू पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, भिक्खुनीनं परित्तञ्ञेव धम्मिं कथं कत्वा दिवसं तिरच्छानकथाय वीतिनामेत्वा उय्योजेथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, भिक्खुनीनं परित्तञ्ञेव धम्मिं कथं कत्वा दिवसं तिरच्छानकथाय वीतिनामेत्वा उय्योजेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… विगरहित्वा…पे॰… धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, अट्ठहङ्गेहि समन्नागतं भिक्खुं भिक्खुनोवादकं सम्मन्नितुं। सीलवा होति , पातिमोक्खसंवरसंवुतो विहरति आचारगोचरसम्पन्नो अणुमत्तेसु वज्जेसु भयदस्सावी, समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु; बहुस्सुतो होति सुतधरो सुतसन्निचयो, ये ते धम्मा आदिकल्याणा मज्झेकल्याणा परियोसानकल्याणा सात्थं सब्यञ्जनं केवलपरिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं अभिवदन्ति तथारूपास्स धम्मा बहुस्सुता होन्ति धाता वचसा परिचिता मनसा अनुपेक्खिता दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा; उभयानि खो पनस्स पातिमोक्खानि वित्थारेन स्वागतानि होन्ति सुविभत्तानि सुप्पवत्तीनि सुविनिच्छितानि सुत्तसो अनुब्यञ्जनसो; कल्याणवाचो होति कल्याणवाक्करणो; येभुय्येन भिक्खुनीनं पियो होति मनापो; पटिबलो होति भिक्खुनियो ओवदितुं; न खो पनेतं पन तं (?) भगवन्तं उद्दिस्स पब्बजिताय कासायवत्थवसनाय गरुधम्मं अज्झापन्नपुब्बो होति; वीसतिवस्सो वा होति अतिरेकवीसतिवस्सो वा – अनुजानामि, भिक्खवे, इमेहि अट्ठहङ्गेहि समन्नागतं भिक्खुं भिक्खुनोवादकं सम्मन्नितु’’न्ति।
१४८. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
असम्मतो नाम ञत्तिचतुत्थेन कम्मेन असम्मतो।
भिक्खुनियो नाम उभतोसङ्घे उपसम्पन्ना।
ओवदेय्याति अट्ठहि गरुधम्मेहि ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अञ्ञेन धम्मेन ओवदति, आपत्ति दुक्कटस्स। एकतोउपसम्पन्नं ओवदति, आपत्ति दुक्कटस्स।
१४९. तेन सम्मतेन भिक्खुना परिवेणं सम्मज्जित्वा पानीयं परिभोजनीयं उपट्ठापेत्वा आसनं पञ्ञपेत्वा दुतियं गहेत्वा निसीदितब्बं। भिक्खुनीहि तत्थ गन्त्वा तं भिक्खुं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदितब्बं। तेन भिक्खुना पुच्छितब्बा – ‘‘समग्गात्थ, भगिनियो’’ति? सचे ‘‘समग्गाम्हाय्या’’ति भणन्ति, ‘‘वत्तन्ति, भगिनियो, अट्ठ गरुधम्मा’’ति? सचे ‘‘वत्तन्ताय्या’’ति भणन्ति, ‘‘एसो, भगिनियो, ओवादो’’ति निय्यादेतब्बो निय्यातेतब्बो (इतिपि)। सचे ‘‘न वत्तन्ताय्या’’ति भणन्ति, ओसारेतब्बा। ‘‘वस्ससतूपसम्पन्नाय भिक्खुनिया तदहुपसम्पन्नस्स भिक्खुनो अभिवादनं पच्चुट्ठानं अञ्जलिकम्मं सामीचिकम्मं कातब्बं; अयम्पि धम्मो सक्कत्वा गरुकत्वा मानेत्वा पूजेत्वा यावजीवं अनतिक्कमनीयो। न भिक्खुनिया अभिक्खुके आवासे वस्सं वसितब्बं; अयम्पि धम्मो सक्कत्वा गरुकत्वा मानेत्वा पूजेत्वा यावजीवं अनतिक्कमनीयो। अन्वद्धमासं भिक्खुनिया भिक्खुसङ्घतो द्वे धम्मा पच्चासीसितब्बा पच्चासिंसितब्बा (इतिपि) उपोसथपुच्छकञ्च ओवादुपसङ्कमनञ्च, अयम्पि धम्मो…पे॰… वस्सं वुट्ठाय भिक्खुनिया उभतोसङ्घे तीहि ठानेहि पवारेतब्बं दिट्ठेन वा सुतेन वा परिसङ्काय वा; अयम्पि धम्मो…पे॰… गरुधम्मं अज्झापन्नाय भिक्खुनिया उभतोसङ्घे पक्खमानत्तं चरितब्बं; अयम्पि धम्मो…पे॰… द्वे वस्सानि छसु धम्मेसु सिक्खितसिक्खाय सिक्खमानाय उभतोसङ्घे उपसम्पदा परियेसितब्बा; अयम्पि धम्मो…पे॰… न भिक्खुनिया केन चि परियायेन भिक्खु अक्कोसितब्बो परिभासितब्बो; अयम्पि धम्मो…पे॰… अज्जतग्गे ओवटो भिक्खुनीनं भिक्खूसु वचनपथो, अनोवटो भिक्खूनं भिक्खुनीसु वचनपथो; अयम्पि धम्मो सक्कत्वा गरुकत्वा मानेत्वा पूजेत्वा यावजीवं अनतिक्कमनीयो’’ति।
सचे ‘‘समग्गाम्हाय्या’’ति भणन्तं अञ्ञं धम्मं भणति, आपत्ति दुक्कटस्स। सचे ‘‘वग्गाम्हाय्या’’ति भणन्तं अट्ठ गरुधम्मे भणति, आपत्ति दुक्कटस्स। ओवादं अनिय्यादेत्वा अञ्ञं धम्मं भणति, आपत्ति दुक्कटस्स।
१५०. अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी वग्गं भिक्खुनिसङ्घं वग्गसञ्ञी ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी वग्गं भिक्खुनीसङ्घं वेमतिको ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी वग्गं भिक्खुनिसङ्घं समग्गसञ्ञी ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अधम्मकम्मे वेमतिको वग्गं भिक्खुनिसङ्घं वग्गसञ्ञी ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अधम्मकम्मे वेमतिको वग्गं भिक्खुनिसङ्घं वेमतिको ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स । अधम्मकम्मे वेमतिको वग्गं भिक्खुनिसङ्घं समग्गसञ्ञी ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अधम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी वग्गं भिक्खुनिसङ्घं वग्गसञ्ञी ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अधम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी वग्गं भिक्खुनिसङ्घं वेमतिको ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अधम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी वग्गं भिक्खुनिसङ्घं समग्गसञ्ञी ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी समग्गं भिक्खुनिसङ्घं वग्गसञ्ञी ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी समग्गं भिक्खुनिसङ्घं वेमतिको ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी समग्गं भिक्खुनिसङ्घं समग्गसञ्ञी ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अधम्मकम्मे वेमतिको समग्गं भिक्खुनिसङ्घं वग्गसञ्ञी ओवदति…पे॰… वेमतिको ओवदति…पे॰… समग्गसञ्ञी ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अधम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी समग्गं भिक्खुनिसङ्घं वग्गसञ्ञी ओवदति…पे॰… वेमतिको ओवदति…पे॰… समग्गसञ्ञी ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
१५१. धम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी वग्गं भिक्खुनिसङ्घं वग्गसञ्ञी ओवदति, आपत्ति दुक्कटस्स। धम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी वग्गं भिक्खुनिसङ्घं वेमतिको ओवदति…पे॰… समग्गसञ्ञी ओवदति, आपत्ति दुक्कटस्स।
धम्मकम्मे वेमतिको वग्गं भिक्खुनिसङ्घं वग्गसञ्ञी ओवदति…पे॰… वेमतिको ओवदति…पे॰… समग्गसञ्ञी ओवदति, आपत्ति दुक्कटस्स।
धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी वग्गं भिक्खुनिसङ्घं वग्गसञ्ञी ओवदति…पे॰… वेमतिको ओवदति…पे॰… समग्गसञ्ञी ओवदति, आपत्ति दुक्कटस्स।
धम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी समग्गं भिक्खुनिसङ्घं वग्गसञ्ञी ओवदति…पे॰… वेमतिको ओवदति…पे॰… समग्गसञ्ञी ओवदति, आपत्ति दुक्कटस्स।
धम्मकम्मे वेमतिको समग्गं भिक्खुनिसङ्घं वग्गसञ्ञी ओवदति…पे॰… वेमतिको ओवदति…पे॰… समग्गसञ्ञी ओवदति, आपत्ति दुक्कटस्स।
धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी समग्गं भिक्खुनिसङ्घं वग्गसञ्ञी ओवदति, आपत्ति दुक्कटस्स। धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी समग्गं भिक्खुनिसङ्घं वेमतिको ओवदति, आपत्ति दुक्कटस्स। धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी समग्गं भिक्खुनिसङ्घं समग्गसञ्ञी ओवदति, अनापत्ति।
१५२. अनापत्ति उद्देसं देन्तो, परिपुच्छं देन्तो, ‘‘ओसारेहि अय्या’’ति वुच्चमानो, ओसारेति, पञ्हं पुच्छति, पञ्हं पुट्ठो कथेति, अञ्ञस्सत्थाय भणन्तं भिक्खुनियो सुणन्ति, सिक्खमानाय, सामणेरिया, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
ओवादसिक्खापदं निट्ठितं पठमं।
२. अत्थङ्गतसिक्खापदं
१५३. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन थेरा भिक्खू भिक्खुनियो ओवदन्ति परियायेन। तेन खो पन समयेन आयस्मतो चूळपन्थकस्स परियायो होति भिक्खुनियो ओवदितुं। भिक्खुनियो एवमाहंसु – ‘‘न दानि अज्ज ओवादो इद्धो भविस्सति, तञ्ञेव दानि उदानं अय्यो चूळपन्थको पुनप्पुनं भणिस्सती’’ति। अथ खो ता भिक्खुनियो येनायस्मा चूळपन्थको तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं चूळपन्थकं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिंसु। एकमन्तं निसिन्ना खो ता भिक्खुनियो आयस्मा चूळपन्थको एतदवोच – ‘‘समग्गात्थ, भगिनियो’’ति? ‘‘समग्गाम्हाय्या’’ति। ‘‘वत्तन्ति, भगिनियो, अट्ठ गरुधम्मा’’ति? ‘‘वत्तन्ताय्या’’ति। ‘‘एसो, भगिनियो, ओवादो’’ति निय्यादेत्वा इमं उदानं पुनप्पुनं अभासि –
उदा॰ ३७ ‘‘अधिचेतसो अप्पमज्जतो, मुनिनो मोनपथेसु सिक्खतो।
सोका न भवन्ति तादिनो, उपसन्तस्स सदा सतीमतो’’ति॥
भिक्खुनियो एवमाहंसु – ‘‘ननु अवोचुम्हा – न दानि अज्ज ओवादो इद्धो भविस्सति, तञ्ञेव दानि उदानं अय्यो चूळपन्थको पुनप्पुनं भणिस्सती’’ति! अस्सोसि खो आयस्मा चूळपन्थको तासं भिक्खुनीनं इमं कथासल्लापं। अथ खो आयस्मा चूळपन्थको वेहासं अब्भुग्गन्त्वा आकासे अन्तलिक्खे चङ्कमतिपि तिट्ठतिपि निसीदतिपि सेय्यम्पि कप्पेति धूमायतिपि पज्जलतिपि अन्तरधायतिपि, तञ्चेव तञ्ञेव (इतिपि) उदानं भणति अञ्ञञ्च बहुं बुद्धवचनं। भिक्खुनियो एवमाहंसु – ‘‘अच्छरियं वत भो, अब्भुतं वत भो, न वत नो इतो पुब्बे ओवादो एवं इद्धो भूतपुब्बो यथा अय्यस्स चूळपन्थकस्सा’’ति। अथ खो आयस्मा चूळपन्थको ता भिक्खुनियो याव समन्धकारा ओवदित्वा उय्योजेसि – गच्छथ भगिनियोति।
अथ खो ता भिक्खुनियो नगरद्वारे थकिते बहिनगरे वसित्वा कालस्सेव नगरं पविसन्ति। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘अब्रह्मचारिनियो इमा भिक्खुनियो; आरामे भिक्खूहि सद्धिं वसित्वा इदानि नगरं पविसन्ती’’ति। अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा चूळपन्थको अत्थङ्गते सूरिये भिक्खुनियो ओवदिस्सती’’ति…पे॰… ‘‘सच्चं किर त्वं, चूळपन्थक, अत्थङ्गते सूरिये भिक्खुनियो ओवदसी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, चूळपन्थक, अत्थङ्गते सूरिये भिक्खुनियो ओवदिस्ससि! नेतं, चूळपन्थक, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१५४. ‘‘सम्मतोपि चे भिक्खु अत्थङ्गते सूरिये भिक्खुनियो ओवदेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
१५५. सम्मतो नाम ञत्तिचतुत्थेन कम्मेन सम्मतो।
अत्थङ्गते सूरियेति ओग्गते सूरिये।
भिक्खुनी नाम उभतोसङ्घे उपसम्पन्ना।
ओवदेय्याति अट्ठहि वा गरुधम्मेहि अञ्ञेन वा धम्मेन ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
१५६. अत्थङ्गते अत्थङ्गतसञ्ञी ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अत्थङ्गते वेमतिको ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अत्थङ्गते अनत्थङ्गतसञ्ञी ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
एकतोउपसम्पन्नाय ओवदति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनत्थङ्गते अत्थङ्गतसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अनत्थङ्गते वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनत्थङ्गते अनत्थङ्गतसञ्ञी, अनापत्ति।
१५७. अनापत्ति उद्देसं देन्तो, परिपुच्छं देन्तो, ‘‘ओसारेहि अय्या’’ति वुच्चमानो, ओसारेति, पञ्हं पुच्छति, पञ्हं पुट्ठो कथेति, अञ्ञस्सत्थाय भणन्तं भिक्खुनियो सुणन्ति, सिक्खमानाय सामणेरिया, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
अत्थङ्गतसिक्खापदं निट्ठितं दुतियं।
३. भिक्खुनुपस्सयसिक्खापदं
१५८. तेन समयेन बुद्धो भगवा सक्केसु विहरति कपिलवत्थुस्मिं निग्रोधारामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खुनुपस्सयं उपसङ्कमित्वा छब्बग्गिया भिक्खुनियो ओवदन्ति। भिक्खुनियो छब्बग्गिया भिक्खुनियो एतदवोचुं – ‘‘एथाय्ये, ओवादं गमिस्सामा’’ति। ‘‘यम्पि यं हि (क॰) मयं, अय्ये, गच्छेय्याम ओवादस्स कारणा, अय्या छब्बग्गिया इधेव आगन्त्वा अम्हे ओवदन्ती’’ति। भिक्खुनियो उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खुनुपस्सयं उपसङ्कमित्वा भिक्खुनियो ओवदिस्सन्ती’’ति छब्बग्गिया भिक्खुनियो ओवादं न गच्छिस्सन्तीति (सी॰)! अथ खो ता भिक्खुनियो भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसुं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खुनुपस्सयं उपसङ्कमित्वा भिक्खुनियो ओवदिस्सन्ती’’ति…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे , भिक्खुनुपस्सयं उपसङ्कमित्वा भिक्खुनियो ओवदथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, भिक्खुनुपस्सयं उपसङ्कमित्वा भिक्खुनियो ओवदिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुनुपस्सयं उपसङ्कमित्वा भिक्खुनियो ओवदेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
१५९. तेन खो पन समयेन महापजापति गोतमी गिलाना होति। थेरा भिक्खू येन महापजापति गोतमी तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा महापजापतिं गोतमिं एतदवोचुं – ‘‘कच्चि ते, गोतमि, खमनीयं कच्चि यापनीय’’न्ति? ‘‘न मे, अय्या, खमनीयं न यापनीयं’’। ‘‘इङ्घय्या, धम्मं देसेथा’’ति। ‘‘न, भगिनि, कप्पति भिक्खुनुपस्सयं उपसङ्कमित्वा भिक्खुनियो धम्मं देसेतु’’न्ति कुक्कुच्चायन्ता न देसेसुं। अथ खो भगवा पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय येन महापजापति गोतमी तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि। निसज्ज खो भगवा महापजापतिं गोतमिं एतदवोच – ‘‘कच्चि ते, गोतमि, खमनीयं कच्चि यापनीय’’न्ति ? ‘‘पुब्बे मे, भन्ते, थेरा भिक्खू आगन्त्वा धम्मं देसेन्ति। तेन मे फासु होति। इदानि पन – ‘‘भगवता पटिक्खित्त’’न्ति, कुक्कुच्चायन्ता न देसेन्ति। तेन मे न फासु होती’’ति। अथ खो भगवा महापजापतिं गोतमिं धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा उट्ठायासना पक्कामि। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, भिक्खुनुपस्सयं उपसङ्कमित्वा गिलानं भिक्खुनिं ओवदितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१६०. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुनुपस्सयं उपसङ्कमित्वा भिक्खुनियो ओवदेय्य, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं । तत्थायं समयो। गिलाना होति भिक्खुनी – अयं तत्थ समयो’’ति।
१६१. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुनुपस्सयो नाम यत्थ भिक्खुनियो एकरत्तम्पि वसन्ति।
उपसङ्कमित्वाति तत्थ गन्त्वा।
भिक्खुनी नाम उभतोसङ्घे उपसम्पन्ना।
ओवदेय्याति अट्ठहि गरुधम्मेहि ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञत्र समयाति ठपेत्वा समयं।
गिलाना नाम भिक्खुनी न सक्कोति ओवादाय वा संवासाय वा गन्तुं।
१६२. उपसम्पन्नाय उपसम्पन्नसञ्ञी भिक्खुनुपस्सयं उपसङ्कमित्वा अञ्ञत्र समया ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्नाय वेमतिको भिक्खुनुपस्सयं उपसङ्कमित्वा अञ्ञत्र समया ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्नाय अनुपसम्पन्नसञ्ञी भिक्खुनुपस्सयं उपसङ्कमित्वा अञ्ञत्र समया ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञेन धम्मेन ओवदति, आपत्ति दुक्कटस्स। एकतोउपसम्पन्नाय ओवदति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्नाय उपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स । अनुपसम्पन्नाय वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्नाय अनुपसम्पन्नसञ्ञी, अनापत्ति।
१६३. अनापत्ति समये, उद्देसं देन्तो, परिपुच्छं देन्तो, ‘‘ओसारेहि अय्या’’ति वुच्चमानो ओसारेति, पञ्हं पुच्छति, पञ्हं पुट्ठो कथेति, अञ्ञस्सत्थाय भणन्तं भिक्खुनियो सुणन्ति, सिक्खमानाय सामणेरिया, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
भिक्खुनुपस्सयसिक्खापदं निट्ठितं ततियं।
४. आमिससिक्खापदं
१६४. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे । तेन खो पन समयेन थेरा भिक्खू भिक्खुनियो ओवदन्ता लाभिनो होन्ति चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारानं। छब्बग्गिया भिक्खू एवं वदन्ति – ‘‘न बहुकता थेरा भिक्खू भिक्खुनियो ओवदितुं; आमिसहेतु थेरा भिक्खू भिक्खुनियो ओवदन्ती’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू एवं वक्खन्ति – ‘न बहुकता थेरा भिक्खू भिक्खुनियो ओवदितुं; आमिसहेतु थेरा भिक्खू भिक्खुनियो ओवदन्ती’’’ति…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, एवं वदेथ – ‘न बहुकता थेरा भिक्खू भिक्खुनियो ओवदितुं; आमिसहेतु थेरा भिक्खू भिक्खुनियो ओवदन्ती’’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, एवं वक्खथ – न बहुकता थेरा भिक्खू भिक्खुनियो ओवदितुं; आमिसहेतु थेरा भिक्खू भिक्खुनियो ओवदन्तीति! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१६५. ‘‘यो पन भिक्खु एवं वदेय्य – ‘आमिसहेतु थेरा भिक्खू भिक्खुनियो ओवन्दती’ति, पाचित्तिय’’न्ति।
१६६. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
आमिसहेतूति चीवरहेतु पिण्डपातहेतु सेनासनहेतु गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारहेतु सक्कारहेतु गरुकारहेतु माननहेतु वन्दनहेतु पूजनहेतु।
एवं वदेय्याति उपसम्पन्नं सङ्घेन सम्मतं भिक्खुनोवादकं अवण्णं कत्तुकामो अयसं कत्तुकामो मङ्कुकत्तुकामो एवं वदेति – ‘‘चीवरहेतु पिण्डपातहेतु सेनासनहेतु गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारहेतु सक्कारहेतु गरुकारहेतु माननहेतु वन्दनहेतु पूजनहेतु ओवदती’’ति भणति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
१६७. धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी एवं वदेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। धम्मकम्मे वेमतिको एवं वदेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। धम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी एवं वदेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नं सङ्घेन असम्मतं भिक्खुनोवादकं अवण्णं कत्तुकामो अयसं कत्तुकामो मङ्कुकत्तुकामो एवं वदेति – ‘‘चीवरहेतु…पे॰… पूजनहेतु ओवदती’’ति भणति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्नं सङ्घेन सम्मतं वा असम्मतं वा भिक्खुनोवादकं अवण्णं कत्तुकामो अयसं कत्तुकामो मङ्कुकत्तुकामो एवं वदेति – ‘‘चीवरहेतु पिण्डपातहेतु सेनासनहेतु गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारहेतु सक्कारहेतु गरुकारहेतु माननहेतु वन्दनहेतु पूजनहेतु ओवदती’’ति भणति, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
१६८. अनापत्ति पकतिया चीवरहेतु पिण्डपातहेतु सेनासनहेतु गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारहेतु सक्कारहेतु गरुकारहेतु माननहेतु वन्दनहेतु पूजनहेतु ओवदन्तं भणति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
आमिससिक्खापदं निट्ठितं चतुत्थं।
५. चीवरदानसिक्खापदं
१६९. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सावत्थियं अञ्ञतरिस्सा विसिखाय पिण्डाय चरति। अञ्ञतरापि भिक्खुनी तस्सा विसिखाय पिण्डाय चरति। अथ खो सो भिक्खु तं भिक्खुनिं एतदवोच – ‘‘गच्छ, भगिनि, अमुकस्मिं ओकासे भिक्खा दिय्यती’’ति। सापि खो एवमाह – ‘‘गच्छाय्य, अमुकस्मिं ओकासे भिक्खा दिय्यती’’ति। ते अभिण्हदस्सनेन सन्दिट्ठा अहेसुं। तेन खो पन समयेन सङ्घस्स चीवरं भाजीयति। अथ खो सा भिक्खुनी ओवादं गन्त्वा येन सो भिक्खु तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तं भिक्खुं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठासि। एकमन्तं ठितं खो तं भिक्खुनिं सो भिक्खु एतदवोच – ‘‘अयं मे, भगिनि, चीवरपटिवीसो पटिविंसो (सी॰), पटिविसो (इतिपि); सादियिस्ससी’’ति? ‘‘आमाय्य, दुब्बलचीवराम्ही’’ति।
अथ खो सो भिक्खु तस्सा भिक्खुनिया चीवरं अदासि। सोपि खो भिक्खु दुब्बलचीवरो होति। भिक्खू तं भिक्खुं एतदवोचुं – ‘‘करोहि दानि ते, आवुसो, चीवर’’न्ति । अथ खो सो भिक्खु भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खु भिक्खुनिया चीवरं दस्सती’’ति…पे॰… ‘‘सच्चं किर त्वं, भिक्खु, भिक्खुनिया चीवरं अदासी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। ‘‘ञातिका ते , भिक्खु, अञ्ञातिका’’ति? ‘‘अञ्ञातिका, भगवा’’ति। ‘‘अञ्ञातको, मोघपुरिस, अञ्ञातिकाय न जानाति पतिरूपं वा अप्पतिरूपं वा सन्तं वा असन्तं वा। कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, अञ्ञातिकाय भिक्खुनिया चीवरं दस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु अञ्ञातिकाय भिक्खुनिया चीवरं ददेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
१७०. तेन खो पन समयेन भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता भिक्खुनीनं पारिवत्तकं पारिवट्टकं (इतिपि) चीवरं न देन्ति। भिक्खुनियो उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम अय्या अम्हाकं पारिवत्तकं चीवरं न दस्सन्ती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तासं भिक्खुनीनं उज्झायन्तीनं खिय्यन्तीनं विपाचेन्तीनं। अथ खो ते भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, पञ्चन्नं पारिवत्तकं दातुं। भिक्खुस्स, भिक्खुनिया, सिक्खमानाय, सामणेरस्स, सामणेरिया – अनुजानामि, भिक्खवे, इमेसं पञ्चन्नं पारिवत्तकं दातुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१७१. ‘‘यो पन भिक्खु अञ्ञातिकाय भिक्खुनिया चीवरं ददेय्य, अञ्ञत्र पारिवत्तका, पाचित्तिय’’न्ति।
१७२. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
अञ्ञातिका नाम मातितो वा पितितो वा याव सत्तमा पितामहयुगा असम्बद्धा।
भिक्खुनी नाम उभतोसङ्घे उपसम्पन्ना।
चीवरं नाम छन्नं चीवरानं अञ्ञतरं चीवरं विकप्पनुपगं पच्छिमं विकप्पनुपगपच्छिमं (सी॰)।
अञ्ञत्र पारिवत्तकाति ठपेत्वा पारिवत्तकं देति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
१७३. अञ्ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी चीवरं देति, अञ्ञत्र पारिवत्तका, आपत्ति पाचित्तियस्स। अञ्ञातिकाय वेमतिको चीवरं देति, अञ्ञत्र पारिवत्तका, आपत्ति पाचित्तियस्स। अञ्ञातिकाय ञातिकसञ्ञी चीवरं देति, अञ्ञत्र पारिवत्तका, आपत्ति पाचित्तियस्स।
एकतो उपसम्पन्नाय चीवरं देति, अञ्ञत्र पारिवत्तका, आपत्ति दुक्कटस्स। ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। ञातिकाय वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। ञातिकाय ञातिकसञ्ञी, अनापत्ति।
१७४. अनापत्ति ञातिकाय, पारिवत्तकं परित्तेन वा विपुलं, विपुलेन वा परित्तं, भिक्खुनी विस्सासं गण्हाति, तावकालिकं गण्हाति, चीवरं ठपेत्वा अञ्ञं परिक्खारं देति, सिक्खमानाय, सामणेरिया, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
चीवरदानसिक्खापदं निट्ठितं पञ्चमं।
६. चीवरसिब्बनसिक्खापदं
१७५. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा उदायी पट्टो पट्ठो (सी॰ स्या॰) होति चीवरकम्मं कातुं। अञ्ञतरा भिक्खुनी येनायस्मा उदायी तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं उदायिं एतदवोच – ‘‘साधु मे, भन्ते, अय्यो चीवरं सिब्बतू’’ति। अथ खो आयस्मा उदायी तस्सा भिक्खुनिया चीवरं सिब्बित्वा सुरत्तं सुपरिकम्मकतं कत्वा मज्झे पटिभानचित्तं वुट्ठापेत्वा संहरित्वा निक्खिपि। अथ खो सा भिक्खुनी येनायस्मा उदायी तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं उदायिं एतदवोच – ‘‘कहं तं, भन्ते, चीवर’’न्ति? ‘‘हन्द, भगिनि , इमं चीवरं यथासंहटं हरित्वा निक्खिपित्वा यदा भिक्खुनिसङ्घो ओवादं आगच्छति तदा इमं चीवरं पारुपित्वा भिक्खुनिसङ्घस्स पिट्ठितो पिट्ठितो आगच्छा’’ति। अथ खो सा भिक्खुनी तं चीवरं यथासंहटं हरित्वा निक्खिपित्वा यदा भिक्खुनिसङ्घो ओवादं आगच्छति तदा तं चीवरं पारुपित्वा भिक्खुनिसङ्घस्स पिट्ठितो पिट्ठितो आगच्छति। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘याव छिन्निका इमा भिक्खुनियो धुत्तिका अहिरिकायो, यत्र हि नाम चीवरे पटिभानचित्तं वुट्ठापेस्सन्ती’’ति!
भिक्खुनियो एवमाहंसु – ‘‘कस्सिदं कम्म’’न्ति? ‘‘अय्यस्स उदायिस्सा’’ति। ‘‘येपि ते छिन्नका धुत्तका अहिरिका तेसम्पि एवरूपं न सोभेय्य, किं पन अय्यस्स उदायिस्सा’’ति! अथ खो ता भिक्खुनियो भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसुं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उदायी भिक्खुनिया चीवरं सिब्बिस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, उदायि, भिक्खुनिया चीवरं सिब्बसी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। ‘‘ञातिका ते, उदायि, अञ्ञातिका’’ति? ‘‘अञ्ञातिका, भगवा’’ति। ‘‘अञ्ञातको, मोघपुरिस, अञ्ञातिकाय न जानाति पतिरूपं वा अप्पतिरूपं वा पासादिकं वा अपासादिकं वा। कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, अञ्ञातिकाय भिक्खुनिया चीवरं सिब्बिस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१७६. ‘‘यो पन भिक्खु अञ्ञातिकाय भिक्खुनिया चीवरं सिब्बेय्य वा सिब्बापेय्य वा, पाचित्तिय’’न्ति।
१७७. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
अञ्ञातिका नाम मातितो वा पितितो वा याव सत्तमा पितामहयुगा असम्बद्धा।
भिक्खुनी नाम उभतोसङ्घे उपसम्पन्ना।
चीवरं नाम छन्नं चीवरानं अञ्ञतरं चीवरं।
सिब्बेय्याति सयं सिब्बति आरापथे आरापथे आपत्ति पाचित्तियस्स।
सिब्बापेय्याति अञ्ञं आणापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। सकिं आणत्तो बहुकम्पि सिब्बति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
१७८. अञ्ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी चीवरं सिब्बति वा सिब्बापेति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। अञ्ञातिकाय वेमतिको चीवरं सिब्बति वा सिब्बापेति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। अञ्ञातिकाय ञातिकसञ्ञी चीवरं सिब्बति वा सिब्बापेति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स।
एकतोउपसम्पन्नाय चीवरं सिब्बति वा सिब्बापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। ञातिकाय वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। ञातिकाय ञातिकसञ्ञी, अनापत्ति।
१७९. अनापत्ति ञातिकाय, चीवरं ठपेत्वा अञ्ञं परिक्खारं सिब्बति वा सिब्बापेति वा, सिक्खमानाय, सामणेरिया, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
चीवरसिब्बनसिक्खापदं निट्ठितं छट्ठं।
७. संविधानसिक्खापदं
१८०. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खुनीहि सद्धिं संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जन्ति। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘यथेव मयं सपजापतिका आहिण्डाम, एवमेविमे समणा सक्यपुत्तिया भिक्खुनीहि सद्धिं संविधाय आहिण्डन्ती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खुनीहि सद्धिं संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जिस्सन्ती’’ति…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, भिक्खुनीहि सद्धिं संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, भिक्खुनीहि सद्धिं संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ।
‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुनिया सद्धिं संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जेय्य, अन्तमसो गामन्तरम्पि, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
१८१. तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू च भिक्खुनियो च साकेता सावत्थिं अद्धानमग्गप्पटिपन्ना होन्ति। अथ खो ता भिक्खुनियो ते भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘मयम्पि अय्येहि सद्धिं गमिस्सामा’’ति। ‘‘न, भगिनी, कप्पति भिक्खुनिया सद्धिं संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जितुं। तुम्हे वा पठमं गच्छथ मयं वा गमिस्सामा’’ति। ‘‘अय्या, भन्ते, अग्गपुरिसा। अय्याव पठमं गच्छन्तू’’ति। अथ खो तासं भिक्खुनीनं पच्छा गच्छन्तीनं अन्तरामग्गे चोरा अच्छिन्दिंसु च दूसेसुञ्च। अथ खो ता भिक्खुनियो सावत्थिं गन्त्वा भिक्खुनीनं एतमत्थं आरोचेसुं। भिक्खुनियो भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसुं। भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, सत्थगमनीये मग्गे सासङ्कसम्मते सप्पटिभये भिक्खुनिया सद्धिं संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१८२. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुनिया सद्धिं संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जेय्य, अन्तमसो गामन्तरम्पि, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो । सत्थगमनीयो होति मग्गो सासङ्कसम्मतो सप्पटिभयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
१८३. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुनी नाम उभतोसङ्घे उपसम्पन्ना।
सद्धिन्ति एकतो।
संविधायाति – ‘‘गच्छाम, भगिनि, गच्छामाय्य; गच्छामाय्य, गच्छाम, भगिनि; अज्ज वा हिय्यो वा परे वा गच्छामा’’ति संविदहति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अन्तमसो गामन्तरम्पीति कुक्कुटसम्पाते गामे, गामन्तरे गामन्तरे आपत्ति पाचित्तियस्स। अगामके अरञ्ञे, अद्धयोजने अद्धयोजने आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञत्र समयाति ठपेत्वा समयं।
सत्थगमनीयो नाम मग्गो न सक्का होति विना सत्थेन गन्तुं।
सासङ्कं नाम तस्मिं मग्गे यस्मिं मग्गे (?) चोरानं निविट्ठोकासो दिस्सति, भुत्तोकासो दिस्सति, ठितोकासो दिस्सति, निसिन्नोकासो दिस्सति, निपन्नोकासो दिस्सति।
सप्पटिभयं नाम तस्मिं मग्गे चोरेहि मनुस्सा हता दिस्सन्ति, विलुत्ता दिस्सन्ति, आकोटिता दिस्सन्ति, सप्पटिभयं गन्त्वा अप्पटिभयं दस्सेत्वा उय्योजेतब्बा – ‘‘गच्छथ भगिनियो’’ति।
१८४. संविदहिते संविदहितसञ्ञी एकद्धानमग्गं पटिपज्जति, अन्तमसो गामन्तरम्पि, अञ्ञत्र समया, आपत्ति पाचित्तियस्स। संविदहिते वेमतिको एकद्धानमग्गं पटिपज्जति, अन्तमसो गामन्तरम्पि, अञ्ञत्र समया, आपत्ति पाचित्तियस्स। संविदहिते, असंविदहितसञ्ञी एकद्धानमग्गं पटिपज्जति, अन्तमसो गामन्तरम्पि, अञ्ञत्र समया, आपत्ति पाचित्तियस्स।
भिक्खु संविदहति भिक्खुनी न संविदहति, आपत्ति दुक्कटस्स। असंविदहिते संविदहितसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। असंविदहिते वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। असंविदहिते असंविदहितसञ्ञी, अनापत्ति।
१८५. अनापत्ति समये, असंविदहित्वा गच्छति, भिक्खुनी संविदहति , भिक्खु न संविदहति, विसङ्केतेन गच्छन्ति, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
संविधानसिक्खापदं निट्ठितं सत्तमं।
८. नावाभिरुहनसिक्खापदं
१८६. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खुनीहि सद्धिं संविधाय एकं नावं एकनावं (स्या॰) अभिरुहन्ति। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘यथेव मयं सपजापतिका नावाय एकनावाय (स्या॰) कीळाम, एवमेविमे समणा सक्यपुत्तिया भिक्खुनीहि सद्धिं संविधाय नावाय कीळन्ती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खुनीहि सद्धिं संविधाय एकं नावं अभिरुहिस्सन्ती’’ति…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, भिक्खुनीहि सद्धिं संविधाय एकं नावं अभिरुहथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, भिक्खुनीहि सद्धिं संविधाय एकं नावं अभिरुहिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुनिया सद्धिं संविधाय एकं नावं एकनावं (स्या॰) अभिरुहेय्य, उद्धंगामिनिं वा अधोगामिनिं वा, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
१८७. तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू च भिक्खुनियो च साकेता सावत्थिं अद्धानमग्गप्पटिपन्ना होन्ति। अन्तरामग्गे नदी तरितब्बा उत्तरितब्बा (स्या॰) होति। अथ खो ता भिक्खुनियो ते भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘मयम्पि अय्येहि सद्धिं उत्तरिस्सामा’’ति। ‘‘न, भगिनी, कप्पति भिक्खुनिया सद्धिं संविधाय एकं नावं अभिरुहितुं; तुम्हे वा पठमं उत्तरथ मयं वा उत्तरिस्सामा’’ति । ‘‘अय्या, भन्ते, अग्गपुरिसा। अय्याव पठमं उत्तरन्तू’’ति। अथ खो तासं भिक्खुनीनं पच्छा उत्तरन्तीनं चोरा अच्छिन्दिंसु च दूसेसुञ्च । अथ खो ता भिक्खुनियो सावत्थिं गन्त्वा भिक्खुनीनं एतमत्थं आरोचेसुं। भिक्खुनियो भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसुं। भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, तिरियं तरणाय भिक्खुनिया सद्धिं संविधाय एकं नावं अभिरुहितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१८८. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुनिया सद्धिं संविधाय एकं नावं अभिरुहेय्य उद्धंगामिनिं वा अधोगामिनिं वा, अञ्ञत्र तिरियं तरणाय, पाचित्तिय’’न्ति।
१८९. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुनी नाम उभतोसङ्घे उपसम्पन्ना ।
सद्धिन्ति एकतो।
संविधायाति ‘‘अभिरुहाम, भगिनि, अभिरुहामाय्य; अभिरुहामाय्य, अभिरुहाम, भगिनि; अज्ज वा हिय्यो वा परे वा अभिरुहामा’’ति संविदहति आपत्ति दुक्कटस्स।
भिक्खुनिया अभिरुळ्हे भिक्खु अभिरुहति, आपत्ति पाचित्तियस्स। भिक्खुम्हि अभिरुळ्हे भिक्खुनी अभिरुहति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उभो वा अभिरुहन्ति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
उद्धंगामिनिन्ति उज्जवनिकाय।
अधोगामिनिन्ति ओजवनिकाय।
अञ्ञत्र तिरियं तरणायाति ठपेत्वा तिरियं तरणं।
कुक्कुटसम्पाते गामे, गामन्तरे गामन्तरे आपत्ति पाचित्तियस्स। अगामके अरञ्ञे, अड्ढयोजने अड्ढयोजने आपत्ति पाचित्तियस्स।
१९०. संविदहिते संविदहितसञ्ञी एकं नावं अभिरुहति उद्धंगामिनिं वा अधोगामिनिं वा, अञ्ञत्र तिरियं तरणाय , आपत्ति पाचित्तियस्स। संविदहिते वेमतिको एकं नावं अभिरुहति उद्धंगामिनिं वा अधोगामिनिं वा, अञ्ञत्र तिरियं तरणाय, आपत्ति पाचित्तियस्स। संविदहिते असंविदहितसञ्ञी एकं नावं अभिरुहति उद्धंगामिनिं वा अधोगामिनिं वा, अञ्ञत्र तिरियं तरणाय, आपत्ति पाचित्तियस्स।
भिक्खु संविदहति, भिक्खुनी न संविदहति, आपत्ति दुक्कटस्स। असंविदहिते संविदहितसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। असंविदहिते वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। असंविदहिते, असंविदहितसञ्ञी, अनापत्ति।
१९१. अनापत्ति तिरियं तरणाय, असंविदहित्वा अभिरुहन्ति, भिक्खुनी संविदहति, भिक्खु न संविदहति, विसङ्केतेन अभिरुहन्ति, आपदासु उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिस्साति।
नावाभिरुहनसिक्खापदं निट्ठितं अट्ठमं।
९. परिपाचितसिक्खापदं
१९२. तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे। तेन खो पन समयेन थुल्लनन्दा भिक्खुनी अञ्ञतरस्स कुलस्स कुलूपिका होति निच्चभत्तिका। तेन च गहपतिना थेरा भिक्खू निमन्तिता होन्ति। अथ खो थुल्लनन्दा भिक्खुनी पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय येन तं कुलं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तं गहपतिं एतदवोच – ‘‘किमिदं, गहपति, पहूतं खादनीयं भोजनीयं पटियत्त’’न्ति? ‘‘थेरा मया, अय्ये, निमन्तिता’’ति। ‘‘के पन ते, गहपति, थेरा’’ति? ‘‘अय्यो सारिपुत्तो अय्यो महामोग्गल्लानो अय्यो महाकच्चानो अय्यो महाकोट्ठिको अय्यो महाकप्पिनो अय्यो महाचुन्दो अय्यो अनुरुद्धो अय्यो रेवतो अय्यो उपालि अय्यो आनन्दो अय्यो राहुलो’’ति। ‘‘किं पन त्वं, गहपति, महानागे तिट्ठमाने चेटके निमन्तेसी’’ति?
‘‘के पन ते, अय्ये, महानागा’’ति? ‘‘अय्यो देवदत्तो अय्यो कोकालिको अय्यो कटमोदकतिस्सको कटमोरकतिस्सको (सी॰) कतमोरकतिस्सको (स्या॰) अय्यो खण्डदेविया पुत्तो अय्यो समुद्ददत्तो’’ति। अयं चरहि थुल्लनन्दाय भिक्खुनिया अन्तरा कथा विप्पकता, अथ ते थेरा भिक्खू पविसिंसु। ‘‘सच्चं महानागा खो तया, गहपति, निमन्तिता’’ति। ‘‘इदानेव खो त्वं, अय्ये, चेटके अकासि; इदानि महानागे’’ति। घरतो च निक्कड्ढि, निच्चभत्तञ्च पच्छिन्दि। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम देवदत्तो जानं भिक्खुनिपरिपाचितं पिण्डपातं भुञ्जिस्सती’’ति…पे॰… ‘‘सच्चं किर त्वं, देवदत्त, जानं भिक्खुनिपरिपाचितं पिण्डपातं भुञ्जसी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, जानं भिक्खुनिपरिपाचितं पिण्डपातं भुञ्जिस्ससि। नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु जानं भिक्खुनिपरिपाचितं पिण्डपातं भुञ्जेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
१९३. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु राजगहा पब्बजितो ञातिकुलं अगमासि। मनुस्सा – ‘‘चिरस्सम्पि भदन्तो आगतो’’ति सक्कच्चं भत्तं अकंसु। तस्स कुलस्स कुलूपिका भिक्खुनी ते मनुस्से एतदवोच – ‘‘देथय्यस्स, आवुसो, भत्त’’न्ति। अथ खो सो भिक्खु – ‘‘भगवता पटिक्खित्तं जानं भिक्खुनिपरिपाचितं पिण्डपातं भुञ्जितु’’न्ति कुक्कुच्चायन्तो न पटिग्गहेसि। नासक्खि पिण्डाय चरितुं, छिन्नभत्तो अहोसि। अथ खो सो भिक्खु आरामं गन्त्वा भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, पुब्बे गिहिसमारम्भे जानं भिक्खुनिपरिपाचितं पिण्डपातं भुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१९४. ‘‘यो पन भिक्खु जानं भिक्खुनिपरिपाचितं पिण्डपातं भुञ्जेय्य, अञ्ञत्र पुब्बे गिहिसमारम्भा, पाचित्तिय’’न्ति।
१९५. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
जानाति नाम सामं वा जानाति अञ्ञे वा तस्स आरोचेन्ति सा वा आरोचेति।
भिक्खुनी नाम उभतोसङ्घे उपसम्पन्ना।
परिपाचेति नाम पुब्बे अदातुकामानं अकत्तुकामानं – ‘‘अय्यो भाणको, अय्यो बहुस्सुतो, अय्यो सुत्तन्तिको, अय्यो विनयधरो, अय्यो धम्मकथिको, देथ अय्यस्स, करोथ अय्यस्सा’’ति एसा परिपाचेति नाम।
पिण्डपातो नाम पञ्चन्नं भोजनानं अञ्ञतरं भोजनं।
अञ्ञत्र पुब्बे गिहिसमारम्भाति ठपेत्वा गिहिसमारम्भं।
गिहिसमारम्भो नाम ञातका वा होन्ति पवारिता वा पकतिपटियत्तं वा।
अञ्ञत्र पुब्बे गिहिसमारम्भा भुञ्जिस्सामीति पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे, आपत्ति पाचित्तियस्स।
१९६. परिपाचिते परिपाचितसञ्ञी भुञ्जति, अञ्ञत्र पुब्बे गिहिसमारम्भा, आपत्ति पाचित्तियस्स। परिपाचिते वेमतिको भुञ्जति, अञ्ञत्र पुब्बे गिहिसमारम्भा, आपत्ति दुक्कटस्स। परिपाचिते अपरिपाचितसञ्ञी भुञ्जति, अञ्ञत्र पुब्बे गिहिसमारम्भा, अनापत्ति। एकतोउपसम्पन्नाय परिपाचितं भुञ्जति, अञ्ञत्र पुब्बे गिहिसमारम्भा, आपत्ति दुक्कटस्स। अपरिपाचिते परिपाचितसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अपरिपाचित्ते वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अपरिपाचिते अपरिपाचितसञ्ञी, अनापत्ति।
१९७. अनापत्ति पुब्बे गिहिसमारम्भे, सिक्खमाना परिपाचेति, सामणेरी परिपाचेति, पञ्च भोजनानि ठपेत्वा सब्बत्थ अनापत्ति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
परिपाचितसिक्खापदं निट्ठितं नवमं।
१०. रहोनिसज्जसिक्खापदं
१९८. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मतो उदायिस्स पुराणदुतियिका भिक्खुनीसु पब्बजिता होति। सा आयस्मतो उदायिस्स सन्तिके अभिक्खणं आगच्छति, आयस्मापि उदायी तस्सा भिक्खुनिया सन्तिके अभिक्खणं गच्छति। तेन खो पन समयेन आयस्मा उदायी तस्सा भिक्खुनिया सद्धिं एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेसि। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उदायी भिक्खुनिया सद्धिं एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, उदायि, भिक्खुनिया सद्धिं एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, भिक्खुनिया सद्धिं एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेस्ससि! नेतं, मोघपुरिस अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१९९. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुनिया सद्धिं एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
२००. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुनी नाम उभतोसङ्घे उपसम्पन्ना ।
सद्धिन्ति एकतो।
एको एकायाति भिक्खु चेव होति भिक्खुनी च।
पाचि॰ २८६, २९१; पारा॰ ४४५,४५४ रहो नाम चक्खुस्स रहो सोतस्स रहो। चक्खुस्स रहो नाम न सक्का होति अक्खिं वा निखणीयमाने भमुकं वा उक्खिपीयमाने सीसं वा उक्खिपीयमाने पस्सितुं। सोतस्स रहो नाम न सक्का होति पकतिकथा सोतुं।
निसज्जं कप्पेय्याति भिक्खुनिया निसिन्नाय भिक्खु उपनिसिन्नो वा होति उपनिपन्नो वा, आपत्ति पाचित्तियस्स।
भिक्खु निसिन्ने भिक्खुनी उपनिसिन्ना वा होति उपनिपन्ना वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। उभो वा निसिन्ना होन्ति उभो वा निपन्ना, आपत्ति पाचित्तियस्स।
२०१. रहो रहोसञ्ञी एको एकाय निसज्जं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। रहो वेमतिको एको एकाय निसज्जं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। रहो अरहोसञ्ञी एको एकाय निसज्जं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अरहो रहोसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अरहो वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अरहो अरहोसञ्ञी, अनापत्ति।
२०२. अनापत्ति यो कोचि विञ्ञू दुतियो होति, तिट्ठति न निसीदति, अरहोपेक्खो, अञ्ञविहितो निसीदति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
रहोनिसज्जसिक्खापदं निट्ठितं दसमं।
ओवादवग्गो ततियो।
तस्सुद्दानं –
असम्मतअत्थङ्गतू , पस्सयामिसदानेन।
सिब्बति अद्धानं नावं भुञ्जेय्य, एको एकाय ते दसाति॥
४. भोजनवग्गो
१. आवसथपिण्डसिक्खापदं
२०३. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन सावत्थिया अविदूरे अञ्ञतरस्स पूगस्स आवसथपिण्डो पञ्ञत्तो होति। छब्बग्गिया भिक्खू पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय सावत्थिं पिण्डाय पविसित्वा पिण्डं अलभमाना आवसथं अगमंसु। मनुस्सा – ‘‘चिरस्सम्पि भदन्ता आगता’’ति ते सक्कच्चं परिविसिंसु। अथ खो छब्बग्गिया भिक्खू दुतियम्पि दिवसं…पे॰… ततियम्पि दिवसं पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय सावत्थिं पिण्डाय पविसित्वा पिण्डं अलभमाना आवसथं गन्त्वा भुञ्जिंसु। अथ खो छब्बग्गियानं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘किं मयं करिस्साम आरामं गन्त्वा! हिय्योपि इधेव आगन्तब्बं भविस्सती’’ति, तत्थेव अनुवसित्वा अनुवसित्वा आवसथपिण्डं भुञ्जन्ति। तित्थिया अपसक्कन्ति। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया अनुवसित्वा अनुवसित्वा आवसथपिण्डं भुञ्जिस्सन्ति! नयिमेसञ्ञेव आवसथपिण्डो पञ्ञत्तो; सब्बेसञ्ञेव आवसथपिण्डो पञ्ञत्तो’’ति।
अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू अनुवसित्वा अनुवसित्वा आवसथपिण्डं भुञ्जिस्सन्तीति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, अनुवसित्वा अनुवसित्वा आवसथपिण्डं भुञ्जथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, अनुवसित्वा अनुवसित्वा आवसथपिण्डं भुञ्जिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘एको आवसथपिण्डो भुञ्जितब्बो। ततो चे उत्तरिं भुञ्जेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२०४. तेन खो पन समयेन आयस्मा सारिपुत्तो कोसलेसु जनपदे सावत्थिं गच्छन्तो येन अञ्ञतरो आवसथो तेनुपसङ्कमि। मनुस्सा – ‘‘चिरस्सम्पि थेरो आगतो’’ति सक्कच्चं परिविसिंसु। अथ खो आयस्मतो सारिपुत्तस्स भुत्ताविस्स खरो आबाधो उप्पज्जि, नासक्खि तम्हा आवसथा पक्कमितुं। अथ खो ते मनुस्सा दुतियम्पि दिवसं आयस्मन्तं सारिपुत्तं एतदवोचुं – ‘‘भुञ्जथ, भन्ते’’ति। अथ खो आयस्मा सारिपुत्तो – ‘‘भगवता पटिक्खित्तं अनुवसित्वा अनुवसित्वा आवसथपिण्डं भुञ्जितु’’न्ति कुक्कुच्चायन्तो न पटिग्गहेसि; छिन्नभत्तो अहोसि। अथ खो आयस्मा सारिपुत्तो सावत्थिं गन्त्वा भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, गिलानेन भिक्खुना अनुवसित्वा अनुवसित्वा आवसथपिण्डं भुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२०५. ‘‘अगिलानेन भिक्खुना एको आवसथपिण्डो भुञ्जितब्बो। ततो चे उत्तरि भुञ्जेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
२०६. अगिलानो नाम सक्कोति तम्हा आवसथा पक्कमितुं।
गिलानो नाम न सक्कोति तम्हा आवसथा पक्कमितुं।
आवसथपिण्डो नाम पञ्चन्नं भोजनानं अञ्ञतरं भोजनं – सालाय वा मण्डपे वा रुक्खमूले वा अज्झोकासे वा अनोदिस्स यावदत्थो पञ्ञत्तो होति। अगिलानेन भिक्खुना सकिं भुञ्जितब्बो। ततो चे उत्तरि ‘भुञ्जिस्सामी’ति पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति पाचित्तियस्स।
२०७. अगिलानो अगिलानसञ्ञी ततुत्तरि आवसथपिण्डं भुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अगिलानो वेमतिको ततुत्तरि आवसथपिण्डं भुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अगिलानो गिलानसञ्ञी ततुत्तरिं आवसथपिण्डं भुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
गिलानो अगिलानसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। गिलानो वेमतिको आपत्ति दुक्कटस्स। गिलानो गिलानसञ्ञी, अनापत्ति।
२०८. अनापत्ति गिलानस्स, अगिलानो सकिं भुञ्जति, गच्छन्तो, वा आगच्छन्तो वा भुञ्जति, सामिका निमन्तेत्वा भोजेन्ति, ओदिस्स पञ्ञत्तो होति, न यावदत्थो पञ्ञत्तो होति, पञ्च भोजनानि ठपेत्वा सब्बत्थ अनापत्ति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
आवसथपिण्डसिक्खापदं निट्ठितं पठमं।
२. गणभोजनसिक्खापदं
२०९. तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे। तेन खो पन समयेन देवदत्तो परिहीनलाभसक्कारो सपरिसो कुलेसु विञ्ञापेत्वा विञ्ञापेत्वा भुञ्जति। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया कुलेसु विञ्ञापेत्वा विञ्ञापेत्वा भुञ्जिस्सन्ति! कस्स सम्पन्नं न मनापं, कस्स सादुं न रुच्चती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम देवदत्तो सपरिसो कुलेसु विञ्ञापेत्वा विञ्ञापेत्वा भुञ्जिस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, देवदत्त, सपरिसो कुलेसु विञ्ञापेत्वा विञ्ञापेत्वा भुञ्जसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, सपरिसो कुलेसु विञ्ञापेत्वा विञ्ञापेत्वा भुञ्जिस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘गणभोजने पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२१०. तेन खो पन समयेन मनुस्सा गिलाने भिक्खू भत्तेन निमन्तेन्ति। भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता नाधिवासेन्ति – ‘‘पटिक्खित्तं भगवता गणभोजन’’न्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, गिलानेन भिक्खुना गणभोजनं भुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘गणभोजने, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो। गिलानसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२११. तेन खो पन समयेन मनुस्सा चीवरदानसमये सचीवरभत्तं पटियादेत्वा भिक्खू निमन्तेन्ति – ‘‘भोजेत्वा चीवरेन अच्छादेस्सामा’’ति। भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता नाधिवासेन्ति – ‘‘पटिक्खित्तं भगवता गणभोजन’’न्ति। चीवरं परित्तं उप्पज्जति। भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, चीवरदानसमये गणभोजनं भुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘गणभोजने, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो। गिलानसमयो, चीवरदानसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२१२. तेन खो पन समयेन मनुस्सा चीवरकारके भिक्खू भत्तेन निमन्तेन्ति। भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता नाधिवासेन्ति – ‘‘पटिक्खित्तं भगवता गणभोजन’’न्ति । भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, चीवरकारसमये गणभोजनं भुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘गणभोजने, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो। गिलानसमयो, चीवरदानसमयो, चीवरकारसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२१३. तेन खो पन समयेन भिक्खू मनुस्सेहि सद्धिं अद्धानं गच्छन्ति। अथ खो ते भिक्खू ते मनुस्से एतदवोचुं – ‘‘मुहुत्तं, आवुसो, आगमेथ; पिण्डाय चरिस्सामा’’ति। ते एवमाहंसु – ‘‘इधेव, भन्ते, भुञ्जथा’’ति। भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता न पटिग्गण्हन्ति – ‘‘पटिक्खित्तं भगवता गणभोजन’’न्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, अद्धानगमनसमये गणभोजनं भुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘गणभोजने, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो। गिलानसमयो, चीवरदानसमयो, चीवरकारसमयो, अद्धानगमनसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२१४. तेन खो पन समयेन भिक्खू मनुस्सेहि सद्धिं नावाय गच्छन्ति। अथ खो ते भिक्खू ते मनुस्से एतदवोचुं – ‘‘मुहुत्तं, आवुसो, तीरं उपनेथ; पिण्डाय चरिस्सामा’’ति। ते एवमाहंसु – ‘‘इधेव, भन्ते, भुञ्जथा’’ति। भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता न पटिग्गण्हन्ति – ‘‘पटिक्खित्तं भगवता गणभोजन’’न्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, नावाभिरुहनसमये गणभोजनं भुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘गणभोजने, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो। गिलानसमयो, चीवरदानसमयो, चीवरकारसमयो, अद्धानगमनसमयो, नावाभिरुहनसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२१५. तेन ० खो पन समयेन दिसासु वस्संवुट्ठा भिक्खू राजगहं आगच्छन्ति भगवन्तं दस्सनाय। मनुस्सा नानावेरज्जके भिक्खू पस्सित्वा भत्तेन निमन्तेन्ति। भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता नाधिवासेन्ति – ‘‘पटिक्खित्तं भगवता गणभोजन’’न्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, महासमये गणभोजनं भुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘गणभोजने , अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो। गिलानसमयो, चीवरदानसमयो, चीवरकारसमयो, अद्धानगमनसमयो, नावाभिरुहनसमयो, महासमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२१६. तेन खो पन समयेन रञ्ञो मागधस्स सेनियस्स बिम्बिसारस्स ञातिसालोहितो आजीवकेसु पब्बजितो होति। अथ खो सो आजीवको येन राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा राजानं मागधं सेनियं बिम्बिसारं एतदवोच – ‘‘इच्छामहं, महाराज, सब्बपासण्डिकभत्तं कातु’’न्ति। ‘‘सचे त्वं, भन्ते, बुद्धप्पमुखं भिक्खुसङ्घं पठमं भोजेय्यासि’’। ‘‘एवं करेय्यामी’’ति। अथ खो सो आजीवको भिक्खूनं सन्तिके दूतं पाहेसि – ‘‘अधिवासेन्तु मे भिक्खू स्वातनाय भत्त’’न्ति। भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता नाधिवासेन्ति – ‘‘पटिक्खित्तं भगवता गणभोजन’’न्ति। अथ खो सो आजीवको येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवता सद्धिं सम्मोदि, सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं अट्ठासि। एकमन्तं ठितो खो सो आजीवको भगवन्तं एतदवोच – ‘‘भवम्पि गोतमो पब्बजितो, अहम्पि पब्बजितो; अरहति पब्बजितो पब्बजितस्स पिण्डं पटिग्गहेतुं। अधिवासेतु मे भवं गोतमो स्वातनाय भत्तं सद्धिं भिक्खुसङ्घेना’’ति। अधिवासेसि भगवा तुण्हीभावेन। अथ खो सो आजीवको भगवतो अधिवासनं विदित्वा पक्कामि। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, समणभत्तसमये गणभोजनं भुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२१७. गणभोजने , अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो। गिलानसमयो, चीवरदानसमयो, चीवरकारसमयो, अद्धानगमनसमयो, नावाभिरुहनसमयो, महासमयो, समणभत्तसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
२१८. गणभोजनं नाम यत्थ चत्तारो भिक्खू पञ्चन्नं भोजनानं अञ्ञतरेन भोजनेन निमन्तिता भुञ्जन्ति। एतं गणभोजनं नाम।
अञ्ञत्र समयाति ठपेत्वा समयं।
गिलानसमयो नाम अन्तमसो पादापि फलिता फालिता (स्या॰ क॰) होन्ति। ‘‘गिलानसमयो’’ति भुञ्जितब्बं।
चीवरदानसमयो नाम अनत्थते कथिने वस्सानस्स पच्छिमो मासो, अत्थते कथिने पञ्चमासा। ‘‘चीवरदानसमयो’’ति भुञ्जितब्बं।
चीवरकारसमयो नाम चीवरे कयिरमाने। ‘‘चीवरकारसमयो’’ति भुञ्जितब्बं।
अद्धानगमनसमयो नाम ‘‘अद्धयोजनं गच्छिस्सामी’’ति भुञ्जितब्बं, गच्छन्तेन भुञ्जितब्बं, गतेन भुञ्जितब्बं।
नावाभिरुहनसमयो नाम ‘‘नावं अभिरुहिस्सामी’’ति भुञ्जितब्बं, आरुळ्हेन भुञ्जितब्बं, ओरुळ्हेन भुञ्जितब्बं।
महासमयो नाम यत्थ द्वे तयो भिक्खू पिण्डाय चरित्वा यापेन्ति, चतुत्थे आगते न यापेन्ति। ‘‘महासमयो’’ति भुञ्जितब्बं।
समणभत्तसमयो नाम यो कोचि परिब्बाजकसमापन्नो भत्तं करोति। ‘‘समणभत्तसमयो’’ति भुञ्जितब्बं।
‘‘अञ्ञत्र समया भुञ्जिस्सामी’’ति पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति पाचित्तियस्स।
२१९. गणभोजने गणभोजनसञ्ञी, अञ्ञत्र समया, भुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। गणभोजने वेमतिको, अञ्ञत्र समया, भुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। गणभोजने नगणभोजनसञ्ञी, अञ्ञत्र समया, भुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
नगणभोजने गणभोजनसञ्ञी , आपत्ति दुक्कटस्स। नगणभोजने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। नगणभोजने नगणभोजनसञ्ञी, अनापत्ति।
२२०. अनापत्ति समये, द्वे तयो एकतो भुञ्जन्ति, पिण्डाय चरित्वा एकतो सन्निपतित्वा भुञ्जन्ति, निच्चभत्तं, सलाकभत्तं, पक्खिकं, उपोसथिकं, पाटिपदिकं, पञ्च भोजनानि ठपेत्वा सब्बत्थ अनापत्ति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
गणभोजनसिक्खापदं निट्ठितं दुतियं।
३. परम्परभोजनसिक्खापदं
२२१. तेन समयेन बुद्धो भगवा वेसालियं विहरति महावने कूटागारसालायं। तेन खो पन समयेन वेसालियं पणीतानं भत्तानं भत्तपटिपाटि अधिट्ठिता होति। अथ खो अञ्ञतरस्स दलिद्दस्स कम्मकारस्स कम्मकरस्स (सी॰) एतदहोसि – ‘‘न खो इदं ओरकं भविस्सति यथयिमे मनुस्सा सक्कच्चं भत्तं करोन्ति; यंनूनाहम्पि भत्तं करेय्य’’न्ति। अथ खो सो दलिद्दो कम्मकारो येन किरपतिको तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तं किरपतिकं एतदवोच – ‘‘इच्छामहं, अय्यपुत्त, बुद्धप्पमुखस्स भिक्खुसङ्घस्स भत्तं कातुं। देहि मे वेतन’’न्ति। सोपि खो किरपतिको सद्धो होति पसन्नो। अथ खो सो किरपतिको तस्स दलिद्दस्स कम्मकारस्स अब्भातिरेकं अतिरेकं (स्या॰) वेतनं अदासि। अथ खो सो दलिद्दो कम्मकारो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो सो दलिद्दो कम्मकारो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘अधिवासेतु मे, भन्ते, भगवा स्वातनाय भत्तं सद्धिं भिक्खुसङ्घेना’’ति। ‘‘महा खो, आवुसो, भिक्खुसङ्घो। जानाही’’ति। ‘‘होतु होतु मे (क॰) भन्ते, महा भिक्खुसङ्घो। बहू मे बदरा पटियत्ता बदरमिस्सेन पेय्या परिपूरिस्सन्ती’’ति। अधिवासेसि भगवा तुण्हीभावेन।
अथ खो सो दलिद्दो कम्मकारो भगवतो अधिवासनं विदित्वा उट्ठायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि। अस्सोसुं खो भिक्खू – ‘‘दलिद्देन किर कम्मकारेन स्वातनाय बुद्धप्पमुखो भिक्खुसङ्घो निमन्तितो, बदरमिस्सेन पेय्या परिपूरिस्सन्ती’’ति। ते कालस्सेव पिण्डाय चरित्वा भुञ्जिंसु। अस्सोसुं खो मनुस्सा – ‘‘दलिद्देन किर कम्मकारेन बुद्धप्पमुखो भिक्खुसङ्घो निमन्तितो’’ति। ते दलिद्दस्स कम्मकारस्स पहूतं खादनीयं भोजनीयं अभिहरिंसु। अथ खो सो दलिद्दो कम्मकारो तस्सा रत्तिया अच्चयेन पणीतं खादनीयं भोजनीयं पटियादापेत्वा भगवतो कालं आरोचापेसि – ‘‘कालो, भन्ते, निट्ठितं भत्त’’न्ति।
अथ खो भगवा पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय येन तस्स दलिद्दस्स कम्मकारस्स निवेसनं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि सद्धिं भिक्खुसङ्घेन। अथ खो सो दलिद्दो कम्मकारो भत्तग्गे भिक्खू परिविसति। भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘थोकं, आवुसो, देहि। थोकं, आवुसो, देही’’ति। ‘‘मा खो तुम्हे, भन्ते, ‘अयं दलिद्दो कम्मकारो’ति थोकं थोकं पटिग्गण्हित्थ। पहूतं मे खादनीयं भोजनीयं पटियत्तं।
पटिग्गण्हथ, भन्ते, यावदत्थ’’न्ति। ‘‘न खो मयं, आवुसो, एतंकारणा थोकं थोकं पटिग्गण्हाम। अपिच, मयं कालस्सेव पिण्डाय चरित्वा भुञ्जिम्हा; तेन मयं थोकं थोकं पटिग्गण्हामा’’ति।
अथ खो सो दलिद्दो कम्मकारो उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘कथञ्हि नाम भदन्ता मया निमन्तिता अञ्ञत्र भुञ्जिस्सन्ति! न चाहं पटिबलो यावदत्थं दातु’’न्ति? अस्सोसुं खो भिक्खू तस्स दलिद्दस्स कम्मकारस्स उज्झायन्तस्स खिय्यन्तस्स विपाचेन्तस्स। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खू अञ्ञत्र निमन्तिता अञ्ञत्र भुञ्जिस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर, भिक्खवे, भिक्खू अञ्ञत्र निमन्तिता अञ्ञत्र भुञ्जन्तीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम ते, भिक्खवे, मोघपुरिसा अञ्ञत्र निमन्तिता अञ्ञत्र भुञ्जिस्सन्ति! नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘परम्परभोजने पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२२२. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। अञ्ञतरो भिक्खु पिण्डपातं आदाय येन सो भिक्खु तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘भुञ्जाहि, आवुसो’’ति। ‘‘अलं, आवुसो, अत्थि मे भत्तपच्चासा’’ति। तस्स भिक्खुनो पिण्डपातो उस्सूरे उस्सूरेन (क॰) आहरीयित्थ। सो भिक्खु न चित्तरूपं भुञ्जि। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, गिलानेन भिक्खुना परम्परभोजनं भुञ्जितुं। एवञ्च पन , भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘परम्परभोजने, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो। गिलानसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२२३. तेन खो पन समयेन मनुस्सा चीवरदानसमये सचीवरभत्तं पटियादेत्वा पटियादापेत्वा (इतिपि) भिक्खू निमन्तेन्ति – ‘‘भोजेत्वा चीवरेन अच्छादेस्सामा’’ति। भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता नाधिवासेन्ति – ‘‘पटिक्खित्तं भगवता परम्परभोजन’’न्ति। चीवरं परित्तं उप्पज्जति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, चीवरदानसमये परम्परभोजनं भुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘परम्परभोजने, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो। गिलानसमयो, चीवरदानसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२२४. तेन खो पन समयेन मनुस्सा चीवरकारके भिक्खू भत्तेन निमन्तेन्ति। भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता नाधिवासेन्ति – ‘‘पटिक्खित्तं भगवता परम्परभोजन’’न्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, चीवरकारसमये परम्परभोजनं भुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२२५. ‘‘परम्परभोजने, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो। गिलानसमयो, चीवरदानसमयो, चीवरकारसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२२६. अथ खो भगवा पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय आयस्मता आनन्देन पच्छासमणेन येन अञ्ञतरं कुलं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि। अथ खो ते मनुस्सा भगवतो च आयस्मतो च आनन्दस्स भोजनं अदंसु। आयस्मा आनन्दो कुक्कुच्चायन्तो न पटिग्गण्हाति। ‘‘गण्हाहि पतिगण्हाहि (सी॰), आनन्दा’’ति। ‘‘अलं, भगवा , अत्थि मे भत्तपच्चासा’’ति। ‘‘तेनहानन्द, विकप्पेत्वा गण्हाही’’ति। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, विकप्पेत्वा भत्तपच्चासं विकप्पेत्वा (स्या॰) परम्परभोजनं भुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, विकप्पेतब्बं – ‘मय्हं भत्तपच्चासं इत्थन्नामस्स दम्मी’’’ति।
२२७. परम्परभोजनं नाम पञ्चन्नं भोजनानं अञ्ञतरेन भोजनेन निमन्तितो, तं ठपेत्वा अञ्ञं पञ्चन्नं भोजनानं अञ्ञतरं भोजनं भुञ्जति, एतं परम्परभोजनं नाम।
अञ्ञत्र समयाति ठपेत्वा समयं।
गिलानसमयो नाम न सक्कोति एकासने निसिन्नो यावदत्थं भुञ्जितुं। ‘‘गिलानसमयो’’ति भुञ्जितब्बं।
चीवरदानसमयो नाम अनत्थते कथिने वस्सानस्स पच्छिमो मासो, अत्थते कथिने पञ्च मासा। ‘‘चीवरदानसमयो’’ति भुञ्जितब्बं।
चीवरकारसमयो नाम चीवरे कयिरमाने। ‘‘चीवरकारसमयो’’ति भुञ्जितब्बं।
‘‘अञ्ञत्र समया भुञ्जिस्सामी’’ति पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति पाचित्तियस्स।
२२८. परम्परभोजने परम्परभोजनसञ्ञी, अञ्ञत्र समया, भुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। परम्परभोजने वेमतिको, अञ्ञत्र समया, भुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। परम्परभोजने नपरम्परभोजनसञ्ञी, अञ्ञत्र समया, भुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
नपरम्परभोजने परम्परभोजनसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। नपरम्परभोजने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। नपरम्परभोजने नपरम्परभोजनसञ्ञी, अनापत्ति।
२२९. अनापत्ति समये, विकप्पेत्वा भुञ्जति, द्वे तयो निमन्तने एकतो भुञ्जति, निमन्तनपटिपाटिया भुञ्जति, सकलेन गामेन निमन्तितो तस्मिं गामे यत्थ कत्थचि भुञ्जति , सकलेन पूगेन निमन्तितो तस्मिं पूगे यत्थ कत्थचि भुञ्जति, निमन्तियमानो भिक्खं गहेस्सामीति भणति, निच्चभत्ते, सलाकभत्ते, पक्खिके, उपोसथिके, पाटिपदिके, पञ्च भोजनानि ठपेत्वा सब्बत्थ अनापत्ति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
परम्परभोजनसिक्खापदं निट्ठितं ततियं।
४. काणमातुसिक्खापदं
२३०. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन काणमाता उपासिका सद्धा होति पसन्ना। काणा गामके अञ्ञतरस्स पुरिसस्स दिन्ना होति। अथ खो काणा मातुघरं अगमासि केनचिदेव करणीयेन। अथ खो काणाय सामिको काणाय सन्तिके दूतं पाहेसि – ‘‘आगच्छतु काणा, इच्छामि काणाय आगत’’न्ति। अथ खो काणमाता उपासिका ‘‘किस्मिं विय रित्तहत्थं गन्तु’’न्ति पूवं पूपं (ण्वादि) पचि। पक्के पूवे अञ्ञतरो पिण्डचारिको भिक्खु काणमाताय उपासिकाय निवेसनं पाविसि। अथ खो काणमाता उपासिका तस्स भिक्खुनो पूवं दापेसि। सो निक्खमित्वा अञ्ञस्स आचिक्खि। तस्सपि पूवं दापेसि। सोपि निक्खमित्वा अञ्ञस्स आचिक्खि। तस्सपि पूवं दापेसि। यथापटियत्तं पूवं परिक्खयं अगमासि। दुतियम्पि खो काणाय सामिको काणाय सन्तिके दूतं पाहेसि – ‘‘आगच्छतु काणा, इच्छामि काणाय आगत’’न्ति। दुतियम्पि खो काणमाता उपासिका ‘‘किस्मिं विय रित्तहत्तं गन्तु’’न्ति पूवं पचि। पक्के पूवे अञ्ञतरो पिण्डचारिको भिक्खु काणमाताय उपासिकाय निवेसनं पाविसि। अथ खो काणमाता उपासिका तस्स भिक्खुनो पूवं दापेसि। सो निक्खमित्वा अञ्ञस्स आचिक्खि। तस्सपि पूवं दापेसि। सोपि निक्खमित्वा अञ्ञस्स आचिक्खि। तस्सपि पूवं दापेसि। यथापटियत्तं पूवं परिक्खयं अगमासि। ततियम्पि खो काणाय सामिको काणाय सन्तिके दूतं पाहेसि – ‘‘आगच्छतु काणा, इच्छामि काणाय आगतं। सचे काणा नागच्छिस्सति, अहं अञ्ञं पजापतिं आनेस्सामी’’ति। ततियम्पि खो काणमाता उपासिका किस्मिं विय रित्तहत्थं गन्तुन्ति पूवं पचि। पक्के पूवे अञ्ञतरो पिण्डचारिको भिक्खु काणमाताय उपासिकाय निवेसनं पाविसि। अथ खो काणमाता उपासिका तस्स भिक्खुनो पूवं दापेसि। सो निक्खमित्वा अञ्ञस्स आचिक्खि। तस्सपि पूवं दापेसि। सोपि निक्खमित्वा अञ्ञस्स आचिक्खि। तस्सपि पूवं दापेसि। यथापटियत्तं पूवं परिक्खयं अगमासि। अथ खो काणाय सामिको अञ्ञं पजापतिं आनेसि।
अस्सोसि खो काणा – ‘‘तेन किर पुरिसेन अञ्ञा पजापति आनीता’’ति। सा रोदन्ती अट्ठासि। अथ खो भगवा पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय येन काणमाताय उपासिकाय निवेसनं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि। अथ खो काणमाता उपासिका येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नं खो काणमातरं उपासिकं भगवा एतदवोच – ‘‘किस्सायं काणा रोदती’’ति? अथ खो काणमाता उपासिका भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। अथ खो भगवा काणमातरं उपासिकं धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा उट्ठायासना पक्कामि।
२३१. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो सत्थो राजगहा पटियालोकं गन्तुकामो होति। अञ्ञतरो पिण्डचारिको भिक्खु तं सत्थं पिण्डाय पाविसि। अञ्ञतरो उपासको तस्स भिक्खुनो सत्तुं दापेसि। सो निक्खमित्वा अञ्ञस्स आचिक्खि। तस्सपि सत्तुं दापेसि। सो निक्खमित्वा अञ्ञस्स आचिक्खि। तस्सपि सत्तुं दापेसि। यथापटियत्तं पाथेय्यं परिक्खयं अगमासि । अथ खो सो उपासको ते मनुस्से एतदवोच – ‘‘अज्जण्हो, अय्या, आगमेथ, यथापटियत्तं पाथेय्यं अय्यानं दिन्नं। पाथेय्यं पटियादेस्सामी’’ति। ‘‘नाय्यो नाय्य (स्या॰) सक्का आगमेतुं, पयातो सत्थो’’ति अगमंसु। अथ खो तस्स उपासकस्स पाथेय्यं पटियादेत्वा पच्छा गच्छन्तस्स चोरा अच्छिन्दिंसु। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया न मत्तं जानित्वा पटिग्गहेस्सन्ति! अयं इमेसं दत्वा पच्छा गच्छन्तो चोरेहि अच्छिन्नो’’ति। अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। अथ खो ते भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, भिक्खवे, भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञपेस्सामि दस अत्थवसे पटिच्च – सङ्घसुट्ठुताय, सङ्घफासुताय…पे॰… विनयानुग्गहाय। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२३२. ‘‘भिक्खुं पनेव कुलं उपगतं पूवेहि वा मन्थेहि वा अभिहट्ठुं पवारेय्य, आकङ्खमानेन भिक्खुना द्वत्तिपत्तपूरा पटिग्गहेतब्बा ततो चे उत्तरि पटिग्गण्हेय्य पाचित्तियं। द्वत्तिपत्तपूरे पटिग्गहेत्वा ततो नीहरित्वा भिक्खूहि सद्धिं संविभजितब्बं। अयं तत्थ सामीची’’ति।
२३३. भिक्खुं पनेव कुलं उपगतन्ति कुलं नाम चत्तारि कुलानि – खत्तियकुलं, ब्राह्मणकुलं, वेस्सकुलं, सुद्दकुलं।
उपगतन्ति तत्थ गतं।
पूवं नाम यंकिञ्चि पहेणकत्थाय पटियत्तं।
मन्थं नाम यंकिञ्चि पाथेय्यत्थाय पटियत्तं।
अभिहट्ठुं पवारेय्याति यावतकं इच्छसि तावतकं गण्हाहीति।
आकङ्खमानेनाति इच्छमानेन।
द्वत्तिपत्तपूरा पटिग्गहेतब्बाति द्वेतयो पत्तपूरा पटिग्गहेतब्बा।
ततो चे उत्तरि पटिगण्हेय्याति ततुत्तरि पटिग्गण्हाति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
द्वत्तिपत्तपूरे पटिग्गहेत्वा ततो निक्खमन्तेन भिक्खुं पस्सित्वा आचिक्खितब्बं – ‘‘अमुत्र मया द्वत्तिपत्तपूरा पटिग्गहिता, मा खो तत्थ पटिग्गण्ही’’ति। सचे पस्सित्वा न आचिक्खति, आपत्ति दुक्कटस्स। सचे आचिक्खिते पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स।
ततो नीहरित्वा भिक्खूहि सद्धिं संविभजितब्बन्ति पटिक्कमनं नीहरित्वा संविभजितब्बं।
अयं तत्थ सामीचीति अयं तत्थ अनुधम्मता।
२३४. अतिरेकद्वत्तिपत्तपूरे अतिरेकसञ्ञी पटिग्गण्हाति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अतिरेकद्वत्तिपत्तपूरे वेमतिको पटिग्गण्हाति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अतिरेकद्वत्तिपत्तपूरे ऊनकसञ्ञी पटिग्गण्हाति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
ऊनकद्वत्तिपत्तपूरे अतिरेकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। ऊनकद्वत्तिपत्तपूरे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। ऊनकद्वत्तिपत्तपूरे ऊनकसञ्ञी, अनापत्ति।
२३५. अनापत्ति द्वत्तिपत्तपूरे पटिग्गण्हाति, ऊनकद्वत्तिपत्तपूरे पटिग्गण्हाति, न पहेणकत्थाय न पाथेय्यत्थाय पटियत्तं देन्ति, पहेणकत्थाय वा पाथेय्यत्थाय वा पटियत्तसेसकं देन्ति, गमने पटिप्पस्सद्धे देन्ति, ञातकानं पवारितानं, अञ्ञस्सत्थाय, अत्तनो धनेन, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
काणमातुसिक्खापदं निट्ठितं चतुत्थं।
५. पठमपवारणासिक्खापदं
२३६. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो ब्राह्मणो भिक्खू निमन्तेत्वा भोजेसि। भिक्खू भुत्तावी पवारिता ञातिकुलानि गन्त्वा एकच्चे भुञ्जिंसु एकच्चे पिण्डपातं आदाय अगमंसु। अथ खो सो ब्राह्मणो पटिविस्सके पटिविसके (योजना) एतदवोच – ‘‘भिक्खू मया अय्या सन्तप्पिता। एथ, तुम्हेपि सन्तप्पेस्सामी’’ति। ते एवमाहंसु – ‘‘किं त्वं, अय्यो अय्य (स्या॰), अम्हे सन्तप्पेस्ससि? येपि तया निमन्तिता तेपि अम्हाकं घरानि आगन्त्वा एकच्चे भुञ्जिंसु एकच्चे पिण्डपातं आदाय अगमंसू’’ति!
अथ खो सो ब्राह्मणो उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘कथञ्हि नाम भदन्ता अम्हाकं घरे भुञ्जित्वा अञ्ञत्र भुञ्जिस्सन्ति! न चाहं पटिबलो यावदत्थं दातु’’न्ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तस्स ब्राह्मणस्स उज्झायन्तस्स खिय्यन्तस्स विपाचेन्तस्स। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खू भुत्तावी पवारिता अञ्ञत्र भुञ्जिस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर, भिक्खवे, भिक्खू भुत्तावी पवारिता अञ्ञत्र भुञ्जन्तीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम ते, भिक्खवे, मोघपुरिसा भुत्तावी पवारिता अञ्ञत्र भुञ्जिस्सन्ति ! नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु भुत्तावी पवारितो खादनीयं वा भोजनीयं वा खादेय्य वा भुञ्जेय्य वा, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२३७. तेन खो पन समयेन भिक्खू गिलानानं भिक्खूनं पणीते पिण्डपाते नीहरन्ति। गिलाना न चित्तरूपं भुञ्जन्ति। तानि भिक्खू छट्टेन्ति। अस्सोसि खो भगवा उच्चासद्दं महासद्दं काकोरवसद्दं। सुत्वान आयस्मन्तं आनन्दं आमन्तेसि – ‘‘किं नु खो सो, आनन्द, उच्चासद्दो महासद्दो काकोरवसद्दो’’ति? अथ खो आयस्मा आनन्दो भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘भुञ्जेय्युं पनानन्द, भिक्खू गिलानातिरित्त’’न्ति। ‘‘न भुञ्जेय्युं, भगवा’’ति। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि भिक्खवे, गिलानस्स च अगिलानस्स च अतिरित्तं भुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, अतिरित्तं कातब्बं – ‘‘अलमेतं सब्ब’’न्ति। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२३८. ‘‘यो पन भिक्खु भुत्तावी पवारितो अनतिरित्तं खादनीयं वा भोजनीयं वा खादेय्य वा भुञ्जेय्य वा, पाचित्तिय’’न्ति।
२३९. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भुत्तावी नाम पञ्चन्नं भोजनानं अञ्ञतरं भोजनं अन्तमसो कुसग्गेनपि भुत्तं होति।
पवारितो नाम असनं पञ्ञायति, भोजनं पञ्ञायति, हत्थपासे ठितो अभिहरति, पटिक्खेपो पञ्ञायति।
अनतिरित्तं नाम अकप्पियकतं होति, अप्पटिग्गहितकतं होति, अनुच्चारितकतं होति , अहत्थपासे कतं होति, अभुत्ताविना कतं होति, भुत्ताविना पवारितेन आसना वुट्ठितेन कतं होति, ‘‘अलमेतं सब्बन्ति अवुत्तं होति, न गिलानातिरित्तं होति’’ – एतं अनतिरित्तं नाम।
अतिरित्तं नाम कप्पियकतं होति, पटिग्गहितकतं होति, उच्चारितकतं होति, हत्थपासे कतं होति, भुत्ताविना कतं होति, भुत्ताविना पवारितेन आसना अवुट्ठितेन कतं होति, ‘‘अलमेतं सब्ब’’न्ति वुत्तं होति, गिलानातिरित्तं होति – एतं अतिरित्तं नाम।
खादनीयं नाम पञ्च भोजनानि – यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं ठपेत्वा अवसेसं खादनीयं नाम।
भोजनीयं नाम पञ्च भोजनानि – ओदनो, कुम्मासो, सत्तु, मच्छो, मंसं।
‘‘खादिस्सामि भुञ्जिस्सामी’’ति पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति पाचित्तियस्स।
२४०. अनतिरित्ते अनतिरित्तसञ्ञी खादनीयं वा भोजनीयं वा खादति वा भुञ्जति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। अनतिरित्ते वेमतिको खादनीयं वा भोजनीयं वा खादति वा भुञ्जति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। अनतिरित्ते अतिरित्तसञ्ञी खादनीयं वा भोजनीयं वा खादति वा भुञ्जति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स।
यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं आहारत्थाय पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति दुक्कटस्स। अतिरित्ते अनतिरित्तसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अतिरित्ते वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अतिरित्ते अतिरित्तसञ्ञी, अनापत्ति।
२४१. अनापत्ति अतिरित्तं कारापेत्वा भुञ्जति, ‘‘अतिरित्तं कारापेत्वा भुञ्जिस्सामी’’ति पटिग्गण्हाति, अञ्ञस्सत्थाय हरन्तो गच्छति, गिलानस्स सेसकं भुञ्जति, यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं सति पच्चये परिभुञ्जति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
पठमपवारणासिक्खापदं निट्ठितं पञ्चमं।
६. दुतियपवारणासिक्खापदं
२४२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन द्वे भिक्खू कोसलेसु जनपदे सावत्थिं अद्धानमग्गप्पटिपन्ना होन्ति। एको भिक्खु अनाचारं आचरति। दुतियो भिक्खु तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘मावुसो, एवरूपमकासि, नेतं कप्पती’’ति। सो तस्मिं उपनन्धि। अथ खो ते भिक्खू सावत्थिं अगमंसु। तेन खो पन समयेन सावत्थियं अञ्ञतरस्स पूगस्स सङ्घभत्तं होति। दुतियो भिक्खु भुत्तावी पवारितो होति। उपनद्धो उपनन्धो (क॰) भिक्खु ञातिकुलं गन्त्वा पिण्डपातं आदाय येन सो भिक्खु तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘भुञ्जाहि, आवुसो’’ति। ‘‘अलं, आवुसो, परिपुण्णोम्ही’’ति। ‘‘सुन्दरो, आवुसो, पिण्डपातो, भुञ्जाही’’ति। अथ खो सो भिक्खु तेन भिक्खुना निप्पीळियमानो तं पिण्डपातं भुञ्जि। उपनद्धो भिक्खु तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘त्वम्पि त्वं हि (स्या॰) नाम, आवुसो, मं वत्तब्बं मञ्ञसि यं त्वं भुत्तावी पवारितो अनतिरित्तं भोजनं भुञ्जसी’’ति। ‘‘ननु, आवुसो, आचिक्खितब्ब’’न्ति। ‘‘ननु, आवुसो, पुच्छितब्ब’’न्ति।
अथ खो सो भिक्खु भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खु भिक्खुं भुत्ताविं पवारितं अनतिरित्तेन भोजनेन अभिहट्ठुं पवारेस्सती’’ ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, भिक्खु, भिक्खुं भुत्ताविं पवारितं अनतिरित्तेन भोजनेन अभिहट्ठुं पवारेसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, भिक्खुं भुत्ताविं पवारितं अनतिरित्तेन भोजनेन अभिहट्ठुं पवारेस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन भिक्खवे इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२४३. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुं भुत्ताविं पवारितं अनतिरित्तेन खादनीयेन वा भोजनीयेन वा अभिहट्ठुं पवारेय्य – ‘हन्द, भिक्खु, खाद वा भुञ्ज वा’ति, जानं आसादनापेक्खो, भुत्तस्मिं, पाचित्तिय’’न्ति।
२४४. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुन्ति अञ्ञं भिक्खुं।
भुत्तावी नाम पञ्चन्नं भोजनानं अञ्ञतरं भोजनं, अन्तमसो कुसग्गेनपि भुत्तं होति।
पवारितो नाम असनं पञ्ञायति, भोजनं पञ्ञायति, हत्थपासे ठितो अभिहरति, पटिक्खेपो पञ्ञायति।
अनतिरित्तं नाम अकप्पियकतं होति, अप्पटिग्गहितकतं होति, अनुच्चारितकतं होति, अहत्थपासे कतं होति, अभुत्ताविना कतं होति, भुत्ताविना पवारितेन आसना वुट्ठितेन कतं होति, ‘‘अलमेतं सब्ब’’न्ति अवुत्तं होति, न गिलानातिरित्तं होति – एतं अनतिरित्तं नाम।
खादनीयं नाम पञ्च भोजनानि – यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं ठपेत्वा अवसेसं खादनीयं नाम।
भोजनीयं नाम पञ्च भोजनानि – ओदनो, कुम्मासो, सत्तु, मच्छो, मंसं।
अभिहट्ठुं पवारेय्याति यावतकं इच्छसि तावतकं गण्हाहीति।
जानाति नाम सामं वा जानाति, अञ्ञे वा तस्स आरोचेन्ति, सो वा आरोचेति।
आसादनापेक्खोति ‘‘इमिना इमं चोदेस्सामि सारेस्सामि पटिचोदेस्सामि पटिसारेस्सामि मङ्कु करिस्सामी’’ति अभिहरति, आपत्ति दुक्कटस्स। तस्स वचनेन ‘‘खादिस्सामि भुञ्जिस्सामी’’ति पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति दुक्कटस्स। भोजनपरियोसाने आपत्ति पाचित्तियस्स।
२४५. पवारिते पवारितसञ्ञी अनतिरित्तेन खादनीयेन वा भोजनीयेन वा अभिहट्ठुं पवारेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। पवारिते वेमतिको अनतिरित्तेन खादनीयेन वा भोजनीयेन वा अभिहट्ठुं पवारेति, आपत्ति दुक्कटस्स। पवारिते अप्पवारितसञ्ञी अनतिरित्तेन खादनीयेन वा भोजनीयेन वा अभिहट्ठुं पवारेति, अनापत्ति। यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं आहारत्थाय अभिहरति, आपत्ति दुक्कटस्स। तस्स वचनेन ‘‘खादिस्सामि भुञ्जिस्सामी’’ति पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति दुक्कटस्स। अप्पवारिते पवारितसञ्ञी , आपत्ति दुक्कटस्स। अप्पवारिते वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अप्पवारिते अप्पवारितसञ्ञी, अनापत्ति।
२४६. अनापत्ति अतिरित्तं कारापेत्वा देति, ‘‘अतिरित्तं कारापेत्वा भुञ्जाही’’ति देति, अञ्ञस्सत्थाय हरन्तो गच्छाहीति देति, गिलानस्स सेसकं देति, ‘‘यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं सति पच्चये परिभुञ्जा’’ति देति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
दुतियपवारणासिक्खापदं निट्ठितं छट्ठं।
७. विकालभोजनसिक्खापदं
२४७. तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे। तेन खो पन समयेन राजगहे गिरग्गसमज्जो होति। सत्तरसवग्गिया भिक्खू गिरग्गसमज्जं दस्सनाय अगमंसु। मनुस्सा सत्तरसवग्गिये भिक्खू पस्सित्वा नहापेत्वा विलिम्पेत्वा भोजेत्वा खादनीयं अदंसु। सत्तरसवग्गिया भिक्खू खादनीयं आदाय आरामं गन्त्वा छब्बग्गिये भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘गण्हाथावुसो, खादनीयं खादथा’’ति। ‘‘कुतो तुम्हेहि, आवुसो, खादनीयं लद्ध’’न्ति? सत्तरसवग्गिया भिक्खू छब्बग्गियानं भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘किं पन तुम्हे, आवुसो, विकाले भोजनं भुञ्जथा’’ति? ‘‘एवमावुसो’’ति। छब्बग्गिया भिक्खू उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम सत्तरसवग्गिया भिक्खू विकाले भोजनं भुञ्जिस्सन्ती’’ति! अथ खो छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसुं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम सत्तरसवग्गिया भिक्खू विकाले भोजनं भुञ्जिस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, विकाले भोजनं भुञ्जथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, विकाले भोजनं भुञ्जिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२४८. यो पन भिक्खु विकाले खादनीयं वा भोजनीयं वा खादेय्य वा भुञ्जेय्य वा, पाचित्तिय’’न्ति।
२४९. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
विकालो नाम मज्झन्हिके वीतिवत्ते याव अरुणुग्गमना।
खादनीयं नाम पञ्च भोजनानि – यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं ठपेत्वा अवसेसं खादनीयं नाम।
भोजनीयं नाम पञ्च भोजनानि – ओदनो, कुम्मासो, सत्तु, मच्छो, मंसं।
‘‘खादिस्सामि भुञ्जिस्सामी’’ति पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति पाचित्तियस्स।
२५०. विकाले विकालसञ्ञी खादनीयं वा भोजनीयं वा खादति वा भुञ्जति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। विकाले वेमतिको खादनीयं वा भोजनीयं वा खादति वा भुञ्जति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। विकाले कालसञ्ञी खादनीयं वा भोजनीयं वा खादति वा भुञ्जति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स।
यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं आहारत्थाय पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति दुक्कटस्स। काले विकालसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। काले वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। काले कालसञ्ञी, अनापत्ति।
२५१. अनापत्ति यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं सति पच्चये परिभुञ्जति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
विकालभोजनसिक्खापदं निट्ठितं सत्तमं।
८. सन्निधिकारकसिक्खापदं
२५२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मतो आनन्दस्स उपज्झायो आयस्मा बेलट्ठसीसो बेलट्ठिसीसो (सी॰) वेळट्ठसीसो (स्या॰) अरञ्ञे विहरति। सो पिण्डाय चरित्वा सुक्खकुरं आरामं हरित्वा सुक्खापेत्वा निक्खिपति। यदा आहारेन अत्थो होति, तदा उदकेन तेमेत्वा तेमेत्वा भुञ्जति, चिरेन गामं पिण्डाय पविसति। भिक्खू आयस्मन्तं बेलट्ठसीसं एतदवोचुं – ‘‘किस्स त्वं, आवुसो, चिरेन गामं पिण्डाय पविससी’’ति? अथ खो आयस्मा बेलट्ठसीसो भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘किं पन त्वं, आवुसो, सन्निधिकारकं भोजनं भुञ्जसी’’ति? ‘‘एवमावुसो’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा बेलट्ठसीसो सन्निधिकारकं भोजनं भुञ्जिस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, बेलट्ठसीस, सन्निधिकारकं भोजनं भुञ्जसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, बेलट्ठसीस, सन्निधिकारकं भोजनं भुञ्जिस्ससि! नेतं, बेलट्ठसीस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२५३. ‘‘यो पन भिक्खु सन्निधिकारकं खादनीयं वा भोजनीयं वा खादेय्य वा भुञ्जेय्य वा, पाचित्तिय’’न्ति।
२५४. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
सन्निधिकारकं नाम अज्ज पटिग्गहितं अपरज्जु खादितं होति।
खादनीयं नाम पञ्च भोजनानि – यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं ठपेत्वा अवसेसं खादनीयं नाम।
भोजनीयं नाम पञ्च भोजनानि – ओदनो, कुम्मासो, सत्तु, मच्छो, मंसं।
‘‘खादिस्सामि भुञ्जिस्सामी’’ति पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति पाचित्तियस्स।
२५५. सन्निधिकारके सन्निधिकारकसञ्ञी खादनीयं वा भोजनीयं वा खादति वा भुञ्जति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। सन्निधिकारके वेमतिको खादनीयं वा भोजनीयं वा खादति वा भुञ्जति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। सन्निधिकारके असन्निधिकारकसञ्ञी खादनीयं वा भोजनीयं वा खादति वा भुञ्जति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स।
यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं आहारत्थाय पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति दुक्कटस्स। असन्निधिकारके सन्निधिकारकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। असन्निधिकारके वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। असन्निधिकारके असन्निधिकारकसञ्ञी, अनापत्ति।
२५६. अनापत्ति यावकालिकं यावकाले निदहित्वा भुञ्जति, यामकालिकं यामे निदहित्वा भुञ्जति, सत्ताहकालिकं सत्ताहं निदहित्वा भुञ्जति, यावजीविकं सति पच्चये परिभुञ्जति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
सन्निधिकारकसिक्खापदं निट्ठितं अट्ठमं।
९. पणीतभोजनसिक्खापदं
२५७. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू पणीतभोजनानि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जन्ति। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया पणीतभोजनानि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जिस्सन्ति! कस्स सम्पन्नं न मनापं, कस्स सादुं न रुच्चती’’ति!! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू पणीतभोजनानि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जिस्सन्ती’’ति …पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, पणीतभोजनानि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा …पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, पणीतभोजनानि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यानि खो पन तानि पणीतभोजनानि, सेय्यथिदं – सप्पि नवनीतं तेलं मधु फाणितं मच्छो मंसं खीरं दधि। यो पन भिक्खु एवरूपानि पणीतभोजनानि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२५८. तेन खो पन समयेन भिक्खू गिलाना होन्ति। गिलानपुच्छका भिक्खू गिलाने भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘कच्चावुसो खमनीयं, कच्चि यापनीय’’न्ति? ‘‘पुब्बे मयं, आवुसो, पणीतभोजनानि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जाम, तेन नो फासु होति; इदानि पन ‘‘भगवता पटिक्खित्त’’न्ति कुक्कुच्चायन्ता न विञ्ञापेम, तेन नो न फासु होती’’ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, गिलानेन भिक्खुना पणीतभोजनानि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२५९. ‘‘यानि खो पन तानि पणीतभोजनानि, सेय्यथिदं – सप्पि नवनीतं तेलं मधु फाणितं मच्छो मंसं खीरं दधि। यो पन भिक्खु एवरूपानि पणीतभोजनानि अगिलानो अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
२६०. यानि खो पन तानि पणीतभोजनानीति सप्पि नाम गोसप्पि वा अजिकासप्पि वा महिंससप्पि वा, येसं मंसं कप्पति तेसं सप्पि।
नवनीतं नाम तेसञ्ञेव नवनीतं।
तेलं नाम तिलतेलं सासपतेलं मधुकतेलं एरण्डतेलं वसातेलं।
मधु नाम मक्खिकामधु ।
फाणितं नाम उच्छुम्हा निब्बत्तं।
मच्छो नाम उदको उदकचरो (स्या॰ क॰) वुच्चति।
मंसं नाम येसं मंसं कप्पति, तेसं मंसं।
खीरं नाम गोखीरं वा अजिकाखीरं वा महिंसखीरं वा, येसं मंसं कप्पति, तेसं खीरं।
दधि नाम तेसञ्ञेव दधि।
यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
एवरूपानि पणीतभोजनानीति तथारूपानि पणीतभोजनानि।
अगिलानो नाम यस्स विना पणीतभोजनानि फासु होति।
गिलानो नाम यस्स विना पणीतभोजनानि न फासु होति।
अगिलानो अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेति, पयोगे पयोगे पयोगे (क॰) दुक्कटं। पटिलाभेन ‘‘भुञ्जिस्सामी’’ति पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति पाचित्तियस्स।
२६१. अगिलानो अगिलानसञ्ञी पणीतभोजनानि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अगिलानो वेमतिको पणीतभोजनानि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अगिलानो गिलानसञ्ञी पणीतभोजनानि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
गिलानो अगिलानसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। गिलानो वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। गिलानो गिलानसञ्ञी अनापत्ति।
२६२. अनापत्ति गिलानस्स, गिलानो हुत्वा विञ्ञापेत्वा अगिलानो भुञ्जति, गिलानस्स सेसकं भुञ्जति, ञातकानं पवारितानं अञ्ञस्सत्थाय अत्तनो धनेन, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
पणीतभोजनसिक्खापदं निट्ठितं नवमं।
१०. दन्तपोनसिक्खापदं
२६३. तेन समयेन बुद्धो भगवा वेसालियं विहरति महावने कूटागारसालायं। तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सब्बपंसुकूलिको सुसाने विहरति। सो मनुस्सेहि दिय्यमानं न इच्छति पटिग्गहेतुं, सुसानेपि रुक्खमूलेपि उम्मारेपि अय्यवोसाटितकानि सामं गहेत्वा परिभुञ्जति भुञ्जति (स्या॰)। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम अयं भिक्खु अम्हाकं अय्यवोसाटितकानि सामं गहेत्वा परिभुञ्जिस्सति! थेरोयं भिक्खु वठरो मनुस्समंसं मञ्ञे खादती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खु अदिन्नं मुखद्वारं आहारं आहरिस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, भिक्खु, अदिन्नं मुखद्वारं आहारं आहरसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, अदिन्नं मुखद्वारं आहारं आहरिस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु अदिन्नं मुखद्वारं आहारं आहरेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२६४. तेन खो पन समयेन भिक्खू उदकदन्तपोने उदकदन्तपोणे (स्या॰ क॰) कुक्कुच्चायन्ति । भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, उदकदन्तपोनं सामं गहेत्वा परिभुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२६५. ‘‘यो पन भिक्खु अदिन्नं मुखद्वारं आहारं आहरेय्य, अञ्ञत्र उदकदन्तपोना, पाचित्तिय’’न्ति।
२६६. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
अदिन्नं नाम अप्पटिग्गहितकं वुच्चति।
दिन्नं नाम कायेन वा कायपटिबद्धेन वा निस्सग्गियेन वा देन्ते हत्थपासे ठितो कायेन वा कायपटिबद्धेन वा पटिग्गण्हाति, एतं दिन्नं नाम।
आहारो नाम उदकदन्तपोनं ठपेत्वा यंकिञ्चि अज्झोहरणीयं, एसो आहारो नाम।
अञ्ञत्र उदकदन्तपोनाति ठपेत्वा उदकदन्तपोनं।
‘‘खादिस्सामि भुञ्जिस्सामी’’ति गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति पाचित्तियस्स।
२६७. अप्पटिग्गहितके अप्पटिग्गहितकसञ्ञी अदिन्नं मुखद्वारं आहारं आहारेति, अञ्ञत्र उदकदन्तपोना, आपत्ति पाचित्तियस्स। अप्पटिग्गहितके वेमतिको अदिन्नं मुखद्वारं आहारं आहारेति, अञ्ञत्र उदकदन्तपोना, आपत्ति पाचित्तियस्स। अप्पटिग्गहितके पटिग्गहितकसञ्ञी अदिन्नं मुखद्वारं आहारं आहारेति, अञ्ञत्र उदकदन्तपोना, आपत्ति पाचित्तियस्स।
पटिग्गहितके अप्पटिग्गहितकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। पटिग्गहितके वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। पटिग्गहितके पटिग्गहितकसञ्ञी, अनापत्ति।
२६८. अनापत्ति उदकदन्तपोने, चत्तारि महाविकतानि सति पच्चये असति कप्पियकारके सामं गहेत्वा परिभुञ्जति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
दन्तपोनसिक्खापदं निट्ठितं दसमं।
भोजनवग्गो चतुत्थो।
तस्सुद्दानं –
पिण्डो गणं परं पूवं, द्वे च वुत्ता पवारणा।
विकाले सन्निधी खीरं, दन्तपोनेन ते दसाति॥
५. अचेलकवग्गो
१. अचेलकसिक्खापदं
२६९. तेन समयेन बुद्धो भगवा वेसालियं विहरति महावने कूटागारसालायं। तेन खो पन समयेन सङ्घस्स खादनीयं उस्सन्नं होति। अथ खो आयस्मा आनन्दो भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘तेनहानन्द, विघासादानं पूवं देही’’ति। ‘‘एवं भन्ते’’ति खो आयस्मा आनन्दो भगवतो पटिस्सुणित्वा विघासादे पटिपाटिया निसीदापेत्वा एकेकं पूवं देन्तो अञ्ञतरिस्सा परिब्बाजिकाय एकं मञ्ञमानो द्वे पूवे अदासि। सामन्ता परिब्बाजिकायो तं परिब्बाजिकं एतदवोचुं – ‘‘जारो ते एसो समणो’’ति। ‘‘न मे सो समणो जारो, एकं मञ्ञमानो द्वे पूवे अदासी’’ति। दुतियम्पि खो…पे॰… ततियम्पि खो आयस्मा आनन्दो एकेकं पूवं देन्तो तस्सायेव परिब्बाजिकाय एकं मञ्ञमानो द्वे पूवे अदासि। सामन्ता परिब्बाजिकायो तं परिब्बाजिकं एतदवोचुं – ‘‘जारो ते एसो समणो’’ति। ‘‘न मे सो समणो जारो, एकं मञ्ञमानो द्वे पूवे अदासी’’ति। ‘‘जारो न जारो’’ति भण्डिंसु। अञ्ञतरोपि आजीवको परिवेसनं अगमासि। अञ्ञतरो भिक्खु पहूतेन सप्पिना ओदनं मद्दित्वा तस्स आजीवकस्स महन्तं पिण्डं अदासि। अथ खो सो आजीवको तं पिण्डं आदाय अगमासि। अञ्ञतरो आजीवको तं आजीवकं एतदवोच – ‘‘कुतो तया, आवुसो, पिण्डो लद्धो’’ति? ‘‘तस्सावुसो, समणस्स गोतमस्स मुण्डगहपतिकस्स परिवेसनाय लद्धो’’ति।
अस्सोसुं खो उपासका तेसं आजीवकानं इमं कथासल्लापं। अथ खो ते उपासका येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिंसु। एकमन्तं निसिन्ना खो ते उपासका भगवन्तं एतदवोचुं – ‘‘इमे, भन्ते, तित्थिया अवण्णकामा बुद्धस्स अवण्णकामा धम्मस्स अवण्णकामा सङ्घस्स। साधु, भन्ते, अय्या तित्थियानं सहत्था न ददेय्यु’’न्ति। अथ खो भगवा ते उपासके धम्मिया कथाय सन्दस्सेसि समादपेसि समुत्तेजेसि सम्पहंसेसि। अथ खो ते उपासका भगवता धम्मिया कथाय सन्दस्सिता समादपिता समुत्तेजिता सम्पहंसिता उट्ठायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कमिंसु। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, भिक्खवे, भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञपेस्सामि दस अत्थवसे पटिच्च – सङ्घसुट्ठुताय, सङ्घफासुताय …पे॰… सद्धम्मट्ठितिया, विनयानुग्गहाय। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२७०. ‘‘यो पन भिक्खु अचेलकस्स वा परिब्बाजकस्स वा परिब्बाजिकाय वा सहत्था खादनीयं वा भोजनीयं वा ददेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
२७१. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
अचेलको नाम यो कोचि परिब्बाजकसमापन्नो नग्गो।
परिब्बाजको नाम भिक्खुञ्च सामणेरञ्च ठपेत्वा यो कोचि परिब्बाजकसमापन्नो।
परिब्बाजिका नाम भिक्खुनिञ्च सिक्खमानञ्च सामणेरिञ्च ठपेत्वा या काचि परिब्बाजिकसमापन्ना।
खादनीयं नाम पञ्च भोजनानि – उदकदन्तपोनं ठपेत्वा अवसेसं खादनीयं नाम।
भोजनीयं नाम पञ्च भोजनानि – ओदनो, कुम्मासो, सत्तु, मच्छो, मंसं।
ददेय्याति कायेन वा कायपटिबद्धेन वा निस्सग्गियेन वा देति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
२७२. तित्थिये तित्थियसञ्ञी सहत्था खादनीयं वा भोजनीयं वा देति, आपत्ति पाचित्तियस्स। तित्थिये वेमतिको सहत्था खादनीयं वा भोजनीयं वा देति, आपत्ति पाचित्तियस्स। तित्थिये अतित्थियसञ्ञी सहत्था खादनीयं वा भोजनीयं वा देति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
उदकदन्तपोनं देति, आपत्ति दुक्कटस्स। अतित्थिये तित्थियसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अतित्थिये वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अतित्थिये अतित्थियसञ्ञी, अनापत्ति।
२७३. अनापत्ति दापेति न देति, उपनिक्खिपित्वा देति, बाहिरालेपं देति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
अचेलकसिक्खापदं निट्ठितं पठमं।
२. उय्योजनसिक्खापदं
२७४. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो भातुनो सद्धिविहारिकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘एहावुसो, गामं पिण्डाय पविसिस्सामा’’ति। तस्स अदापेत्वा उय्योजेसि – ‘‘गच्छावुसो, न मे तया सद्धिं कथा वा निसज्जा वा फासु होति, एककस्स मे कथा वा निसज्जा वा फासु होती’’ति। अथ खो सो भिक्खु उपकट्ठे काले नासक्खि पिण्डाय चरितुं, पटिक्कमनेपि भत्तविस्सग्गं न सम्भावेसि, छिन्नभत्तो अहोसि। अथ खो सो भिक्खु आरामं गन्त्वा भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो भिक्खुं – ‘एहावुसो, गामं पिण्डाय पविसिस्सामा’ति तस्स अदापेत्वा उय्योजेस्सती’’ति …पे॰… सच्चं किर त्वं, उपनन्द, भिक्खुं – ‘‘एहावुसो, गामं पिण्डाय पविसिस्सामा’’ति तस्स अदापेत्वा उय्योजेसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, भिक्खुं – ‘‘एहावुसो, गामं पिण्डाय पविसिस्सामा’’ति तस्स अदापेत्वा उय्योजेस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे , इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२७५. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुं – ‘‘एहावुसो, गामं वा निगमं वा पिण्डाय पविसिस्सामा’ति तस्स दापेत्वा वा अदापेत्वा वा उय्योजेय्य – ‘गच्छावुसो, न मे तया सद्धिं कथा वा निसज्जा वा फासु होति, एककस्स मे कथा वा निसज्जा वा फासु होती’ति, एतदेव पच्चयं करित्वा अनञ्ञं, पाचित्तिय’’न्ति।
२७६. यो पनाति यो, यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुन्ति अञ्ञं भिक्खुं।
एहावुसो, गामं वा निगमं वाति गामोपि निगमोपि नगरम्पि, गामो चेव निगमो च।
तस्स दापेत्वाति यागुं वा भत्तं वा खादनीयं वा भोजनीयं वा दापेत्वा।
अदापेत्वाति न किञ्चि दापेत्वा।
उय्योजेय्याति मातुगामेन सद्धिं हसितुकामो कीळितुकामो रहो निसीदितुकामो अनाचारं आचरितुकामो एवं वदेति – ‘‘गच्छावुसो, न मे तया सद्धिं कथा वा निसज्जा वा फासु होति, एककस्स मे कथा वा निसज्जा वा फासु होती’’ति उय्योजेति, आपत्ति दुक्कटस्स। दस्सनूपचारं वा सवनूपचारं वा विजहन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स। विजहिते, आपत्ति पाचित्तियस्स।
एतदेव पच्चयं करित्वा अनञ्ञन्ति न अञ्ञो कोचि पच्चयो होति उय्योजेतुं।
२७७. उपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी उय्योजेति, आपत्ति पाचित्तियस्स । उपसम्पन्ने वेमतिको उय्योजेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी उय्योजेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
कलिसासनं आरोपेति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्नं उय्योजेति, आपत्ति दुक्कटस्स। कलिसासनं आरोपेति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
२७८. अनापत्ति ‘‘उभो एकतो न यापेस्सामा’’ति उय्योजेति, ‘‘महग्घं भण्डं पस्सित्वा लोभधम्मं उप्पादेस्सती’’ति उय्योजेति, ‘‘मातुगामं पस्सित्वा अनभिरतिं उप्पादेस्सती’’ति उय्योजेति, ‘‘गिलानस्स वा ओहिय्यकस्स वा विहारपालस्स वा यागुं वा भत्तं वा खादनीयं वा भोजनीयं वा नीहरा’’ति उय्योजेति, न अनाचारं आचरितुकामो, सति करणीये उय्योजेति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
उय्योजनसिक्खापदं निट्ठितं दुतियं।
३. सभोजनसिक्खापदं
२७९. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो सहायकस्स घरं गन्त्वा तस्स पजापतिया सद्धिं सयनिघरे सयनीघरे (स्या॰) निसज्जं कप्पेसि। अथ खो सो पुरिसो येनायस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो सो पुरिसो पजापतिं एतदवोच – ‘‘ददेहाय्यस्स भिक्ख’’न्ति। अथ खो सा इत्थी आयस्मतो उपनन्दस्स सक्यपुत्तस्स भिक्खं अदासि। अथ खो सो पुरिसो आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं एतदवोच – ‘‘गच्छथ, भन्ते, यतो अय्यस्स भिक्खा दिन्ना’’ति। अथ खो सा इत्थी सल्लक्खेत्वा – ‘‘परियुट्ठितो अयं पुरिसो’’ति, आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं एतदवोच – ‘‘निसीदथ, भन्ते, मा अगमित्था’’ति। दुतियम्पि खो सो पुरिसो…पे॰… ततियम्पि खो सो पुरिसो आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं एतदवोच – ‘‘गच्छथ, भन्ते, यतो अय्यस्स भिक्खा दिन्ना’’ति। ततियम्पि खो सा इत्थी आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं एतदवोच – ‘‘निसीदथ, भन्ते, मा अगमित्था’’ति।
अथ खो सो पुरिसो निक्खमित्वा भिक्खू उज्झापेसि – ‘‘अयं, भन्ते, अय्यो उपनन्दो मय्हं पजापतिया सद्धिं सयनिघरे निसिन्नो। सो मया उय्योजीयमानो न इच्छति गन्तुं। बहुकिच्चा मयं बहुकरणीया’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो सभोजने कुले अनुपखज्ज निसज्जं कप्पेस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, उपनन्द, सभोजने कुले अनुपखज्ज निसज्जं कप्पेसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, सभोजने कुले अनुपखज्ज निसज्जं कप्पेस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२८०. ‘‘यो पन भिक्खु सभोजने कुले अनुपखज्ज निसज्जं कप्पेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
२८१. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
सभोजनं नाम कुलं इत्थी चेव होति पुरिसो च, इत्थी च पुरिसो च उभो अनिक्खन्ता होन्ति, उभो अवीतरागा।
अनुपखज्जाति अनुपविसित्वा।
निसज्जं कप्पेय्याति महल्लके घरे पिट्ठसङ्घाटस्स पिट्ठिसङ्घाटस्स (स्या॰) हत्थपासं विजहित्वा निसीदति, आपत्ति पाचित्तियस्स। खुद्दके घरे पिट्ठिवंसं अतिक्कमित्वा निसीदति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
२८२. सयनिघरे सयनिघरसञ्ञी सभोजने कुले अनुपखज्ज निसज्जं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। सयनिघरे वेमतिको सभोजने कुले अनुपखज्ज निसज्जं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। सयनिघरे नसयनिघरसञ्ञी सभोजने कुले अनुपखज्ज निसज्जं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
नसयनिघरे सयनिघरसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। नसयनिघरे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। नसयनिघरे नसयनिघरसञ्ञी, अनापत्ति।
२८३. अनापत्ति महल्लके घरे पिट्ठसङ्घाटस्स हत्थपासं अविजहित्वा निसीदति, खुद्दके घरे पिट्ठिवंसं अनतिक्कमित्वा निसीदति, भिक्खु दुतियो होति, उभो निक्खन्ता होन्ति, उभो वीतरागा, नसयनिघरे, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
सभोजनसिक्खापदं निट्ठितं ततियं।
४. रहोपटिच्छन्नसिक्खापदं
२८४. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो सहायकस्स घरं गन्त्वा तस्स पजापतिया सद्धिं रहो पटिच्छन्ने आसने निसज्जं कप्पेसि। अथ खो सो पुरिसो उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘कथञ्हि नाम अय्यो उपनन्दो मय्हं पजापतिया सद्धिं रहो पटिच्छन्ने आसने निसज्जं कप्पेस्सती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तस्स पुरिसस्स उज्झायन्तस्स खिय्यन्तस्स विपाचेन्तस्स। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – कथञ्हि नाम आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो मातुगामेन सद्धिं रहो पटिच्छन्ने आसने निसज्जं कप्पेस्सतीति…पे॰… सच्चं किर त्वं, उपनन्द, मातुगामेन सद्धिं रहो पटिच्छन्ने आसने निसज्जं कप्पेसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, मातुगामेन सद्धिं रहो पटिच्छन्ने आसने निसज्जं कप्पेस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२८५. ‘‘यो पन भिक्खु मातुगामेन सद्धिं रहो पटिच्छन्ने आसने निसज्जं कप्पेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
२८६. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
मातुगामो नाम मनुस्सित्थी, न यक्खी न पेती न तिरच्छानगता, अन्तमसो तदहुजातापि दारिका, पगेव महत्तरी।
सद्धिन्ति एकतो।
पाचि॰ २००,२९१; पारा॰ ४४५,४५४ रहो नाम चक्खुस्स रहो सोतस्स रहो। चक्खुस्स रहो नाम न सक्का होति अक्खिं वा निखणीयमाने भमुकं वा उक्खिपीयमाने सीसं वा उक्खिपीयमाने पस्सितुं। सोतस्स रहो नाम न सक्का होति पकतिकथा सोतुं।
पारा॰ ४४५ पटिच्छन्नं नाम आसनं कुट्टेन कुड्डेन (सी॰ स्या॰) वा कवाटेन वा किलञ्जेन वा साणिपाकारेन वा रुक्खेन वा थम्भेन वा कोत्थळिया कोट्ठळिया (सी॰ स्या॰) कोत्थळिकाय (क॰) वा, येन केनचि पटिच्छन्नं होति।
निसज्जं कप्पेय्याति मातुगामे निसिन्ने भिक्खु उपनिसिन्नो वा होति उपनिपन्नो वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। भिक्खु निसिन्ने मातुगामो उपनिसिन्नो वा होति उपनिपन्नो वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। उभो वा निसिन्ना होन्ति उभो वा निपन्ना, आपत्ति पाचित्तियस्स।
२८७. मातुगामे मातुगामसञ्ञी रहो पटिच्छन्ने आसने निसज्जं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। मातुगामे वेमतिको रहो पटिच्छन्ने आसने निसज्जं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। मातुगामे अमातुगामसञ्ञी रहो पटिच्छन्ने आसने निसज्जं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
यक्खिया वा पेतिया वा पण्डकेन वा तिरच्छानगताय वा मनुस्सविग्गहित्थिया वा सद्धिं रहो पटिच्छन्ने आसने निसज्जं कप्पेति, आपत्ति दुक्कटस्स। अमातुगामे मातुगामसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अमातुगामे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अमातुगामे अमातुगामसञ्ञी, अनापत्ति।
२८८. अनापत्ति यो कोचि विञ्ञू पुरिसो दुतियो होति, तिट्ठति न निसीदति, अरहोपेक्खो, अञ्ञविहितो निसीदति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
रहोपटिच्छन्नसिक्खापदं निट्ठितं चतुत्थं।
५. रहोनिसज्जसिक्खापदं
२८९. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो सहायकस्स घरं गन्त्वा तस्स पजापतिया सद्धिं एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेसि। अथ खो सो पुरिसो उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘कथञ्हि नाम अय्यो उपनन्दो मय्हं पजापतिया सद्धिं एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेस्सती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तस्स पुरिसस्स उज्झायन्तस्स खिय्यन्तस्स विपाचेन्तस्स। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो मातुगामेन सद्धिं एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, उपनन्द, मातुगामेन सद्धिं एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, मातुगामेन सद्धिं एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पासादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२९०. ‘‘यो पन भिक्खु मातुगामेन सद्धिं एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
२९१. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
मातुगामो नाम मनुस्सित्थी, न यक्खी न पेती न तिरच्छानगता, विञ्ञू पटिबला सुभासितदुब्भासितं दुट्ठुल्लादुट्ठुल्लं आजानितुं।
सद्धिन्ति एकतो।
एको एकायाति भिक्खु चेव होति मातुगामो च।
पाचि॰ २००,२८६; पारा॰ ४४५,४५४ रहो नाम चक्खुस्स रहो, सोतस्स रहो। चक्खुस्स रहो नाम न सक्का होति अक्खिं वा निखणीयमाने भमुकं वा उक्खिपीयमाने सीसं वा उक्खिपीयमाने पस्सितुं। सोतस्स रहो नाम न सक्का होति पकतिकथा सोतुं।
निसज्जं कप्पेय्याति मातुगामे निसिन्ने भिक्खु उपनिसिन्नो वा होति उपनिपन्नो वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। भिक्खु निसिन्ने मातुगामो उपनिसिन्नो वा होति उपनिपन्नो वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। उभो वा निसिन्ना होन्ति उभो वा निपन्ना, आपत्ति पाचित्तियस्स।
२९२. मातुगामे मातुगामसञ्ञी एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। मातुगामे वेमतिको एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। मातुगामे अमातुगामसञ्ञी एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
यक्खिया वा पेतिया वा पण्डकेन वा तिरच्छानगतमनुस्सविग्गहित्थिया वा तिरच्छानगताय वा मनुस्सविग्गहित्थिया वा (क॰) सद्धिं एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेति, आपत्ति दुक्कटस्स। अमातुगामे मातुगामसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अमातुगामे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अमातुगामे अमातुगामसञ्ञी, अनापत्ति।
२९३. अनापत्ति यो कोचि विञ्ञू पुरिसो दुतियो होति, तिट्ठति न निसीदति, अरहोपेक्खो अञ्ञविहितो निसीदति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
रहोनिसज्जसिक्खापदं निट्ठितं पञ्चमं।
६. चारित्तसिक्खापदं
२९४. तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे। तेन खो पन समयेन आयस्मतो उपनन्दस्स सक्यपुत्तस्स उपट्ठाककुलं आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं भत्तेन निमन्तेसि। अञ्ञेपि भिक्खू भत्तेन निमन्तेसि। तेन खो पन समयेन आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो पुरेभत्तं, कुलानि पयिरुपासति। अथ खो ते भिक्खू ते मनुस्से एतदवोचुं – ‘‘देथावुसो भत्त’’न्ति। ‘‘आगमेथ, भन्ते, यावाय्यो उपनन्दो आगच्छती’’ति। दुतियम्पि खो ते भिक्खू…पे॰… ततियम्पि खो ते भिक्खू ते मनुस्से एतदवोचुं – ‘‘देथावुसो, भत्तं; पुरे कालो अतिक्कमती’’ति। ‘‘यम्पि मयं, भन्ते, भत्तं करिम्हा अय्यस्स उपनन्दस्स कारणा। आगमेथ, भन्ते, यावाय्यो उपनन्दो आगच्छती’’ति।
अथ खो आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो पुरेभत्तं कुलानि पयिरुपासित्वा दिवा आगच्छति। भिक्खू न चित्तरूपं भुञ्जिंसु। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो निमन्तितो सभत्तो समानो पुरेभत्तं कुलेसु चारित्तं आपज्जिस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, उपनन्द, निमन्तितो सभत्तो समानो पुरेभत्तं कुलेसु चारित्तं आपज्जसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, निमन्तितो सभत्तो समानो पुरेभत्तं कुलेसु चारित्तं आपज्जिस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु निमन्तितो सभत्तो समानो पुरेभत्तं कुलेसु चारित्तं आपज्जेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२९५. महाव॰ २७७ तेन खो पन समयेन आयस्मतो उपनन्दस्स सक्यपुत्तस्स उपट्ठाककुलं सङ्घस्सत्थाय खादनीयं पाहेसि – ‘‘अय्यस्स उपनन्दस्स दस्सेत्वा सङ्घस्स दातब्ब’’न्ति। तेन खो पन समयेन आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो गामं पिण्डाय पविट्ठो होति। अथ खो ते मनुस्सा आरामं गन्त्वा भिक्खू पुच्छिंसु – ‘‘कहं, भन्ते, अय्यो उपनन्दो’’ति ? ‘‘एसावुसो, आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो गामं पिण्डाय पविट्ठो’’ति। ‘‘इदं, भन्ते, खादनीयं अय्यस्स उपनन्दस्स दस्सेत्वा सङ्घस्स दातब्ब’’न्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, भिक्खवे, पटिग्गहेत्वा निक्खिपथ याव उपनन्दो आगच्छती’’ति।
अथ खो आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो – ‘‘भगवता पटिक्खित्तं पुरेभत्तं कुलेसु चारित्तं आपज्जितु’’न्ति पच्छाभत्तं कुलानि पयिरुपासित्वा दिवा पटिक्कमि, खादनीयं उस्सारियित्थ। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो पच्छाभत्तं कुलेसु चारित्तं आपज्जिस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, उपनन्द, पच्छाभत्तं कुलेसु चारित्तं आपज्जसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, पच्छाभत्तं कुलेसु चारित्तं आपज्जिस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन भिक्खवे इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु निमन्तितो सभत्तो समानो पुरेभत्तं वा पच्छाभत्तं वा कुलेसु चारित्तं आपज्जेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२९६. तेन खो पन समयेन भिक्खू चीवरदानसमये कुक्कुच्चायन्ता कुलानि न पयिरुपासन्ति। चीवरं परित्तं उप्पज्जति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, चीवरदानसमये कुलानि पयिरुपासितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु निमन्तितो सभत्तो समानो पुरेभत्तं वा पच्छाभत्तं वा कुलेसु चारित्तं आपज्जेय्य, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो। चीवरदानसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२९७. तेन खो पन समयेन भिक्खू चीवरकम्मं करोन्ति, अत्थो च होति सूचियापि सुत्तेनपि सत्थकेनपि। भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता कुलानि न पयिरुपासन्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, चीवरकारसमये कुलानि पयिरुपासितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु निमन्तितो सभत्तो समानो पुरेभत्तं वा पच्छाभत्तं वा कुलेसु चारित्तं आपज्जेय्य , अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं । तत्थायं समयो। चीवरदानसमयो, चीवरकारसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२९८. तेन खो पन समयेन भिक्खू गिलाना होन्ति, अत्थो च होति भेसज्जेहि। भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता कुलानि न पयिरुपासन्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, सन्तं भिक्खुं आपुच्छा कुलानि पयिरुपासितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२९९. ‘‘यो पन भिक्खु निमन्तितो सभत्तो समानो सन्तं भिक्खुं अनापुच्छा पुरेभत्तं वा पच्छाभत्तं वा कुलेसु चारित्तं आपज्जेय्य, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो। चीवरदानसमयो, चीवरकारसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
३००. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
निमन्तितो नाम पञ्चन्नं भोजनानं अञ्ञतरेन भोजनेन निमन्तितो।
सभत्तो नाम येन निमन्तितो तेन सभत्तो।
सन्तं नाम भिक्खुं सक्का होति आपुच्छा पविसितुं।
असन्तं नाम भिक्खुं न सक्का होति आपुच्छा पविसितुं।
पुरेभत्तं नाम येन निमन्तितो तं अभुत्तावी।
पच्छाभत्तं नाम येन निमन्तितो तं अन्तमसो कुसग्गेनपि अरुणुग्गमनेपि (सी॰) भुत्तं होति।
कुलं नाम चत्तारि कुलानि – खत्तियकुलं, ब्राह्मणकुलं, वेस्सकुलं, सुद्दकुलं।
कुलेसु चारित्तं आपज्जेय्याति अञ्ञस्स घरूपचारं ओक्कमन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स। पठमं पादं उम्मारं अतिक्कामेति, आपत्ति दुक्कटस्स। दुतियं पादं अतिक्कामेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञत्र समयाति ठपेत्वा समयं।
चीवरदानसमयो नाम अनत्थते कथिने वस्सानस्स पच्छिमो मासो, अत्थते कथिने पञ्च मासा।
चीवरकारसमयो नाम चीवरे कयिरमाने।
३०१. निमन्तिते निमन्तितसञ्ञी सन्तं भिक्खुं अनापुच्छा पुरेभत्तं वा पच्छाभत्तं वा कुलेसु चारित्तं आपज्जति, अञ्ञत्र समया, आपत्ति पाचित्तियस्स। निमन्तिते वेमतिको सन्तं भिक्खुं अनापुच्छा पुरेभत्तं वा पच्छाभत्तं वा कुलेसु चारित्तं आपज्जति, अञ्ञत्र समया, आपत्ति पाचित्तियस्स। निमन्तिते अनिमन्तितसञ्ञी सन्तं भिक्खुं अनापुच्छा पुरेभत्तं वा पच्छाभत्तं वा कुलेसु चारित्तं आपज्जति, अञ्ञत्र समया, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अनिमन्तिते निमन्तितसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अनिमन्तिते वेमतिको , आपत्ति दुक्कटस्स। अनिमन्तिते अनिमन्तितसञ्ञी, अनापत्ति।
३०२. अनापत्ति समये, सन्तं भिक्खुं आपुच्छा पविसति, असन्तं भिक्खुं अनापुच्छा पविसति, अञ्ञस्स घरेन मग्गो होति, घरूपचारेन मग्गो होति, अन्तरारामं गच्छति, भिक्खुनुपस्सयं गच्छति, तित्थियसेय्यं गच्छति, पटिक्कमनं गच्छति, भत्तियघरं गच्छति, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
चारित्तसिक्खापदं निट्ठितं छट्ठं।
७. महानामसिक्खापदं
३०३. तेन समयेन बुद्धो भगवा सक्केसु विहरति कपिलवत्थुस्मिं निग्रोधारामे। तेन खो पन समयेन महानामस्स सक्कस्स भेसज्जं उस्सन्नं होति। अथ खो महानामो सक्को येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो महानामो सक्को भगवन्तं एतदवोच – ‘‘इच्छामहं, भन्ते, सङ्घं चतुमासं चतुम्मासं (सी॰) चातुमासं (स्या॰) भेसज्जेन पवारेतु’’न्ति। ‘‘साधु साधु , महानाम! तेन हि त्वं, महानाम, सङ्घं चतुमासं भेसज्जेन पवारेही’’ति। भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता नाधिवासेन्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, चतुमासं भेसज्जप्पच्चयपवारणं सादितुन्ति।
३०४. तेन खो पन समयेन भिक्खू महानामं सक्कं परित्तं भेसज्जं विञ्ञापेन्ति। तथेव महानामस्स सक्कस्स भेसज्जं उस्सन्नं होति। दुतियम्पि खो महानामो सक्को येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो महानामो सक्को भगवन्तं एतदवोच – ‘‘इच्छामहं, भन्ते, सङ्घं अपरम्पि चतुमासं भेसज्जेन पवारेतु’’न्ति। ‘‘साधु साधु, महानाम! तेन हि त्वं, महानाम, सङ्घं अपरम्पि चतुमासं भेसज्जेन पवारेही’’ति। भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता नाधिवासेन्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, पुन पवारणम्पि सादितुन्ति।
३०५. तेन खो पन समयेन भिक्खू महानामं सक्कं परित्तंयेव भेसज्जं विञ्ञापेन्ति। तथेव महानामस्स सक्कस्स भेसज्जं उस्सन्नं होति। ततियम्पि खो महानामो सक्को येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो महानामो सक्को भगवन्तं एतदवोच – ‘‘इच्छामहं, भन्ते, सङ्घं यावजीवं भेसज्जेन पवारेतु’’न्ति। ‘‘साधु साधु, महानाम! तेन हि त्वं, महानाम, सङ्घं यावजीवं भेसज्जेन पवारेही’’ति। भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता नाधिवासेन्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, निच्चपवारणम्पि सादितुन्ति।
तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू दुन्निवत्था होन्ति दुप्पारुता अनाकप्पसम्पन्ना। महानामो सक्को वत्ता होति – ‘‘किस्स तुम्हे, भन्ते, दुन्निवत्था दुप्पारुता अनाकप्पसम्पन्ना? ननु नाम पब्बजितेन सुनिवत्थेन भवितब्बं सुपारुतेन आकप्पसम्पन्नेना’’ति? छब्बग्गिया भिक्खू महानामे सक्के उपनन्धिंसु। अथ खो छब्बग्गियानं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘केन नु खो मयं उपायेन महानामं सक्कं मङ्कु करेय्यामा’’ति? अथ खो छब्बग्गियानं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘महानामेन खो, आवुसो, सक्केन सङ्घो भेसज्जेन पवारितो। हन्द मयं, आवुसो, महानामं सक्कं सप्पिं विञ्ञापेमा’’ति। अथ खो छब्बग्गिया भिक्खू येन महानामो सक्को तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा महानामं सक्कं एतदवोचुं – ‘‘दोणेन, आवुसो, सप्पिना अत्थो’’ति। ‘‘अज्जण्हो, भन्ते, आगमेथ। मनुस्सा वजं गता सप्पिं आहरितुं। कालं आहरिस्सथा’’ति काले हरिस्सथाति (स्या॰)।
दुतियम्पि खो…पे॰… ततियम्पि खो छब्बग्गिया भिक्खू महानामं सक्कं एतदवोचुं – ‘‘दोणेन, आवुसो, सप्पिना अत्थो’’ति। ‘‘अज्जण्हो, भन्ते, आगमेथ। मनुस्सा वजं गता सप्पिं आहरितुं। कालं आहरिस्सथा’’ति। ‘‘किं पन तया, आवुसो, अदातुकामेन पवारितेन, यं त्वं पवारेत्वा न देसी’’ति! अथ खो महानामो सक्को उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘कथञ्हि नाम भदन्ता – ‘अज्जण्हो, भन्ते, आगमेथा’ति वुच्चमाना नागमेस्सन्ती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू महानामस्स सक्कस्स उज्झायन्तस्स खिय्यन्तस्स विपाचेन्तस्स। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू महानामेन सक्केन – ‘अज्जण्हो, भन्ते, आगमेथा’ति वुच्चमाना नागमेस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, महानामेन सक्केन – ‘‘अज्जण्हो, भन्ते, आगमेथा’’ति वुच्चमाना नागमेथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, महानामेन सक्केन – ‘‘अज्जण्हो, भन्ते आगमेथा’’ति वुच्चमाना नागमेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३०६. ‘‘अगिलानेन भिक्खुना चतुमासप्पच्चयपवारणा सादितब्बा , अञ्ञत्र पुनपवारणाय, अञ्ञत्र निच्चपवारणाय; ततो चे उत्तरि सादियेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
३०७. अगिलानेन भिक्खुना चतुमासप्पच्चयपवारणा सादितब्बाति गिलानप्पच्चयपवारणा सादितब्बा।
पुनपवारणापि सादितब्बाति यदा गिलानो भविस्सामि तदा विञ्ञापेस्सामीति।
निच्चपवारणापि सादितब्बाति यदा गिलानो भविस्सामि तदा विञ्ञापेस्सामीति।
ततो चे उत्तरि सादियेय्याति अत्थि पवारणा भेसज्जपरियन्ता न रत्तिपरियन्ता, अत्थि पवारणा रत्तिपरियन्ता न भेसज्जपरियन्ता, अत्थि पवारणा भेसज्जपरियन्ता च रत्तिपरियन्ता च, अत्थि पवारणा नेव भेसज्जपरियन्ता न रत्तिपरियन्ता।
भेसज्जपरियन्ता नाम भेसज्जानि परिग्गहितानि होन्ति – ‘‘एत्तकेहि भेसज्जेहि पवारेमी’’ति। रत्तिपरियन्ता नाम रत्तियो परिग्गहितायो होन्ति – ‘‘एत्तकासु रत्तीसु पवारेमी’’ति। भेसज्जपरियन्ता च रत्तिपरियन्ता च नाम भेसज्जानि च परिग्गहितानि होन्ति रत्तियो च परिग्गहितायो होन्ति – ‘‘एत्तकेहि भेसज्जेहि एत्तकासु रत्तीसु पवारेमी’’ति। नेव भेसज्जपरियन्ता न रत्तिपरियन्ता नाम भेसज्जानि च अपरिग्गहितानि होन्ति रत्तियो च अपरिग्गहितायो होन्ति।
३०८. भेसज्जपरियन्ते – येहि भेसज्जेहि पवारितो होति तानि भेसज्जानि ठपेत्वा अञ्ञानि भेसज्जानि विञ्ञापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। रत्तिपरियन्ते – यासु रत्तीसु पवारितो होति, ता रत्तियो ठपेत्वा अञ्ञासु रत्तीसु विञ्ञापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। भेसज्जपरियन्ते च रत्तिपरियन्ते च – येहि भेसज्जेहि पवारितो होति, तानि भेसज्जानि ठपेत्वा यासु रत्तीसु पवारितो होति, ता रत्तियो ठपेत्वा अञ्ञानि भेसज्जानि अञ्ञासु रत्तीसु विञ्ञापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। नेव भेसज्जपरियन्ते न रत्तिपरियन्ते, अनापत्ति।
३०९. न भेसज्जेन करणीयेन करणीये (सी॰ स्या॰) भेसज्जं विञ्ञापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अञ्ञेन भेसज्जेन करणीयेन अञ्ञं भेसज्जं विञ्ञापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। ततुत्तरि ततुत्तरिसञ्ञी भेसज्जं विञ्ञापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। ततुत्तरि वेमतिको भेसज्जं विञ्ञापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। ततुत्तरि नततुत्तरिसञ्ञी भेसज्जं विञ्ञापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
नततुत्तरि ततुत्तरिसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। नततुत्तरि वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। नततुत्तरि नततुत्तरिसञ्ञी, अनापत्ति।
३१०. अनापत्ति येहि भेसज्जेहि पवारितो होति तानि भेसज्जानि विञ्ञापेति, यासु रत्तीसु पवारितो होति तासु रत्तीसु विञ्ञापेति , ‘‘इमेहि तया भेसज्जेहि पवारिताम्ह , अम्हाकञ्च इमिना च इमिना च भेसज्जेन अत्थो’’ति आचिक्खित्वा विञ्ञापेति, ‘‘यासु तया रत्तीसु पवारिताम्ह तायो च रत्तियो वीतिवत्ता अम्हाकञ्च भेसज्जेन अत्थो’’ति आचिक्खित्वा विञ्ञापेति, ञातकानं पवारितानं, अञ्ञस्सत्थाय, अत्तनो धनेन, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
महानामसिक्खापदं निट्ठितं सत्तमं।
८. उय्युत्तसेनासिक्खापदं
३११. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन राजा पसेनदि कोसलो सेनाय अब्भुय्यातो होति। छब्बग्गिया भिक्खू उय्युत्तं सेनं दस्सनाय अगमंसु। अद्दसा खो राजा पसेनदि कोसलो छब्बग्गिये भिक्खू दूरतोव आगच्छन्ते। दिस्वान पक्कोसापेत्वा एतदवोच – ‘‘किस्स तुम्हे, भन्ते, आगतत्था’’ति? ‘‘महाराजानं मयं दट्ठुकामा’’ महाराज महाराजानं मयं दट्ठुकामा (क॰) ति। ‘‘किं, भन्ते, मं दिट्ठेन युद्धाभिनन्दिनं युद्धाभिनन्दिना (क॰); ननु भगवा पस्सितब्बो’’ति? मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया उय्युत्तं सेनं दस्सनाय आगच्छिस्सन्ति! अम्हाकम्पि अलाभा, अम्हाकम्पि दुल्लद्धं, ये मयं आजीवस्स हेतु पुत्तदारस्स कारणा सेनाय आगच्छामा’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू उय्युत्तं सेनं दस्सनाय गच्छिस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, उय्युत्तं सेनं दस्सनाय गच्छथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, उय्युत्तं सेनं दस्सनाय गच्छिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु उय्युत्तं सेनं दस्सनाय गच्छेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
३१२. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मातुलो सेनाय गिलानो होति । सो तस्स भिक्खुनो सन्तिके दूतं पाहेसि – ‘‘अहञ्हि सेनाय गिलानो। आगच्छतु भदन्तो। इच्छामि भदन्तस्स आगत’’न्ति। अथ खो तस्स भिक्खुनो एतदहोसि – ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं – ‘न उय्युत्तं सेनं दस्सनाय गन्तब्ब’न्ति। अयञ्च मे मातुलो सेनाय गिलानो। कथं नु खो मया पटिपज्जितब्ब’’न्ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, तथारूपप्पच्चया सेनाय गन्तुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३१३. ‘‘यो पन भिक्खु उय्युत्तं सेनं दस्सनाय गच्छेय्य, अञ्ञत्र तथारूपप्पच्चया, पाचित्तिय’’न्ति।
३१४. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
उय्युत्ता नाम सेना गामतो निक्खमित्वा निविट्ठा वा होति पयाता वा।
सेना नाम हत्थी अस्सा रथा पत्ती। द्वादसपुरिसो हत्थी, तिपुरिसो अस्सो, चतुपुरिसो रथो, चत्तारो पुरिसा सरहत्था पत्ति। दस्सनाय गच्छति, आपत्ति दुक्कटस्स। यत्थ ठितो पस्सति, आपत्ति पाचित्तियस्स। दस्सनूपचारं विजहित्वा पुनप्पुनं पस्सति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञत्र तथारूपप्पच्चयाति ठपेत्वा तथारूपप्पच्चयं।
३१५. उय्युत्ते उय्युत्तसञ्ञी दस्सनाय गच्छति, अञ्ञत्र तथारूपप्पच्चया, आपत्ति पाचित्तियस्स। उय्युत्ते वेमतिको दस्सनाय गच्छति, अञ्ञत्र तथारूपप्पच्चया, आपत्ति पाचित्तियस्स। उय्युत्ते अनुय्युत्तसञ्ञी दस्सनाय गच्छति, अञ्ञत्र तथारूपप्पच्चया, आपत्ति पाचित्तियस्स।
एकमेकं दस्सनाय गच्छति, आपत्ति दुक्कटस्स। यत्थ ठितो पस्सति, आपत्ति दुक्कटस्स। दस्सनूपचारं विजहित्वा पुनप्पुनं पस्सति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुय्युत्ते उय्युत्तसञ्ञी , आपत्ति दुक्कटस्स। अनुय्युत्ते वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुय्युत्ते अनुय्युत्तसञ्ञी, अनापत्ति।
३१६. अनापत्ति आरामे ठितो पस्सति, भिक्खुस्स ठितोकासं वा निसिन्नोकासं वा निपन्नोकासं वा आगच्छति, पटिपथं गच्छन्तो पस्सति, तथारूपप्पच्चया, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
उय्युत्तसेनासिक्खापदं निट्ठितं अट्ठमं।
९. सेनावाससिक्खापदं
३१७. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू सति करणीये सेनं गन्त्वा अतिरेकतिरत्तं सेनाय वसन्ति। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया सेनाय वसिस्सन्ति! अम्हाकम्पि अलाभा, अम्हाकम्पि दुल्लद्धं, ये मयं आजीवस्स हेतु पुत्तदारस्स कारणा सेनाय पटिवसामा’’ति। अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू अतिरेकतिरत्तं सेनाय वसिस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, अतिरेकतिरत्तं सेनाय वसथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, अतिरेकतिरत्तं सेनाय वसिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३१८. ‘‘सिया च तस्स भिक्खुनो कोचिदेव पच्चयो सेनं गमनाय, दिरत्ततिरत्तं तेन भिक्खुना सेनाय वसितब्बं। ततो चे उत्तरिं वसेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
३१९. सिया च तस्स भिक्खुनो कोचिदेव पच्चयो सेनं गमनायाति सिया पच्चयो सिया करणीयं।
दिरत्ततिरत्तं तेन भिक्खुना सेनाय वसितब्बन्ति द्वेतिस्सो रत्तियो वसितब्बं।
ततो चे उत्तरि वसेय्याति चतुत्थे दिवसे अत्थङ्गते सूरिये सेनाय वसति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
३२०. अतिरेकतिरत्ते अतिरेकसञ्ञी सेनाय वसति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अतिरेकतिरत्ते वेमतिको सेनाय वसति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अतिरेकतिरत्ते ऊनकसञ्ञी सेनाय वसति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
ऊनकतिरत्ते अतिरेकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। ऊनकतिरत्ते वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। ऊनकतिरत्ते ऊनकसञ्ञी, अनापत्ति।
३२१. अनापत्ति द्वेतिस्सो रत्तियो वसति, ऊनकद्वेतिस्सो रत्तियो वसति, द्वे रत्तियो वसित्वा ततियाय रत्तिया पुरारुणा निक्खमित्वा पुन वसति, गिलानो वसति, गिलानस्स करणीयेन वसति, सेना वा पटिसेनाय रुद्धा होति, केनचि पलिबुद्धो होति, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
सेनावाससिक्खापदं निट्ठितं नवमं।
१०. उय्योधिकसिक्खापदं
३२२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू दिरत्ततिरत्तं सेनाय वसमाना उय्योधिकम्पि बलग्गम्पि सेनाब्यूहम्पि अनीकदस्सनम्पि गच्छन्ति। अञ्ञतरोपि छब्बग्गियो भिक्खु उय्योधिकं गन्त्वा कण्डेन पटिविद्धो होति। मनुस्सा तं भिक्खुं उप्पण्डेसुं – ‘‘कच्चि, भन्ते, सुयुद्धं अहोसि, कति ते लक्खानि लद्धानी’’ति? सो भिक्खु तेहि मनुस्सेहि उप्पण्डीयमानो मङ्कु अहोसि। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया उय्योधिकं दस्सनाय आगच्छिस्सन्ति! अम्हाकम्पि अलाभा, अम्हाकम्पि दुल्लद्धं, ये मयं आजीवस्स हेतु पुत्तदारस्स कारणा उय्योधिकं आगच्छामा’’ति। अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं । ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू उय्योधिकं दस्सनाय गच्छिस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, उय्योधिकं दस्सनाय गच्छथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, उय्योधिकं दस्सनाय गच्छिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे , इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३२३. ‘‘दिरत्ततिरत्तं चे भिक्खु सेनाय वसमानो उय्योधिकं वा बलग्गं वा सेनाब्यूहं वा अनीकदस्सनं वा गच्छेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
३२४. दिरत्ततिरत्तं चे भिक्खु सेनाय वसमानोति द्वेतिस्सो रत्तियो वसमानो।
उय्योधिकं नाम यत्थ सम्पहारो दिस्सति।
बलग्गं नाम एत्तका हत्थी, एत्तका अस्सा, एत्तका रथा, एत्तका पत्ती।
सेनाब्यूहं नाम इतो हत्थी होन्तु, इतो अस्सा होन्तु, इतो रथा होन्तु, इतो पत्तिका होन्तु।
अनीकं नाम हत्थानीकं, अस्सानीकं , रथानीकं, पत्तानीकं। तयो हत्थी पच्छिमं हत्थानीकं, तयो अस्सा पच्छिमं अस्सानीकं, तयो रथा पच्छिमं रथानीकं, चत्तारो पुरिसा सरहत्था पत्ती पच्छिमं पत्तानीकं। दस्सनाय गच्छति, आपत्ति दुक्कटस्स। यत्थ ठितो पस्सति, आपत्ति पाचित्तियस्स। दस्सनूपचारं विजहित्वा पुनप्पुनं पस्सति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
एकमेकं दस्सनाय गच्छति, आपत्ति दुक्कटस्स। यत्थ ठितो पस्सति, आपत्ति दुक्कटस्स। दस्सनूपचारं विजहित्वा पुनप्पुनं पस्सति, आपत्ति दुक्कटस्स।
३२५. अनापत्ति आरामे ठितो पस्सति, भिक्खुस्स ठितोकासं वा निसिन्नोकासं वा निपन्नोकासं वा आगन्त्वा सम्पहारो दिस्सति, पटिपथं गच्छन्तो पस्सति, सति करणीये गन्त्वा पस्सति , आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
उय्योधिकसिक्खापदं निट्ठितं दसमं।
अचेलकवग्गो पञ्चमो।
तस्सुद्दानं –
पूवं कथोपनन्दस्स, तयंपट्ठाकमेव च।
महानामो पसेनदि, सेनाविद्धो इमे दसाति अचेलकं उय्योजञ्च, सभोजनं दुवे रहो। सभत्तकञ्च भेसज्जं, उय्युत्तं सेनुय्योधिकं॥
६. सुरापानवग्गो
१. सुरापानसिक्खापदं
३२६. तेन समयेन बुद्धो भगवा चेतियेसु चारिकं चरमानो येन भद्दवतिका तेन पायासि। अद्दसंसु खो गोपालका पसुपालका कस्सका पथाविनो भगवन्तं दूरतोव आगच्छन्तं। दिस्वान भगवन्तं एतदवोचुं – ‘‘मा खो, भन्ते, भगवा अम्बतित्थं अगमासि। अम्बतित्थे, भन्ते, जटिलस्स अस्समे नागो पटिवसति इद्धिमा आसिविसो आसीविसो (सी॰ स्या॰) घोरविसो। सो भगवन्तं मा विहेठेसी’’ति। एवं वुत्ते भगवा तुण्ही अहोसि। दुतियम्पि खो…पे॰… ततियम्पि खो गोपालका पसुपालका कस्सका पथाविनो भगवन्तं एतदवोचुं – ‘‘मा खो, भन्ते, भगवा अम्बतित्थं अगमासि। अम्बतित्थे, भन्ते, जटिलस्स अस्समे नागो पटिवसति इद्धिमा आसिविसो घोरविसो। सो भगवन्तं मा विहेठेसी’’ति। ततियम्पि खो भगवा तुण्ही अहोसि।
अथ खो भगवा अनुपुब्बेन चारिकं चरमानो येन भद्दवतिका तदवसरि। तत्र सुदं भगवा भद्दवतिकायं विहरति । अथ खो आयस्मा सागतो येन अम्बतित्थस्स अम्बतित्थकस्स (सी॰), अम्बतित्थं (स्या॰) जटिलस्स अस्समो तेनुपसङ्कमि ; उपसङ्कमित्वा अग्यागारं पविसित्वा तिणसन्थारकं पञ्ञपेत्वा निसीदि पल्लङ्कं आभुजित्वा उजुं कायं पणिधाय परिमुखं सतिं उपट्ठपेत्वा। अद्दसा खो सो नागो आयस्मन्तं सागतं पविट्ठं । दिस्वान दुम्मनो दुक्खी दुम्मनो (सी॰ स्या॰) पधूपायि पधूपासि (स्या॰ क॰)। आयस्मापि सागतो पधूपायि पधूपासि (स्या॰ क॰)। अथ खो सो नागो मक्खं असहमानो पज्जलि। आयस्मापि सागतो तेजोधातुं समापज्जित्वा पज्जलि। अथ खो आयस्मा सागतो तस्स नागस्स तेजसा तेजं परियादियित्वा येन भद्दवतिका तेनुपसङ्कमि। अथ खो भगवा भद्दवतिकायं यथाभिरन्तं विहरित्वा येन कोसम्बी तेन चारिकं पक्कामि। अस्सोसुं खो कोसम्बिका उपासका – ‘‘अय्यो किर सागतो अम्बतित्थिकेन नागेन सद्धिं सङ्गामेसी’’ति।
अथ खो भगवा अनुपुब्बेन चारिकं चरमानो येन कोसम्बी तदवसरि। अथ खो कोसम्बिका उपासका भगवतो पच्चुग्गमनं करित्वा येनायस्मा सागतो तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं सागतं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठंसु। एकमन्तं ठिता खो कोसम्बिका उपासका आयस्मन्तं सागतं एतदवोचुं – ‘‘किं, भन्ते, अय्यानं दुल्लभञ्च मनापञ्च, किं पटियादेमा’’ति? एवं वुत्ते छब्बग्गिया भिक्खू कोसम्बिके उपासके एतदवोचुं – ‘‘अत्थावुसो, कापोतिका नाम पसन्ना भिक्खूनं दुल्लभा च मनापा च, तं पटियादेथा’’ति। अथ खो कोसम्बिका उपासका घरे घरे कापोतिकं पसन्नं पटियादेत्वा आयस्मन्तं सागतं पिण्डाय पविट्ठं दिस्वान आयस्मन्तं सागतं एतदवोचुं – ‘‘पिवतु, भन्ते, अय्यो सागतो कापोतिकं पसन्नं, पिवतु , भन्ते, अय्यो सागतो कापोतिकं पसन्न’’न्ति। अथ खो आयस्मा सागतो घरे घरे कापोतिकं पसन्नं पिवित्वा नगरम्हा निक्खमन्तो नगरद्वारे परिपति।
अथ खो भगवा सम्बहुलेहि भिक्खूहि सद्धिं नगरम्हा निक्खमन्तो अद्दस आयस्मन्तं सागतं नगरद्वारे परिपतन्तं। दिस्वान भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘गण्हथ, भिक्खवे, सागत’’न्ति। ‘‘एवं, भन्ते’’ति खो ते भिक्खू भगवतो पटिस्सुणित्वा आयस्मन्तं सागतं आरामं नेत्वा येन भगवा तेन सीसं कत्वा निपातेसुं। अथ खो आयस्मा सागतो परिवत्तित्वा येन भगवा तेन पादे करित्वा सेय्यं कप्पेसि । अथ खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘ननु, भिक्खवे, पुब्बे सागतो तथागते सगारवो अहोसि सप्पतिस्सो’’ति ? ‘‘एवं, भन्ते’’। ‘‘अपि नु खो, भिक्खवे, सागतो एतरहि तथागते सगारवो सप्पतिस्सो’’ति? ‘‘नो हेतं, भन्ते’’। ‘‘ननु, भिक्खवे, सागतो अम्बतित्थिकेन नागेन डेड्डुभेनापि (सी॰ स्या॰) सद्धिं सङ्गामेसी’’ति? ‘‘एवं, भन्ते’’। ‘‘अपि नु खो, भिक्खवे, सागतो एतरहि पहोति नागेन सद्धिं सङ्गामेतु’’न्ति? ‘‘नो हेतं, भन्ते’’। ‘‘अपि नु खो, भिक्खवे, तं पातब्बं यं पिवित्वा विसञ्ञी अस्सा’’ति? ‘‘नो हेतं, भन्ते’’। ‘‘अननुच्छविकं, भिक्खवे, सागतस्स अननुलोमिकं अप्पतिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम, भिक्खवे, सागतो मज्जं पिविस्सति! नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३२७. ‘‘सुरामेरयपाने पाचित्तिय’’न्ति।
३२८. सुरा नाम पिट्ठसुरा पूवसुरा ओदनसुरा किण्णपक्खित्ता सम्भारसंयुत्ता।
मेरयो नाम पुप्फासवो फलासवो मध्वासवो गुळासवो सम्भारसंयुत्तो।
पिवेय्याति अन्तमसो कुसग्गेनपि पिवति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
मज्जे मज्जसञ्ञी पिवति, आपत्ति पाचित्तियस्स। मज्जे वेमतिको पिवति, आपत्ति पाचित्तियस्स। मज्जे अमज्जसञ्ञी पिवति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अमज्जे मज्जसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अमज्जे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अमज्जे अमज्जसञ्ञी, अनापत्ति।
३२९. अनापत्ति अमज्जञ्च होति मज्जवण्णं मज्जगन्धं मज्जरसं तं पिवति, सूपसम्पाके, मंससम्पाके, तेलसम्पाके, आमलकफाणिते, अमज्जं अरिट्ठं पिवति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
सुरापानसिक्खापदं निट्ठितं पठमं।
२. अङ्गुलिपतोदकसिक्खापदं
३३०. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू सत्तरसवग्गियं भिक्खुं अङ्गुलिपतोदकेन हासेसुं। सो भिक्खु उत्तन्तो अनस्सासको कालमकासि। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खुं अङ्गुलिपतोदकेन हासेस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, भिक्खुं अङ्गुलिपतोदकेन हासेथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, भिक्खुं अङ्गुलिपतोदकेन हासेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३३१. ‘‘अङ्गुलिपतोदके पाचित्तिय’’न्ति।
३३२. अङ्गुलिपतोदको नाम अङ्गुलिपतोदको नाम अङ्गुलियापि तुदन्ति (स्या॰) उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं हसाधिप्पायो हस्साधिप्पायो (सी॰ स्या॰) कायेन कायं आमसति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी अङ्गुलिपतोदकेन हासेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने वेमतिको अङ्गुलिपतोदकेन हासेति, आपत्ति पाचित्तियस्स । उपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी अङ्गुलिपतोदकेन हासेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
कायेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। कायपटिबद्धेन कायं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। कायपटिबद्धेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। निस्सग्गियेन कायं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। निस्सग्गियेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। निस्सग्गियेन निस्सग्गियं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स।
३३३. अनुपसम्पन्नं कायेन कायं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। कायेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। कायपटिबद्धेन कायं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। कायपटिबद्धेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। निस्सग्गियेन कायं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स । निस्सग्गियेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। निस्सग्गियेन निस्सग्गियं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
३३४. अनापत्ति न हसाधिप्पायो, सति करणीये आमसति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
अङ्गुलिपतोदकसिक्खापदं निट्ठितं दुतियं।
३. हसधम्मसिक्खापदं
३३५. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन सत्तरसवग्गिया भिक्खू अचिरवतिया नदिया उदके कीळन्ति। तेन खो पन समयेन राजा पसेनदि कोसलो मल्लिकाय देविया सद्धिं उपरिपासादवरगतो होति। अद्दसा खो राजा पसेनदि कोसलो सत्तरसवग्गिये भिक्खू अचिरवतिया नदिया उदके कीळन्ते। दिस्वान मल्लिकं देविं एतदवोच – ‘‘एते ते, मल्लिके, अरहन्तो उदके कीळन्ती’’ति। ‘‘निस्संसयं खो, महाराज, भगवता सिक्खापदं अपञ्ञत्तं। ते वा भिक्खू अप्पकतञ्ञुनो’’ति। अथ खो रञ्ञो पसेनदिस्स कोसलस्स एतदहोसि – ‘‘केन नु खो अहं उपायेन भगवतो च न आरोचेय्यं, भगवा च जानेय्य इमे भिक्खू उदके कीळिता’’ति? अथ खो राजा पसेनदि कोसलो सत्तरसवग्गिये भिक्खू पक्कोसापेत्वा महन्तं गुळपिण्डं अदासि – ‘‘इमं, भन्ते, गुळपिण्डं भगवतो देथा’’ति। सत्तरसवग्गिया भिक्खू तं गुळपिण्डं आदाय येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं एतदवोचुं – ‘‘इमं, भन्ते, गुळपिण्डं राजा पसेनदि कोसलो भगवतो देती’’ति। ‘‘कहं पन तुम्हे, भिक्खवे, राजा अद्दसा’’ति। ‘‘अचिरवतिया नदिया, भगवा, उदके कीळन्ते’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, उदके कीळिस्सथ! नेतं , मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३३६. ‘‘उदके हसधम्मे हस्सधम्मे (सी॰ स्या॰) पाचित्तिय’’न्ति।
३३७. उदके हसधम्मो नाम उपरिगोप्फके उदके हसाधिप्पायो निमुज्जति वा उम्मुज्जति वा पलवति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स।
३३८. उदके हसधम्मे हसधम्मसञ्ञी, आपत्ति पाचित्तियस्स। उदके हसधम्मे वेमतिको, आपत्ति पाचित्तियस्स। उदके हसधम्मे अहसधम्मसञ्ञी, आपत्ति पाचित्तियस्स।
हेट्ठागोप्फके उदके कीळति, आपत्ति दुक्कटस्स। उदके नावाय कीळति, आपत्ति दुक्कटस्स। हत्थेन वा पादेन वा कट्ठेन वा कठलाय वा उदकं पहरति, आपत्ति दुक्कटस्स। भाजनगतं उदकं वा कञ्जिकं वा खीरं वा तक्कं वा रजनं वा पस्सावं वा चिक्खल्लं वा कीळति, आपत्ति दुक्कटस्स।
उदके अहसधम्मे हसधम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। उदके अहसधम्मे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। उदके अहसधम्मे अहसधम्मसञ्ञी, अनापत्ति।
३३९. अनापत्ति न हसाधिप्पायो, सति करणीये उदकं ओतरित्वा निमुज्जति वा उम्मुज्जति वा पलवति वा, पारं गच्छन्तो निमुज्जति वा उम्मुज्जति वा पलवति वा, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
हसधम्मसिक्खापदं निट्ठितं ततियं।
४. अनादरियसिक्खापदं
३४०. तेन समयेन बुद्धो भगवा कोसम्बियं विहरति घोसितारामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा छन्नो अनाचारं आचरति। भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘मावुसो छन्न, एवरूपं अकासि। नेतं कप्पती’’ति। सो अनादरियं पटिच्च करोतियेव। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा छन्नो अनादरियं करिस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, छन्न, अनादरियं करोसीति ? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, अनादरियं करिस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३४१. ‘‘अनादरिये पाचित्तिय’’न्ति।
३४२. अनादरियं नाम द्वे अनादरियानि – पुग्गलानादरियञ्च धम्मानादरियञ्च।
पुग्गलानादरियं नाम उपसम्पन्नेन पञ्ञत्तेन वुच्चमानो – ‘‘अयं उक्खित्तको वा वम्भितो वा गरहितो वा, इमस्स वचनं अकतं भविस्सती’’ति अनादरियं करोति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
धम्मानादरियं नाम उपसम्पन्नेन पञ्ञत्तेन वुच्चमानो ‘‘कथायं नस्सेय्य वा विनस्सेय्य वा अन्तरधायेय्य वा’’, तं वा न सिक्खितुकामो अनादरियं करोति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
३४३. उपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी अनादरियं करोति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने वेमतिको अनादरियं करोति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी अनादरियं करोति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अपञ्ञत्तेन वुच्चमानो – ‘‘इदं न सल्लेखाय न धुतत्थाय न पासादिकताय न अपचयाय न वीरियारम्भाय संवत्तती’’ति अनादरियं करोति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्नेन पञ्ञत्तेन वा अपञ्ञत्तेन वा वुच्चमानो – ‘‘इदं न सल्लेखाय न धुतत्थाय न पासादिकताय न अपचयाय न वीरियारम्भाय संवत्तती’’ति अनादरियं करोति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनुपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
३४४. अनापत्ति – ‘‘एवं अम्हाकं आचरियानं उग्गहो परिपुच्छा’’ति भणति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
अनादरियसिक्खापदं निट्ठितं चतुत्थं।
५. भिंसापनसिक्खापदं
३४५. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू सत्तरसवग्गिये भिक्खू भिंसापेन्ति। ते भिंसापीयमाना रोदन्ति। भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘किस्स तुम्हे, आवुसो, रोदथा’’ति? ‘‘इमे, आवुसो, छब्बग्गिया भिक्खू अम्हे भिंसापेन्ती’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खुं भिंसापेस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, भिक्खुं भिंसापेथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, भिक्खुं भिंसापेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३४६. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुं भिंसापेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
३४७. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुन्ति अञ्ञं भिक्खुं।
भिंसापेय्याति उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं भिंसापेतुकामो रूपं वा सद्दं वा गन्धं वा रसं वा फोट्ठब्बं वा उपसंहरति। भायेय्य वा सो न वा भायेय्य, आपत्ति पाचित्तियस्स। चोरकन्तारं वा वाळकन्तारं वा पिसाचकन्तारं वा आचिक्खति। भायेय्य वा सो न वा भायेय्य, आपत्ति पाचित्तियस्स।
३४८. उपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी भिंसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने वेमतिको भिंसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। ‘उपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी भिंसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अनुपसम्पन्नं भिंसापेतुकामो रूपं वा सद्दं वा गन्धं वा रसं वा फोट्ठब्बं वा उपसंहरति। भायेय्य वा सो न वा भायेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स। चोरकन्तारं वा वाळकन्तारं वा पिसाचकन्तारं वा आचिक्खति। भायेय्य वा सो न वा भायेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स । अनुपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
३४९. अनापत्ति न भिंसापेतुकामो रूपं वा सद्दं वा गन्धं वा रसं वा फोट्ठब्बं वा उपसंहरति, चोरकन्तारं वा वाळकन्तारं वा पिसाचकन्तारं वा आचिक्खति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
भिंसापनसिक्खापदं निट्ठितं पञ्चमं।
६. जोतिकसिक्खापदं
३५०. तेन समयेन बुद्धो भगवा भग्गेसु विहरति सुंसुमारगिरे सुंसुमारगिरे (सी॰ स्या॰) संसुमारगिरे (क॰) भेसकळावने मिगदाये। तेन खो पन समयेन भिक्खू हेमन्तिके काले अञ्ञतरं महन्तं सुसिरकट्ठं जोतिं समादहित्वा विसिब्बेसुं। तस्मिञ्च सुसिरे कण्हसप्पो अग्गिना सन्तत्तो निक्खमित्वा भिक्खू परिपातेसि। भिक्खू तहं तहं उपधाविंसु। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खू जोतिं समादहित्वा विसिब्बेस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर, भिक्खवे, भिक्खू जोतिं समादहित्वा विसिब्बेन्तीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम ते, भिक्खवे , मोघपुरिसा जोतिं समादहित्वा विसिब्बेस्सन्ति! नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु विसिब्बनापेक्खो जोतिं समादहेय्य वा समादहापेय्य वा, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
३५१. तेन खो पन समयेन भिक्खू गिलाना होन्ति। गिलानपुच्छका भिक्खू गिलाने भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘कच्चावुसो, खमनीयं, कच्चि यापनीय’’न्ति? ‘‘पुब्बे मयं, आवुसो, जोतिं समादहित्वा विसिब्बेम; तेन नो फासु होति। इदानि पन ‘‘भगवता पटिक्खित्त’’न्ति कुक्कुच्चायन्ता न विसिब्बेम, तेन नो न फासु होती’’ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, गिलानेन भिक्खुना जोतिं समादहित्वा वा समादहापेत्वा वा विसिब्बेतुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु अगिलानो विसिब्बनापेक्खो जोतिं समादहेय्य वा समादहापेय्य वा, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
३५२. तेन खो पन समयेन भिक्खू पदीपेपि जोतिकेपि जन्ताघरेपि कुक्कुच्चायन्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, तथारूपप्पच्चया जोतिं समादहितुं समादहापेतुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३५३. ‘‘यो पन भिक्खु अगिलानो विसिब्बनापेक्खो जोतिं समादहेय्य वा समादहापेय्य वा, अञ्ञत्र तथारूपप्पच्चया, पाचित्तिय’’न्ति।
३५४. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
अगिलानो नाम यस्स विना अग्गिना फासु होति।
गिलानो नाम यस्स विना अग्गिना न फासु होति।
विसिब्बनापेक्खोति तप्पितुकामो।
जोति नाम अग्गि वुच्चति।
समादहेय्याति सयं समादहति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
समादहापेय्याति अञ्ञं आणापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। सकिं आणत्तो बहुकम्पि समादहति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञत्र तथा रूपप्पच्चयाति ठपेत्वा तथारूपप्पच्चयं।
३५५. अगिलानो अगिलानसञ्ञी विसिब्बनापेक्खो जोतिं समादहति वा समादहापेति वा, अञ्ञत्र तथारूपप्पच्चया, आपत्ति पाचित्तियस्स। अगिलानो वेमतिको विसिब्बनापेक्खो जोतिं समादहति वा समादहापेति वा, अञ्ञत्र तथारूपप्पच्चया, आपत्ति पाचित्तियस्स। अगिलानो गिलानसञ्ञी विसिब्बनापेक्खो जोतिं समादहति वा समादहापेति वा, अञ्ञत्र तथारूपप्पच्चया, आपत्ति पाचित्तियस्स।
पटिलातं उक्खिपति, आपत्ति दुक्कटस्स। गिलानो अगिलानसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। गिलानो वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। गिलानो गिलानसञ्ञी, अनापत्ति।
३५६. अनापत्ति गिलानस्स, अञ्ञेन कतं विसिब्बेति, वीतच्चितङ्गारं विसिब्बेति, पदीपे जोतिके जन्ताघरे तथारूपप्पच्चया, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
जोतिकसिक्खापदं निट्ठितं छट्ठं।
७. नहानसिक्खापदं
३५७. तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे। तेन खो पन समयेन भिक्खू तपोदे नहायन्ति। तेन खो पन समयेन अथ खो (सी॰ स्या॰) राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो ‘‘सीसं नहायिस्सामी’’ति तपोदं गन्त्वा – ‘‘यावाय्या नहायन्ती’’ति एकमन्तं पटिमानेसि। भिक्खू याव समन्धकारा नहायिंसु। अथ खो राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो विकाले सीसं नहायित्वा, नगरद्वारे थकिते बहिनगरे वसित्वा, कालस्सेव असम्भिन्नेन विलेपनेन येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नं खो राजानं मागधं सेनियं बिम्बिसारं भगवा एतदवोच – ‘‘किस्स त्वं, महाराज, कालस्सेव आगतो असम्भिन्नेन विलेपनेना’’ति? अथ खो राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। अथ खो भगवा राजानं मागधं सेनियं बिम्बिसारं धम्मिया कथाय सन्दस्सेसि समादपेसि समुत्तेजेसि सम्पहंसेसि। अथ खो राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो भगवता धम्मिया कथाय सन्दस्सितो समादपितो समुत्तेजितो सम्पहंसितो उट्ठायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा भिक्खू पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर, भिक्खवे, भिक्खू राजानम्पि पस्सित्वा न मत्तं जानित्वा नहायन्ती’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम ते, भिक्खवे, मोघपुरिसा राजानम्पि पस्सित्वा न मत्तं जानित्वा नहायिस्सन्ति! नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु ओरेनद्धमासं नहायेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
३५८. तेन खो पन समयेन भिक्खू उण्हसमये परिळाहसमये कुक्कुच्चायन्ता न नहायन्ति, सेदगतेन गत्तेन सयन्ति। चीवरम्पि सेनासनम्पि दुस्सति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, उण्हसमये परिळाहसमये ओरेनद्धमासं नहायितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु ओरेनद्धमासं नहायेय्य, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो। दियड्ढो मासो सेसो गिम्हानन्ति गिम्हानं (इतिपि) वस्सानस्स पठमो मासो इच्चेते अड्ढतेय्यमासा उण्हसमयो परिळाहसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
३५९. तेन खो पन समयेन भिक्खू गिलाना होन्ति। गिलानपुच्छका भिक्खू गिलाने भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘कच्चावुसो, खमनीयं, कच्चि यापनीय’’न्ति? ‘‘पुब्बे मयं, आवुसो, ओरेनद्धमासं नहायाम, तेन नो फासु होति; इदानि पन ‘‘भगवता पटिक्खित्त’’न्ति कुक्कुच्चायन्ता न नहायाम, तेन नो न फासु होती’’ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, गिलानेन भिक्खुना ओरेनद्धमासं नहायितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु ओरेनद्धमासं नहायेय्य, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो। दियड्ढो मासो सेसो गिम्हानन्ति गिम्हानं (इतिपि) वस्सानस्स पठमो मासो इच्चेते अड्ढतेय्यमासा उण्हसमयो, परिळाहसमयो, गिलानसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
३६०. तेन खो पन समयेन भिक्खू नवकम्मं कत्वा कुक्कुच्चायन्ता न नहायन्ति। ते सेदगतेन गत्तेन सयन्ति। चीवरम्पि सेनासनम्पि दुस्सति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, कम्मसमये ओरेनद्धमासं नहायितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु ओरेनद्धमासं नहायेय्य, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो। दियड्ढो मासो सेसो गिम्हानन्ति वस्सानस्स पठमो मासो इच्चेते अड्ढतेय्यमासा उण्हसमयो, परिळाहसमयो, गिलानसमयो, कम्मसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
३६१. तेन खो पन समयेन भिक्खू अद्धानं गन्त्वा कुक्कुच्चायन्ता न नहायन्ति। ते सेदगतेन गत्तेन सयन्ति। चीवरम्पि सेनासनम्पि दुस्सति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, अद्धानगमनसमये ओरेनद्धमासं नहायितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु ओरेनद्धमासं नहायेय्य, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो। दियड्ढो मासो सेसो गिम्हानन्ति वस्सानस्स पठमो मासो इच्चेते अड्ढतेय्यमासा उण्हसमयो, परिळाहसमयो, गिलानसमयो, कम्मसमयो, अद्धानगमनसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
३६२. तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू अज्झोकासे चीवरकम्मं करोन्ता सरजेन वातेन ओकिण्णा होन्ति। देवो च थोकं थोकं फुसायति। भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता न नहायन्ति, किलिन्नेन गत्तेन सयन्ति। चीवरम्पि सेनासनम्पि दुस्सति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, वातवुट्ठिसमये ओरेनद्धमासं नहायितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३६३. ‘‘यो पन भिक्खु ओरेनद्धमासं नहायेय्य, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो। दियड्ढो मासो सेसो गिम्हानन्ति वस्सानस्स पठमो मासो इच्चेते अड्ढतेय्यमासा उण्हसमयो, परिळाहसमयो, गिलानसमयो, कम्मसमयो, अद्धानगमनसमयो, वातवुट्ठिसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
३६४. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
ओरेनद्धमासन्ति ऊनकद्धमासं।
नहायेय्याति चुण्णेन वा मत्तिकाय वा नहायति, पयोगे पयोगे दुक्कटं। नहानपरियोसाने, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञत्र समयाति ठपेत्वा समयं।
उण्हसमयो नाम दियड्ढो मासो सेसो गिम्हानं। परिळाहसमयो नाम वस्सानस्स पठमो मासो ‘‘इच्चेते अड्ढतेय्यमासा उण्हसमयो परिळाहसमयो’’ति नहायितब्बं।
गिलानसमयो नाम यस्स विना नहानेन न फासु होति। गिलानसमयोति नहायितब्बं।
कम्मसमयो नाम अन्तमसो परिवेणम्पि सम्मट्ठं होति। ‘‘कम्मसमयो’’ति नहायितब्बं।
अद्धानगमनसमयो नाम ‘‘अद्धयोजनं गच्छिस्सामी’’ति नहायितब्बं, गच्छन्तेन नहायितब्बं, गतेन नहायितब्बं।
वातवुट्ठिसमयो नाम भिक्खू सरजेन वातेन ओकिण्णा होन्ति, द्वे वा तीणि वा उदकफुसितानि काये पतितानि होन्ति। ‘‘वातवुट्ठिसमयो’’ति नहायितब्बं।
३६५. ऊनकद्धमासे ऊनकसञ्ञी, अञ्ञत्र समया, नहायति, आपत्ति पाचित्तियस्स। ऊनकद्धमासे वेमतिको, अञ्ञत्र समया, नहायति, आपत्ति पाचित्तियस्स। ऊनकद्धमासे अतिरेकसञ्ञी, अञ्ञत्र समया, नहायति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अतिरेकद्धमासे ऊनकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अतिरेकद्धमासे वेमतिको , आपत्ति दुक्कटस्स। अतिरेकद्धमासे अतिरेकसञ्ञी, अनापत्ति।
३६६. अनापत्ति समये, अद्धमासं नहायति, अतिरेकद्धमासं नहायति, पारं गच्छन्तो नहायति, सब्बपच्चन्तिमेसु जनपदेसु, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
नहानसिक्खापदं निट्ठितं सत्तमं।
८. दुब्बण्णकरणसिक्खापदं
३६७. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू च परिब्बाजका च साकेता सावत्थिं अद्धानमग्गप्पटिपन्ना होन्ति। अन्तरामग्गे चोरा निक्खमित्वा ते अच्छिन्दिंसु। सावत्थिया राजभटा निक्खमित्वा ते चोरे सभण्डे गहेत्वा भिक्खूनं सन्तिके दूतं पाहेसुं – ‘‘आगच्छन्तु, भदन्ता, सकं सकं चीवरं सञ्जानित्वा गण्हन्तू’’ति। भिक्खू न सञ्जानन्ति। ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भदन्ता अत्तनो अत्तनो चीवरं न सञ्जानिस्सन्ती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। अथ खो ते भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा भिक्खूनं तदनुच्छविकं तदनुलोमिकं धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, भिक्खवे, भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञपेस्सामि दस अत्थवसे पटिच्च – सङ्घसुट्ठुताय, सङ्घफासुताय…पे॰… सद्धम्मट्ठितिया, विनयानुग्गहाय। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३६८. ‘‘नवं पन भिक्खुना चीवरलाभेन तिण्णं दुब्बण्णकरणानं अञ्ञतरं दुब्बण्णकरणं आदातब्बं – नीलं वा कद्दमं वा काळसामं वा। अनादा चे भिक्खु तिण्णं दुब्बण्णकरणानं अञ्ञतरं दुब्बण्णकरणं नवं चीवरं परिभुञ्जेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
३६९. नवं नाम अकतकप्पं वुच्चति।
चीवरं नाम छन्नं चीवरानं अञ्ञतरं चीवरं।
तिण्णं दुब्बण्णकरणानं अञ्ञतरं दुब्बण्णकरणं आदातब्बन्ति अन्तमसो कुसग्गेनपि आदातब्बं।
नीलं नाम द्वे नीलानि – कंसनीलं, पलासनीलं।
कद्दमो नाम ओदको वुच्चति।
काळसामं नाम यंकिञ्चि काळसामकं काळकं (सी॰ स्या॰)।
अनादा चे भिक्खु तिण्णं दुब्बण्णकरणानं अञ्ञतरं दुब्बण्णकरणन्ति अन्तमसो कुसग्गेनपि अनादियित्वा तिण्णं दुब्बण्णकरणानं अञ्ञतरं दुब्बण्णकरणं नवं चीवरं परिभुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
३७०. अनादिन्ने अनादिन्नसञ्ञी परिभुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अनादिन्ने वेमतिको परिभुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अनादिन्ने आदिन्नसञ्ञी परिभुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
आदिन्ने अनादिन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। आदिन्ने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। आदिन्ने आदिन्नसञ्ञी, अनापत्ति।
३७१. अनापत्तिआदियित्वा परिभुञ्जति, कप्पो नट्ठो होति, कप्पकतोकासो जिण्णो होति, कप्पकतेन अकप्पकतं संसिब्बितं होति, अग्गळे अनुवाते परिभण्डे, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
दुब्बण्णकरणसिक्खापदं निट्ठितं अट्ठमं।
९. विकप्पनसिक्खापदं
३७२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो भातुनो सद्धिविहारिकस्स भिक्खुनो सामं चीवरं विकप्पेत्वा अप्पच्चुद्धारणं अपच्चुद्धारकं (सी॰ स्या॰) परिभुञ्जति। अथ खो सो भिक्खु भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि – ‘‘अयं, आवुसो, आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो मय्हं चीवरं सामं विकप्पेत्वा अप्पच्चुद्धारणं परिभुञ्जती’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो भिक्खुस्स सामं चीवरं विकप्पेत्वा अप्पच्चुद्धारणं परिभुञ्जिस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, उपनन्द, भिक्खुस्स सामं चीवरं विकप्पेत्वा अप्पच्चुद्धारणं परिभुञ्जसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, भिक्खुस्स सामं चीवरं विकप्पेत्वा अप्पच्चुद्धारणं परिभुञ्जिस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३७३. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुस्स वा भिक्खुनिया वा सिक्खमानाय वा सामणेरस्स वा सामणेरिया वा सामं चीवरं विकप्पेत्वा अप्पच्चुद्धारणं अपच्चुद्धारकं (सी॰ स्या॰) परिभुञ्जेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
३७४. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुस्साति अञ्ञस्स भिक्खुस्स।
भिक्खुनी नाम उभतोसङ्घे उपसम्पन्ना।
सिक्खमाना नाम द्वे वस्सानि छसु धम्मेसु सिक्खितसिक्खा।
सामणेरो नाम दससिक्खापदिको।
सामणेरी नाम दससिक्खापदिका।
सामन्ति सयं विकप्पेत्वा।
चीवरं नाम छन्नं चीवरानं अञ्ञतरं चीवरं विकप्पनुपगं पच्छिमं।
विकप्पना नाम द्वे विकप्पना – सम्मुखाविकप्पना च परम्मुखाविकप्पना च।
सम्मुखाविकप्पना नाम ‘‘इमं चीवरं तुय्हं विकप्पेमि इत्थन्नामस्स वा’’ति।
परम्मुखाविकप्पना नाम ‘‘इमं चीवरं विकप्पनत्थाय तुय्हं दम्मी’’ति। तेन वत्तब्बो – ‘‘को ते मित्तो वा सन्दिट्ठो वा’’ति? ‘‘इत्थन्नामो च इत्थन्नामो चा’’ति। तेन वत्तब्बो – ‘‘अहं तेसं दम्मि, तेसं सन्तकं परिभुञ्ज वा विस्सज्जेहि वा यथापच्चयं वा करोही’’ति।
अप्पच्चुद्धारणं नाम तस्स वा अदिन्नं, तस्स वा अविस्ससन्तो परिभुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
३७५. अप्पच्चुद्धारणे अप्पच्चुद्धारणसञ्ञी परिभुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अप्पच्चुद्धारणे वेमतिको परिभुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अप्पच्चुद्धारणे अप्पच्चुद्धारणसञ्ञी परिभुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अधिट्ठेति वा विस्सज्जेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। पच्चुद्धारणे अप्पच्चुद्धारणसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स । पच्चुद्धारणे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। पच्चुद्धारणे पच्चुद्धारणसञ्ञी, अनापत्ति।
३७६. अनापत्ति सो वा देति, तस्स वा विस्ससन्तो परिभुञ्जति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
विकप्पनसिक्खापदं निट्ठितं नवमं।
१०. चीवरअपनिधानसिक्खापदं
३७७. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन सत्तरसवग्गिया भिक्खू असन्निहितपरिक्खारा होन्ति। छब्बग्गिया भिक्खू सत्तरसवग्गियानं भिक्खूनं पत्तम्पि चीवरम्पि अपनिधेन्ति। सत्तरसवग्गिया भिक्खू छब्बग्गिये भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘देथावुसो, अम्हाकं पत्तम्पि चीवरम्पी’’ति। छब्बग्गिया भिक्खू हसन्ति, ते रोदन्ति। भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘किस्स तुम्हे, आवुसो, रोदथा’’ति? ‘‘इमे, आवुसो, छब्बग्गिया भिक्खू अम्हाकं पत्तम्पि चीवरम्पि अपनिधेन्ती’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खूनं पत्तम्पि चीवरम्पि अपनिधेस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, भिक्खूनं पत्तम्पि चीवरम्पि अपनिधेथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, भिक्खूनं पत्तम्पि चीवरम्पि अपनिधेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३७८. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुस्स पत्तं वा चीवरं वा निसीदनं वा सूचिघरं वा कायबन्धनं वा अपनिधेय्य वा अपनिधापेय्य वा, अन्तमसो हसापेक्खोपि, पाचित्तिय’’न्ति।
३७९. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुस्साति अञ्ञस्स भिक्खुस्स।
पत्तो नाम द्वे पत्ता – अयोपत्तो, मत्तिकापत्तो।
चीवरं नाम छन्नं चीवरानं अञ्ञतरं चीवरं, विकप्पनुपगं पच्छिमं।
निसीदनं नाम सदसं वुच्चति।
सूचिघरं नाम ससूचिकं वा असूचिकं वा।
कायबन्धनं नाम द्वे कायबन्धनानि – पट्टिका, सूकरन्तकं।
अपनिधेय्य वाति सयं अपनिधेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अपनिधापेय्य वाति अञ्ञं आणापेसि, आपत्ति पाचित्तियस्स। अपनिधापेय्य वा ति अय्यं आणापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। सकिं आणत्तो बहुकम्पि अपनिधेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अन्तमसो हसापेक्खोपीति कीळाधिप्पायो।
३८०. उपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी पत्तं वा चीवरं वा निसीदनं वा सूचिघरं वा कायबन्धनं वा अपनिधेति वा अपनिधापेति वा, अन्तमसो हसापेक्खोपि, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने वेमतिको…पे॰… उपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी पत्तं वा चीवरं वा निसीदनं वा सूचिघरं वा कायबन्धनं वा अपनिधेति वा अपनिधापेति वा, अन्तमसो हसापेक्खोपि, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञं परिक्खारं अपनिधेति वा अपनिधापेति वा, अन्तमसो हसापेक्खोपि, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्नस्स पत्तं वा चीवरं वा अञ्ञं वा परिक्खारं अपनिधेति वा अपनिधापेति वा, अन्तमसो हसापेक्खोपि, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स । अनुपसम्पन्ने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
३८१. अनापत्ति नहसाधिप्पायो, दुन्निक्खित्तं पटिसामेति, ‘‘धम्मिं कथं कत्वा दस्सामी’’ति पटिसामेति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
चीवरअपनिधानसिक्खापदं निट्ठितं दसमं।
सुरापानवग्गो छट्ठो।
तस्सुद्दानं –
सुरा अङ्गुलि हासो च तोयञ्च (इतिपि), अनादरियञ्च भिंसनं।
जोतिनहानदुब्बण्णं, सामं अपनिधेन चाति॥
७. सप्पाणकवग्गो
१. सञ्चिच्चसिक्खापदं
३८२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा उदायी इस्सासो होति, काका चस्स अमनापा होन्ति। सो काके विज्झित्वा विज्झित्वा सीसं छिन्दित्वा सूले पटिपाटिया ठपेसि। भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘केनिमे, आवुसो, काका जीविता वोरोपिता’’ति? ‘‘मया, आवुसो। अमनापा मे काका’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उदायी सञ्चिच्च पाणं जीविता वोरोपेस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, उदायि, सञ्चिच्च पाणं जीविता वोरोपेसीति? ‘‘सच्चं , भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, सञ्चिच्च पाणं जीविता वोरोपेस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३८३. ‘‘यो पन भिक्खु सञ्चिच्च पाणं जीविता वोरोपेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
३८४. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
सञ्चिच्चाति जानन्तो सञ्जानन्तो चेच्च अभिवितरित्वा वीतिक्कमो।
पाणो नाम तिरच्छानगतपाणो वुच्चति।
जीविता वोरोपेय्याति जीवितिन्द्रियं उपच्छिन्दति उपरोधेति सन्ततिं विकोपेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
३८५. पाणे पाणसञ्ञी जीविता वोरोपेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। पाणे वेमतिको जीविता वोरोपेति, आपत्ति दुक्कटस्स। पाणे अप्पाणसञ्ञी जीविता वोरोपेति, अनापत्ति। अप्पाणे पाणसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अप्पाणे वेमितको, आपत्ति दुक्कटस्स। अप्पाणे अप्पाणसञ्ञी, अनापत्ति।
३८६. अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, नमरणाधिप्पायस्स, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
सञ्चिच्चसिक्खापदं निट्ठितं पठमं।
२. सप्पाणकसिक्खापदं
३८७. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू जानं सप्पाणकं उदकं परिभुञ्जन्ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू जानं सप्पाणकं उदकं परिभुञ्जिस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, जानं सप्पाणकं उदकं परिभुञ्जथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, जानं सप्पाणकं उदकं परिभुञ्जिस्सथ! नेतं , मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३८८. ‘‘यो पन भिक्खु जानं सप्पाणकं उदकं परिभुञ्जेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
३८९. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
जानाति नाम सामं वा जानाति, अञ्ञे वा तस्स आरोचेन्ति। ‘‘सप्पाणक’’न्ति जानन्तो, ‘‘परिभोगेन मरिस्सन्ती’’ति जानन्तो परिभुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
३९०. सप्पाणके सप्पाणकसञ्ञी परिभुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। सप्पाणके वेमतिको परिभुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स । सप्पाणके अप्पाणकसञ्ञी परिभुञ्जति, अनापत्ति। अप्पाणके सप्पाणकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अप्पाणके वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अप्पाणके अप्पाणकसञ्ञी, अनापत्ति।
३९१. अनापत्ति ‘‘सप्पाणक’’न्ति अजानन्तो, ‘‘अप्पाणक’’न्ति जानन्तो, ‘‘परिभोगेन न मरिस्सन्ती’’ति जानन्तो परिभुञ्जति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
सप्पाणकसिक्खापदं निट्ठितं दुतियं।
३. उक्कोटनसिक्खापदं
३९२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू जानं यथाधम्मं निहताधिकरणं पुनकम्माय उक्कोटेन्ति – ‘‘अकतं कम्मं दुक्कटं कम्मं पुन कातब्बं कम्मं अनिहतं दुन्निहतं पुन निहनितब्ब’’न्ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू जानं यथाधम्मं निहताधिकरणं पुनकम्माय उक्कोटेस्सन्ती’’ति …पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, जानं यथाधम्मं निहताधिकरणं पुनकम्माय उक्कोटेथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, जानं यथाधम्मं निहताधिकरणं पुनकम्माय उक्कोटेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३९३. ‘‘यो पन भिक्खु जानं यथाधम्मं निहताधिकरणं पुनकम्माय उक्कोटेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
३९४. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
जानाति नाम सामं वा जानाति, अञ्ञे वा तस्स आरोचेन्ति, सो वा आरोचेति।
यथाधम्मं नाम धम्मेन विनयेन सत्थुसासनेन कतं, एतं यथाधम्मं नाम।
अधिकरणं नाम चत्तारि अधिकरणानि – विवादाधिकरणं, अनुवादाधिकरणं, आपत्ताधिकरणं, किच्चाधिकरणं।
पुनकम्माय उक्कोटेय्याति ‘‘अकतं कम्मं दुक्कटं कम्मं पुनकातब्बं कम्मं अनिहतं दुन्निहतं पुन निहनितब्बं’’ति उक्कोटेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
३९५. धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी उक्कोटेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। धम्मकम्मे वेमतिको उक्कोटेति, आपत्ति दुक्कटस्स। धम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी उक्कोटेति, अनापत्ति। अधम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी, अनापत्ति।
३९६. अनापत्ति ‘‘अधम्मेन वा वग्गेन वा न कम्मारहस्स वा कम्मं कत’’न्ति जानन्तो उक्कोटेति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
उक्कोटनसिक्खापदं निट्ठितं ततियं।
४. दुट्ठुल्लसिक्खापदं
३९७. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो सञ्चेतनिकं सुक्कविस्सट्ठिं आपत्तिं आपज्जित्वा भातुनो सद्धिविहारिकस्स भिक्खुनो आरोचेसि – ‘‘अहं, आवुसो, सञ्चेतनिकं सुक्कविस्सट्ठिं आपत्तिं आपन्नो। मा कस्सचि आरोचेही’’ति। तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सञ्चेतनिकं सुक्कविस्सट्ठिं आपत्तिं आपज्जित्वा सङ्घं तस्सा आपत्तिया परिवासं याचि। तस्स सङ्घो तस्सा आपत्तिया परिवासं अदासि। सो परिवसन्तो तं भिक्खुं पस्सित्वा एतदवोच – ‘‘अहं, आवुसो, सञ्चेतनिकं सुक्कविस्सट्ठिं आपत्तिं आपज्जित्वा सङ्घं तस्सा आपत्तिया परिवासं याचिं, तस्स मे सङ्घो तस्सा आपत्तिया परिवासं अदासि, सोहं परिवसामि, वेदियामहं वेदयामहं (स्या॰), आवुसो, वेदियती’’ति मं आयस्मा धारेतू’’ति।
‘‘किं नु खो, आवुसो, यो अञ्ञोपि इमं आपत्तिं आपज्जति सोपि एवं करोती’’ति? ‘‘एवमावुसो’’ति। ‘‘अयं, आवुसो, आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो सञ्चेतनिकं सुक्कविस्सट्ठिं आपत्तिं आपज्जित्वा आपज्जि (?) सो मे आरोचेति मा कस्सचि आरोचेही’’ति। ‘‘किं पन त्वं, आवुसो, पटिच्छादेसी’’ति? ‘‘एवमावुसो’’ति। अथ खो सो भिक्खु भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खु भिक्खुस्स जानं दुट्ठुल्लं आपत्तिं पटिच्छादेस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, भिक्खु, भिक्खुस्स जानं दुट्ठुल्लं आपत्तिं पटिच्छादेसीति। ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, भिक्खुस्स जानं दुट्ठुल्लं आपत्तिं पटिच्छादेस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३९८. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुस्स जानं दुट्ठुल्लं आपत्तिं पटिच्छादेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
३९९. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुस्साति अञ्ञस्स भिक्खुस्स।
जानाति नाम सामं वा जानाति अञ्ञे वा तस्स आरोचेन्ति, सो वा आरोचेति।
दुट्ठुल्ला नाम आपत्ति चत्तारि च पाराजिकानि तेरस च सङ्घादिसेसा।
पटिच्छादेय्याति ‘‘इमं जानित्वा चोदेस्सन्ति, सारेस्सन्ति खुंसेस्सन्ति, वम्भेस्सन्ति, मङ्कुं करिस्सन्ति नारोचेस्सामी’’ति धुरं निक्खित्तमत्ते, आपत्ति पाचित्तियस्स।
४००. दुट्ठुल्लाय आपत्तिया दुट्ठुल्लापत्तिसञ्ञी पटिच्छादेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। दुट्ठुल्लाय आपत्तिया वेमतिको पटिच्छादेति , आपत्ति दुक्कटस्स। दुट्ठुल्लाय आपत्तिया अदुट्ठुल्लापत्तिसञ्ञी पटिच्छादेति, आपत्ति दुक्कटस्स। अदुट्ठुल्लं आपत्तिं पटिच्छादेति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्नस्स दुट्ठुल्लं वा अदुट्ठुल्लं वा अज्झाचारं पटिच्छादेति, आपत्ति दुक्कटस्स। अदुट्ठुल्लाय आपत्तिया दुट्ठुल्लापत्तिसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अदुट्ठुल्लाय आपत्तिया वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अदुट्ठुल्लाय आपत्तिया अदुट्ठुल्लापत्तिसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
४०१. अनापत्ति – ‘‘सङ्घस्स भण्डनं वा कलहो वा विग्गहो वा विवादो वा भविस्सती’’ति नारोचेति, ‘‘सङ्घभेदो वा सङ्घराजि वा भविस्सती’’ति नारोचेति, ‘‘अयं कक्खळो फरुसो जीवितन्तरायं वा ब्रह्मचरियन्तरायं वा करिस्सती’’ति नारोचेति, अञ्ञे पतिरूपे भिक्खू अपस्सन्तो नारोचेति, नछादेतुकामो नारोचेति, ‘‘पञ्ञायिस्सति सकेन कम्मेना’’ति नारोचेति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
दुट्ठुल्लसिक्खापदं निट्ठितं चतुत्थं।
५. ऊनवीसतिवस्ससिक्खापदं
४०२. तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे। इदं वत्थु महाव॰ ९९ तेन खो पन समयेन राजगहे सत्तरसवग्गिया दारका सहायका होन्ति। उपालिदारको तेसं पामोक्खो होति। अथ खो उपालिस्स मातापितूनं एतदहोसि – ‘‘केन नु खो उपायेन उपालि अम्हाकं अच्चयेन सुखञ्च जीवेय्य न च किलमेय्या’’ति? अथ खो उपालिस्स मातापितूनं एतदहोसि – ‘‘सचे खो उपालि लेखं सिक्खेय्य, एवं खो उपालि अम्हाकं अच्चयेन सुखञ्च जीवेय्य, न च किलमेय्या’’ति। अथ खो उपालिस्स मातापितूनं एतदहोसि – ‘‘सचे खो उपालि लेखं सिक्खिस्सति, अङ्गुलियो दुक्खा भविस्सन्ति। सचे खो उपालि गणनं सिक्खेय्य, एवं खो उपालि अम्हाकं अच्चयेन सुखञ्च जीवेय्य न च किलमेय्या’’ति। अथ खो उपालिस्स मातापितूनं एतदहोसि – ‘‘सचे खो उपालि गणनं सिक्खिस्सति, उरस्स दुक्खो भविस्सति। सचे खो उपालि रूपं सिक्खेय्य, एवं खो उपालि अम्हाकं अच्चयेन सुखञ्च जीवेय्य न च किलमेय्या’’ति। अथ खो उपालिस्स मातापितूनं एतदहोसि – ‘‘सचे खो उपालि रूपं सिक्खिस्सति, अक्खीनि दुक्खा भविस्सन्ति। इमे खो समणा सक्यपुत्तिया सुखसीला सुखसमाचारा सुभोजनानि भुञ्जित्वा निवातेसु सयनेसु सयन्ति। सचे खो उपालि समणेसु सक्यपुत्तियेसु पब्बजेय्य, एवं खो उपालि अम्हाकं अच्चयेन सुखञ्च जीवेय्य, न च किलमेय्या’’ति।
अस्सोसि खो उपालिदारको मातापितूनं इमं कथासल्लापं। अथ खो उपालिदारको येन ते दारका तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा ते दारके एतदवोच – ‘‘एथ मयं, अय्या, समणेसु सक्यपुत्तियेसु पब्बजिस्सामा’’ति। ‘‘सचे खो त्वं, अय्य, पब्बजिस्ससि, एवं मयम्पि पब्बजिस्सामा’’ति। अथ खो ते दारका एकमेकस्स मातापितरो उपसङ्कमित्वा एतदवोचुं – ‘‘अनुजानाथ मं अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति। अथ खो तेसं दारकानं मातापितरो – ‘‘सब्बेपिमे दारका समानच्छन्दा कल्याणाधिप्पाया’’ति अनुजानिंसु। ते भिक्खू उपसङ्कमित्वा पब्बज्जं याचिंसु। ते भिक्खू पब्बाजेसुं उपसम्पादेसुं। ते रत्तिया पच्चूससमयं पच्चुट्ठाय रोदन्ति – ‘‘यागुं देथ , भत्तं देथ, खादनीयं देथा’’ति। भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘आगमेथ, आवुसो, याव रत्ति विभायति। सचे यागु भविस्सति, पिविस्सथ। सचे भत्तं भविस्सति, भुञ्जिस्सथ। सचे खादनीयं भविस्सति, खादिस्सथ। नो चे भविस्सति यागु वा भत्तं वा खादनीयं वा, पिण्डाय चरित्वा भुञ्जिस्सथा’’ति। एवम्पि खो ते भिक्खू भिक्खूहि वुच्चमाना रोदन्तियेव – ‘‘यागुं देथ, भत्तं देथ, खादनीयं देथा’’ति। सेनासनं ऊहदन्तिपि उम्मिहन्तिपि।
अस्सोसि खो भगवा रत्तिया पच्चूससमयं पच्चुट्ठाय दारकसद्दं। सुत्वान आयस्मन्तं आनन्दं आमन्तेसि – ‘‘किं नु खो सो, आनन्द, दारकसद्दो’’ति? अथ खो आयस्मा आनन्दो भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा भिक्खू पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर, भिक्खवे, भिक्खू जानं ऊनवीसतिवस्सं पुग्गलं उपसम्पादेन्ती’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम ते, भिक्खवे, मोघपुरिसा जानं ऊनवीसतिवस्सं पुग्गलं उपसम्पादेस्सन्ति! ऊनकवीसतिवस्सो, भिक्खवे, पुग्गलो अक्खमो होति सीतस्स उण्हस्स जिघच्छाय पिपासाय डंसमकसवातातपसरीसपसम्फस्सानं दुरुत्तानं दुरागतानं वचनपथानं उप्पन्नानं सारीरिकानं वेदनानं दुक्खानं तिब्बानं खरानं कटुकानं असातानं अमनापानं पाणहरानं अनधिवासकजातिको होति। वीसतिवस्सोव खो, भिक्खवे, पुग्गलो खमो होति सीतस्स उण्हस्स…पे॰… पाणहरानं अधिवासकजातिको होति। नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४०३. ‘‘यो पन भिक्खु जानं ऊनवीसतिवस्सं पुग्गलं उपसम्पादेय्य, सो च पुग्गलो अनुपसम्पन्नो , ते च भिक्खू गारय्हा, इदं तस्मिं पाचित्तिय’’न्ति।
४०४. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
जानाति नाम सामं वा जानाति, अञ्ञे वा तस्स आरोचेन्ति, सो वा आरोचेति।
ऊनवीसतिवस्सो नाम अप्पत्तवीसतिवस्सो।
‘‘उपसम्पादेस्सामी’’ति गणं वा आचरियं वा पत्तं वा चीवरं वा परियेसति, सीमं वा सम्मन्नति सम्मनति (क॰), आपत्ति दुक्कटस्स। ञत्तिया दुक्कटं। द्वीहि कम्मवाचाहि दुक्कटा। कम्मवाचापरियोसाने उपज्झायस्स आपत्ति पाचित्तियस्स। गणस्स च आचरियस्स च आपत्ति दुक्कटस्स।
४०५. ऊनवीसतिवस्से ऊनवीसतिवस्ससञ्ञी उपसम्पादेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। ऊनवीसतिवस्से वेमतिको उपसम्पादेति, आपत्ति दुक्कटस्स। ऊनवीसतिवस्से परिपुण्णवीसतिवस्ससञ्ञी उपसम्पादेति, अनापत्ति। परिपुण्णवीसतिवस्से ऊनवीसतिवस्ससञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। परिपुण्णवीसतिवस्से वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। परिपुण्णवीसतिवस्से परिपुण्णवीसतिवस्ससञ्ञी, अनापत्ति।
४०६. अनापत्ति ऊनवीसतिवस्सं परिपुण्णवीसतिवस्ससञ्ञी उपसम्पादेति, परिपुण्णवीसतिवस्सं परिपुण्णवीसतिवस्ससञ्ञी उपसम्पादेति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
ऊनवीसतिवस्ससिक्खापदं निट्ठितं पञ्चमं।
६. थेय्यसत्थसिक्खापदं
४०७. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो सत्थो राजगहा पटियालोकं गन्तुकामो होति। अञ्ञतरो भिक्खु ते मनुस्से एतदवोच – ‘‘अहम्पायस्मन्तेहि सद्धिं गमिस्सामी’’ति। ‘‘मयं खो, भन्ते, सुङ्कं परिहरिस्सामा’’ति। ‘‘पजानाथावुसो’’ति। अस्सोसुं खो कम्मिया कम्मिका (सी॰ स्या॰) – ‘‘सत्थो किर सुङ्कं परिहरिस्सती’’ति। ते मग्गे परियुट्ठिंसु। अथ खो ते कम्मिका तं सत्थं गहेत्वा अच्छिन्दित्वा तं भिक्खुं एतदवोचुं – ‘‘किस्स त्वं, भन्ते, जानं थेय्यसत्थेन सद्धिं गच्छसी’’ति? पलिबुन्धेत्वा मुञ्चिंसु। अथ खो सो भिक्खु सावत्थिं गन्त्वा भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खु जानं थेय्यसत्थेन सद्धिं संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जिस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, भिक्खु, जानं थेय्यसत्थेन सद्धिं संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, जानं थेय्यसत्थेन सद्धिं संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जिस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४०८. ‘‘यो पन भिक्खु जानं थेय्यसत्थेन सद्धिं संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जेय्य, अन्तमसो गामन्तरम्पि, पाचित्तिय’’न्ति।
४०९. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
जानाति नाम सामं वा जानाति, अञ्ञे वा तस्स आरोचेन्ति, सो वा आरोचेति।
थेय्यसत्थो नाम चोरा कतकम्मा वा होन्ति अकतकम्मा वा, राजानं वा थेय्यं गच्छन्ति सुङ्कं वा परिहरन्ति।
सद्धिन्ति एकतो।
संविधायाति – ‘‘गच्छामावुसो, गच्छाम भन्ते; गच्छाम भन्ते, गच्छामावुसो, अज्ज वा हिय्यो वा परे वा गच्छामा’’ति संविदहति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अन्तमसो गामन्तरम्पीति कुक्कुटसम्पाते गामे गामन्तरे गामन्तरे आपत्ति पाचित्तियस्स। अगामके अरञ्ञे अद्धयोजने अद्धयोजने आपत्ति पाचित्तियस्स।
४१०. थेय्यसत्थे थेय्यसत्थसञ्ञी संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जति, अन्तमसो गामन्तरम्पि, आपत्ति पाचित्तियस्स। थेय्यसत्थे वेमतिको संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जति, अन्तमसो गामन्तरम्पि, आपत्ति दुक्कटस्स। थेय्यसत्थे अथेय्यसत्थसञ्ञी संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जति, अन्तमसो गामन्तरम्पि, अनापत्ति। भिक्खु संविदहति, मनुस्सा न संविदहन्ति, आपत्ति दुक्कटस्स। अथेय्यसत्थे थेय्यसत्थसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अथेय्यसत्थे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अथेय्यसत्थे अथेय्यसत्थसञ्ञी अनापत्ति।
४११. अनापत्ति असंविदहित्वा गच्छति, मनुस्सा संविदहन्ति भिक्खु न संविदहति, विसङ्केतेन गच्छति, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
थेय्यसत्थसिक्खापदं निट्ठितं छट्ठं।
७. संविधानसिक्खापदं
४१२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु कोसलेसु जनपदे सावत्थिं गच्छन्तो अञ्ञतरेन गामद्वारेन अतिक्कमति। अञ्ञतरा इत्थी सामिकेन सह भण्डित्वा गामतो निक्खमित्वा तं भिक्खुं पस्सित्वा एतदवोच – ‘‘कहं, भन्ते, अय्यो गमिस्सती’’ति? ‘‘सावत्थिं खो अहं, भगिनि, गमिस्सामी’’ति। ‘‘अहं अय्येन सद्धिं गमिस्सामी’’ति। ‘‘एय्यासि, भगिनी’’ति। अथ खो तस्सा इत्थिया सामिको गामतो निक्खमित्वा मनुस्से पुच्छि – ‘‘अपाय्यो अपय्या (सी॰ स्या॰) एवरूपिं इत्थिं पस्सेय्याथा’’ति? ‘‘एसाय्यो, पब्बजितेन सह गच्छती’’ति। अथ खो सो पुरिसो अनुबन्धित्वा तं भिक्खुं गहेत्वा आकोटेत्वा मुञ्चि। अथ खो सो भिक्खु अञ्ञतरस्मिं रुक्खमूले पधूपेन्तो निसीदि। अथ खो सा इत्थी तं पुरिसं एतदवोच – ‘‘नाय्यो सो भिक्खु मं निप्पातेसि; अपिच, अहमेव तेन भिक्खुना सद्धिं गच्छामि; अकारको सो भिक्खु; गच्छ, नं खमापेही’’ति। अथ खो सो पुरिसो तं भिक्खुं खमापेसि। अथ खो सो भिक्खु सावत्थिं गन्त्वा भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खु मातुगामेन सद्धिं संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जिस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, भिक्खु, मातुगामेन सद्धिं संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, मातुगामेन सद्धिं संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जिस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं, उद्दिसेय्याथ –
४१३. ‘‘यो पन भिक्खु मातुगामेन सद्धिं संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जेय्य, अन्तमसो गामन्तरम्पि, पाचित्तिय’’न्ति।
४१४. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
मातुगामो नाम मनुस्सित्थी, न यक्खी न पेती न तिरच्छानगता विञ्ञू पटिबला सुभासितदुब्भासितं दुट्ठुल्लादुट्ठुल्लं आजानितुं।
सद्धिन्ति एकतो।
संविधायाति – ‘‘गच्छाम भगिनि, गच्छामाय्य, गच्छामाय्य, गच्छाम भगिनि, अज्ज वा हिय्यो वा परे वा गच्छामा’’ति संविदहति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अन्तमसो गामन्तरम्पीति कुक्कुटसम्पाते गामे गामन्तरे गामन्तरे आपत्ति पाचित्तियस्स। अगामके अरञ्ञे अद्धयोजने अद्धयोजने आपत्ति पाचित्तियस्स।
४१५. मातुगामे मातुगामसञ्ञी संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जति, अन्तमसो गामन्तरम्पि, आपत्ति पाचित्तियस्स। मातुगामे वेमतिको संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जति, अन्तमसो गामन्तरम्पि, आपत्ति पाचित्तियस्स। मातुगामे अमातुगामसञ्ञी संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जति, अन्तमसो गामन्तरम्पि, आपत्ति पाचित्तियस्स।
भिक्खु संविदहति मातुगामो न संविदहति, आपत्ति दुक्कटस्स। यक्खिया वा पेतिया पण्डकेन वा तिरच्छानगतमनुस्सविग्गहित्थिया वा सद्धिं संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जति, अन्तमसो गामन्तरम्पि, आपत्ति दुक्कटस्स। अमातुगामे मातुगामसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अमातुगामे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अमातुगामे अमातुगामसञ्ञी, अनापत्ति।
४१६. अनापत्ति असंविदहित्वा गच्छति, मातुगामो संविदहति भिक्खु न संविदहति, विसङ्केतेन गच्छति, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
संविधानसिक्खापदं निट्ठितं सत्तमं।
८. अरिट्ठसिक्खापदं
४१७. इदं वत्थु चूळव॰ ६५; म॰ नि॰ १.२३४ तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन अरिट्ठस्स नाम भिक्खुनो गद्धबाधिपुब्बस्स गन्धबाधिपुब्बस्स (स्या॰ क॰) एवरूपं पापकं दिट्ठिगतं उप्पन्नं होति – ‘‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’ति। अस्सोसुं खो सम्बहुला भिक्खू – ‘‘अरिट्ठस्स किर नाम भिक्खुनो गद्धबाधिपुब्बस्स एवरूपं पापकं दिट्ठिगतं उप्पन्नं – ‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता, ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’’ति। अथ खो ते भिक्खू येन अरिट्ठो भिक्खु गद्धबाधिपुब्बो तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा अरिट्ठं भिक्खुं गद्धबाधिपुब्बं एतदवोचुं – ‘‘सच्चं किर ते, आवुसो अरिट्ठ, एवरूपं पापकं दिट्ठिगतं उप्पन्नं – ‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता, ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’ति? ‘‘एवंब्याखो अहं, आवुसो, भगवता धम्मं देसितं आजानामि – ‘यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’’ति।
‘‘मा, आवुसो अरिट्ठ, एवं अवच। मा भगवन्तं अब्भाचिक्खि। न हि साधु भगवतो अब्भक्खानं अब्भाचिक्खनं (इतिपि)। न हि भगवा एवं वदेय्य । अनेकपरियायेनावुसो अरिट्ठ, अन्तरायिका धम्मा अन्तरायिका वुत्ता भगवता। अलञ्च पन ते पटिसेवतो अन्तरायाय। अप्पस्सादा कामा वुत्ता भगवता बहुदुक्खा बहुपायासा, आदीनवो एत्थ भिय्यो। अट्ठिकङ्कलूपमा कामा वुत्ता भगवता बहुदुक्खा बहुपायासा, आदीनवो एत्थ भिय्यो। मंसपेसूपमा कामा वुत्ता भगवता…पे॰… तिणुक्कूपमा कामा वुत्ता भगवता… अङ्गारकासूपमा कामा वुत्ता भगवता… सुपिनकूपमा कामा वुत्ता भगवता… याचितकूपमा कामा वुत्ता भगवता… रुक्खफलूपमा कामा वुत्ता भगवता… असिसूनूपमा कामा वुत्ता भगवता… सत्तिसूलूपमा कामा वुत्ता भगवता… सप्पसिरूपमा कामा वुत्ता भगवता बहुदुक्खा बहुपायासा, आदीनवो एत्थ भिय्यो’’ति।
एवम्पि खो अरिट्ठो भिक्खु गद्धबाधिपुब्बो तेहि भिक्खूहि वुच्चमानो तथेव तं पापकं दिट्ठिगतं थामसा परामासा अभिनिविस्स वोहरति – ‘‘एवंब्याखो अहं, आवुसो, भगवता धम्मं देसितं आजानामि, – ‘यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता, ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’’ति। यतो च खो ते भिक्खू नासक्खिंसु अरिट्ठं भिक्खुं गद्धबाधिपुब्बं एतस्मा पापका दिट्ठिगता विवेचेतुं, अथ खो ते भिक्खू येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा अरिट्ठं भिक्खुं गद्धबाधिपुब्बं पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर ते, अरिट्ठ, एवरूपं पापकं दिट्ठिगतं उप्पन्नं – ‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’’ति ? ‘‘एवंब्याखो अहं, भन्ते, भगवता धम्मं देसितं आजानामि – ‘यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’’ति।
कस्स नु खो नाम त्वं, मोघपुरिस, मया एवं धम्मं देसितं आजानासि? ननु मया, मोघपुरिस, अनेकपरियायेन अन्तरायिका धम्मा अन्तरायिका वुत्ता। अलञ्च पन ते पटिसेवतो अन्तरायाय। अप्पस्सादा कामा वुत्ता मया बहुदुक्खा बहुपायासा, आदीनवो एत्थ भिय्यो। अट्ठिकङ्कलूपमा कामा वुत्ता मया…पे॰… मंसपेसूपमा कामा वुत्ता मया… तिणुक्कूपमा कामा वुत्ता मया… अङ्गारकासूपमा कामा वुत्ता मया… सुपिनकूपमा कामा वुत्ता मया… याचितकूपमा कामा वुत्ता मया… रुक्खफलूपमा कामा वुत्ता मया… असिसूनूपमा कामा वुत्ता मया… सत्तिसूलूपमा कामा वुत्ता मया… सप्पसिरूपमा कामा वुत्ता मया बहुदुक्खा बहुपायासा, आदीनवो एत्थ भिय्यो। अथ च पन त्वं, मोघपुरिस, अत्तना दुग्गहितेन अम्हे चेव अब्भाचिक्खसि, अत्तानञ्च खणसि, बहुञ्च अपुञ्ञं पसवसि। तञ्हि ते, मोघपुरिस, भविस्सति दीघरत्तं अहिताय दुक्खाय। नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰…। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४१८. ‘‘यो पन भिक्खु एवं वदेय्य – ‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता, ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’ति सो भिक्खु भिक्खूहि एवमस्स वचनीयो – ‘मायस्मा एवं अवच, मा भगवन्तं अब्भाचिक्खि, न हि साधु भगवतो अब्भक्खानं, न हि भगवा एवं वदेय्य, अनेकपरियायेनावुसो, अन्तरायिका धम्मा अन्तरायिका वुत्ता भगवता, अलञ्च पन ते पटिसेवतो अन्तरायाया’ति। एवञ्च एवञ्च पन (क॰) सो भिक्खु भिक्खूहि वुच्चमानो तथेव पग्गण्हेय्य, सो भिक्खु भिक्खूहि यावततियं समनुभासितब्बो तस्स पटिनिस्सग्गाय। यावततियञ्चे समनुभासियमानो तं पटिनिस्सज्जेय्य, इच्चेतं कुसलं, नो चे पटिनिस्सज्जेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
४१९. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
एवं वदेय्याति – ‘‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’ति।
सो भिक्खूति यो सो एवंवादी भिक्खु।
भिक्खूहीति अञ्ञेहि भिक्खूहि। ये पस्सन्ति ये सुणन्ति तेहि वत्तब्बो – ‘‘मायस्मा एवं अवच, मा भगवन्तं अब्भाचिक्खि, न हि साधु भगवतो अब्भक्खानं, न हि भगवा एवं वदेय्य, अनेकपरियायेनावुसो अन्तरायिका धम्मा अन्तरायिका वुत्ता भगवता। अलञ्च पन ते पटिसेवतो अन्तरायाया’’ति। दुतियम्पि वत्तब्बो। ततियम्पि वत्तब्बो। सचे पटिनिस्सज्जति , इच्चेतं कुसलं; नो चे पटिनिस्सज्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। सुत्वा न वदन्ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो भिक्खु सङ्घमज्झम्पि आकड्ढित्वा वत्तब्बो – ‘‘मायस्मा एवं अवच, मा भगवन्तं अब्भाचिक्खि, न हि साधु भगवतो अब्भक्खानं, न हि भगवा एवं वदेय्य, अनेकपरियायेनावुसो अन्तरायिका धम्मा अन्तरायिका वुत्ता भगवता। अलञ्च पन ते पटिसेवतो अन्तरायाया’’ति। दुतियम्पि वत्तब्बो। ततियम्पि वत्तब्बो। सचे पटिनिस्सज्जति, इच्चेतं कुसलं। नो चे पटिनिस्सज्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो भिक्खु समनुभासितब्बो। एवञ्च पन, भिक्खवे, समनुभासितब्बो। ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
४२०. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। इत्थन्नामस्स भिक्खुनो एवरूपं पापकं दिट्ठिगतं उप्पन्नं – ‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता, ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’ति। सो तं दिट्ठिं न पटिनिस्सज्जति। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुं समनुभासेय्य – तस्सा दिट्ठिया पटिनिस्सग्गाय। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। इत्थन्नामस्स भिक्खुनो एवरूपं पापकं दिट्ठिगतं उप्पन्नं – ‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता, ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’ति। सो तं दिट्ठिं न पटिनिस्सज्जति। सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुं समनुभासति तस्सा दिट्ठिया पटिनिस्सग्गाय। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स भिक्खुनो समनुभासना, तस्सा दिट्ठिया पटिनिस्सग्गाय, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘दुतियम्पि एतमत्थं वदामि…पे॰… ततियम्पि एतमत्थं वदामि – ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। इत्थन्नामस्स भिक्खुनो एवरूपं पापकं दिट्ठिगतं उप्पन्नं – ‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’ति । सो तं दिट्ठिं न पटिनिस्सज्जति। सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुं समनुभासति तस्सा दिट्ठिया पटिनिस्सग्गाय। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स भिक्खुनो समनुभासना, तस्सा दिट्ठिया पटिनिस्सग्गाय, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘समनुभट्ठो सङ्घेन इत्थन्नामो भिक्खु, तस्सा दिट्ठिया पटिनिस्सग्गाय। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति।
ञत्तिया दुक्कटं। द्वीहि कम्मवाचाहि दुक्कटा। कम्मवाचापरियोसाने आपत्ति पाचित्तियस्स।
४२१. धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी न पटिनिस्सज्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। धम्मकम्मे वेमतिको न पटिनिस्सज्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स धम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी न पटिनिस्सज्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अधम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
४२२. अनापत्ति असमनुभासन्तस्स, पटिनिस्सज्जन्तस्स, उम्मत्तकस्साति।
अरिट्ठसिक्खापदं निट्ठितं अट्ठमं।
९. उक्खित्तसम्भोगसिक्खापदं
४२३. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू जानं तथावादिना अरिट्ठेन भिक्खुना भिक्खुना गद्धबाधिपुब्बेन (?) अकटानुधम्मेन तं दिट्ठिं अप्पटिनिस्सट्ठेन सद्धिं सम्भुञ्जन्तिपि संवसन्तिपि सहापि सेय्यं कप्पेन्ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू जानं तथावादिना अरिट्ठेन भिक्खुना भिक्खुना गद्धबाधिपुब्बेन (?) अकटानुधम्मेन तं दिट्ठिं अप्पटिनिस्सट्ठेन सद्धिं सम्भुञ्जिस्सन्तिपि संवसिस्सन्तिपि सहापि सेय्यं कप्पेस्सन्तीति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, जानं तथावादिना अरिट्ठेन भिक्खुना भिक्खुना गद्धबाधिपुब्बेन (?) अकटानुधम्मेन तं दिट्ठिं अप्पटिनिस्सट्ठेन सद्धिं सम्भुञ्जथापि संवसथापि सहापि सेय्यं कप्पेथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, जानं तथावादिना अरिट्ठेन भिक्खुना भिक्खुना गद्धबाधिपुब्बने (?) अकटानुधम्मेन तं दिट्ठिं अप्पटिनिस्सट्ठेन सद्धिं सम्भुञ्जिस्सथापि संवसिस्सथापि सहापि सेय्यं कप्पेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४२४. ‘‘यो पन भिक्खु जानं तथावादिना भिक्खुना अकटानुधम्मेन तं दिट्ठिं अप्पटिनिस्सट्ठेन सद्धिं सम्भुञ्जेय्य वा संवसेय्य वा सह वा सेय्यं कप्पेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
४२५. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
जानाति नाम सामं वा जानाति, अञ्ञे वा तस्स आरोचेन्ति, सो वा आरोचेति।
तथावादिनाति – ‘‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता, ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’ति एवं वादिना।
अकटानुधम्मो नाम उक्खित्तो अनोसारितो।
तं दिट्ठिं अप्पटिनिस्सट्ठेन सद्धिन्ति एतं दिट्ठिं अप्पटिनिस्सट्ठेन सद्धिं।
सम्भुञ्जेय्य वाति सम्भोगो नाम द्वे सम्भोगा – आमिससम्भोगो च धम्मसम्भोगो च। आमिससम्भोगो नाम आमिसं देति वा पटिग्गण्हाति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। धम्मसम्भोगो नाम उद्दिसति वा उद्दिसापेति वा, पदेन उद्दिसति वा उद्दिसापेति वा, पदे पदे आपत्ति पाचित्तियस्स। अक्खराय उद्दिसति वा उद्दिसापेति वा, अक्खरक्खराय आपत्ति पाचित्तियस्स।
संवसेय्य वाति उक्खित्तकेन सद्धिं उपोसथं वा पवारणं वा सङ्घकम्मं वा करोति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
सह वा सेय्यं कप्पेय्याति एकच्छन्ने उक्खित्तके निपन्ने भिक्खु निपज्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। भिक्खु निपन्ने उक्खित्तको निपज्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उभो वा निपज्जन्ति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उट्ठहित्वा पुनप्पुनं निपज्जन्ति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
४२६. उक्खित्तके उक्खित्तकसञ्ञी सम्भुञ्जति वा संवसति वा सह वा सेय्यं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उक्खित्तके वेमतिको सम्भुञ्जति वा संवसति वा सह वा सेय्यं कप्पेति, आपत्ति दुक्कटस्स। उक्खित्तके अनुक्खित्तकसञ्ञी सम्भुञ्जति वा संवसति वा सह वा सेय्यं कप्पेति, अनापत्ति । अनुक्खित्तके उक्खित्तकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुक्खित्तके वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुक्खित्तके अनुक्खित्तकसञ्ञी, अनापत्ति।
४२७. अनापत्ति अनुक्खित्तोति जानाति, उक्खित्तो ओसारितोति जानाति, उक्खित्तो तं दिट्ठिं पटिनिस्सट्ठोति जानाति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
उक्खित्तसम्भोगसिक्खापदं निट्ठितं नवमं।
१०. कण्टकसिक्खापदं
४२८. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन कण्टकस्स कण्डकस्स (स्या॰ क॰) नाम समणुद्देसस्स एवरूपं पापकं दिट्ठिगतं उप्पन्नं होति – ‘‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’ति। अस्सोसुं खो सम्बहुला भिक्खू कण्टकस्स नाम किर समणुद्देसस्स एवरूपं पापकं दिट्ठिगतं उप्पन्नं – ‘‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता, ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’ति। अथ खो ते भिक्खू येन कण्टको समणुद्देसो तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा कण्टकं समणुद्देसं एतदवोचुं – ‘‘सच्चं किर ते, आवुसो कण्टक, एवरूपं पापकं दिट्ठिगतं उप्पन्नं – ‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, यथा ये’मे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’’ति? ‘‘एवंब्याखो अहं, भन्ते, भगवता धम्मं देसितं आजानामि – ‘यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’’ति।
मा , आवुसो कण्टक, एवं अवच। मा भगवन्तं अब्भाचिक्खि। न हि साधु भगवतो अब्भक्खानं। न हि भगवा एवं वदेय्य। अनेकपरियायेन, आवुसो कण्टक, अन्तरायिका धम्मा अन्तरायिका वुत्ता भगवता। अलञ्च पन ते पटिसेवतो अन्तरायाय। अप्पस्सादा कामा वुत्ता भगवता बहुदुक्खा बहुपायासा, आदीनवो एत्थ भिय्यो…पे॰… एवम्पि खो कण्टको समणुद्देसो तेहि भिक्खूहि वुच्चमानो तथेव तं पापकं दिट्ठिगतं थामसा परामासा अभिनिविस्स वोहरति – ‘‘एवंब्याखो अहं, भन्ते, भगवता धम्मं देसितं आजानामि – ‘यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’’ति।
यतो च खो ते भिक्खू नासक्खिंसु कण्टकं समणुद्देसं एतस्मा पापका दिट्ठिगता विवेचेतुं, अथ खो ते भिक्खू येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा कण्टकं समणुद्देसं पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर ते, कण्टक, एवरूपं पापकं दिट्ठिगतं उप्पन्नं – ‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’’ति? ‘‘एवंब्याखो अहं, भन्ते, भगवता धम्मं देसितं आजानामि – ‘यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’’ति।
‘‘कस्स नु खो नाम त्वं, मोघपुरिस, मया एवं धम्मं देसितं आजानासि? ननु मया, मोघपुरिस, अनेकपरियायेन अन्तरायिका धम्मा अन्तरायिका वुत्ता, अलञ्च पन ते पटिसेवतो अन्तरायाय? अप्पस्सादा कामा वुत्ता मया बहुदुक्खा बहुपायासा, आदीनवो एत्थ भिय्यो। अट्ठिकङ्कलूपमा कामा वुत्ता मया…पे॰… सप्पसिरूपमा कामा वुत्ता मया बहुदुक्खा बहुपायासा, आदीनवो एत्थ भिय्यो। अथ च पन त्वं, मोघपुरिस, अत्तना दुग्गहितेन अम्हे चेव अब्भाचिक्खसि अत्तानञ्च खणसि बहुञ्च अपुञ्ञं पसवसि। तञ्हि ते, मोघपुरिस, भविस्सति दीघरत्तं अहिताय दुक्खाय। नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… पसन्नानञ्च एकच्चानं अञ्ञथत्ताया’’ति। विगरहित्वा…पे॰… धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, भिक्खवे, सङ्घो कण्टकं समणुद्देसं नासेतु। एवञ्च पन, भिक्खवे, नासेतब्बो – अज्जतग्गे ते, आवुसो कण्टक, न चेव सो भगवा सत्था अपदिसितब्बो। यम्पि चञ्ञे समणुद्देसा लभन्ति भिक्खूहि सद्धिं दिरत्ततिरत्तं सहसेय्यं सापि ते नत्थि। चर पिरे विनस्सा’’ति। अथ खो सङ्घो कण्टकं समणुद्देसं नासेसि।
तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू जानं तथानासितं कण्टकं समणुद्देसं उपलापेन्तिपि उपट्ठापेन्तिपि सम्भुञ्जन्तिपि सहापि सेय्यं कप्पेन्ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू जानं तथानासितं कण्टकं समणुद्देसं उपलापेस्सन्तिपि उपट्ठापेस्सन्तिपि सम्भुञ्जिस्सन्तिपि सहापि सेय्यं कप्पेस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, जानं तथानासितं कण्टकं समणुद्देसं उपलापेथापि उपट्ठापेथापि सम्भुञ्जथापि सहापि सेय्यं कप्पेथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, जानं तथानासितं कण्टकं समणुद्देसं उपलापेस्सथापि उपट्ठापेस्सथापि सम्भुञ्जिस्सथापि सहापि सेय्यं कप्पेस्सथ ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४२९. ‘‘समणुद्देसोपि चे एवं वदेय्य – ‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’ति, सो समणुद्देसो भिक्खूहि एवमस्स वचनीयो – ‘मावुसो समणुद्देस, एवं अवच, मा भगवन्तं अब्भाचिक्खि, न हि साधु भगवतो अब्भक्खानं, न हि भगवा एवं वदेय्य। अनेकपरियायेनावुसो समणुद्देस, अन्तरायिका धम्मा अन्तरायिका वुत्ता भगवता। अलञ्च पन ते पटिसेवतो अन्तरायाया’ति। एवञ्च एवञ्च पन (क॰) सो समणुद्देसो भिक्खूहि वुच्चमानो तथेव पग्गण्हेय्य, सो समणुद्देसो भिक्खूहि एवमस्स वचनीयो – ‘अज्जतग्गे ते, आवुसो समणुद्देस, न चेव सो भगवा सत्था अपदिसितब्बो। यम्पि चञ्ञे समणुद्देसा लभन्ति भिक्खूहि सद्धिं दिरत्ततिरत्तं सहसेय्यं सापि ते नत्थि। चर पिरे विनस्सा’ति। यो पन भिक्खु जानं तथानासितं समणुद्देसं उपलापेय्य वा उपट्ठापेय्य वा सम्भुञ्जेय्य वा सह वा सेय्यं कप्पेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
४३०. समणुद्देसो नाम सामणेरो वुच्चति।
एवं वदेय्याति – ‘‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता, ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’ति।
सो समणुद्देसोति यो सो एवंवादी समणुद्देसो।
भिक्खूहीति अञ्ञेहि भिक्खूहि, ये पस्सन्ति ये सुणन्ति तेहि वत्तब्बो – ‘‘मा, आवुसो समणुद्देस, एवं अवच। मा भगवन्तं अब्भाचिक्खि। न हि साधु भगवतो अब्भक्खानं। न हि भगवा एवं वदेय्य। अनेकपरियायेनावुसो समणुद्देस, अन्तरायिका धम्मा अन्तरायिका वुत्ता भगवता। अलञ्च पन ते पटिसेवतो अन्तरायाया’’ति। दुतियम्पि वत्तब्बो… ततियम्पि वत्तब्बो…पे॰… सचे पटिनिस्सज्जति इच्चेतं कुसलं, नो चे पटिनिस्सज्जति सो समणुद्देसो भिक्खूहि एवमस्स वचनीयो – ‘‘अज्जतग्गे ते, आवुसो समणुद्देस, न चेव सो भगवा सत्था अपदिसितब्बो। यम्पि चञ्ञे समणुद्देसा लभन्ति भिक्खूहि सद्धिं दिरत्ततिरत्तं सहसेय्यं सापि ते नत्थि। चर पिरे विनस्सा’’ति।
यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
जानाति नाम सामं वा जानाति, अञ्ञे वा तस्स आरोचेन्ति, सो वा आरोचेति।
तथानासितन्ति एवं नासितं।
समणुद्देसो नाम सामणेरो वुच्चति।
उपलापेय्य वाति तस्स पत्तं वा चीवरं वा उद्देसं वा परिपुच्छं वा दस्सामीति उपलापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
उपट्ठापेय्य वाति तस्स चुण्णं वा मत्तिकं वा दन्तकट्ठं वा मुखोदकं वा सादियति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
सम्भुञ्जेय्य वाति सम्भोगो नाम द्वे सम्भोगा – आमिससम्भोगो च धम्मसम्भोगो च। आमिससम्भोगो नाम आमिसं देति वा पटिग्गण्हाति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। धम्मसम्भोगो नाम उद्दिसति वा उद्दिसापेति वा, पदेन उद्दिसति वा उद्दिसापेति वा, पदे पदे आपत्ति पाचित्तियस्स। अक्खराय उद्दिसति वा उद्दिसापेति वा, अक्खरक्खराय आपत्ति पाचित्तियस्स।
सह वा सेय्यं कप्पेय्याति एकच्छन्ने नासितके समणुद्देसे निपन्ने भिक्खु निपज्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। भिक्खु निपन्ने नासितको समणुद्देसो निपज्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उभो वा निपज्जन्ति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उट्ठहित्वा पुनप्पुनं निपज्जन्ति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
४३१. नासितके नासितकसञ्ञी उपलापेति वा उपट्ठापेति वा सम्भुञ्जति वा सह वा सेय्यं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। नासितके वेमतिको उपलापेति वा उपट्ठापेति वा सम्भुञ्जति वा सह वा सेय्यं कप्पेति, आपत्ति दुक्कटस्स। नासितके अनासितकसञ्ञी उपलापेति वा उपट्ठापेति वा सम्भुञ्जति वा सह वा सेय्यं कप्पेति, अनापत्ति। अनासितके नासितकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अनासितके वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनासितके अनासितकसञ्ञी, अनापत्ति।
४३२. अनापत्ति अनासितकोति जानाति, तं दिट्ठिं पटिनिस्सट्ठोति जानाति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
कण्टकसिक्खापदं निट्ठितं दसमं।
सप्पाणकवग्गो सत्तमो।
तस्सुद्दानं –
सञ्चिच्चवधसप्पाणं, उक्कोटं दुट्ठुल्लछादनं।
ऊनवीसति सत्थञ्च, संविधानं अरिट्ठकं।
उक्खित्तं कण्टकञ्चेव, दस सिक्खापदा इमेति॥
८. सहधम्मिकवग्गो
१. सहधम्मिकसिक्खापदं
४३३. तेन समयेन बुद्धो भगवा कोसम्बियं विहरति घोसितारामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा छन्नो अनाचारं आचरति। भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘मावुसो छन्न, एवरूपं अकासि। नेतं कप्पती’’ति। सो एवं वदेति – ‘‘न तावाहं, आवुसो, एतस्मिं सिक्खापदे सिक्खिस्सामि याव न अञ्ञं भिक्खुं ब्यत्तं विनयधरं परिपुच्छामी’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा छन्नो भिक्खूहि सहधम्मिकं वुच्चमानो एवं वक्खति – न तावाहं, आवुसो, एतस्मिं सिक्खापदे सिक्खिस्सामि याव न अञ्ञं भिक्खुं ब्यत्तं विनयधरं परिपुच्छामी’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, छन्न, भिक्खूहि सहधम्मिकं वुच्चमानो एवं वदेसि – ‘‘न तावाहं, आवुसो, एतस्मिं सिक्खापदे सिक्खिस्सामि याव न अञ्ञं भिक्खुं ब्यत्तं विनयधरं परिपुच्छामी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, भिक्खूहि सहधम्मिकं वुच्चमानो एवं वक्खसि – ‘‘न तावाहं, आवुसो, एतस्मिं सिक्खापदे सिक्खिस्सामि याव न अञ्ञं भिक्खुं ब्यत्तं विनयधरं परिपुच्छामी’’ति। नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४३४. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खूहि सहधम्मिकं वुच्चमानो एवं वदेय्य – ‘न तावाहं, आवुसो, एतस्मिं सिक्खापदे सिक्खिस्सामि याव न अञ्ञं भिक्खुं ब्यत्तं विनयधरं परिपुच्छामी’ति, पाचित्तियं। सिक्खमानेन, भिक्खवे, भिक्खुना अञ्ञातब्बं परिपुच्छितब्बं परिपञ्हितब्बं। अयं तत्थ सामीची’’ति।
४३५. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खूहीति अञ्ञेहि भिक्खूहि।
सहधम्मिकं नाम यं भगवता पञ्ञत्तं सिक्खापदं एतं सहधम्मिकं नाम। तेन वुच्चमानो एवं वदेति वदेय्य (क॰) – ‘‘न तावाहं, आवुसो, एतस्मिं सिक्खापदे सिक्खिस्सामि याव न अञ्ञं भिक्खुं ब्यत्तं विनयधरं परिपुच्छामी’’ति इमानि पदानि स्या॰ पोत्थके न दिस्सन्ति। पण्डितं ब्यत्तं इमानि पदानि स्या॰ पोत्थके न दिस्सन्ति मेधाविं बहुस्सुतं धम्मकथिकं परिपुच्छामीति भणति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
४३६. उपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी एवं वदेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने वेमतिको एवं वदेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी एवं वदेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अपञ्ञत्तेन वुच्चमानो – ‘‘इदं न सल्लेखाय न धुतत्थाय न पासादिकताय न अपचयाय न वीरियारम्भाय संवत्तती’’ति एवं वदेति, ‘‘न तावाहं, आवुसो, एतस्मिं सिक्खापदे सिक्खिस्सामि याव न अञ्ञं भिक्खुं ब्यत्तं विनयधरं पण्डितं मेधाविं बहुस्सुतं धम्मकथिकं परिपुच्छामी’’ति भणति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनुपसम्पन्नेन पञ्ञत्तेन वा अपञ्ञत्तेन वा वुच्चमानो – ‘‘इदं न सल्लेखाय न धुतत्थाय न पासादिकताय न अपचयाय न वीरियारम्भाय संवत्तती’’ति एवं वदेति, ‘‘न तावाहं, आवुसो, एतस्मिं सिक्खापदे सिक्खिस्सामि याव न अञ्ञं भिक्खुं ब्यत्तं विनयधरं पण्डितं मेधाविं बहुस्सुतं धम्मकथिकं परिपुच्छामी’’ति भणति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
सिक्खमानेनाति सिक्खितुकामेन।
अञ्ञातब्बन्ति जानितब्बं।
परिपुच्छितब्बन्ति ‘‘इदं, भन्ते, कथं; इमस्स वा क्वत्थो’’ति?
परिपञ्हितब्बन्ति चिन्तेतब्बं तुलयितब्बं।
अयं तत्थ सामीचीति अयं तत्थ अनुधम्मता।
४३७. अनापत्ति ‘‘जानिस्सामि सिक्खिस्सामी’’ति भणति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
सहधम्मिकसिक्खापदं निट्ठितं पठमं।
२. विलेखनसिक्खापदं
४३८. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। इदं वत्थु चूळव॰ ३२० तेन खो पन समयेन भगवा भिक्खूनं अनेकपरियायेन विनयकथं कथेति, विनयस्स वण्णं भासति, विनयपरियत्तिया वण्णं भासति, आदिस्स आदिस्स आयस्मतो उपालिस्स वण्णं भासति। भिक्खूनं एतदहोसि भिक्खू भगवा (स्या॰ क॰) – ‘‘भगवा खो अनेकपरियायेन विनयकथं कथेति, विनयस्स वण्णं भासति, विनयपरियत्तिया वण्णं भासति, आदिस्स आदिस्स आयस्मतो उपालिस्स वण्णं भासति। हन्द मयं, आवुसो, आयस्मतो उपालिस्स सन्तिके विनयं परियापुणामा’’ति, ते च बहू भिक्खू थेरा च नवा च मज्झिमा च आयस्मतो उपालिस्स सन्तिके विनयं परियापुणन्ति।
अथ खो छब्बग्गियानं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘एतरहि खो, आवुसो, बहू भिक्खू थेरा च नवा च मज्झिमा च आयस्मतो उपालिस्स सन्तिके विनयं परियापुणन्ति। सचे इमे विनये पकतञ्ञुनो भविस्सन्ति अम्हे येनिच्छकं यदिच्छकं यावदिच्छकं आकड्ढिस्सन्ति परिकड्ढिस्सन्ति। हन्द मयं, आवुसो, विनयं विवण्णेमा’’ति। अथ खो छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खू उपसङ्कमित्वा एवं वदन्ति – ‘‘किं पनिमेहि खुद्दानुखुद्दकेहि सिक्खापदेहि उद्दिट्ठेहि, यावदेव कुक्कुच्चाय विहेसाय विलेखाय संवत्तन्ती’’ति! ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू विनयं विवण्णेस्सन्तीति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, विनयं विवण्णेथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, विनयं विवण्णेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४३९. ‘‘यो पन भिक्खु पातिमोक्खे उद्दिस्समाने एवं वदेय्य – ‘किं पनिमेहि खुद्दानुखुद्दकेहि सिक्खापदेहि उद्दिट्ठेहि, यावदेव कुक्कुच्चाय विहेसाय विलेखाय संवत्तन्ती’ति, सिक्खापदविवण्णके पाचित्तिय’’न्ति।
४४०. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
पातिमोक्खे उद्दिस्समानेति उद्दिसन्ते वा उद्दिसापेन्ते वा सज्झायं वा करोन्ते।
एवं वदेय्याति – ‘‘किं पनिमेहि खुद्दानुखुद्दकेहि सिक्खापदेहि उद्दिट्ठेहि, यावदेव कुक्कुच्चाय विहेसाय विलेखाय संवत्तन्तीति। ‘‘ये इमं परियापुणन्ति तेसं कुक्कुच्चं होति, विहेसा होति, विलेखा होति, ये इमं न परियापुणन्ति तेसं कुक्कुच्चं न होति विहेसा न होति विलेखा न होति। अनुद्दिट्ठं इदं वरं, अनुग्गहितं इदं वरं, अपरियापुटं इदं वरं, अधारितं इदं वरं, विनयो वा अन्तरधायतु, इमे वा भिक्खू अपकतञ्ञुनो होन्तू’’ति उपसम्पन्नस्स विनयं विवण्णेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
४४१. उपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी विनयं विवण्णेति, आपत्ति पाचित्तियस्स । उपसम्पन्ने वेमतिको विनयं विवण्णेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी विनयं विवण्णेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञं धम्मं विवण्णेति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्नस्स विनयं वा अञ्ञं वा धम्मं विवण्णेति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
४४२. अनापत्ति न विवण्णेतुकामो, ‘‘इङ्घ त्वं सुत्तन्ते वा गाथायो वा अभिधम्मं वा परियापुणस्सु, पच्छा विनयं परियापुणिस्ससी’’ति भणति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
विलेखनसिक्खापदं निट्ठितं दुतियं।
३. मोहनसिक्खापदं
४४३. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू अनाचारं आचरित्वा ‘‘अञ्ञाणकेन आपन्नाति जानन्तू’’ति पातिमोक्खे उद्दिस्समाने एवं वदन्ति – ‘‘इदानेव खो मयं जानाम, अयम्पि किर धम्मो सुत्तागतो सुत्तपरियापन्नो अन्वद्धमासं उद्देसं आगच्छती’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू पातिमोक्खे उद्दिस्समाने एवं वक्खन्ति – इदानेव खो मयं जानाम , अयम्पि किर धम्मो सुत्तागतो सुत्तपरियापन्नो अन्वद्धमासं उद्देसं आगच्छती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, पातिमोक्खे उद्दिस्समाने एवं वदेथ – ‘‘इदानेव खो मयं जानाम, अयम्पि किर धम्मो सुत्तागतो सुत्तपरियापन्नो अन्वद्धमासं उद्देसं आगच्छती’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, पातिमोक्खे उद्दिस्समाने एवं वक्खथ – ‘‘इदानेव खो मयं जानाम, अयम्पि किर धम्मो सुत्तागतो सुत्तपरियापन्नो अन्वद्धमासं उद्देसं आगच्छती’’ति! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४४४. ‘‘यो पन भिक्खु अन्वद्धमासं पातिमोक्खे उद्दिस्समाने एवं वदेय्य – ‘इदानेव खो अहं जानामि, अयम्पि किर धम्मो सुत्तागतो सुत्तपरियापन्नो अन्वद्धमासं उद्देसं आगच्छती’ति। तञ्चे भिक्खुं अञ्ञे भिक्खू जानेय्युं निसिन्नपुब्बं इमिना भिक्खुना द्वत्तिक्खत्तुं पातिमोक्खे उद्दिस्समाने, को पन वादो भिय्यो भिय्योति (स्या॰), न च तस्स भिक्खुनो अञ्ञाणकेन मुत्ति अत्थि, यञ्च तत्थ आपत्तिं आपन्नो तञ्च यथाधम्मो कारेतब्बो, उत्तरि चस्स मोहो आरोपेतब्बो – ‘तस्स ते, आवुसो, अलाभा, तस्स ते दुल्लद्धं, यं त्वं पातिमोक्खे उद्दिस्समाने न साधुकं अट्ठिं कत्वा अट्ठिकत्वा (स्या॰ क॰) मनसि करोसी’ति। इदं तस्मिं मोहनके पाचित्तिय’’न्ति।
४४५. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
अन्वद्धमासन्ति अनुपोसथिकं।
पातिमोक्खे उद्दिस्समानेति उद्दिसन्ते।
एवं वदेय्याति अनाचारं आचरित्वा – ‘‘अञ्ञाणकेन आपन्नोति जानन्तू’’ति पातिमोक्खे उद्दिस्समाने एवं वदेति – ‘‘इदानेव खो अहं जानामि, अयम्पि किर धम्मो सुत्तागतो सुत्तपरियापन्नो अन्वद्धमासं उद्देसं आगच्छती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स।
तञ्चे मोहेतुकामं भिक्खुं अञ्ञे भिक्खू जानेय्युं निसिन्नपुब्बं इमिना भिक्खुना द्वत्तिक्खत्तुं पातिमोक्खे उद्दिस्समाने, को पन वादो भिय्यो, न च तस्स भिक्खुनो अञ्ञाणकेन मुत्ति अत्थि, यञ्च तत्थ आपत्तिं आपन्नो, तञ्च यथाधम्मो कारेतब्बो, उत्तरि चस्स मोहो आरोपेतब्बो। एवञ्च पन, भिक्खवे, आरोपेतब्बो। ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
४४६. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु पातिमोक्खे उद्दिस्समाने न साधुकं अट्ठिं कत्वा मनसि करोति। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामस्स भिक्खुनो मोहं आरोपेय्य। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु पातिमोक्खे उद्दिस्समाने न साधुकं अट्ठिं कत्वा मनसि करोति। सङ्घो इत्थन्नामस्स भिक्खुनो मोहं आरोपेति। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स भिक्खुनो मोहस्स आरोपना, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘आरोपितो सङ्घेन इत्थन्नामस्स भिक्खुनो मोहो। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति।
अनारोपिते मोहे मोहेति, आपत्ति दुक्कटस्स। आरोपिते मोहे मोहेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
४४७. धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति पाचित्तियस्स। धम्मकम्मे वेमतिको, आपत्ति पाचित्तियस्स। धम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी मोहेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अधम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे वेमतिको , आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
४४८. अनापत्ति न वित्थारेन सुतं होति, ऊनकद्वत्तिक्खत्तुं वित्थारेन सुतं होति, न मोहेतुकामस्स, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
मोहनसिक्खापदं निट्ठितं ततियं।
४. पहारसिक्खापदं
४४९. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू कुपिता अनत्तमना सत्तरसवग्गियानं भिक्खूनं पहारं देन्ति। ते रोदन्ति। भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘किस्स तुम्हे, आवुसो, रोदथा’’ति? ‘‘इमे, आवुसो, छब्बग्गिया भिक्खू कुपिता अनत्तमना अम्हाकं पहारं देन्ती’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू कुपिता अनत्तमना भिक्खूनं पहारं दस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, कुपिता अनत्तमना भिक्खूनं पहारं देथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, कुपिता अनत्तमना भिक्खूनं पहारं दस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४५०. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुस्स कुपितो अनत्तमनो पहारं ददेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
४५१. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुस्साति अञ्ञस्स भिक्खुस्स।
कुपितो अनत्तमनोति अनभिरद्धो आहतचित्तो खिलजातो।
पहारं ददेय्याति कायेन वा कायपटिबद्धेन वा निस्सग्गियेन वा अन्तमसो उप्पलपत्तेनपि पहारं देति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
४५२. उपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी कुपितो अनत्तमनो पहारं देति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने वेमतिको कुपितो अनत्तमनो पहारं देति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी कुपितो अनत्तमनो पहारं देति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अनुपसम्पन्नस्स कुपितो अनत्तमनो पहारं देति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने वेमतिको , आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
४५३. अनापत्ति केनचि विहेठीयमानो मोक्खाधिप्पायो पहारं देति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
पहारसिक्खापदं निट्ठितं चतुत्थं।
५. तलसत्तिकसिक्खापदं
४५४. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू कुपिता अनत्तमना सत्तरसवग्गियानं भिक्खूनं तलसत्तिकं उग्गिरन्ति। ते पहारसमुच्चिता रोदन्ति। भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘किस्स तुम्हे, आवुसो, रोदथा’’ति? ‘‘इमे, आवुसो, छब्बग्गिया भिक्खू कुपिता अनत्तमना अम्हाकं तलसत्तिकं उग्गिरन्ती’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू कुपिता अनत्तमना सत्तरसवग्गियानं भिक्खूनं तलसत्तिकं उग्गिरिस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, कुपिता अनत्तमना सत्तरसवग्गियानं भिक्खूनं तलसत्तिकं उग्गिरथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, कुपिता अनत्तमना सत्तरसवग्गियानं भिक्खूनं तलसत्तिकं उग्गिरिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४५५. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुस्स कुपितो अनत्तमनो तलसत्तिकं उग्गिरेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
४५६. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुस्साति अञ्ञस्स भिक्खुस्स।
कुपितो अनत्तमनोति अनभिरद्धो आहतचित्तो खिलजातो।
तलसत्तिकं उग्गिरेय्याति कायं वा कायपटिबद्धं वा अन्तमसो उप्पलपत्तम्पि उच्चारेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
४५७. उपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी कुपितो अनत्तमनो तलसत्तिकं उग्गिरति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने वेमतिको कुपितो अनत्तमनो तलसत्तिकं उग्गिरति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी कुपितो अनत्तमनो तलसत्तिकं उग्गिरति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अनुपसम्पन्नस्स कुपितो अनत्तमनो तलसत्तिकं उग्गिरति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
४५८. अनापत्ति केनचि विहेठीयमानो मोक्खाधिप्पायो तलसत्तिकं उग्गिरति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
तलसत्तिकसिक्खापदं निट्ठितं पञ्चमं।
६. अमूलकसिक्खापदं
४५९. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खुं अमूलकेन सङ्घादिसेसेन अनुद्धंसेन्ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खुं अमूलकेन सङ्घादिसेसेन अनुद्धंसेस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, भिक्खुं अमूलकेन सङ्घादिसेसेन अनुद्धंसेथाति ? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, भिक्खुं अमूलकेन सङ्घादिसेसेन अनुद्धंसेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४६०. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुं अमूलकेन सङ्घादिसेसेन अनुद्धंसेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
४६१. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुन्ति अञ्ञं भिक्खुं।
अमूलकं नाम अदिट्ठं अस्सुतं अपरिसङ्कितं।
सङ्घादिसेसेनाति तेरसन्नं अञ्ञतरेन।
अनुद्धंसेय्याति चोदेति वा चोदापेति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स।
४६२. उपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी अमूलकेन सङ्घादिसेसेन अनुद्धंसेति , आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने वेमतिको अमूलकेन सङ्घादिसेसेन अनुद्धंसेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी अमूलकेन सङ्घादिसेसेन अनुद्धंसेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
आचारविपत्तिया वा दिट्ठिविपत्तिया वा अनुद्धंसेति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्नं अनुद्धंसेति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
४६३. अनापत्ति तथासञ्ञी चोदेति, वा चोदापेति वा, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
अमूलकसिक्खापदं निट्ठितं छट्ठं।
७. सञ्चिच्चसिक्खापदं
४६४. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू सत्तरसवग्गियानं भिक्खूनं सञ्चिच्च कुक्कुच्चं उपदहन्ति – ‘‘भगवता, आवुसो, सिक्खापदं पञ्ञत्तं – ‘न ऊनवीसतिवस्सो पुग्गलो उपसम्पादेतब्बो’ति। तुम्हे च ऊनवीसतिवस्सा उपसम्पन्ना। कच्चि नो तुम्हे अनुपसम्पन्ना’’ति? ते रोदन्ति। भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘किस्स तुम्हे, आवुसो, रोदथा’’ति? ‘‘इमे , आवुसो, छब्बग्गिया भिक्खू अम्हाकं सञ्चिच्च कुक्कुच्चं उपदहन्ती’’ति । ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खूनं सञ्चिच्च कुक्कुच्चं उपदहिस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, भिक्खूनं सञ्चिच्च कुक्कुच्चं उपदहथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, भिक्खूनं सञ्चिच्च कुक्कुच्चं उपदहिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४६५. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुस्स सञ्चिच्च कुक्कुच्चं उपदहेय्य उप्पादेय्य (इतिपि) – ‘इतिस्स मुहुत्तम्पि अफासु भविस्सती’ति एतदेव पच्चयं करित्वा अनञ्ञं, पाचित्तिय’’न्ति।
४६६. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुस्साति अञ्ञस्स भिक्खुस्स।
सञ्चिच्चाति जानन्तो सञ्जानन्तो चेच्च अभिवितरित्वा वीतिक्कमो।
कुक्कुच्चं उपदहेय्याति ‘‘ऊनवीसतिवस्सो मञ्ञे त्वं उपसम्पन्नो, विकाले मञ्ञे तया भुत्तं, मज्जं मञ्ञे तया पीतं, मातुगामेन सद्धिं रहो मञ्ञे तया निसिन्न’’न्ति कुक्कुच्चं उपदहति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
एतदेव पच्चयं करित्वा, अनञ्ञन्ति न अञ्ञो कोचि पच्चयो होति कुक्कुच्चं उपदहितुं।
४६७. उपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी सञ्चिच्च कुक्कुच्चं उपदहति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने वेमतिको सञ्चिच्च कुक्कुच्चं उपदहति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी सञ्चिच्च कुक्कुच्चं उपदहति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अनुपसम्पन्नस्स सञ्चिच्च कुक्कुच्चं उपदहति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
४६८. अनापत्ति न कुक्कुच्चं उपदहितुकामो ‘‘ऊनवीसतिवस्सो मञ्ञे त्वं उपसम्पन्नो, विकाले मञ्ञे तया भुत्तं, मज्जं मञ्ञे तया पीतं, मातुगामेन सद्धिं रहो मञ्ञे तया निसिन्नं, इङ्घ जानाहि, मा ते पच्छा कुक्कुच्चं अहोसी’’ति भणति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
सञ्चिच्चसिक्खापदं निट्ठितं सत्तमं।
८. उपस्सुतिसिक्खापदं
४६९. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू पेसलेहि भिक्खूहि सद्धिं भण्डन्ति। पेसला भिक्खू एवं वदन्ति – ‘‘अलज्जिनो इमे, आवुसो, छब्बग्गिया भिक्खू। न सक्का इमेहि सह भण्डितु’’न्ति। छब्बग्गिया भिक्खू एवं वदन्ति – ‘‘किस्स तुम्हे, आवुसो, अम्हे अलज्जिवादेन पापेथा’’ति? ‘‘कहं पन तुम्हे, आवुसो, अस्सुत्था’’ति? ‘‘मयं आयस्मन्तानं उपस्सुतिं उपस्सुति (?) तिट्ठम्हा’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खूनं भण्डनजातानं कलहजातानं विवादापन्नानं उपस्सुतिं उपस्सुति (?) तिट्ठिस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, भिक्खूनं भण्डनजातानं कलहजातानं विवादापन्नानं उपस्सुतिं उपस्सुति (?) तिट्ठथाति? ‘‘सच्च, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, भिक्खूनं भण्डनजातानं कलहजातानं विवादापन्नानं उपस्सुतिं उपस्सुति (?) तिट्ठिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४७०. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खूनं भण्डनजातानं कलहजातानं विवादापन्नानं उपस्सुतिं तिट्ठेय्य – ‘यं इमे भणिस्सन्ति तं सोस्सामी’ति एतदेव पच्चयं करित्वा अनञ्ञं, पाचित्तिय’’न्ति।
४७१. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खूनन्ति अञ्ञेसं भिक्खूनं।
भण्डनजातानं कलहजातानं विवादापन्नानन्ति अधिकरणजातानं।
उपस्सुतिं तिट्ठेय्याति ‘‘इमेसं सुत्वा चोदेस्सामि सारेस्सामि पटिचोदेस्सामि पटिसारेस्सामि मङ्कू करिस्सामी’’ति गच्छति, आपत्ति दुक्कटस्स। यत्थ ठितो सुणाति, आपत्ति पाचित्तियस्स। पच्छतो गच्छन्तो तुरितो गच्छति सोस्सामीति, आपत्ति दुक्कटस्स। यत्थ ठितो सुणाति, आपत्ति पाचित्तियस्स। पुरतो गच्छन्तो ओहिय्यति सोस्सामीति, आपत्ति दुक्कटस्स। यत्थ ठितो सुणाति, आपत्ति पाचित्तियस्स। भिक्खुस्स ठितोकासं वा निसिन्नोकासं वा निपन्नोकासं वा आगन्त्वा मन्तेन्तं उक्कासितब्बं , विजानापेतब्बं, नो चे उक्कासेय्य वा विजानापेय्य वा, आपत्ति पाचित्तियस्स।
एतदेव पच्चयं करित्वा अनञ्ञन्ति न अञ्ञो कोचि पच्चयो होति उपस्सुतिं तिट्ठितुं।
४७२. उपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी उपस्सुतिं तिट्ठति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने वेमतिको उपस्सुतिं तिट्ठति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी उपस्सुतिं तिट्ठति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अनुपसम्पन्नस्स उपस्सुतिं तिट्ठति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
४७३. अनापत्ति – ‘‘इमेसं सुत्वा ओरमिस्सामि विरमिस्सामि वूपसमिस्सामि वूपसमेस्सामि (सी॰) अत्तानं परिमोचेस्सामी’’ति गच्छति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
उपस्सुतिसिक्खापदं निट्ठितं अट्ठमं।
९. कम्मपटिबाहनसिक्खापदं
४७४. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू अनाचारं आचरित्वा एकमेकस्स कम्मे कयिरमाने पटिक्कोसन्ति। तेन खो पन समयेन सङ्घो सन्निपतितो होति केनचिदेव करणीयेन। छब्बग्गिया भिक्खू चीवरकम्मं करोन्ता एकस्स छन्दं अदंसु। अथ खो सङ्घो – ‘‘अयं, आवुसो, छब्बग्गियो भिक्खु एकको आगतो, हन्दस्स मयं कम्मं करोमा’’ति तस्स कम्मं अकासि। अथ खो सो भिक्खु येन छब्बग्गिया भिक्खू तेनुपसङ्कमि। छब्बग्गिया भिक्खू तं भिक्खुं एतदवोचुं – ‘‘किं, आवुसो, सङ्घो अकासी’’ति? ‘‘सङ्घो मे, आवुसो, कम्मं अकासी’’ति। ‘‘न मयं, आवुसो, एतदत्थाय छन्दं अदम्हा – ‘‘तुय्हं कम्मं करिस्सती’’ति। सचे च मयं जानेय्याम ‘‘तुय्हं कम्मं करिस्सती’’ति, न मयं छन्दं ददेय्यामा’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू धम्मिकानं कम्मानं छन्दं दत्वा पच्छा खीयनधम्मं खिय्यधम्मं (इतिपि) आपज्जिस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, धम्मिकानं कम्मानं छन्दं दत्वा पच्छा खीयनधम्मं खिय्यधम्मं (इतिपि) आपज्जथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, धम्मिकानं कम्मानं छन्दं दत्वा पच्छा खीयनधम्मं खिय्यधम्मं (इतिपि) आपज्जिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४७५. ‘‘यो पन भिक्खु धम्मिकानं कम्मानं छन्दं दत्वा पच्छा खीयनधम्मं आपज्जेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
४७६. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
धम्मिकं नाम कम्मं अपलोकनकम्मं ञत्तिकम्मं ञत्तिदुतियकम्मं ञत्तिचतुत्थकम्मं धम्मेन विनयेन सत्थुसासनेन कतं, एतं धम्मिकं नाम कम्मं। छन्दं दत्वा खिय्यति आपत्ति पाचित्तियस्स।
४७७. धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी छन्दं दत्वा खिय्यति, आपत्ति पाचित्तियस्स। धम्मकम्मे वेमतिको छन्दं दत्वा खिय्यति, आपत्ति दुक्कटस्स। धम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी छन्दं दत्वा खिय्यति, अनापत्ति। अधम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी, अनापत्ति।
४७८. अनापत्ति – ‘‘अधम्मेन वा वग्गेन वा न कम्मारहस्स वा कम्मं कत’’न्ति जानन्तो खिय्यति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
कम्मपटिबाहनसिक्खापदं निट्ठितं नवमं।
१०. छन्दंअदत्वागमनसिक्खापदं
४७९. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन सङ्घो सन्निपतितो होति केनचिदेव करणीयेन। छब्बग्गिया भिक्खू चीवरकम्मं करोन्ता एकस्स छन्दं अदंसु। अथ खो सङ्घो ‘‘यस्सत्थाय सन्निपतितो तं कम्मं करिस्सामी’’ति ञत्तिं ठपेसि। अथ खो सो भिक्खु – ‘‘एवमेविमे एकमेकस्स कम्मं करोन्ति, कस्स तुम्हे कम्मं करिस्सथा’’ति छन्दं अदत्वा उट्ठायासना पक्कामि। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खु सङ्घे विनिच्छयकथाय वत्तमानाय छन्दं अदत्वा उट्ठायासना पक्कमिस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, भिक्खु, सङ्घे विनिच्छयकथाय वत्तमानाय छन्दं अदत्वा उट्ठायासना पक्कमसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, सङ्घे विनिच्छयकथाय वत्तमानाय छन्दं अदत्वा उट्ठायासना पक्कमिस्ससि ! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४८०. ‘‘यो पन भिक्खु सङ्घे विनिच्छयकथाय वत्तमानाय छन्दं अदत्वा उट्ठायासना पक्कमेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
४८१. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
सङ्घे विनिच्छयकथा नाम वत्थु वा आरोचितं होति अविनिच्छितं, ञत्ति वा ठपिता होति, कम्मवाचा वा विप्पकता होति।
छन्दं अदत्वा उट्ठायासना पक्कमेय्याति – ‘‘कथं इदं कम्मं कुप्पं अस्स वग्गं अस्स न करेय्या’’ति गच्छति, आपत्ति दुक्कटस्स। परिसाय हत्थपासं विजहन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स। विजहिते आपत्ति पाचित्तियस्स।
४८२. धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी छन्दं अदत्वा उट्ठायासना पक्कमति, आपत्ति पाचित्तियस्स। धम्मकम्मे वेमतिको छन्दं अदत्वा उट्ठायासना पक्कमति, आपत्ति दुक्कटस्स। धम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी छन्दं अदत्वा उट्ठायासना पक्कमति, अनापत्ति। अधम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी, अनापत्ति।
४८३. अनापत्ति – ‘‘सङ्घस्स भण्डनं वा कलहो वा विग्गहो वा विवादो वा भविस्सती’’ति गच्छति, ‘‘सङ्घभेदो वा सङ्घराजि वा भविस्सती’’ति गच्छति, ‘‘अधम्मेन वा वग्गेन वा न कम्मारहस्स वा कम्मं करिस्सती’’ति गच्छति, गिलानो गच्छति, गिलानस्स करणीयेन गच्छति, उच्चारेन वा पस्सावेन वा पीळितो गच्छति, ‘‘न कम्मं कोपेतुकामो पुन पच्चागमिस्सामी’’ति गच्छति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
छन्दं अदत्वा गमनसिक्खापदं निट्ठितं दसमं।
११. दुब्बलसिक्खापदं
४८४. तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे। तेन खो पन समयेन आयस्मा दब्बो मल्लपुत्तो सङ्घस्स सेनासनञ्च पञ्ञपेति भत्तानि च उद्दिसति। सो चायस्मा दुब्बलचीवरो होति। तेन खो पन समयेन सङ्घस्स एकं चीवरं उप्पन्नं होति। अथ खो सङ्घो तं चीवरं आयस्मतो दब्बस्स मल्लपुत्तस्स अदासि । छब्बग्गिया भिक्खू उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘यथासन्थुतं भिक्खू सङ्घिकं लाभं परिणामेन्ती’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू समग्गेन सङ्घेन चीवरं दत्वा पच्छा खीयनधम्मं आपज्जिस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, समग्गेन सङ्घेन चीवरं दत्वा पच्छा खीयनधम्मं आपज्जथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, समग्गेन सङ्घेन चीवरं दत्वा पच्छा खीयनधम्मं आपज्जिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं, वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४८५. ‘‘यो पन भिक्खु समग्गेन सङ्घेन चीवरं दत्वा पच्छा खीयनधम्मं आपज्जेय्य ‘यथासन्थुतं भिक्खू सङ्घिकं लाभं परिणामेन्ती’ति, पाचित्तिय’’न्ति।
४८६. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
समग्गो नाम सङ्घो समानसंवासको समानसीमायं ठितो।
चीवरं नाम छन्नं चीवरानं अञ्ञतरं चीवरं विकप्पनुपगं पच्छिमं।
दत्वाति सयं दत्वा।
यथासन्थुतं नाम यथामित्तता यथासन्दिट्ठता यथासम्भत्तता यथासमानुपज्झायकता यथासमानाचरियकता।
सङ्घिकं नाम सङ्घस्स दिन्नं होति परिच्चत्तं।
लाभो नाम चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारा, अन्तमसो चुण्णपिण्डोपि, दन्तकट्ठम्पि, दसिकसुत्तम्पि।
पच्छा खीयनधम्मं आपज्जेय्याति उपसम्पन्नस्स सङ्घेन सम्मतस्स सेनासनपञ्ञापकस्स वा भत्तुद्देसकस्स वा यागुभाजकस्स वा फलभाजकस्स वा खज्जभाजकस्स वा अप्पमत्तकविस्सज्जकस्स वा चीवरं दिन्ने खिय्यति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
४८७. धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी चीवरं दिन्ने खिय्यति, आपत्ति पाचित्तियस्स। धम्मकम्मे वेमतिको चीवरं दिन्ने खिय्यति, आपत्ति पाचित्तियस्स। धम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी चीवरं दिन्ने खिय्यति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञं परिक्खारं दिन्ने खिय्यति, आपत्ति दुक्कटस्स। उपसम्पन्नस्स सङ्घेन असम्मतस्स सेनासनपञ्ञापकस्स वा भत्तुद्देसकस्स वा यागुभाजकस्स वा फलभाजकस्स वा खज्जभाजकस्स वा अप्पमत्तकविस्सज्जकस्स वा चीवरं वा अञ्ञं वा परिक्खारं दिन्ने खिय्यति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्नस्स सङ्घेन सम्मतस्स वा असम्मतस्स वा सेनासनपञ्ञापकस्स वा भत्तुद्देसकस्स वा यागुभाजकस्स वा फलभाजकस्स वा खज्जभाजकस्स वा अप्पमत्तकविस्सज्जकस्स वा चीवरं वा अञ्ञं वा परिक्खारं दिन्ने खिय्यति, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी, अनापत्ति।
४८८. अनापत्ति – पकतिया छन्दा दोसा मोहा भया करोन्तं ‘‘क्वत्थो तस्स दिन्नेन लद्धापि विनिपातेस्सति न सम्मा उपनेस्सती’’ति खिय्यति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
दुब्बलसिक्खापदं निट्ठितं एकादसमं।
१२. परिणामनसिक्खापदं
४८९. इदं वत्थु पारा॰ ६५७ तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन सावत्थियं अञ्ञतरस्स पूगस्स सङ्घस्स सचीवरभत्तं पटियत्तं होति – ‘‘भोजेत्वा चीवरेन अच्छादेस्सामा’’ति। अथ खो छब्बग्गिया भिक्खू येन सो पूगो तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा तं पूगं एतदवोचुं – ‘‘देथावुसो, इमानि चीवरानि इमेसं भिक्खून’’न्ति। ‘‘न मयं, भन्ते, दस्साम। अम्हाकं सङ्घस्स अनुवस्सं सचीवरभिक्खा पञ्ञत्ता’’ति। ‘‘बहू, आवुसो, सङ्घस्स दायका, बहू सङ्घस्स भत्ता भद्दा (क॰)। इमे तुम्हे निस्साय तुम्हे सम्पस्सन्ता इध विहरन्ति। तुम्हे चे इमेसं न दस्सथ, अथ को चरहि इमेसं दस्सति? देथावुसो, इमानि चीवरानि इमेसं भिक्खून’’न्ति। अथ खो सो पूगो छब्बग्गियेहि भिक्खूहि निप्पीळियमानो यथापटियत्तं चीवरं छब्बग्गियानं भिक्खूनं दत्वा सङ्घं भत्तेन परिविसि। ये ते भिक्खू जानन्ति सङ्घस्स सचीवरभत्तं पटियत्तं ‘‘न च जानन्ति छब्बग्गियानं भिक्खूनं दिन्न’’न्ति ते एवमाहंसु – ‘‘ओणोजेथावुसो, सङ्घस्स चीवर’’न्ति। ‘‘नत्थि, भन्ते। यथापटियत्तं चीवरं अय्या छब्बग्गिया अय्यानं छब्बग्गियानं परिणामेसु’’न्ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू जानं सङ्घिकं लाभं परिणतं पुग्गलस्स परिणामेस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, जानं सङ्घिकं लाभं परिणतं पुग्गलस्स परिणामेथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, जानं सङ्घिकं लाभं परिणतं पुग्गलस्स परिणामेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४९०. ‘‘यो पन भिक्खु जानं सङ्घिकं लाभं परिणतं पुग्गलस्स परिणामेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
४९१. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
जानाति नाम सामं वा जानाति, अञ्ञे वा तस्स आरोचेन्ति, सो वा आरोचेति।
सङ्घिकं नाम सङ्घस्स दिन्नं होति परिच्चत्तं।
लाभो नाम चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारा, अन्तमसो चुण्णपिण्डोपि, दन्तकट्ठम्पि, दसिकसुत्तम्पि।
परिणतं नाम ‘‘दस्साम करिस्सामा’’ति वाचा भिन्ना होति, तं पुग्गलस्स परिणामेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
४९२. परिणते परिणतसञ्ञी पुग्गलस्स परिणामेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। परिणते वेमतिको पुग्गलस्स परिणामेति, आपत्ति दुक्कटस्स। परिणते अपरिणतसञ्ञी पुग्गलस्स परिणामेति, अनापत्ति। सङ्घस्स परिणतं अञ्ञसङ्घस्स वा चेतियस्स वा परिणामेति, आपत्ति दुक्कटस्स। चेतियस्स परिणतं अञ्ञचेतियस्स वा सङ्घस्स वा पुग्गलस्स वा परिणामेति, आपत्ति दुक्कटस्स। पुग्गलस्स परिणतं अञ्ञपुग्गलस्स वा सङ्घस्स वा चेतियस्स वा परिणामेति, आपत्ति दुक्कटस्स । अपरिणते परिणतसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अपरिणते वेमतिको , आपत्ति दुक्कटस्स। अपरिणते अपरिणतसञ्ञी, अनापत्ति।
४९३. अनापत्ति – ‘‘कत्थ देमा’’ति पुच्छीयमानो – ‘‘यत्थ तुम्हाकं देय्यधम्मो परिभोगं वा लभेय्य पटिसङ्खारं वा लभेय्य चिरट्ठितिको वा अस्स यत्थ वा पन तुम्हाकं चित्तं पसीदति तत्थ देथा’’ति भणति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
परिणामनसिक्खापदं निट्ठितं द्वादसमं।
सहधम्मिकवग्गो अट्ठमो।
तस्सुद्दानं –
सहधम्म-विवण्णञ्च, मोहापनं पहारकं।
तलसत्ति अमूलञ्च, सञ्चिच्च च उपस्सुति।
पटिबाहनछन्दञ्च, दब्बञ्च परिणामनन्ति॥
९. रतनवग्गो
१. अन्तेपुरसिक्खापदं
४९४. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन राजा पसेनदि कोसलो उय्यानपालं आणापेसि – ‘‘गच्छ, भणे, उय्यानं सोधेहि। उय्यानं गमिस्सामा’’ति। ‘‘एवं, देवा’’ति खो सो उय्यानपालो रञ्ञो पसेनदिस्स कोसलस्स पटिस्सुत्वा उय्यानं सोधेन्तो अद्दस भगवन्तं अञ्ञतरस्मिं रुक्खमूले निसिन्नं। दिस्वान येन राजा पसेनदि कोसलो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा राजानं पसेनदिं कोसलं एतदवोच – ‘‘सुद्धं, देव, उय्यानं। अपिच, भगवा तत्थ निसिन्नो’’ति। ‘‘होतु, भणे! मयं भगवन्तं पयिरुपासिस्सामा’’ति। अथ खो राजा पसेनदि कोसलो उय्यानं गन्त्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमि। तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो उपासको भगवन्तं पयिरुपासन्तो निसिन्नो होति। अद्दसा खो राजा पसेनदि कोसलो तं उपासकं भगवन्तं पयिरुपासन्तं निसिन्नं। दिस्वान भीतो अट्ठासि। अथ खो रञ्ञो पसेनदिस्स कोसलस्स एतदहोसि – ‘‘नारहतायं पुरिसो पापो होतुं , यथा भगवन्तं पयिरुपासती’’ति। येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। अथ खो सो उपासको भगवतो गारवेन राजानं पसेनदिं कोसलं नेव अभिवादेसि न पच्चुट्ठासि। अथ खो राजा पसेनदि कोसलो अनत्तमनो अहोसि – ‘‘कथञ्हि नामायं पुरिसो मयि आगते नेव अभिवादेस्सति न पच्चुट्ठेस्सती’’ति! अथ खो भगवा राजानं पसेनदिं कोसलं अनत्तमनं विदित्वा राजानं पसेनदिं कोसलं एतदवोच – ‘‘एसो खो, महाराज, उपासको बहुस्सुतो आगतागमो कामेसु वीतरागो’’ति। अथ खो रञ्ञो पसेनदिस्स कोसलस्स एतदहोसि – ‘‘नारहतायं उपासको ओरको होतुं, भगवापि इमस्स वण्णं भासती’’ति। तं उपासकं एतदवोच – ‘‘वदेय्यासि, उपासक, येन अत्थो’’ति। ‘‘सुट्ठु, देवा’’ति। अथ खो भगवा राजानं पसेनदिं कोसलं धम्मिया कथाय सन्दस्सेसि समादपेसि समुत्तेजेसि सम्पहंसेसि। अथ खो राजा पसेनदि कोसलो भगवता धम्मिया कथाय सन्दस्सितो समादपितो समुत्तेजितो सम्पहंसितो उट्ठायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि।
४९५. तेन खो पन समयेन राजा पसेनदि कोसलो उपरिपासादवरगतो होति। अद्दसा खो राजा पसेनदि कोसलो तं उपासकं रथिकाय रथियाय (इतिपि) छत्तपाणिं गच्छन्तं। दिस्वान पक्कोसापेत्वा एतदवोच – ‘‘त्वं किर, उपासक, बहुस्सुतो आगतागमो। साधु, उपासक, अम्हाकं इत्थागारं धम्मं वाचेही’’ति। ‘‘यमहं यम्पाहं (सी॰), देव, जानामि अय्यानं वाहसा, अय्याव देवस्स इत्थागारं धम्मं वाचेस्सन्ती’’ति। अथ खो राजा पसेनदि कोसलो – ‘‘सच्चं खो उपासको आहा’’ति येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो राजा पसेनदि कोसलो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘साधु, भन्ते, भगवा एकं भिक्खुं आणापेतु यो अम्हाकं इत्थागारं धम्मं वाचेस्सती’’ति। अथ खो भगवा राजानं पसेनदिं कोसलं धम्मिया कथाय सन्दस्सेसि…पे॰… पदक्खिणं कत्वा पक्कामि। अथ खो भगवा आयस्मन्तं आनन्दं आमन्तेसि – ‘‘तेनहानन्द, रञ्ञो इत्थागारं धम्मं वाचेही’’ति। ‘‘एवं, भन्ते’’ति खो आयस्मा आनन्दो भगवतो पटिस्सुत्वा कालेन कालं पविसित्वा रञ्ञो इत्थागारं धम्मं वाचेति। अथ खो आयस्मा आनन्दो पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय येन रञ्ञो पसेनदिस्स कोसलस्स निवेसनं तेनुपसङ्कमि।
४९६. तेन खो पन समयेन राजा पसेनदि कोसलो मल्लिकाय देविया सद्धिं सयनगतो होति। अद्दसा खो मल्लिका देवी आयस्मन्तं आनन्दं दूरतोव आगच्छन्तं। दिस्वान सहसा वुट्ठासि; पीतकमट्ठं दुस्सं पभस्सित्थ। अथ खो आयस्मा आनन्दो ततोव पटिनिवत्तित्वा आरामं गन्त्वा भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा आनन्दो पुब्बे अप्पटिसंविदितो रञ्ञो अन्तेपुरं पविसिस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, आनन्द, पुब्बे अप्पटिसंविदितो रञ्ञो अन्तेपुरं पविससीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, आनन्द, पुब्बे अप्पटिसंविदितो रञ्ञो अन्तेपुरं पविसिस्ससि! नेतं, आनन्द, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… विगरहित्वा…पे॰… धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि –
४९७. अ॰ नि॰ १०.४५ ‘‘दसयिमे, भिक्खवे, आदीनवा राजन्तेपुरप्पवेसने। कतमे दस? इध, भिक्खवे, राजा महेसिया सद्धिं निसिन्नो होति, तत्थ भिक्खु पविसति। महेसी वा भिक्खुं दिस्वा सितं पातुकरोति। भिक्खु वा महेसिं दिस्वा सितं पातुकरोति। तत्थ रञ्ञो एवं होति – ‘‘अद्धा इमेसं कतं वा करिस्सन्ति वा’’ति। अयं, भिक्खवे, पठमो आदीनवो राजन्तेपुरप्पवेसने।
‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, राजा बहुकिच्चो बहुकरणीयो। अञ्ञतरं इत्थिं गन्त्वा नस्सरति। सा तेन गब्भं गण्हि। तत्थ रञ्ञो एवं होति – ‘‘न खो इध अञ्ञो कोचि पविसति अञ्ञत्र पब्बजितेन। सिया नु खो पब्बजितस्स कम्म’’न्ति। अयं, भिक्खवे, दुतियो आदीनवो राजन्तेपुरप्पवेसने।
‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, रञ्ञो अन्तेपुरे अञ्ञतरं रतनं नस्सति। तत्थ रञ्ञो एवं होति – ‘‘न खो इध अञ्ञो कोचि पविसति अञ्ञत्र पब्बजितेन। सिया नु खो पब्बजितस्स कम्म’’न्ति। अयं, भिक्खवे, ततियो आदीनवो राजन्तेपुरप्पवेसने।
‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, रञ्ञो अन्तेपुरे अब्भन्तरा गुय्हमन्ता बहिद्धा सम्भेदं गच्छन्ति। तत्थ रञ्ञो एवं होति – ‘‘न खो इध अञ्ञो कोचि पविसति अञ्ञत्र पब्बजितेन। सिया नु खो पब्बजितस्स कम्म’’न्ति। अयं, भिक्खवे, चतुत्थो आदीनवो राजन्तेपुरप्पवेसने।
‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, रञ्ञो अन्तेपुरे पुत्तो वा पितरं पत्थेति पिता वा पुत्तं पत्थेति। तेसं एवं होति – ‘‘न खो इध अञ्ञो कोचि पविसति अञ्ञत्र पब्बजितेन। सिया नु खो पब्बजितस्स कम्म’’न्ति। अयं, भिक्खवे, पञ्चमो आदीनवो राजन्तेपुरप्पवेसने।
‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, राजा नीचट्ठानियं उच्चे ठाने ठपेति। येसं तं अमनापं तेसं एवं होति – ‘‘राजा खो पब्बजितेन संसट्ठो। सिया नु खो पब्बजितस्स कम्म’’न्ति। अयं, भिक्खवे, छट्ठो आदीनवो, राजन्तेपुरप्पवेसने।
‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, राजा उच्चट्ठानियं नीचे ठाने ठपेति। येसं तं अमनापं तेसं एवं होति – ‘‘राजा खो पब्बजितेन संसट्ठो। सिया नु खो पब्बजितस्स कम्म’’न्ति। अयं , भिक्खवे, सत्तमो आदीनवो राजन्तेपुरप्पवेसने।
‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, राजा अकाले सेनं उय्योजेति। येसं तं अमनापं तेसं एवं होति – ‘‘राजा खो पब्बजितेन संसट्ठो। सिया नु खो पब्बजितस्स कम्म’’न्ति। अयं, भिक्खवे, अट्ठमो आदीनवो राजन्तेपुरप्पवेसने।
‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, राजा काले सेनं उय्योजेत्वा अन्तरामग्गतो निवत्तापेति। येसं तं अमनापं तेसं एवं होति – ‘‘‘राजा खो पब्बजितेन संसट्ठो। सिया नु खो पब्बजितस्स कम्म’’न्ति। अयं, भिक्खवे, नवमो आदीनवो राजन्तेपुरप्पवेसने।
‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, रञ्ञो राजन्तेपुरं हत्थिसम्मद्दं अस्ससम्मद्दं रथसम्मद्दं रज्जनीयानि रज्जनीयानि (क॰) रूपसद्दगन्धरसफोट्ठब्बानि, यानि न पब्बजितस्स सारुप्पानि। अयं, भिक्खवे, दसमो आदीनवो राजन्तेपुरप्पवेसने। इमे खो, भिक्खवे, दस आदीनवा राजन्तेपुरप्पवेसने’’ति। अथ खो भगवा आयस्मन्तं आनन्दं अनेकपरियायेन विगरहित्वा दुब्भरताय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४९८. ‘‘यो पन भिक्खु रञ्ञो खत्तियस्स मुद्धावसित्तस्स मुद्धाभिसित्तस्स (स्या॰) अनिक्खन्तराजके अनिग्गतरतनके पुब्बे अप्पटिसंविदितो इन्दखीलं अतिक्कामेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
४९९. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
खत्तियो नाम उभतो सुजातो होति, मातितो च पितितो च संसुद्धगहणिको, याव सत्तमा पितामहयुगा अक्खित्तो अनुपकुट्ठो जातिवादेन।
मुद्धावसित्तो नाम खत्तियाभिसेकेन अभिसित्तो होति।
अनिक्खन्तराजकेति राजा सयनिघरा अनिक्खन्तो होति।
अनिग्गतरतनकेति महेसी सयनिघरा अनिक्खन्ता होति, उभो वा अनिक्खन्ता होन्ति।
पुब्बे अप्पटिसंविदितोति पुब्बे अनामन्तेत्वा।
इन्दखीलो नाम सयनिघरस्स उम्मारो वुच्चति।
सयनिघरं नाम यत्थ कत्थचि रञ्ञो सयनं पञ्ञत्तं होति, अन्तमसो साणिपाकारपरिक्खित्तम्पि।
इन्दखीलं अतिक्कामेय्याति पठमं पादं उम्मारं अतिक्कामेति, आपत्ति दुक्कटस्स। दुतियं पादं अतिक्कामेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
५००. अप्पटिसंविदिते अप्पटिसंविदितसञ्ञी इन्दखीलं अतिक्कामेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अप्पटिसंविदिते वेमतिको इन्दखीलं अतिक्कामेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अप्पटिसंविदिते पटिसंविदितसञ्ञी इन्दखीलं अतिक्कामेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
पटिसंविदिते अप्पटिसंविदितसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। पटिसंविदिते वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। पटिसंविदिते पटिसंविदितसञ्ञी, अनापत्ति।
५०१. अनापत्ति पटिसंविदिते, न खत्तियो होति, न खत्तियाभिसेकेन अभिसित्तो होति, राजा सयनिघरा निक्खन्तो होति, महेसी सयनिघरा निक्खन्ता होति, उभो वा निक्खन्ता होन्ति, न सयनिघरे, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
अन्तेपुरसिक्खापदं निट्ठितं पठमं।
२. रतनसिक्खापदं
५०२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अचिरवतिया नदिया नहायति। अञ्ञतरोपि ब्राह्मणो पञ्चसतानं थविकं थले निक्खिपित्वा अचिरवतिया नदिया नहायन्तो विस्सरित्वा अगमासि। अथ खो सो भिक्खु – ‘‘तस्सायं ब्राह्मणस्स थविका, मा इध नस्सी’’ति अग्गहेसि। अथ खो सो ब्राह्मणो सरित्वा तुरितो आधावित्वा तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘अपि मे, भो, थविकं पस्सेय्यासी’’ति? ‘‘हन्द, ब्राह्मणा’’ति अदासि। अथ खो तस्स ब्राह्मणस्स एतदहोसि – ‘‘केन नु खो अहं उपायेन इमस्स भिक्खुनो पुण्णपत्तं न ददेय्य’’न्ति! ‘‘न मे, भो, पञ्चसतानि, सहस्सं मे’’ति पलिबुन्धेत्वा मुञ्चि। अथ खो सो भिक्खु आरामं गन्त्वा भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खु रतनं उग्गहेस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, भिक्खु, रतनं उग्गहेसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, रतनं उग्गहेस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु रतनं वा रतनसम्मतं वा उग्गण्हेय्य वा उग्गण्हापेय्य वा, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
५०३. तेन खो पन समयेन सावत्थिया उस्सवो होति। मनुस्सा अलङ्कतप्पटियत्ता उय्यानं गच्छन्ति। विसाखापि मिगारमाता अलङ्कतप्पटियत्ता ‘‘उय्यानं गमिस्सामी’’ति गामतो निक्खमित्वा – ‘‘क्याहं करिस्सामि उय्यानं गन्त्वा, यंनूनाहं भगवन्तं पयिरुपासेय्य’’न्ति आभरणं ओमुञ्चित्वा उत्तरासङ्गेन भण्डिकं बन्धित्वा दासिया अदासि – ‘‘हन्द, जे, इमं भण्डिकं गण्हाही’’ति। अथ खो विसाखा मिगारमाता येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नं खो विसाखं मिगारमातरं भगवा धम्मिया कथाय सन्दस्सेसि समादपेसि समुत्तेजेसि सम्पहंसेसि। अथ खो विसाखा मिगारमाता भगवता धम्मिया कथाय सन्दस्सिता समादपिता समुत्तेजिता सम्पहंसिता उट्ठायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि। अथ खो सा दासी तं भण्डिकं विस्सरित्वा अगमासि। भिक्खू पस्सित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘तेन हि, भिक्खवे, उग्गहेत्वा निक्खिपथा’’ति। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, रतनं वा रतनसम्मतं वा अज्झारामे उग्गहेत्वा वा उग्गहापेत्वा वा निक्खिपितुं – ‘‘यस्स भविस्सति सो हरिस्सती’’ति। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु रतनं वा रतनसम्मतं वा, अञ्ञत्र अज्झारामा, उग्गण्हेय्य वा उग्गण्हापेय्य वा, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
५०४. तेन खो पन समयेन कासीसु जनपदे अनाथपिण्डिकस्स गहपतिस्स कम्मन्तगामो होति। तेन च गहपतिना अन्तेवासी आणत्तो होति – ‘‘सचे भदन्ता आगच्छन्ति भत्तं करेय्यासी’’ति। तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू कासीसु जनपदे चारिकं चरमाना येन अनाथपिण्डिकस्स गहपतिस्स कम्मन्तगामो तेनुपसङ्कमिंसु। अद्दसा खो सो पुरिसो ते भिक्खू दूरतोव आगच्छन्ते। दिस्वान येन ते भिक्खू तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा ते भिक्खू अभिवादेत्वा एतदवोच – ‘‘अधिवासेन्तु, भन्ते, अय्या स्वातनाय गहपतिनो भत्त’’न्ति। अधिवासेसुं खो ते भिक्खू तुण्हीभावेन। अथ खो सो पुरिसो तस्सा रत्तिया अच्चयेन पणीतं खादनीयं भोजनीयं पटियादापेत्वा कालं आरोचापेत्वा अङ्गुलिमुद्दिकं ओमुञ्चित्वा ते भिक्खू भत्तेन परिविसित्वा – ‘‘अय्या भुञ्जित्वा गच्छन्तु, अहम्पि कम्मन्तं गमिस्सामी’’ति अङ्गुलिमुद्दिकं विस्सरित्वा अगमासि। भिक्खू पस्सित्वा – ‘‘सचे मयं गमिस्साम नस्सिस्सतायं अङ्गुलिमुद्दिका’’ति तत्थेव अच्छिंसु। अथ खो सो पुरिसो कम्मन्ता आगच्छन्तो ते भिक्खू पस्सित्वा एतदवोच – ‘‘किस्स, भन्ते, अय्या इधेव अच्छन्ती’’ति? अथ खो ते भिक्खू तस्स पुरिसस्स एतमत्थं आरोचेत्वा सावत्थिं गन्त्वा भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसुं। भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, रतनं वा रतनसम्मतं वा अज्झारामे वा अज्झावसथे वा उग्गहेत्वा वा उग्गहापेत्वा वा निक्खिपितुं – यस्स भविस्सति सो हरिस्सती’’ति। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५०५. ‘‘यो पन भिक्खु रतनं वा रतनसम्मतं वा, अञ्ञत्र अज्झारामा वा अज्झावसथा वा, उग्गण्हेय्य वा उग्गण्हापेय्य वा, पाचित्तियं। रतनं वा पन भिक्खुना रतनसम्मतं वा अज्झारामे वा अज्झावसथे वा उग्गहेत्वा वा उग्गहापेत्वा वा निक्खिपितब्बं – ‘यस्स भविस्सति सो हरिस्सती’ति। अयं तत्थ सामीची’’ति।
५०६. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
रतनं नाम मुत्ता मणि वेळुरियो सङ्खो सिला पवालं रजतं जातरूपं लोहितङ्को लोहितको (?) मसारगल्लं।
रतनसम्मतं नाम यं मनुस्सानं उपभोगपरिभोगं, एतं रतनसम्मतं नाम।
अञ्ञत्र अज्झारामा वा अज्झावसथा वाति ठपेत्वा अज्झारामं अज्झावसथं।
अज्झारामो नाम परिक्खित्तस्स आरामस्स अन्तो आरामो, अपरिक्खित्तस्स उपचारो।
अज्झावसथो नाम परिक्खित्तस्स आवसथस्स अन्तो आवसथो, अपरिक्खित्तस्स उपचारो।
उग्गण्हेय्याति सयं गण्हाति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
उग्गण्हापेय्याति अञ्ञं गाहापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
रतनं वा पन भिक्खुना रतनसम्मतं वा अज्झारामे वा अज्झावसथे वा उग्गहेत्वा वा उग्गहापेत्वा वा निक्खिपितब्बन्ति रूपेन वा निमित्तेन वा सञ्ञाणं कत्वा निक्खिपित्वा आचिक्खितब्बं – ‘‘यस्स भण्डं नट्ठं सो आगच्छतू’’ति। सचे तत्थ आगच्छति सो वत्तब्बो – ‘‘आवुसो, कीदिसं ते भण्ड’’न्ति? सचे रूपेन वा निमित्तेन वा सम्पादेति दातब्बं, नो चे सम्पादेति ‘‘विचिनाहि आवुसो’’ति वत्तब्बो। तम्हा आवासा पक्कमन्तेन ये तत्थ होन्ति भिक्खू पतिरूपा, तेसं हत्थे निक्खिपित्वा पक्कमितब्बं। नो चे होन्ति भिक्खू पतिरूपा, ये तत्थ होन्ति गहपतिका पतिरूपा, तेसं हत्थे निक्खिपित्वा पक्कमितब्बं।
अयं तत्थ सामीचीति अयं तत्थ अनुधम्मता।
५०७. अनापत्ति रतनं वा रतनसम्मतं वा अज्झारामे वा अज्झावसथे वा उग्गहेत्वा वा उग्गहापेत्वा वा निक्खिपति – ‘‘यस्स भविस्सति सो हरिस्सती’’ति, रतनसम्मतं विस्सासं गण्हाति, तावकालिकं गण्हाति, पंसुकूलसञ्ञिस्स, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
रतनसिक्खापदं निट्ठितं दुतियं।
३. विकालगामप्पविसनसिक्खापदं
५०८. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू विकाले गामं पविसित्वा सभायं निसीदित्वा अनेकविहितं तिरच्छानकथं कथेन्ति, सेय्यथिदं – इमा तिरच्छानकथायो दी॰ १.१७; म॰ नि॰ २.२२३; सं॰ नि॰ ; अ॰ नि॰ १०.६९ राजकथं चोरकथं महामत्तकथं सेनाकथं भयकथं युद्धकथं अन्नकथं पानकथं वत्थकथं सयनकथं मालाकथं गन्धकथं ञातिकथं यानकथं गामकथं निगमकथं नगरकथं जनपदकथं इत्थिकथं इत्थिकथं पुरिसकथं (क॰) मज्झिमपण्णासट्ठकथा १५६ पिट्ठे ओलोकेतब्बा सूरकथं विसिखाकथं कुम्भट्ठानकथं पुब्बपेतकथं नानत्तकथं लोकक्खायिकं समुद्दक्खायिकं इतिभवाभवकथं इति वा। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया विकाले गामं पविसित्वा सभायं निसीदित्वा अनेकविहितं तिरच्छानकथं कथेस्सन्ति, सेय्यथिदं – राजकथं चोरकथं…पे॰… इतिभवाभवकथं इति वा, सेय्यथापि गिही कामभोगिनो’’ति!
अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू विकाले गामं पविसित्वा सभायं निसीदित्वा अनेकविहितं तिरच्छानकथं कथेस्सन्ति, सेय्यथिदं – राजकथं चोरकथं…पे॰… इतिभवाभवकथं इति वा’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, विकाले गामं पविसित्वा सभायं निसीदित्वा अनेकविहितं तिरच्छानकथं कथेथ, सेय्यथिदं – राजकथं चोरकथं…पे॰… इतिभवाभवकथं इति वाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, विकाले गामं पविसित्वा सभायं निसीदित्वा अनेकविहितं तिरच्छानकथं कथेस्सथ, सेय्यथिदं – राजकथं चोरकथं…पे॰… इतिभवाभवकथं इति वा! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु विकाले गामं पविसेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
५०९. तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू कोसलेसु जनपदे सावत्थिं गच्छन्ता सायं अञ्ञतरं गामं उपगच्छिंसु। मनुस्सा ते भिक्खू पस्सित्वा एतदवोचुं – ‘‘पविसथ, भन्ते’’ति । अथ खो ते भिक्खू – ‘‘भगवता पटिक्खित्तं विकाले गामं पविसितु’’न्ति कुक्कुच्चायन्ता न पविसिंसु। चोरा ते भिक्खू अच्छिन्दिंसु। अथ खो ते भिक्खू सावत्थिं गन्त्वा भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसुं। भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, आपुच्छा विकाले गामं पविसितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु अनापुच्छा विकाले गामं पविसेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
५१०. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु कोसलेसु जनपदे सावत्थिं गच्छन्तो सायं अञ्ञतरं गामं उपगच्छि। मनुस्सा तं भिक्खुं पस्सित्वा एतदवोचुं – ‘‘पविसथ, भन्ते’’ति। अथ खो सो भिक्खु – ‘‘भगवता पटिक्खित्तं अनापुच्छा विकाले गामं पविसितु’’न्ति कुक्कुच्चायन्तो न पाविसि। चोरा तं भिक्खुं अच्छिन्दिंसु। अथ खो सो भिक्खु सावत्थिं गन्त्वा भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, सन्तं भिक्खुं आपुच्छा विकाले गामं पविसितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु सन्तं भिक्खुं अनापुच्छा विकाले गामं पविसेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
५११. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अहिना दट्ठो होति। अञ्ञतरो भिक्खु ‘‘अग्गिं आहरिस्सामी’’ति गामं गच्छति। अथ खो सो भिक्खु – ‘‘भगवता पटिक्खित्तं सन्तं भिक्खुं अनापुच्छा विकाले गामं पविसितु’’न्ति कुक्कुच्चायन्तो न पाविसि…पे॰… भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं । अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, तथारूपे अच्चायिके करणीये सन्तं भिक्खुं अनापुच्छा विकाले गामं पविसितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५१२. ‘‘यो पन भिक्खु सन्तं भिक्खुं अनापुच्छा विकाले गामं पविसेय्य, अञ्ञत्र तथारूपा अच्चायिका करणीया, पाचित्तिय’’न्ति।
५१३. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
सन्तो नाम भिक्खु सक्का होति आपुच्छा पविसितुं।
असन्तो नाम भिक्खु न सक्का होति आपुच्छा पविसितुं।
विकालो नाम मज्झन्हिके वीतिवत्ते याव अरुणुग्गमना।
गामं पविसेय्याति परिक्खित्तस्स गामस्स परिक्खेपं अतिक्कमन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स। अपरिक्खित्तस्स गामस्स उपचारं ओक्कमन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञत्र तथारूपा अच्चायिका करणीयाति ठपेत्वा तथारूपं अच्चायिकं करणीयं।
५१४. विकाले विकालसञ्ञी सन्तं भिक्खुं अनापुच्छा गामं पविसति, अञ्ञत्र तथारूपा अच्चायिका करणीया, आपत्ति पाचित्तियस्स। विकाले वेमतिको सन्तं भिक्खुं अनापुच्छा गामं पविसति, अञ्ञत्र तथारूपा अच्चायिका करणीया, आपत्ति पाचित्तियस्स। विकाले कालसञ्ञी सन्तं भिक्खुं अनापुच्छा गामं पविसति, अञ्ञत्र तथारूपा अच्चायिका करणीया, आपत्ति पाचित्तियस्स।
काले विकालसञ्ञी , आपत्ति दुक्कटस्स। काले वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। काले कालसञ्ञी, अनापत्ति।
५१५. अनापत्ति तथारूपे अच्चायिके करणीये, सन्तं भिक्खुं आपुच्छा पविसति, असन्तं भिक्खुं अनापुच्छा पविसति, अन्तरारामं गच्छति, भिक्खुनुपस्सयं गच्छति, तित्थियसेय्यं गच्छति, पटिक्कमनं गच्छति, गामेन मग्गो होति, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
विकालगामप्पविसनसिक्खापदं निट्ठितं ततियं।
४. सूचिघरसिक्खापदं
५१६. तेन समयेन बुद्धो भगवा सक्केसु विहरति कपिलवत्थुस्मिं निग्रोधारामे। तेन खो पन समयेन अञ्ञतरेन दन्तकारेन भिक्खू पवारिता होन्ति – ‘‘येसं अय्यानं सूचिघरेन अत्थो अहं सूचिघरेना’’ति। तेन खो पन समयेन भिक्खू बहू सूचिघरे विञ्ञापेन्ति। येसं खुद्दका सूचिघरा ते महन्ते सूचिघरे विञ्ञापेन्ति। येसं महन्ता सूचिघरा ते खुद्दके सूचिघरे विञ्ञापेन्ति। अथ खो सो दन्तकारो भिक्खूनं बहू सूचिघरे करोन्तो न सक्कोति अञ्ञं विक्कायिकं भण्डं कातुं, अत्तनापि न यापेति, पुत्तदारोपिस्स किलमति। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया न मत्तं जानित्वा बहू सूचिघरे विञ्ञापेस्सन्ति! अयं इमेसं बहू सूचिघरे करोन्तो न सक्कोति अञ्ञं विक्कायिकं भण्डं कातुं, अत्तनापि न यापेति, पुत्तदारोपिस्स किलमती’’ति। अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खू न मत्तं जानित्वा बहू सूचिघरे विञ्ञापेस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर, भिक्खवे, भिक्खू न मत्तं जानित्वा बहू सूचिघरे विञ्ञापेन्तीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम ते, भिक्खवे, मोघपुरिसा न मत्तं जानित्वा बहू सूचिघरे विञ्ञापेस्सन्ति! नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५१७. ‘‘यो पन भिक्खु अट्ठिमयं वा दन्तमयं वा विसाणमयं वा सूचिघरं कारापेय्य भेदनकं, पाचित्तिय’’न्ति।
५१८. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
अट्ठि नाम यं किञ्चि अट्ठि।
दन्तो नाम हत्थिदन्तो वुच्चति।
विसाणं नाम यं किञ्चि विसाणं।
कारापेय्याति करोति वा कारापेति वा, पयोगे दुक्कटं। पटिलाभेन भिन्दित्वा पाचित्तियं देसेतब्बं।
५१९. अत्तना विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अत्तना विप्पकतं परेहि परियोसापेति परियोसावापेति (क॰), आपत्ति पाचित्तियस्स । परेहि विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। परेहि विप्पकतं परेहि परियोसापेति परियोसावापेति (क॰), आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञस्सत्थाय करोति वा कारापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। अञ्ञेन कतं पटिलभित्वा परिभुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स।
५२०. अनापत्ति गण्ठिकाय गण्डिकाय (स्या॰), अरणिके, विधे वीठे (सी॰), वीथे (स्या॰), अञ्जनिया, अञ्जनिसलाकाय, वासिजटे, उदकपुञ्छनिया, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
सूचिघरसिक्खापदं निट्ठितं चतुत्थं।
५. मञ्चपीठसिक्खापदं
५२१. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो उच्चे मञ्चे सयति। अथ खो भगवा सम्बहुलेहि भिक्खूहि सद्धिं सेनासनचारिकं आहिण्डन्तो येनायस्मतो उपनन्दस्स सक्यपुत्तस्स विहारो तेनुपसङ्कमि। अद्दसा खो आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो भगवन्तं दूरतोव आगच्छन्तं। दिस्वान भगवन्तं एतदवोच – ‘‘आगच्छतु मे, भन्ते, भगवा सयनं पस्सतू’’ति। अथ खो भगवा ततोव पटिनिवत्तित्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘आसयतो, भिक्खवे, मोघपुरिसो वेदितब्बो’’ति। अथ खो भगवा आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं अनेकपरियायेन विगरहित्वा दुब्भरताय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५२२. ‘‘नवं पन भिक्खुना मञ्चं वा पीठं वा कारयमानेन अट्ठङ्गुलपादकं कारेतब्बं सुगतङ्गुलेन, अञ्ञत्र हेट्ठिमाय अटनिया; तं अतिक्कामयतो छेदनकं पाचित्तिय’’न्ति।
५२३. नवं नाम करणं उपादाय वुच्चति।
मञ्चो नाम चत्तारो मञ्चा – मसारको, बुन्दिकाबद्धो, कुळीरपादको, आहच्चपादको।
पीठं नाम चत्तारि पीठानि – मसारकं, बुन्दिकाबद्धं, कुळीरपादकं, आहच्चपादकं।
कारयमानेनाति करोन्तो वा कारापेन्तो वा।
अट्ठङ्गुलपादकं कारेतब्बं सुगतङ्गुलेन, अञ्ञत्र हेट्ठिमाय अटनियाति ठपेत्वा हेट्ठिमं अटनिं; तं अतिक्कामेत्वा करोति वा कारापेति वा, पयोगे दुक्कटं, पटिलाभेन छिन्दित्वा पाचित्तियं देसेतब्बं।
५२४. अत्तना विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अत्तना विप्पकतं परेहि परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। परेहि विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। परेहि विप्पकतं परेहि परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञस्सत्थाय करोति वा कारापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। अञ्ञेन कतं पटिलभित्वा परिभुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स।
५२५. अनापत्ति पमाणिकं करोति, ऊनकं करोति, अञ्ञेन कतं पमाणातिक्कन्तं पटिलभित्वा छिन्दित्वा परिभुञ्जति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
मञ्चपीठसिक्खापदं निट्ठितं पञ्चमं।
६. तूलोनद्धसिक्खापदं
५२६. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू मञ्चम्पि पीठम्पि तूलोनद्धं कारापेन्ति। मनुस्सा विहारचारिकं आहिण्डन्ता पस्सित्वा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया मञ्चम्पि पीठम्पि तूलोनद्धं कारापेस्सन्ति, सेय्यथापि गिही कामभोगिनो’’ति ! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू मञ्चम्पि पीठम्पि तूलोनद्धं कारापेस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, मञ्चम्पि पीठम्पि तूलोनद्धं कारापेथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, मञ्चम्पि पीठम्पि तूलोनद्धं कारापेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५२७. ‘‘यो पन भिक्खु मञ्चं वा पीठं वा तूलोनद्धं कारापेय्य, उद्दालनकं पाचित्तिय’’न्ति।
५२८. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
मञ्चो नाम चत्तारो मञ्चा – मसारको, बुन्दिकाबद्धो, कुळीरपादको, आहच्चपादको।
पीठं नाम चत्तारि पीठानि – मसारकं, बुन्दिकाबद्धं, कुळीरपादकं, आहच्चपादकं।
तूलं नाम तीणि तूलानि – रुक्खतूलं, लतातूलं, पोटकितूलं।
कारापेय्याति करोति वा कारापेति वा, पयोगे दुक्कटं। पटिलाभेन उद्दालेत्वा पाचित्तियं देसेतब्बं।
५२९. अत्तना विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अत्तना विप्पकतं परेहि परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। परेहि विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। परेहि विप्पकतं परेहि परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञस्सत्थाय करोति वा कारापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। अञ्ञेन कतं पटिलभित्वा परिभुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स।
५३०. अनापत्ति आयोगे, कायबन्धने, अंसबद्धके, पत्तथविकाय, परिस्सावने, बिब्बोहनं करोति, अञ्ञेन कतं पटिलभित्वा उद्दालेत्वा परिभुञ्जति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
तूलोनद्धसिक्खापदं निट्ठितं छट्ठं।
७. निसीदनसिक्खापदं
५३१. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन भगवता भिक्खूनं निसीदनं अनुञ्ञातं होति। छब्बग्गिया भिक्खू – ‘‘भगवता निसीदनं अनुञ्ञात’’न्ति अप्पमाणिकानि निसीदनानि धारेन्ति। मञ्चस्सपि पीठस्सपि पुरतोपि पच्छतोपि ओलम्बेन्ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू अप्पमाणिकानि निसीदनानि धारेस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, अप्पमाणिकानि निसीदनानि धारेथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, अप्पमाणिकानि निसीदनानि धारेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘निसीदनं पन भिक्खुना कारयमानेन पमाणिकं कारेतब्बं। तत्रिदं पमाणं – दीघसो द्वे विदत्थियो, सुगतविदत्थिया; तिरियं दियड्ढं। तं अतिक्कामयतो छेदनकं पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
५३२. तेन खो पन समयेन आयस्मा उदायी महाकायो होति। सो भगवतो पुरतो निसीदनं पञ्ञपेत्वा समन्ततो समञ्छमानो निसीदति। अथ खो भगवा आयस्मन्तं उदायिं एतदवोच – ‘‘किस्स त्वं, उदायि, निसीदनं समन्ततो समञ्छसि; सेय्यथापि पुराणासिकोट्ठो’’ति? ‘‘तथा हि पन, भन्ते, भगवता भिक्खूनं अतिखुद्दकं निसीदनं अनुञ्ञात’’न्ति। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, निसीदनस्स दसं विदत्थिं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५३३. ‘‘निसीदनं पन भिक्खुना कारयमानेन पमाणिकं कारेतब्बं। तत्रिदं पमाणं – दीघसो द्वे विदत्थियो, सुगतविदत्थिया; तिरियं दियड्ढं। दसा विदत्थि। तं अतिक्कामयतो छेदनकं पाचित्तिय’’न्ति।
५३४. निसीदनं नाम सदसं वुच्चति।
कारयमानेनाति करोन्तो वा कारापेन्तो वा पमाणिकं कारेतब्बं। तत्रिदं पमाणं – दीघसो द्वे विदत्थियो, सुगतविदत्थिया; तिरियं दियड्ढं। दसा विदत्थि। तं अतिक्कामेत्वा करोति वा कारापेति वा, पयोगे दुक्कटं। पटिलाभेन छिन्दित्वा पाचित्तियं देसेतब्बं।
५३५. अत्तना विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अत्तना विप्पकतं परेहि परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। परेहि विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। परेहि विप्पकतं परेहि परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञस्सत्थाय करोति वा कारापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। अञ्ञेन कतं पटिलभित्वा परिभुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स।
५३६. अनापत्ति पमाणिकं करोति, ऊनकं करोति, अञ्ञेन कतं पमाणातिक्कन्तं पटिलभित्वा छिन्दित्वा परिभुञ्जति, वितानं वा भूमत्थरणं वा साणिपाकारं वा भिसिं वा बिब्बोहनं वा करोति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
निसीदनसिक्खापदं निट्ठितं सत्तमं।
८. कण्डुप्पटिच्छादिसिक्खापदं
५३७. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन भगवता भिक्खूनं कण्डुप्पटिच्छादि अनुञ्ञाता होति । छब्बग्गिया भिक्खू – ‘‘भगवता कण्डुप्पटिच्छादि अनुञ्ञाता’’ति अप्पमाणिकायो कण्डुप्पटिच्छादियो धारेन्ति; पुरतोपि पच्छतोपि आकड्ढन्ता आहिण्डन्ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू अप्पमाणिकायो कण्डुप्पटिच्छादियो धारेस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, अप्पमाणिकायो कण्डुप्पटिच्छादियो धारेथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, अप्पमाणिकायो कण्डुप्पटिच्छादियो धारेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५३८. ‘‘कण्डुप्पटिच्छादिं पन भिक्खुना कारयमानेन पमाणिका कारेतब्बा। तत्रिदं पमाणं – दीघसो चतस्सो विदत्थियो, सुगतविदत्थिया; तिरियं द्वे विदत्थियो। तं अतिक्कामयतो छेदनकं पाचित्तिय’’न्ति।
५३९. कण्डुप्पटिच्छादि नाम यस्स अधोनाभि उब्भजाणुमण्डलं कण्डु वा पीळका वा अस्सावो वा थुल्लकच्छु वा आबाधो, तस्स पटिच्छादनत्थाय।
कारयमानेनाति करोन्तो वा कारापेन्तो वा । पमाणिका कारेतब्बा। तत्रिदं पमाणं – दीघसो चतस्सो विदत्थियो, सुगतविदत्थिया; तिरियं द्वे विदत्थियो। तं अतिक्कामेत्वा करोति वा कारापेति वा, पयोगे दुक्कटं। पटिलाभेन छिन्दित्वा पाचित्तियं देसेतब्बं।
५४०. अत्तना विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अत्तना विप्पकतं परेहि परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। परेहि विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। परेहि विप्पकतं परेहि परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञस्सत्थाय करोति वा कारापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। अञ्ञेन कतं पटिलभित्वा परिभुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स।
५४१. अनापत्ति पमाणिकं करोति, ऊनकं करोति, अञ्ञेन कतं पमाणातिक्कन्तं पटिलभित्वा छिन्दित्वा परिभुञ्जति, वितानं वा भूमत्थरणं वा साणिपाकारं वा भिसिं वा बिब्बोहनं वा करोति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
कण्डुप्पटिच्छादिसिक्खापदं निट्ठितं अट्ठमं।
९. वस्सिकसाटिकासिक्खापदं
५४२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन भगवता भिक्खूनं वस्सिकसाटिका अनुञ्ञाता होति। छब्बग्गिया भिक्खू – ‘‘भगवता वस्सिकसाटिका अनुञ्ञाता’’ति अप्पमाणिकायो वस्सिकसाटिकायो धारेन्ति। पुरतोपि पच्छतोपि आकड्ढन्ता आहिण्डन्ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू अप्पमाणिकायो वस्सिकसाटिकायो धारेस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, अप्पमाणिकायो वस्सिकसाटिकायो धारेथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, अप्पमाणिकायो वस्सिकसाटिकायो धारेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५४३. ‘‘वस्सिकसाटिकं पन भिक्खुना कारयमानेन पमाणिका कारेतब्बा। तत्रिदं पमाणं – दीघसो छ विदत्थियो, सुगतविदत्थिया; तिरियं अड्ढतेय्या। तं अतिक्कामयतो छेदनकं पाचित्तिय’’न्ति।
५४४. वस्सिकसाटिका नाम वस्सानस्स चतुमासत्थाय।
कारयमानेनाति करोन्तो वा कारापेन्तो वा। पमाणिका कारेतब्बा । तत्रिदं पमाणं – दीघसो छ विदत्थियो, सुगतविदत्थिया; तिरियं अड्ढतेय्या। तं अतिक्कामेत्वा करोति वा कारापेति वा, पयोगे दुक्कटं। पटिलाभेन छिन्दित्वा पाचित्तियं देसेतब्बं।
५४५. अत्तना विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अत्तना विप्पकतं परेहि परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। परेहि विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। परेहि विप्पकतं परेहि परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञस्सत्थाय करोति वा कारापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। अञ्ञेन कतं पटिलभित्वा परिभुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स।
५४६. अनापत्ति पमाणिकं करोति, ऊनकं करोति, अञ्ञेन कतं पमाणातिक्कन्तं पटिलभित्वा छिन्दित्वा परिभुञ्जति, वितानं वा भूमत्थरणं वा साणिपाकारं वा भिसिं वा बिब्बोहनं वा करोति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
वस्सिकसाटिकासिक्खापदं निट्ठितं नवमं।
१०. नन्दसिक्खापदं
५४७. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा नन्दो भगवतो मातुच्छापुत्तो अभिरूपो होति दस्सनीयो पासादिको चतुरङ्गुलोमको भगवता भगवतो (क॰)। सो सुगतचीवरप्पमाणं चीवरं धारेति। अद्दसंसु खो थेरा भिक्खू आयस्मन्तं नन्दं दूरतोव आगच्छन्तं। दिस्वान – ‘‘भगवा आगच्छती’’ति आसना वुट्ठहन्ति। ते उपगते जानित्वा उपगतं सञ्जानित्वा (स्या॰), उपगते सञ्जानित्वा (सी॰) उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा नन्दो सुगतचीवरप्पमाणं चीवरं धारेस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, नन्द, सुगतचीवरप्पमाणं चीवरं धारेसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, नन्द, सुगतचीवरप्पमाणं चीवरं धारेस्ससि! नेतं, नन्द, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५४८. ‘‘यो पन भिक्खु सुगतचीवरप्पमाणं चीवरं कारापेय्य अतिरेकं वा, छेदनकं पाचित्तियं । तत्रिदं सुगतस्स सुगतचीवरप्पमाणं – दीघसो नव विदत्थियो, सुगतविदत्थिया; तिरियं छ विदत्थियो। इदं सुगतस्स सुगतचीवरप्पमाण’’न्ति।
५४९. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
सुगतचीवरप्पमाणं सुगतचीवरं (क॰) नाम दीघसो नव विदत्थियो, सुगतविदत्थिया; तिरियं छ विदत्थियो।
कारापेय्याति करोति वा कारापेति वा, पयोगे दुक्कटं। पटिलाभेन छिन्दित्वा पाचित्तियं देसेतब्बं।
५५०. अत्तना विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अत्तना विप्पकतं परेहि परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। परेहि विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। परेहि विप्पकतं परेहि परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञस्सत्थाय करोति वा कारापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। अञ्ञेन कतं पटिलभित्वा परिभुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स।
५५१. अनापत्ति ऊनकं करोति, अञ्ञेन कतं पटिलभित्वा छिन्दित्वा परिभुञ्जति, वितानं वा भूमत्थरणं वा साणिपाकारं वा भिसिं वा बिब्बोहनं वा करोति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
नन्दसिक्खापदं निट्ठितं दसमं।
रतनवग्गो राजवग्गो (सी॰) नवमो।
तस्सुद्दानं –
रञ्ञो च रतनं सन्तं, सूचि मञ्चञ्च तूलिकं।
निसीदनञ्च कण्डुञ्च, वस्सिका सुगतेन चाति॥
उद्दिट्ठा खो, आयस्मन्तो, द्वेनवुति पाचित्तिया धम्मा। तत्थायस्मन्ते पुच्छामि – ‘‘कच्चित्थ परिसुद्धा’’? दुतियम्पि पुच्छामि – ‘‘कच्चित्थ परिसुद्धा’’? ततियम्पि पुच्छामि – ‘‘कच्चित्थ परिसुद्धा’’? परिसुद्धेत्थायस्मन्तो, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामीति।
खुद्दकं समत्तं।
पाचित्तियकण्डं निट्ठितं।
<h3><center>पाटिदेसनीयकण्डं</center></h3>
१. पठमपाटिदेसनीयसिक्खापदं
इमे खो पनायस्मन्तो चत्तारो पाटिदेसनीया
धम्मा उद्देसं आगच्छन्ति।
५५२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा भिक्खुनी सावत्थियं पिण्डाय चरित्वा पटिक्कमनकाले अञ्ञतरं भिक्खुं पस्सित्वा एतदवोच – ‘‘हन्दाय्य, भिक्खं पटिग्गण्हा’’ति। ‘‘सुट्ठु, भगिनी’’ति सब्बेव अग्गहेसि। सा उपकट्ठे काले नासक्खि पिण्डाय चरितुं, छिन्नभत्ता अहोसि। अथ खो सा भिक्खुनी दुतियम्पि दिवसं…पे॰… ततियम्पि दिवसं सावत्थियं पिण्डाय चरित्वा पटिक्कमनकाले तं भिक्खुं पस्सित्वा एतदवोच – ‘‘हन्दाय्य, भिक्खं पटिग्गण्हा’’ति। ‘‘सुट्ठु, भगिनी’’ति सब्बेव अग्गहेसि। सा उपकट्ठे काले नासक्खि पिण्डाय चरितुं, छिन्नभत्ता अहोसि। अथ खो सा भिक्खुनी चतुत्थे दिवसे रथिकाय पवेधेन्ती गच्छति। सेट्ठि गहपति रथेन पटिपथं आगच्छन्तो तं भिक्खुनिं एतदवोच – ‘‘अपेहाय्ये’’ति। सा वोक्कमन्ती तत्थेव परिपति। सेट्ठि गहपति तं भिक्खुनिं खमापेसि – ‘‘खमाहाय्ये, मयासि पातिता’’ति। ‘‘नाहं, गहपति, तया पातिता। अपिच, अहमेव दुब्बला’’ति। ‘‘किस्स पन त्वं, अय्ये, दुब्बला’’ति? अथ खो सा भिक्खुनी सेट्ठिस्स गहपतिस्स एतमत्थं आरोचेसि। सेट्ठि गहपति तं भिक्खुनिं घरं नेत्वा भोजेत्वा उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘कथञ्हि नाम भदन्ता भिक्खुनिया हत्थतो आमिसं पटिग्गहेस्सन्ति! किच्छलाभो मातुगामो’’ति!
अस्सोसुं खो भिक्खू तस्स सेट्ठिस्स गहपतिस्स उज्झायन्तस्स खिय्यन्तस्स विपाचेन्तस्स। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खु भिक्खुनिया हत्थतो आमिसं पटिग्गहेस्सती’’ति …पे॰… सच्चं किर त्वं, भिक्खु, भिक्खुनिया हत्थतो आमिसं पटिग्गहेसीति ? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। ‘‘ञातिका ते, भिक्खु, अञ्ञातिका’’ति? ‘‘अञ्ञातिका, भगवा’’ति। ‘‘अञ्ञातको, मोघपुरिस, अञ्ञातिकाय न जानाति पतिरूपं वा अप्पतिरूपं वा सन्तं वा असन्तं वा। कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, अञ्ञातिकाय भिक्खुनिया हत्थतो आमिसं पटिग्गहेस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५५३. ‘‘यो पन भिक्खु अञ्ञातिकाय भिक्खुनिया अन्तरघरं पविट्ठाय हत्थतो खादनीयं वा भोजनीयं वा सहत्था पटिग्गहेत्वा खादेय्य वा भुञ्जेय्य वा, पटिदेसेतब्बं तेन भिक्खुना – ‘गारय्हं, आवुसो, धम्मं आपज्जिं असप्पायं पाटिदेसनीयं, तं पटिदेसेमी’’’ति।
५५४. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
अञ्ञातिका नाम मातितो वा । पितितो वा याव सत्तमा पितामहयुगा असम्बद्धा।
भिक्खुनी नाम उभतोसङ्घे उपसम्पन्ना।
अन्तरघरं नाम रथिका ब्यूहं सिङ्घाटकं घरं।
खादनीयं नाम पञ्च भोजनानि – यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं ठपेत्वा अवसेसं खादनीयं नाम।
भोजनीयं नाम पञ्च भोजनानि – ओदनो, कुम्मासो, सत्तु, मच्छो, मंसं। ‘‘खादिस्सामि भुञ्जिस्सामी’’ति पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति पाटिदेसनीयस्स।
५५५. अञ्ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी अन्तरघरं पविट्ठाय हत्थतो खादनीयं वा भोजनीयं वा सहत्था पटिग्गहेत्वा खादति वा भुञ्जति वा, आपत्ति पाटिदेसनीयस्स। अञ्ञातिकाय वेमतिको अन्तरघरं पविट्ठाय हत्थतो खादनीयं वा भोजनीयं वा सहत्था पटिग्गहेत्वा खादति वा भुञ्जति वा, आपत्ति पाटिदेसनीयस्स। अञ्ञातिकाय ञातिकसञ्ञी अन्तरघरं पविट्ठाय हत्थतो खादनीयं वा भोजनीयं वा सहत्था पटिग्गहेत्वा खादति वा भुञ्जति वा, आपत्ति पाटिदेसनीयस्स।
यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं आहारत्थाय पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति दुक्कटस्स। एकतोउपसम्पन्नाय हत्थतो खादनीयं वा भोजनीयं वा – ‘‘खादिस्सामि भुञ्जिस्सामी’’ति पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति दुक्कटस्स। ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। ञातिकाय वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। ञातिकाय ञातिकसञ्ञी, अनापत्ति।
५५६. अनापत्ति ञातिकाय, दापेति न देति, उपनिक्खिपित्वा देति अन्तरारामे, भिक्खुनुपस्सये, तित्थियसेय्याय, पटिक्कमने , गामतो नीहरित्वा देति, यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं ‘‘सति पच्चये परिभुञ्जा’’ति देति, सिक्खमानाय, सामणेरिया, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
पठमपाटिदेसनीयसिक्खापदं निट्ठितं।
२. दुतियपाटिदेसनीयसिक्खापदं
५५७. तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे। तेन खो पन समयेन भिक्खू कुलेसु निमन्तिता भुञ्जन्ति। छब्बग्गिया भिक्खुनियो छब्बग्गियानं भिक्खूनं वोसासन्तियो ठिता होन्ति – ‘‘इध सूपं देथ, इध ओदनं देथा’’ति। छब्बग्गिया भिक्खू यावदत्थं भुञ्जन्ति। अञ्ञे भिक्खू न चित्तरूपं भुञ्जन्ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खुनियो वोसासन्तियो न निवारेस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, भिक्खुनियो वोसासन्तियो न निवारेथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा …पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, भिक्खुनियो वोसासन्तियो न निवारेस्सथ ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५५८. ‘‘भिक्खू पनेव कुलेसु निमन्तिता भुञ्जन्ति, तत्र चे सा तत्र चे (स्या॰) भिक्खुनी वोसासमानरूपा ठिता होति – ‘इध सूपं देथ, इध ओदनं देथा’ति, तेहि भिक्खूहि सा भिक्खुनी अपसादेतब्बा – ‘अपसक्क ताव, भगिनि, याव भिक्खू भुञ्जन्ती’ति। एकस्स चेपि एकस्सपि चे (सी॰ स्या॰) भिक्खुनो न पटिभासेय्य तं भिक्खुनिं अपसादेतुं – ‘अपसक्क ताव, भगिनि, याव भिक्खू भुञ्जन्ती’ति पटिदेसेतब्बं तेहि भिक्खूहि – ‘गारय्हं, आवुसो, धम्मं आपज्जिम्हा असप्पायं पाटिदेसनीयं, तं पटिदेसेमा’’’ति।
५५९. भिक्खू पनेव कुलेसु निमन्तिता भुञ्जन्तीति कुलं नाम चत्तारि कुलानि – खत्तियकुलं, ब्राह्मणकुलं, वेस्सकुलं, सुद्दकुलं।
निमन्तिता भुञ्जन्तीति पञ्चन्नं भोजनानं अञ्ञतरेन भोजनेन निमन्तिता भुञ्जन्ति।
भिक्खुनी नाम उभतोसङ्घे उपसम्पन्ना।
वोसासन्ती नाम यथामित्तता यथासन्दिट्ठता यथासम्भत्तता यथासमानुपज्झायकता यथासमानाचरियकता – ‘‘इध सूपं देथ, इध ओदनं देथा’’ति। एसा वोसासन्ती नाम।
तेहि भिक्खूहीति भुञ्जमानेहि भिक्खूहि।
सा भिक्खुनीति या सा वोसासन्ती भिक्खुनी।
तेहि भिक्खूहि सा भिक्खुनी अपसादेतब्बा – ‘‘अपसक्क ताव, भगिनि, याव भिक्खू भुञ्जन्ती’’ति। एकस्स चेपि एकस्सपि चे (सी॰ स्या॰) भिक्खुनो अनपसादितो अनपसादिते (सी॰ स्या॰) – ‘‘खादिस्सामि भुञ्जिस्सामी’’ति पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति पाटिदेसनीयस्स।
५६०. उपसम्पन्नाय उपसम्पन्नसञ्ञी वोसासन्तिया न निवारेति, आपत्ति पाटिदेसनीयस्स । उपसम्पन्नाय वेमतिको वोसासन्तिया न निवारेति, आपत्ति पाटिदेसनीयस्स। उपसम्पन्नाय अनुपसम्पन्नसञ्ञी वोसासन्तिया न निवारेति, आपत्ति पाटिदेसनीयस्स।
एकतोउपसम्पन्नाय वोसासन्तिया न निवारेति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्नाय उपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्नाय वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्नाय अनुपसम्पन्नसञ्ञी, अनापत्ति।
५६१. अनापत्ति अत्तनो भत्तं दापेति न देति, अञ्ञेसं भत्तं देति न दापेति, यं न दिन्नं तं दापेति, यत्थ न दिन्नं तत्थ दापेति, सब्बेसं समकं दापेति, सिक्खमाना वोसासति, सामणेरी वोसासति, पञ्च भोजनानि ठपेत्वा सब्बत्थ, अनापत्ति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
दुतियपाटिदेसनीयसिक्खापदं निट्ठितं।
३. ततियपाटिदेसनीयसिक्खापदं
५६२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन सावत्थियं अञ्ञतरं कुलं उभतोपसन्नं होति। सद्धाय वड्ढति, भोगेन हायति, यं तस्मिं कुले उप्पज्जति पुरेभत्तं खादनीयं वा भोजनीयं वा तं सब्बं भिक्खूनं विस्सज्जेत्वा अप्पेकदा अनसिता अच्छन्ति। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया न मत्तं जानित्वा पटिग्गहेस्सन्ति! इमे इमेसं दत्वा अप्पेकदा अनसिता अच्छन्ती’’ति!! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। अथ खो ते भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, यं कुलं सद्धाय वड्ढति, भोगेन हायति एवरूपस्स कुलस्स ञत्तिदुतियेन कम्मेन सेक्खसम्मुतिं दातुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, दातब्बा। ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
५६३. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। इत्थन्नामं कुलं सद्धाय वड्ढति, भोगेन हायति। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामस्स कुलस्स सेक्खसम्मुतिं ददेय्य। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। इत्थन्नामं कुलं सद्धाय वड्ढति, भोगेन हायति। सङ्घो इत्थन्नामस्स कुलस्स सेक्खसम्मुतिं देति। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स कुलस्स सेक्खसम्मुतिया दानं, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘दिन्ना सङ्घेन इत्थन्नामस्स कुलस्स सेक्खसम्मुति। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति।
एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यानि खो पन तानि सेक्खसम्मतानि कुलानि, यो पन भिक्खु तथारूपेसु सेक्खसम्मतेसु कुलेसु खादनीयं वा भोजनीयं वा सहत्था पटिग्गहेत्वा खादेय्य वा भुञ्जेय्य वा, पटिदेसेतब्बं तेन भिक्खुना – ‘गारय्हं, आवुसो, धम्मं आपज्जिं असप्पायं पाटिदेसनीयं तं पटिदेसेमी’’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
५६४. तेन खो पन समयेन सावत्थियं उस्सवो होति। मनुस्सा भिक्खू निमन्तेत्वा भोजेन्ति। तम्पि खो कुलं भिक्खू निमन्तेसि। भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता नाधिवासेन्ति – ‘‘पटिक्खित्तं भगवता सेक्खसम्मतेसु कुलेसु खादनीयं वा भोजनीयं वा सहत्था पटिग्गहेत्वा खादितुं भुञ्जितु’’न्ति। ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘किं नु खो नाम अम्हाकं जीवितेन यं अय्या अम्हाकं न पटिग्गण्हन्ती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। अथ खो ते भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, निमन्तितेन सेक्खसम्मतेसु कुलेसु खादनीयं वा भोजनीयं वा सहत्था पटिग्गहेत्वा खादितुं भुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यानि खो पन तानि सेक्खसम्मतानि कुलानि, यो पन भिक्खु तथारूपेसु सेक्खसम्मतेसु कुलेसु पुब्बे अनिमन्तितो खादनीयं वा भोजनीयं वा सहत्था पटिग्गहेत्वा खादेय्य वा भुञ्जेय्य वा , पटिदेसेतब्बं तेन भिक्खुना – ‘गारय्हं, आवुसो, धम्मं आपज्जिं असप्पायं पाटिदेसनीयं, तं पटिदेसेमी’’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
५६५. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु तस्स कुलस्स कुलूपको होति। अथ खो सो भिक्खु पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय येन तं कुलं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि। तेन खो पन समयेन सो भिक्खु गिलानो होति। अथ खो ते मनुस्सा तं भिक्खुं एतदवोचुं – ‘‘भुञ्जथ, भन्ते’’ति। अथ खो सो भिक्खु – ‘‘भगवता पटिक्खित्तं अनिमन्तितेन सेक्खसम्मतेसु कुलेसु खादनीयं वा भोजनीयं वा सहत्था पटिग्गहेत्वा खादितुं भुञ्जितु’’न्ति कुक्कुच्चायन्तो न पटिग्गहेसि; नासक्खि पिण्डाय चरितुं; छिन्नभत्तो अहोसि। अथ खो सो भिक्खु आरामं गन्त्वा भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, गिलानेन भिक्खुना सेक्खसम्मतेसु कुलेसु खादनीयं वा भोजनीयं वा सहत्था पटिग्गहेत्वा खादितुं भुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५६६. ‘‘यानि खो पन तानि सेक्खसम्मतानि कुलानि, यो पन भिक्खु तथारूपेसु सेक्खसम्मतेसु कुलेसु पुब्बे अनिमन्तितो अगिलानो खादनीयं वा भोजनीयं वा सहत्था पटिग्गहेत्वा खादेय्य वा भुञ्जेय्य वा, पटिदेसेतब्बं तेन भिक्खुना – ‘गारय्हं, आवुसो, धम्मं आपज्जिं असप्पायं पाटिदेसनीयं, तं पटिदेसेमी’’ति।
५६७. यानि खो पन तानि सेक्खसम्मतानि कुलानीति सेक्खसम्मतं नाम कुलं यं कुलं सद्धाय वड्ढति, भोगेन हायति। एवरूपस्स कुलस्स ञत्तिदुतियेन कम्मेन सेक्खसम्मुति दिन्ना होति।
यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
तथारूपेसु सेक्खसम्मतेसु कुलेसूति एवरूपेसु सेक्खसम्मतेसु कुलेसु।
अनिमन्तितो नाम अज्जतनाय वा स्वातनाय वा अनिमन्तितो, घरूपचारं ओक्कमन्ते निमन्तेति, एसो अनिमन्तितो नाम।
निमन्तितो नाम अज्जतनाय वा स्वातनाय वा निमन्तितो, घरूपचारं अनोक्कमन्ते निमन्तेति, एसो निमन्तितो नाम।
अगिलानो नाम सक्कोति पिण्डाय चरितुं।
गिलानो नाम न सक्कोति पिण्डाय चरितुं।
खादनीयं नाम पञ्च भोजनानि – यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं ठपेत्वा अवसेसं खादनीयं नाम।
भोजनीयं नाम पञ्च भोजनानि – ओदनो, कुम्मासो, सत्तु, मच्छो, मंसं।
अनिमन्तितो अगिलानो ‘‘खादिस्सामि भुञ्जिस्सामी’’ति पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स । अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति पाटिदेसनीयस्स।
५६८. सेक्खसम्मते सेक्खसम्मतसञ्ञी अनिमन्तितो अगिलानो खादनीयं वा भोजनीयंव सहत्था पटिग्गहेत्वा खादति वा भुञ्जति वा, आपत्ति पाटिदेसनीयस्स। सेक्खसम्मते वेमतिको…पे॰… सेक्खसम्मते असेक्खसम्मतसञ्ञी अनिमन्तितो अगिलानो खादनीयं वा भोजनीयं वा सहत्था पटिग्गहेत्वा खादति वा भुञ्जति वा, आपत्ति पाटिदेसनीयस्स।
यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं आहारत्थाय पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति दुक्कटस्स। असेक्खसम्मते सेक्खसम्मतसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। असेक्खसम्मते वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। असेक्खसम्मते असेक्खसम्मतसञ्ञी, अनापत्ति।
५६९. अनापत्ति निमन्तितस्स, गिलानस्स, निमन्तितस्स वा गिलानस्स वा सेसकं भुञ्जति , अञ्ञेसं भिक्खा तत्थ पञ्ञत्ता होति, घरतो नीहरित्वा देन्ति, निच्चभत्ते, सलाकभत्ते, पक्खिके, उपोसथिके, पाटिपदिके, यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं – ‘‘सति पच्चये परिभुञ्जा’’ति देति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
ततियपाटिदेसनीयसिक्खापदं निट्ठितं।
४. चतुत्थपाटिदेसनीयसिक्खापदं
५७०. तेन समयेन बुद्धो भगवा सक्केसु विहरति कपिलवत्थुस्मिं निग्रोधारामे। तेन खो पन समयेन साकियदासका अवरुद्धा होन्ति। साकियानियो इच्छन्ति आरञ्ञकेसु सेनासनेसु भत्तं कातुं। अस्सोसुं खो साकियदासका – ‘‘साकियानियो किर आरञ्ञकेसु सेनासनेसु भत्तं कत्तुकामा’’ति। ते मग्गे परियुट्ठिंसु। साकियानियो पणीतं खादनीयं भोजनीयं आदाय आरञ्ञकं सेनासनं अगमंसु। साकियदासका निक्खमित्वा साकियानियो अच्छिन्दिंसु च दूसेसुञ्च। साकिया निक्खमित्वा ते चोरे सभण्डे सह भण्डेन (क॰) गहेत्वा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भदन्ता आरामे चोरे पटिवसन्ते नारोचेस्सन्ती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू साकियानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। अथ खो ते भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, भिक्खवे, भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञपेस्सामि दस अत्थवसे पटिच्च – सङ्घसुट्ठुताय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यानि खो पन तानि आरञ्ञकानि सेनासनानि सासङ्कसम्मतानि सप्पटिभयानि, यो पन भिक्खु तथारूपेसु सेनासनेसु सेनासनेसु विहरन्तो (सी॰ स्या॰) पुब्बे अप्पटिसंविदितं खादनीयं वा भोजनीयं वा अज्झारामे सहत्था पटिग्गहेत्वा खादेय्य वा भुञ्जेय्य वा, पटिदेसेतब्बं तेन भिक्खुना – ‘गारय्हं, आवुसो, धम्मं आपज्जिं असप्पायं पाटिदेसनीयं तं पटिदेसेमी’’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
५७१. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु आरञ्ञकेसु सेनासनेसु गिलानो होति । मनुस्सा खादनीयं वा भोजनीयं वा आदाय आरञ्ञकं सेनासनं अगमंसु। अथ खो ते मनुस्सा तं भिक्खुं एतदवोचुं – ‘‘भुञ्जथ, भन्ते’’ति। अथ खो सो भिक्खु – ‘‘भगवता पटिक्खित्तं आरञ्ञकेसु सेनासनेसु खादनीयं वा भोजनीयं वा सहत्था पटिग्गहेत्वा खादितुं भुञ्जितु’’न्ति कुक्कुच्चायन्तो न पटिग्गहेसि, नासक्खि पिण्डाय चरितुं पविसितुं (क॰), छिन्नभत्तो अहोसि। अथ खो सो भिक्खु भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, गिलानेन भिक्खुना आरञ्ञकेसु सेनासनेसु पुब्बे अप्पटिसंविदितं खादनीयं वा भोजनीयं वा सहत्था पटिग्गहेत्वा खादितुं भुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५७२. ‘‘यानि खो पन तानि आरञ्ञकानि सेनासनानि सासङ्कसम्मतानि सप्पटिभयानि, यो पन भिक्खु तथारूपेसु सेनासनेसु पुब्बे अप्पटिसंविदितं खादनीयं वा भोजनीयं वा अज्झारामे सहत्था पटिग्गहेत्वा अगिलानो खादेय्य वा भुञ्जेय्य वा, पटिदेसेतब्बं तेन भिक्खुना – ‘गारय्हं, आवुसो, धम्मं आपज्जिं असप्पायं पाटिदेसनीयं, तं पटिदेसेमी’’’ति।
५७३. यानि खो पन तानि आरञ्ञकानि सेनासनानीति आरञ्ञकं नाम सेनासनं पञ्चधनुसतिकं पच्छिमं।
सासङ्कं नाम आरामे आरामूपचारे चोरानं निविट्ठोकासो दिस्सति, भुत्तोकासो दिस्सति, ठितोकासो दिस्सति, निसिन्नोकासो दिस्सति, निपन्नोकासो दिस्सति।
सप्पटिभयं नाम आरामे आरामूपचारे चोरेहि मनुस्सा हता दिस्सन्ति, विलुत्ता दिस्सन्ति, आकोटिता दिस्सन्ति।
यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
तथारूपेसु सेनासनेसूति एवरूपेसु सेनासनेसु।
अप्पटिसंविदितं नाम पञ्चन्नं पटिसंविदितं, एतं अप्पटिसंविदितं नाम। आरामं आरामूपचारं ठपेत्वा पटिसंविदितं, एतं एतम्पि (सी॰) अप्पटिसंविदितं नाम।
पटिसंविदितं नाम यो कोचि इत्थी वा पुरिसो वा आरामं आरामूपचारं आगन्त्वा आरोचेति – ‘‘इत्थन्नामस्स, भन्ते, खादनीयं वा भोजनीयं वा आहरिस्सन्ती’’ति। सचे सासङ्कं होति, सासङ्कन्ति आचिक्खितब्बं; सचे सप्पटिभयं होति, सप्पटिभयन्ति आचिक्खितब्बं; सचे – ‘‘होतु, भन्ते, आहरियिस्सती’’ति भणति, चोरा वत्तब्बा – ‘‘मनुस्सा इधूपचरन्ति अपसक्कथा’’ति। यागुया पटिसंविदिते तस्सा परिवारो आहरिय्यति, एतं पटिसंविदितं नाम। भत्तेन पटिसंविदिते तस्स परिवारो आहरिय्यति, एतं पटिसंविदितं नाम । खादनीयेन पटिसंविदिते तस्स परिवारो आहरिय्यति, एतं पटिसंविदितं नाम। कुलेन पटिसंविदिते यो तस्मिं कुले मनुस्सो खादनीयं वा भोजनीयं वा आहरति, एतं पटिसंविदितं नाम। गामेन पटिसंविदिते यो तस्मिं गामे मनुस्सो खादनीयं वा भोजनीयं वा आहरति, एतं पटिसंविदितं नाम। पूगेन पटिसंविदिते यो तस्मिं पूगे मनुस्सो खादनीयं वा भोजनीयं वा आहरति, एतं पटिसंविदितं नाम।
खादनीयं नाम पञ्च भोजनानि – यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं ठपेत्वा अवसेसं खादनीयं नाम।
भोजनीयं नाम पञ्च भोजनानि – ओदनो, कुम्मासो, सत्तु, मच्छो, मंसं।
अज्झारामो नाम परिक्खित्तस्स आरामस्स अन्तोआरामो। अपरिक्खित्तस्स उपचारो।
अगिलानो नाम सक्कोति पिण्डाय चरितुं गन्तुं (क॰)।
गिलानो नाम न सक्कोति पिण्डाय चरितुं गन्तुं (क॰)।
अप्पटिसंविदितं अगिलानो ‘‘खादिस्सामि भुञ्जिस्सामी’’ति पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति पाटिदेसनीयस्स।
५७४. अप्पटिसंविदिते अप्पटिसंविदितसञ्ञी खादनीयं वा भोजनीयं वा अज्झारामे सहत्था पटिग्गहेत्वा अगिलानो खादति वा भुञ्जति वा, आपत्ति पाटिदेसनीयस्स। अप्पटिसंविदिते वेमतिको खादनीयं वा भोजनीयं वा अज्झारामे सहत्था पटिग्गहेत्वा अगिलानो खादति वा भुञ्जति वा, आपत्ति पाटिदेसनीयस्स। अप्पटिसंविदिते पटिसंविदितसञ्ञी खादनीयं वा भोजनीयं वा अज्झारामे सहत्था पटिग्गहेत्वा अगिलानो खादति वा भुञ्जति वा, आपत्ति पाटिदेसनीयस्स।
यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं आहारत्थाय पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति दुक्कटस्स। पटिसंविदिते अप्पटिसंविदितसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। पटिसंविदिते वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। पटिसंविदिते पटिसंविदितसञ्ञी, अनापत्ति।
५७५. अनापत्ति पटिसंविदिते, गिलानस्स, पटिसंविदिते वा गिलानस्स वा सेसकं भुञ्जति, बहारामे पटिग्गहेत्वा अन्तोआरामे भुञ्जति, तत्थ जातकं मूलं वा तचं वा पत्तं वा पुप्फं वा फलं वा भुञ्जति, यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं सति पच्चये परिभुञ्जति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
चतुत्थपाटिदेसनीयसिक्खापदं निट्ठितं।
उद्दिट्ठा खो, आयस्मन्तो, चत्तारो पाटिदेसनीया धम्मा। तत्थायस्मन्ते पुच्छामि – ‘‘कच्चित्थ परिसुद्धा’’? दुतियम्पि पुच्छामि – ‘‘कच्चित्थ परिसुद्धा’’? ततियम्पि पुच्छामि – ‘‘कच्चित्थ परिसुद्धा’’? परिसुद्धेत्थायस्मन्तो, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामीति।
पाटिदेसनीयकण्डं निट्ठितं।
[[Category:Pali]]
ha5rvdjvls4sdbwmn69dn2zd16wyq78
1346152
1346146
2026-07-19T09:28:55Z
ङघिञ
963689
1346152
wikitext
text/x-wiki
<center>'''॥ नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स॥'''
<div style="background-color:lavender;"><h1><big>विनयपिटके</big></h1></div>
<div style="background-color:lightyellow;"><h2>पाचित्तियपाळि</h2></div>
<h3>पाचित्तियकण्डं</h3></center>
१. मुसावादवग्गो
१. मुसावादसिक्खापदं
इमे खो पनायस्मन्तो द्वेनवुति पाचित्तिया
धम्मा उद्देसं आगच्छन्ति।
१. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन हत्थको सक्यपुत्तो वादक्खित्तो होति। सो तित्थियेहि सद्धिं सल्लपन्तो अवजानित्वा पटिजानाति, पटिजानित्वा अवजानाति, अञ्ञेनञ्ञं पटिचरति, सम्पजानमुसा भासति, सङ्केतं कत्वा विसंवादेति। तित्थिया उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम हत्थको सक्यपुत्तो अम्हेहि सद्धिं सल्लपन्तो अवजानित्वा पटिजानिस्सति, पटिजानित्वा अवजानिस्सति, अञ्ञेनञ्ञं पटिचरिस्सति, सम्पजानमुसा भासिस्सति, सङ्केतं कत्वा विसंवादेस्सती’’ति!
अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं तित्थियानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। अथ खो ते भिक्खू येन हत्थको सक्यपुत्तो तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा हत्थकं सक्यपुत्तं एतदवोचुं – ‘‘सच्चं किर त्वं, आवुसो हत्थक, तित्थियेहि सद्धिं सल्लपन्तो अवजानित्वा पटिजानासि, पटिजानित्वा अवजानासि, अञ्ञेनञ्ञं पटिचरसि, सम्पजानमुसा भाससि, सङ्केतं कत्वा विसंवादेसी’’ति? ‘‘एते खो, आवुसो, तित्थिया नाम येन केनचि जेतब्बा; नेव तेसं जयो दातब्बो’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम हत्थको सक्यपुत्तो तित्थियेहि सद्धिं सल्लपन्तो अवजानित्वा पटिजानिस्सति, पटिजानित्वा अवजानिस्सति, अञ्ञेनञ्ञं पटिचरिस्सति, सम्पजानमुसा भासिस्सति, सङ्केतं कत्वा विसंवादेस्सती’’ति!
अथ खो ते भिक्खू हत्थकं सक्यपुत्तं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा हत्थकं सक्यपुत्तं पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर त्वं, हत्थक, तित्थियेहि सद्धिं सल्लपन्तो अवजानित्वा पटिजानासि, पटिजानित्वा अवजानासि, अञ्ञेनञ्ञं पटिचरसि, सम्पजानमुसा भाससि, सङ्केतं कत्वा विसंवादेसी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, तित्थियेहि सद्धिं सल्लपन्तो अवजानित्वा पटिजानिस्ससि, पटिजानित्वा अवजानिस्ससि, अञ्ञेनञ्ञं पटिचरिस्ससि, सम्पजानमुसा भासिस्ससि, सङ्केतं कत्वा विसंवादेस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२. ‘‘सम्पजानमुसावादे पाचित्तिय’’न्ति।
३. सम्पजानमुसावादो नाम विसंवादनपुरेक्खारस्स वाचा, गिरा, ब्यप्पथो, वचीभेदो, वाचसिका विञ्ञत्ति, अट्ठ अनरियवोहारा – अदिट्ठं दिट्ठं मेति, अस्सुतं सुतं मेति, अमुतं मुतं मेति, अविञ्ञातं विञ्ञातं मेति, दिट्ठं अदिट्ठं मेति, सुतं अस्सुतं मेति , मुतं अमुतं मेति, विञ्ञातं अविञ्ञातं मेति।
अदिट्ठं नाम न चक्खुना दिट्ठं। अस्सुतं नाम न सोतेन सुतं। अमुतं नाम न घानेन घायितं, न जिव्हाय सायितं, न कायेन फुट्ठं। अविञ्ञातं नाम न मनसा विञ्ञातं। दिट्ठं नाम चक्खुना दिट्ठं। सुतं नाम सोतेन सुतं। मुतं नाम घानेन घायितं, जिव्हाय सायितं, कायेन फुट्ठं। विञ्ञातं नाम मनसा विञ्ञातं।
४. तीहाकारेहि ‘‘अदिट्ठं दिट्ठं मे’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स – पुब्बेवस्स होति ‘‘मुसा भणिस्स’’न्ति, भणन्तस्स होति ‘‘मुसा भणामी’’ति, भणितस्स होति ‘‘मुसा मया भणित’’न्ति।
चतूहाकारेहि ‘‘अदिट्ठं दिट्ठं मे’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स – पुब्बेवस्स होति ‘‘मुसा भणिस्स’’न्ति, भणन्तस्स होति ‘‘मुसा भणामी’’ति, भणितस्स होति ‘‘मुसा मया भणित’’न्ति, विनिधाय दिट्ठिं।
पञ्चहाकारेहि ‘‘अदिट्ठं दिट्ठं मे’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स – पुब्बेवस्स होति ‘‘मुसा भणिस्स’’न्ति, भणन्तस्स होति ‘‘मुसा भणामी’’ति, भणितस्स होति ‘‘मुसा मया भणित’’न्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं।
छहाकारेहि ‘‘अदिट्ठं दिट्ठं मे’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स – पुब्बेवस्स होति ‘‘मुसा भणिस्स’’न्ति, भणन्तस्स होति ‘‘मुसा भणामी’’ति, भणितस्स होति ‘‘मुसा मया भणित’’न्ति , विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं।
सत्तहाकारेहि ‘‘अदिट्ठं दिट्ठं मे’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स’’ – पुब्बेवस्स होति ‘‘मुसा भणिस्स’’न्ति, भणन्तस्स होति ‘‘मुसा भणामी’’ति, भणितस्स होति ‘‘मुसा मया भणित’’न्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
५. तीहाकारेहि ‘‘अस्सुतं सुतं मे’’ति…पे॰… अमुतं मुतं मेति…पे॰… अविञ्ञातं विञ्ञातं मेति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स – पुब्बेवस्स होति ‘‘मुसा भणिस्स’’न्ति, भणन्तस्स होति ‘‘मुसा भणामी’’ति, भणितस्स होति ‘‘मुसा मया भणित’’न्ति।
चतूहाकारेहि…पे॰… पञ्चहाकारेहि…पे॰… छहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि ‘‘अविञ्ञातं विञ्ञातं मे’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स – पुब्बेवस्स होति ‘‘मुसा भणिस्स’’न्ति, भणन्तस्स होति ‘‘मुसा भणामी’’ति, भणितस्स होति ‘‘मुसा मया भणितन्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
६. तीहाकारेहि ‘‘अदिट्ठं दिट्ठञ्च मे सुतञ्चा’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰… तीहाकारेहि ‘‘अदिट्ठं दिट्ठञ्च मे मुतञ्चा’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰… तीहाकारेहि ‘‘अदिट्ठं दिट्ठञ्च मे विञ्ञातञ्चा’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स …पे॰… तीहाकारेहि अदिट्ठं ‘‘दिट्ठञ्च मे सुतञ्च मुतञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि अदिट्ठं ‘‘दिट्ठञ्च मे सुतञ्च विञ्ञातञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि अदिट्ठं ‘‘दिट्ठञ्च मे सुतञ्च मुतञ्च विञ्ञातञ्चा’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰…।
तीहाकारेहि अस्सुतं ‘‘सुतञ्च मे मुतञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि अस्सुतं ‘‘सुतञ्च मे विञ्ञातञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि अस्सुतं ‘‘सुतञ्च मे दिट्ठञ्चा’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰… तीहाकारेहि अस्सुतं ‘‘सुतञ्च मे मुतञ्च विञ्ञातञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि अस्सुतं ‘‘सुतञ्च मे मुतञ्च दिट्ठञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि अस्सुतं ‘‘सुतञ्च मे मुतञ्च विञ्ञातञ्च दिट्ठञ्चा’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰…।
तीहाकारेहि अमुतं ‘‘मुतञ्च मे विञ्ञातञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि अमुतं ‘‘मुतञ्च मे दिट्ठञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि अमुतं ‘‘मुतञ्च मे सुतञ्चा’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰… तीहाकारेहि अमुतं ‘‘मुतञ्च मे विञ्ञातञ्च दिट्ठञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि अमुतं ‘‘मुतञ्च मे विञ्ञातञ्च सुतञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि अमुतं ‘‘मुतञ्च मे विञ्ञातञ्च दिट्ठञ्च सुतञ्चा’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰…।
तीहाकारेहि अविञ्ञातं ‘‘विञ्ञातञ्च मे दिट्ठञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि अविञ्ञातं ‘‘विञ्ञातञ्च मे सुतञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि अविञ्ञातं ‘‘विञ्ञातञ्च मे मुतञ्चा’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰… तीहाकारेहि अविञ्ञातं ‘‘विञ्ञातञ्च मे दिट्ठञ्च सुतञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि अविञ्ञातं ‘‘विञ्ञातञ्च मे दिट्ठञ्च मुतञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि अविञ्ञातं ‘‘विञ्ञातञ्च मे दिट्ठञ्च सुतञ्च मुतञ्चा’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰…।
७. तीहाकारेहि दिट्ठं ‘‘अदिट्ठं मे’’ति…पे॰… सुतं ‘‘अस्सुतं मे’’ति…पे॰… मुतं ‘‘अमुतं मे’’ति…पे॰… विञ्ञातं ‘‘अविञ्ञातं मे’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰…।
८. तीहाकारेहि दिट्ठं ‘‘सुतं मे’’ति…पे॰… तीहाकारेहि दिट्ठं ‘‘मुतं मे’’ति…पे॰… तीहाकारेहि दिट्ठं ‘‘विञ्ञातं मे’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰… तीहाकारेहि दिट्ठं ‘‘सुतञ्च मे मुतञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि दिट्ठं ‘‘सुतञ्च मे विञ्ञातञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि दिट्ठं ‘‘सुतञ्च मे मुतञ्च विञ्ञातञ्चा’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰…।
तीहाकारेहि सुतं ‘‘मुतं मे’’ति…पे॰… तीहाकारेहि सुतं ‘‘विञ्ञातं मे’’ति…पे॰… तीहाकारेहि सुतं ‘‘दिट्ठं मे’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰… तीहाकारेहि सुतं ‘‘मुतञ्च मे विञ्ञातञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि सुतं ‘‘मुतञ्च मे दिट्ठञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि सुतं ‘‘मुतञ्च मे विञ्ञातञ्च दिट्ठञ्चा’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰…।
तीहाकारेहि मुतं ‘‘विञ्ञातं मे’’ति…पे॰… तीहाकारेहि मुतं ‘‘दिट्ठं मे’’ति…पे॰… तीहाकारेहि मुतं ‘‘सुतं मे’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰… तीहाकारेहि मुतं ‘‘विञ्ञातञ्च मे दिट्ठञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि मुतं ‘‘विञ्ञातञ्च मे सुतञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि मुतं ‘‘विञ्ञातञ्च मे दिट्ठञ्च सुतञ्चा’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰…।
तीहाकारेहि विञ्ञातं ‘‘दिट्ठं मे’’ति…पे॰… तीहाकारेहि विञ्ञातं ‘‘सुतं मे’’ति …पे॰… तीहाकारेहि विञ्ञातं ‘‘मुतं मे’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰… तीहाकारेहि विञ्ञातं ‘‘दिट्ठञ्च मे सुतञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि विञ्ञातं ‘‘दिट्ठञ्च मे मुतञ्चा’’ति…पे॰… तीहाकारेहि विञ्ञातं ‘‘दिट्ठञ्च मे सुतञ्च मुतञ्चा’’ति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰…।
९. तीहाकारेहि दिट्ठे वेमतिको दिट्ठं नोकप्पेति, दिट्ठं नस्सरति , दिट्ठं पमुट्ठो होति…पे॰… सुते वेमतिको सुतं नोकप्पेति, सुतं नस्सरति, सुतं पमुट्ठो होति…पे॰… मुते वेमतिको मुतं नोकप्पेति, मुतं नस्सरति, मुतं पमुट्ठो होति…पे॰… विञ्ञाते वेमतिको विञ्ञातं नोकप्पेति, विञ्ञातं नस्सरति, विञ्ञातं पमुट्ठो होति… विञ्ञातञ्च मे दिट्ठञ्चाति…पे॰… विञ्ञातं पमुट्ठो होति विञ्ञातञ्च मे सुतञ्चाति…पे॰… विञ्ञातं पमुट्ठो होति; विञ्ञातञ्च मे मुतञ्चाति…पे॰… विञ्ञातं पमुट्ठो होति; विञ्ञातञ्च मे दिट्ठञ्च सुतञ्चाति…पे॰… विञ्ञातं पमुट्ठो होति; विञ्ञातञ्च मे दिट्ठञ्च मुतञ्चाति…पे॰… विञ्ञातं पमुट्ठो होति; विञ्ञातञ्च मे दिट्ठञ्च सुतञ्च मुतञ्चाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
१०. चतूहाकारेहि…पे॰… पञ्चहाकारेहि…पे॰… छहाकारेहि…पे॰… सत्तहाकारेहि…पे॰… विञ्ञातं पमुट्ठो होति, विञ्ञातञ्च मे दिट्ठञ्च सुतञ्च मुतञ्चाति सम्पजानमुसा भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स – पुब्बेवस्स होति ‘‘मुसा भणिस्स’’न्ति, भणन्तस्स होति ‘‘मुसा भणामी’’ति, भणितस्स होति ‘‘मुसा मया भणित’’न्ति, विनिधाय दिट्ठिं, विनिधाय खन्तिं, विनिधाय रुचिं, विनिधाय भावं।
११. अनापत्ति दवा भणति, रवा भणति दवाय भणति, रवाय भणति (स्या॰)। ‘‘दवा भणति नाम सहसा भणति। रवा भणति नाम ‘अञ्ञं भणिस्सामी’ति अञ्ञं भणति’’। उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
मुसावादसिक्खापदं निट्ठितं पठमं।
२. ओमसवादसिक्खापदं
१२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे । तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू पेसलेहि भिक्खूहि सद्धिं भण्डन्ता भण्डेन्ता (इतिपि) पेसले भिक्खू ओमसन्ति – जातियापि, नामेनपि, गोत्तेनपि, कम्मेनपि, सिप्पेनपि, आबाधेनपि, लिङ्गेनपि, किलेसेनपि, आपत्तियापि; हीनेनपि अक्कोसेन खुंसेन्ति वम्भेन्ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू पेसलेहि भिक्खूहि सद्धिं भण्डन्ता पेसले भिक्खू ओमसिस्सन्ति – जातियापि, नामेनपि, गोत्तेनपि, कम्मेनपि, सिप्पेनपि, आबाधेनपि, लिङ्गेनपि, किलेसेनपि, आपत्तियापि; हीनेनपि अक्कोसेन खुंसेस्सन्ति वम्भेस्सन्ती’’ति!
अथ खो ते भिक्खू छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, पेसलेहि भिक्खूहि सद्धिं भण्डन्ता पेसले भिक्खू ओमसथ – जातियापि…पे॰… हीनेनपि अक्कोसेन खुंसेथ वम्भेथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, पेसलेहि भिक्खूहि सद्धिं भण्डन्ता पेसले भिक्खू ओमसिस्सथ – जातियापि…पे॰… हीनेनपि अक्कोसेन खुंसेस्सथ वम्भेस्सथ ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… विगरहित्वा…पे॰… धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि –
१३. ‘‘भूतपुब्बं, भिक्खवे, तक्कसिलायं तक्कसीलायं (क॰) अञ्ञतरस्स ब्राह्मणस्स नन्दिविसालो नाम बलीबद्दो बलिवद्दो (सी॰), बलिबद्दो (स्या॰) अहोसि। अथ खो, भिक्खवे, नन्दिविसालो बलीबद्दो तं ब्राह्मणं एतदवोच – ‘‘गच्छ त्वं, ब्राह्मण, सेट्ठिना सद्धिं सहस्सेन अब्भुतं करोहि – मय्हं बलीबद्दो सकटसतं अतिबद्धं पवट्टेस्सती’’ति। अथ खो, भिक्खवे, सो ब्राह्मणो सेट्ठिना सद्धिं सहस्सेन अब्भुतं अकासि – मय्हं बलीबद्दो सकटसतं अतिबद्धं पवट्टेस्सतीति। अथ खो, भिक्खवे, सो ब्राह्मणो सकटसतं अतिबन्धित्वा नन्दिविसालं बलीबद्दं युञ्जित्वा एतदवोच – ‘‘गच्छ, कूट अञ्छ कूट (सी॰ स्या॰), वहस्सु, कूटा’ति। अथ खो, भिक्खवे, नन्दिविसालो बलीबद्दो तत्थेव अट्ठासि। अथ खो, भिक्खवे, सो ब्राह्मणो सहस्सेन पराजितो पज्झायि। अथ खो, भिक्खवे, नन्दिविसालो बलीबद्दो तं ब्राह्मणं एतदवोच – ‘‘किस्स त्वं, ब्राह्मण, पज्झायसी’’ति? ‘तथा हि पनाहं, भो, तया सहस्सेन पराजितो’’ति। ‘किस्स पन मं त्वं, ब्राह्मण, अकूटं कूटवादेन पापेसि? गच्छ त्वं, ब्राह्मण, सेट्ठिना सद्धिं द्वीहि सहस्सेहि अब्भुतं करोहि – ‘‘मय्हं बलीबद्दो सकटसतं अतिबद्धं पवट्टेस्सती’’ति। ‘‘मा च मं अकूटं कूटवादेन पापेसी’’ति। अथ खो, भिक्खवे, सो ब्राह्मणो सेट्ठिना सद्धिं द्वीहि सहस्सेहि अब्भुतं अकासि – ‘‘मय्हं बलीबद्दो सकटसतं अतिबद्धं पवट्टेस्सती’’ति। अथ खो, भिक्खवे, सो ब्राह्मणो सकटसतं अतिबन्धित्वा नन्दिविसालं बलीबद्दं युञ्जित्वा एतदवोच – ‘‘अच्छ, भद्र, वहस्सु, भद्रा’’ति। अथ खो, भिक्खवे, नन्दिविसालो बलीबद्दो सकटसतं अतिबद्धं पवट्टेसि।
जा॰ १.१.२८ नन्दिविसालजातकेपि, तत्थ पन मनुञ्ञसद्दो दिस्सति ‘‘मनापमेव भासेय्य, ना, मनापं कुदाचनं।
मनापं भासमानस्स, गरुं भारं उदब्बहि।
धनञ्च नं अलाभेसि, तेन च, त्तमनो अहूति॥
‘‘तदापि मे, भिक्खवे, अमनापा खुंसना वम्भना। किमङ्गं पन एतरहि मनापा भविस्सति खुंसना वम्भना? नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰…। ‘‘एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१४. ‘‘ओमसवादे पाचित्तिय’’न्ति।
१५. ओमसवादो नाम दसहि आकारेहि ओमसति – जातियापि, नामेनपि, गोत्तेनपि, कम्मेनपि, सिप्पेनपि, आबाधेनपि, लिङ्गेनपि, किलेसेनपि, आपत्तियापि, अक्कोसेनपि।
जाति नाम द्वे जातियो – हीना च जाति उक्कट्ठा च जाति। हीना नाम जाति – चण्डालजाति, वेनजाति, नेसादजाति, रथकारजाति, पुक्कुसजाति। एसा हीना नाम जाति। उक्कट्ठा नाम जाति – खत्तियजाति, ब्राह्मणजाति। एसा उक्कट्ठा नाम जाति।
नामं नाम द्वे नामानि – हीनञ्च नामं उक्कट्ठञ्च नामं । हीनं नाम नामं – अवकण्णकं, जवकण्णकं, धनिट्ठकं, सविट्ठकं, कुलवड्ढकं, तेसु तेसु वा पन जनपदेसु ओञ्ञातं अवञ्ञातं हीळितं परिभूतं अचित्तीकतं, एतं हीनं नाम नामं। उक्कट्ठं नाम नामं – बुद्धप्पटिसंयुत्तं, धम्मप्पटिसंयुत्तं, सङ्घप्पटिसंयुत्तं, तेसु तेसु वा पन जनपदेसु अनोञ्ञातं अनवञ्ञातं अहीळितं अपरिभूतं चित्तीकतं, एतं उक्कट्ठं नाम नामं।
गोत्तं नाम द्वे गोत्तानि – हीनञ्च गोत्तं उक्कट्ठञ्च गोत्तं। हीनं नाम गोत्तं – कोसियगोत्तं, भारद्वाजगोत्तं, तेसु तेसु वा पन जनपदेसु ओञ्ञातं अवञ्ञातं हीळितं परिभूतं अचित्तीकतं, एतं हीनं नाम गोत्तं। उक्कट्ठं नाम गोत्तं – गोतमगोत्तं, मोग्गल्लानगोत्तं, कच्चानगोत्तं, वासिट्ठगोत्तं, तेसु तेसु वा पन जनपदेसु अनोञ्ञातं अनवञ्ञातं अहीळितं अपरिभूतं चित्तीकतं, एतं उक्कट्ठं नाम गोत्तं।
कम्मं नाम द्वे कम्मानि – हीनञ्च कम्मं उक्कट्ठञ्च कम्मं। हीनं नाम कम्मं – कोट्ठककम्मं, पुप्फछड्डककम्मं, तेसु तेसु वा पन जनपदेसु ओञ्ञातं अवञ्ञातं हीळितं परिभूतं अचित्तीकतं, एतं हीनं नाम कम्मं। उक्कट्ठं नाम कम्मं – कसि, वणिज्जा, गोरक्खा, तेसु तेसु वा पन जनपदेसु अनोञ्ञातं अनवञ्ञातं अहीळितं अपरिभूतं चित्तीकतं। एतं उक्कट्ठं नाम कम्मं।
सिप्पं नाम द्वे सिप्पानि – हीनञ्च सिप्पं उक्कट्ठञ्च सिप्पं । हीनं नाम सिप्पं – नळकारसिप्पं, कुम्भकारसिप्पं, पेसकारसिप्पं, चम्मकारसिप्पं, नहापितसिप्पं, तेसु तेसु वा पन जनपदेसु ओञ्ञातं अवञ्ञातं हीळितं परिभूतं अचित्तीकतं। एतं हीनं नाम सिप्पं। उक्कट्ठं नाम सिप्पं – मुद्दा, गणना, लेखा, तेसु तेसु वा पन जनपदेसु अनोञ्ञातं अनवञ्ञातं अहीळितं अपरिभूतं चित्तीकतं, एतं उक्कट्ठं नाम सिप्पं।
सब्बेपि आबाधा हीना, अपिच मधुमेहो आबाधो उक्कट्ठो।
लिङ्गं नाम द्वे लिङ्गानि – हीनञ्च लिङ्गं उक्कट्ठञ्च लिङ्गं। हीनं नाम लिङ्गं – अतिदीघं, अतिरस्सं, अतिकण्हं, अच्चोदातं, एतं हीनं नाम लिङ्गं। उक्कट्ठं नाम लिङ्गं – नातिदीघं, नातिरस्सं, नातिकण्हं, नाच्चोदातं। एतं उक्कट्ठं नाम लिङ्गं।
सब्बेपि किलेसा हीना।
सब्बापि आपत्तियो हीना। अपिच, सोतापत्तिसमापत्ति उक्कट्ठा।
अक्कोसो नाम द्वे अक्कोसा – हीनो च अक्कोसो उक्कट्ठो च अक्कोसो। हीनो नाम अक्कोसो – ओट्ठोसि, मेण्डोसि, गोणोसि, गद्रभोसि, तिरच्छानगतोसि, नेरयिकोसि; नत्थि तुय्हं सुगति, दुग्गति येव तुय्हं पाटिकङ्खाति, यकारेन वा भकारेन वा, काटकोटचिकाय वा, एसो हीनो नाम अक्कोसो। उक्कट्ठो नाम अक्कोसो – पण्डितोसि, ब्यत्तोसि , मेधावीसि, बहुस्सुतोसि, धम्मकथिकोसि, नत्थि तुय्हं दुग्गति, सुगतियेव तुय्हं पाटिकङ्खाति, एसो उक्कट्ठो नाम अक्कोसो।
१६. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन हीनं वदेति, चण्डालं वेनं नेसादं रथकारं पुक्कुसं – ‘‘चण्डालोसि, वेनोसि, नेसादोसि, रथकारोसि, पुक्कुसोसी’’ति भणति वदेतीति उद्देसो। भणतीति वित्थारो (वजिरबुद्धि), आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन उक्कट्ठं वदेति, खत्तियं ब्राह्मणं – ‘‘चण्डालोसि, वेनोसि, नेसादोसि, रथकारोसि, पुक्कुसोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन हीनं वदेति, चण्डालं वेनं नेसादं रथकारं पुक्कुसं – ‘‘खत्तियोसि, ब्राह्मणोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन उक्कट्ठं वदेति, खत्तियं ब्राह्मणं – ‘‘खत्तियोसि, ब्राह्मणोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
१७. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन हीनं वदेति, अवकण्णकं जवकण्णकं धनिट्ठकं सविट्ठकं कुलवड्ढकं – ‘‘अवकण्णकोसि, जवकण्णकोसि, धनिट्ठकोसि, सविट्ठकोसि, कुलवड्ढकोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन उक्कट्ठं वदेति, बुद्धरक्खितं धम्मरक्खितं सङ्घरक्खितं – ‘‘अवकण्णकोसि, जवकण्णकोसि, धनिट्ठकोसि, सविट्ठकोसि, कुलवड्ढकोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन हीनं वदेति, अवकण्णकं जवकण्णकं धनिट्ठकं सविट्ठकं कुलवड्ढकं – ‘‘बुद्धरक्खितोसि, धम्मरक्खितोसि, सङ्घरक्खितोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन उकट्ठं वदेति, बुद्धरक्खितं धम्मरक्खितं सङ्घरक्खितं – ‘‘बुद्धरक्खितोसि, धम्मरक्खितोसि, सङ्घरक्खितोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
१८. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन हीनं वदेति, कोसियं भारद्वाजं – ‘‘कोसियोसि, भारद्वाजोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन उक्कट्ठं वदेति, गोतमं मोग्गल्लानं कच्चानं वासिट्ठं – ‘‘कोसियोसि, भारद्वाजोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन हीनं वदेति, कोसियं भारद्वाजं – ‘‘गोतमोसि, मोग्गल्लानोसि, कच्चानोसि, वासिट्ठोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन उक्कट्ठं वदेति, गोतमं मोग्गल्लानं कच्चानं वासिट्ठं – ‘‘गोतमोसि, मोग्गल्लानोसि, कच्चानोसि, वासिट्ठोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
१९. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन हीनं वदेति, कोट्ठकं पुप्फछड्डकं – ‘‘कोट्ठकोसि, पुप्फछड्डकोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन उक्कट्ठं वदेति, कस्सकं वाणिजं गोरक्खं – ‘‘कोट्ठकोसि, पुप्फछड्डकोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन हीनं वदेति, कोट्ठकं पुप्फछड्डकं – ‘‘कस्सकोसि, वाणिजोसि, गोरक्खोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन उक्कट्ठं वदेति, कस्सकं वाणिजं गोरक्खं – ‘‘कस्सकोसि, वाणिजोसि, गोरक्खोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
२०. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन हीनं वदेति, नळकारं कुम्भकारं पेसकारं चम्मकारं नहापितं – ‘‘नळकारोसि, कुम्भकारोसि, पेसकारोसि, चम्मकारोसि, नहापितोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन उक्कट्ठं वदेति, मुद्दिकं गणकं लेखकं – ‘‘नळकारोसि, कुम्भकारोसि, पेसकारोसि, चम्मकारोसि, नहापितोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन हीनं वदेति, नळकारं कुम्भकारं पेसकारं चम्मकारं नहापितं – ‘‘मुद्दिकोसि, गणकोसि, लेखकोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन उक्कट्ठं वदेति, मुद्दिकं गणकं लेखकं – ‘‘मुद्दिकोसि, गणकोसि, लेखकोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
२१. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन हीनं वदेति, कुट्ठिकं गण्डिकं किलासिकं सोसिकं अपमारिकं – ‘‘कुट्ठिकोसि, गण्डिकोसि, किलासिकोसि, सोसिकोसि, अपमारिकोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन उक्कट्ठं वदेति, मधुमेहिकं – ‘‘कुट्ठिकोसि, गण्डिकोसि, किलासिकोसि, सोसिकोसि, अपमारिकोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन हीनं वदेति, कुट्ठिकं गण्डिकं किलासिकं सोसिकं अपमारिकं – ‘‘मधुमेहिकोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन उक्कट्ठं वदेति, मधुमेहिकं – ‘‘मधुमेहिकोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
२२. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन हीनं वदेति, अतिदीघं अतिरस्सं अतिकण्हं अच्चोदातं – ‘‘अतिदीघोसि, अतिरस्सोसि, अतिकण्होसि, अच्चोदातोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन उक्कट्ठं वदेति, नातिदीघं नातिरस्सं नातिकण्हं नाच्चोदातं – ‘‘अतिदीघोसि, अतिरस्सोसि, अतिकण्होसि, अच्चोदातोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन हीनं वदेति, अतिदीघं अतिरस्सं अतिकण्हं अच्चोदातं – ‘‘नातिदीघोसि, नातिरस्सोसि, नातिकण्होसि, नाच्चोदातोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन उक्कट्ठं वदेति, नातिदीघं नातिरस्सं नातिकण्हं नाच्चोदातं – ‘‘नातिदीघोसि, नातिरस्सोसि, नातिकण्होसि, नाच्चोदातोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
२३. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन हीनं वदेति, रागपरियुट्ठितं दोसपरियुट्ठितं मोहपरियुट्ठितं – ‘‘रागपरियुट्ठितोसि, दोसपरियुट्ठितोसि, मोहपरियुट्ठितोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन उक्कट्ठं वदेति, वीतरागं वीतदोसं वीतमोहं – ‘‘रागपरियुट्ठितोसि , दोसपरियुट्ठितोसि, मोहपरियुट्ठितोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन हीनं वदेति, रागपरियुट्ठितं दोसपरियुट्ठितं मोहपरियुट्ठितं – ‘‘वीतरागोसि, वीतदोसोसि, वीतमोहोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन उक्कट्ठं वदेति, वीतरागं वीतदोसं वीतमोहं – ‘‘वीतरागोसि, वीतदोसोसि, वीतमोहोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
२४. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन हीनं वदेति, पाराजिकं अज्झापन्नं सङ्घादिसेसं अज्झापन्नं थुल्लच्चयं अज्झापन्नं पाचित्तियं अज्झापन्नं पाटिदेसनीयं अज्झापन्नं दुक्कटं अज्झापन्नं दुब्भासितं अज्झापन्नं – ‘‘पाराजिकं अज्झापन्नोसि, सङ्घादिसेसं अज्झापन्नोसि, थुल्लच्चयं अज्झापन्नोसि, पाचित्तियं अज्झापन्नोसि, पाटिदेसनीयं अज्झापन्नोसि, दुक्कटं अज्झापन्नोसि, दुब्भासितं अज्झापन्नोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन उक्कट्ठं वदेति, सोतापन्नं – ‘‘पाराजिकं अज्झापन्नोसि…पे॰… दुब्भासितं अज्झापन्नोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन हीनं वदेति, पाराजिकं अज्झापन्नं…पे॰… दुब्भासितं अज्झापन्नं – ‘‘सोतापन्नोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन उक्कट्ठं वदेति, सोतापन्नं – ‘‘सोतापन्नोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
२५. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन हीनं वदेति, ओट्ठं मेण्डं गोणं गद्रभं तिरच्छानगतं नेरयिकं – ‘‘ओट्ठोसि, मेण्डोसि, गोणोसि, गद्रभोसि, तिरच्छानगतोसि, नेरयिकोसि, नत्थि तुय्हं सुगति, दुग्गति येव तुय्हं पाटिकङ्खा’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन उक्कट्ठं वदेति, पण्डितं ब्यत्तं मेधावि बहुस्सुतं धम्मकथिकं – ‘‘ओट्ठोसि, मेण्डोसि, गोणोसि, गद्रभोसि, तिरच्छानगतोसि, नेरयिकोसि; नत्थि तुय्हं सुगति, दुग्गति येव तुय्हं पाटिकङ्खा’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन हीनं वदेति, ओट्ठं मेण्डं गोणं गद्रभं तिरच्छानगतं नेरयिकं – ‘‘पण्डितोसि, ब्यत्तोसि, मेधावीसि, बहुस्सुतोसि, धम्मकथिकोसि, नत्थि तुय्हं दुग्गति, सुगति येव तुय्हं पाटिकङ्खा’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो उक्कट्ठेन उक्कट्ठं वदेति, पण्डितं ब्यत्तं मेधाविं बहुस्सुतं धम्मकथिकं – ‘‘पण्डितोसि, ब्यत्तोसि, मेधावीसि, बहुस्सुतोसि, धम्मकथिकोसि, नत्थि तुय्हं दुग्गति, सुगति येव तुय्हं पाटिकङ्खा’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
२६. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो एवं वदेति, ‘‘सन्ति इधेकच्चे चण्डाला वेना नेसादा रथकारा पुक्कुसा’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो एवं वदेति, ‘‘सन्ति इधेकच्चे खत्तिया, ब्राह्मणा’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स।
२७. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो एवं वदेति, ‘‘सन्ति इधेकच्चे अवकण्णका जवकण्णका धनिट्ठका सविट्ठका कुलवड्ढका’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे बुद्धरक्खिता धम्मरक्खिता सङ्घरक्खिता’’ति भणति …पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे कोसिया भारद्वाजा’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे गोतमा मोग्गल्लाना कच्चाना वासिट्ठा’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे कोट्ठका पुप्फछड्डका’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे कस्सका वाणिजा गोरक्खा’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे नळकारा कुम्भकारा पेसकारा चम्मकारा नहापिता’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे मुद्दिका गणका लेखका’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे कुट्ठिका गण्डिका किलासिका सोसिका अपमारिका’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे मधुमेहिका’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे अतिदीघा अतिरस्सा अतिकण्हा अच्चोदाता’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे नातिदीघा नातिरस्सा नातिकण्हा नाच्चोदाता’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे रागपरियुट्ठिता दोसपरियुट्ठिता मोहपरियुट्ठिता’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे वीतरागा वीतदोसा वीतमोहा’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे पाराजिकं अज्झापन्ना…पे॰… दुब्भासितं अज्झापन्ना’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे सोतापन्ना’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे ओट्ठा मेण्डा गोणा गद्रभा तिरच्छानगता नेरयिका, नत्थि तेसं सुगति, दुग्गतियेव तेसं पाटिकङ्खा’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स।
२८. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो एवं वदेति, ‘‘सन्ति इधेकच्चे पण्डिता ब्यत्ता, मेधावी बहुस्सुता धम्मकथिका, नत्थि तेसं दुग्गति, सुगतियेव तेसं पाटिकङ्खा’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स।
२९. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो एवं वदेति, ‘‘ये नून चण्डाला वेना नेसादा रथकारा पुक्कुसा’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स…पे॰…।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो एवं वदेति, ‘‘ये नून पण्डिता ब्यत्ता मेधावी बहुस्सुता धम्मकथिका’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स।
३०. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो एवं वदेति, ‘‘न मयं चण्डाला वेना नेसादा रथकारा पुक्कुसा’’ति भणति…पे॰…। ‘‘न मयं पण्डिता ब्यत्ता मेधावी बहुस्सुता धम्मकथिका, नत्थम्हाकं दुग्गति, सुगतियेव अम्हाकं पाटिकङ्खा’’ति भणति। आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स।
३१. उपसम्पन्नो अनुपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो हीनेन हीनं वदेति,…पे॰… हीनेन उक्कट्ठं वदेति…पे॰… उक्कट्ठेन हीनं वदेति…पे॰… उक्कट्ठेन उक्कट्ठं वदेति, पण्डितं ब्यत्तं मेधाविं बहुस्सुतं धम्मकथिकं – ‘‘पण्डितोसि, ब्यत्तोसि, मेधावीसि, बहुस्सुतोसि, धम्मकथिकोसि, नत्थि तुय्हं दुग्गति, सुगतियेव तुय्हं पाटिकङ्खा’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स।
उपसम्पन्नो अनुपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो एवं वदेति, ‘‘सन्ति इधेकच्चे चण्डाला वेना नेसादा रथकारा पुक्कुसा’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे पण्डिता ब्यत्ता मेधावी बहुस्सुता धम्मकथिका, नत्थि तेसं दुग्गति, सुगतियेव तेसं पाटिकङ्खा’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स।
उपसम्पन्नो अनुपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो एवं वदेति, ‘‘ये नून चण्डाला वेना नेसादा रथकारा पुक्कुसा’’ति भणति…पे॰…। ‘‘ये नून पण्डिता ब्यत्ता मेधावी बहुस्सुता धम्मकथिका’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स।
उपसम्पन्नो अनुपसम्पन्नं खुंसेतुकामो वम्भेतुकामो मङ्कुकत्तुकामो एवं वदेति, ‘‘न मयं चण्डाला वेना नेसादा रथकारा पुक्कुसा’’ति भणति…पे॰…। ‘‘न मयं पण्डिता ब्यत्ता मेधावी बहुस्सुता धम्मकथिका, नत्थम्हाकं दुग्गति, सुगतियेव अम्हाकं पाटिकङ्खा’’ति भणति। आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स।
३२. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं न खुंसेतुकामो न वम्भेतुकामो न मङ्कुकत्तुकामो, दवकम्यता हीनेन हीनं वदेति, चण्डालं वेनं नेसादं रथकारं पुक्कुसं – ‘‘चण्डालोसि, वेनोसि, नेसादोसि, रथकारोसि , पुक्कुसोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुब्भासितस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं न खुंसेतुकामो न वम्भेतुकामो न मङ्कुकत्तुकामो, दवकम्यता हीनेन उक्कट्ठं वदेति, खत्तियं ब्राह्मणं – ‘‘चण्डालोसि, वेनोसि, नेसादोसि, रथकारोसि, पुक्कुसोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुब्भासितस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं न खुंसेतुकामो न वम्भेतुकामो न मङ्कुकत्तुकामो, दवकम्यता उक्कट्ठेन हीनं वदेति, चण्डालं वेनं नेसादं रथकारं पुक्कुसं – ‘‘खत्तियोसि, ब्राह्मणोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुब्भासितस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं न खुंसेतुकामो न वम्भेतुकामो न मङ्कुकत्तुकामो, दवकम्यता उक्कट्ठेन उक्कट्ठं वदेति, खत्तियं ब्राह्मणं – ‘‘खत्तियोसि, ब्राह्मणोसी’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुब्भासितस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं न खुंसेतुकामो न वम्भेतुकामो न मङ्कुकत्तुकामो, दवकम्यता हीनेन हीनं वदेति…पे॰… हीनेन उक्कट्ठं वदेति…पे॰… उक्कट्ठेन हीनं वदेति…पे॰… उक्कट्ठेन उक्कट्ठं वदेति, पण्डितं ब्यत्तं मेधाविं बहुस्सुतं धम्मकथिकं – ‘‘पण्डितोसि, ब्यत्तोसि, मेधावीसि, बहुस्सुतोसि, धम्मकथिकोसि, नत्थि तुय्हं दुग्गति, सुगति येव तुय्हं पाटिकङ्खा’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुब्भासितस्स।
३३. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं न खुंसेतुकामो न वम्भेतुकामो न मङ्कुकत्तुकामो, दवकम्यता एवं वदेति, ‘‘सन्ति इधेकच्चे चण्डाला वेना नेसादा रथकारा पुक्कुसा’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे पण्डिता ब्यत्ता मेधावी बहुस्सुता धम्मकथिका, नत्थि तेसं दुग्गति, सुगति येव तेसं पाटिकङ्खा’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुब्भासितस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं न खुंसेतुकामो न वम्भेतुकामो न मङ्कुकत्तुकामो, दवकम्यता एवं वदेति, ‘‘ये नून चण्डाला वेना नेसादा रथकारा पुक्कुसा’’ति भणति…पे॰…। ‘‘ये नून पण्डिता ब्यत्ता मेधावी बहुस्सुता धम्मकथिका’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुब्भासितस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं न खुंसेतुकामो न वम्भेतुकामो न मङ्कुकत्तुकामो, दवकम्यता एवं वदेति, ‘‘न मयं चण्डाला वेना नेसादा रथकारा पुक्कुसा’’ति भणति…पे॰…। ‘‘न मयं पण्डिता ब्यत्ता मेधावी बहुस्सुता धम्मकथिका, नत्थम्हाकं दुग्गति, सुगतियेव अम्हाकं पाटिकङ्खा’’ति भणति। आपत्ति वाचाय, वाचाय दुब्भासितस्स।
३४. उपसम्पन्नो अनुपसम्पन्नं न खुंसेतुकामो न वम्भेतुकामो न मङ्कुकत्तुकामो, दवकम्यता हीनेन हीनं वदेति…पे॰… हीनेन उक्कट्ठं वदेति…पे॰… उक्कट्ठेन हीनं वदेति…पे॰… उक्कट्ठेन उक्कट्ठं वदेति, पण्डितं ब्यत्तं मेधाविं बहुस्सुतं धम्मकथिकं – ‘‘पण्डितोसि , ब्यत्तोसि, मेधावीसि, बहुस्सुतोसि धम्मकथिकोसि, नत्थि तुय्हं दुग्गति; सुगति येव तुय्हं पाटिकङ्खा’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुब्भासितस्स।
उपसम्पन्नो अनुपसम्पन्नं न खुंसेतुकामो न वम्भेतुकामो न मङ्कुकत्तुकामो, दवकम्यता एवं वदेति, ‘‘सन्ति इधेकच्चे चण्डाला वेना नेसादा रथकारा पुक्कुसा’’ति भणति…पे॰…। ‘‘सन्ति इधेकच्चे पण्डिता ब्यत्ता मेधावी बहुस्सुता धम्मकथिका, नत्थि तेसं दुग्गति, सुगति येव तेसं पाटिकङ्खा’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुब्भासितस्स।
उपसम्पन्नो अनुपसम्पन्नं न खुंसेतुकामो न वम्भेतुकामो न मङ्कुकत्तुकामो, दवकम्यता एवं वदेति, ‘‘ये नून चण्डाला वेना नेसादा रथकारा पुक्कुसा’’ति भणति…पे॰…। ‘‘ये नून पण्डिता ब्यत्ता मेधावी बहुस्सुता धम्मकथिका’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुब्भासितस्स।
उपसम्पन्नो अनुपसम्पन्नं न खुंसेतुकामो न वम्भेतुकामो न मङ्कुकत्तुकामो, दवकम्यता एवं वदेति, ‘‘न मयं चण्डाला वेना नेसादा रथकारा पुक्कुसा’’ति भणति…पे॰…। ‘‘न मयं पण्डिता ब्यत्ता मेधावी बहुस्सुता धम्मकथिका, नत्थम्हाकं दुग्गति, सुगति येव अम्हाकं पाटिकङ्खा’’ति भणति, आपत्ति वाचाय, वाचाय दुब्भासितस्स।
३५. अनापत्ति अत्थपुरेक्खारस्स, धम्मपुरेक्खारस्स, अनुसासनिपुरेक्खारस्स, उम्मत्तकस्स, खित्तचित्तस्स, वेदनाट्टस्स, आदिकम्मिकस्साति।
ओमसवादसिक्खापदं निट्ठितं दुतियं।
३. पेसुञ्ञसिक्खापदं
३६. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खूनं भण्डनजातानं कलहजातानं विवादापन्नानं पेसुञ्ञं उपसंहरन्ति; इमस्स सुत्वा अमुस्स अक्खायन्ति, इमस्स भेदाय; अमुस्स सुत्वा इमस्स अक्खायन्ति, अमुस्स भेदाय। तेन अनुप्पन्नानि चेव भण्डनानि उप्पज्जन्ति, उप्पन्नानि च भण्डनानि भिय्योभावाय वेपुल्लाय संवत्तन्ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खूनं भण्डनजातानं कलहजातानं विवादापन्नानं पेसुञ्ञं उपसंहरिस्सन्ति, इमस्स सुत्वा अमुस्स अक्खायिस्सन्ति, इमस्स भेदाय; अमुस्स सुत्वा इमस्स अक्खायिस्सन्ति, अमुस्स भेदाय! तेन अनुप्पन्नानि चेव भण्डनानि उप्पज्जन्ति, उप्पन्नानि च भण्डनानि भिय्योभावाय वेपुल्लाय संवत्तन्ती’’ति। अथ खो ते भिक्खू छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, भिक्खूनं भण्डनजातानं कलहजातानं विवादापन्नानं पेसुञ्ञं उपसंहरथ, इमस्स सुत्वा अमुस्स अक्खायथ, इमस्स भेदाय, अमुस्स सुत्वा इमस्स अक्खायथ, अमुस्स भेदाय? तेन अनुप्पन्नानि चेव भण्डनानि उप्पज्जन्ति, उप्पन्नानि च भण्डनानि भिय्योभावाय वेपुल्लाय संवत्तन्ती’’ति? ‘‘सच्चं , भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, भिक्खूनं भण्डनजातानं कलहजातानं विवादापन्नानं पेसुञ्ञं उपसंहरिस्सथ! इमस्स सुत्वा अमुस्स अक्खायिस्सथ, इमस्स भेदाय! अमुस्स सुत्वा इमस्स अक्खायिस्सथ, अमुस्स भेदाय! तेन अनुप्पन्नानि चेव भण्डनानि उप्पज्जन्ति, उप्पन्नानि च भण्डनानि भिय्योभावाय वेपुल्लाय संवत्तन्ति। नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय। पसन्नानं वा भिय्योभावाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३७. ‘‘भिक्खुपेसुञ्ञे पाचित्तिय’’न्ति।
३८. पेसुञ्ञं नाम द्वीहाकारेहि पेसुञ्ञं होति – पियकम्यस्स वा भेदाधिप्पायस्स वा। दसहाकारेहि पेसुञ्ञं उपसंहरति – जातितोपि, नामतोपि, गोत्ततोपि, कम्मतोपि, सिप्पतोपि, आबाधतोपि, लिङ्गतोपि, किलेसतोपि, आपत्तितोपि, अक्कोसतोपि।
जाति नाम द्वे जातियो – हीना च जाति उक्कट्ठा च जाति। हीना नाम जाति – चण्डालजाति वेनजाति नेसादजाति रथकारजाति पुक्कुसजाति । एसा हीना नाम जाति। उक्कट्ठा नाम जाति – खत्तियजाति ब्राह्मणजाति। एसा उक्कट्ठा नाम जाति…पे॰…।
अक्कोसो नाम द्वे अक्कोसा – हीनो च अक्कोसो उक्कट्ठो च अक्कोसो। हीनो नाम अक्कोसो – ओट्ठोसि, मेण्डोसि, गोणोसि, गद्रभोसि, तिरच्छानगतोसि, नेरयिकोसि; नत्थि तुय्हं सुगति; दुग्गति येव तुय्हं पाटिकङ्खाति, यकारेन वा भकारेन वा काटकोटचिकाय वा। एसो हीनो नाम अक्कोसो। उक्कट्ठो नाम अक्कोसो – पण्डितोसि, ब्यत्तोसि, मेधावीसि, बहुस्सुतोसि, धम्मकथिकोसि; नत्थि तुय्हं दुग्गति; सुगति येव तुय्हं पाटिकङ्खाति। एसो उक्कट्ठो नाम अक्कोसो।
३९. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘चण्डालो वेनो नेसादो रथकारो पुक्कुसो’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘खत्तियो ब्राह्मणो’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘अवकण्णको जवकण्णको धनिट्ठको सविट्ठको कुलवड्ढको’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘बुद्धरक्खितो धम्मरक्खितो सङ्घरक्खितो’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘कोसियो भारद्वाजो’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘गोतमो मोग्गल्लानो कच्चानो वासिट्ठो’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘कोट्ठको पुप्फछड्डको’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘कस्सको वाणिजो गोरक्खो’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘नळकारो कुम्भकारो पेसकारो चम्मकारो नहापितो’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘मुद्दिको गणको लेखको’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
४०. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘कुट्ठिको गण्डिको किलासिको सोसिको अपमारिको’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘मधुमेहिको’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘अतिदीघो अतिरस्सो अतिकण्हो अच्चोदातो’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘नातिदीघो नातिरस्सो नातिकण्हो नाच्चोदातो’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘रागपरियुट्ठितो दोसपरियुट्ठितो मोहपरियुट्ठितो’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘वीतरागो वीतदोसो वीतमोहो’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘पाराजिकं अज्झापन्नो, सङ्घादिसेसं अज्झापन्नो, थुल्लच्चयं अज्झापन्नो, पाचित्तियं अज्झापन्नो , पाटिदेसनीयं अज्झापन्नो, दुक्कटं अज्झापन्नो, दुब्भासितं अज्झापन्नो’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘सोतापन्नो’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘ओट्ठो मेण्डो गोणो गद्रभो तिरच्छानगतो नेरयिको, नत्थि तस्स सुगति, दुग्गतियेव तस्स पाटिकङ्खा’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो तं ‘पण्डितो ब्यत्तो मेधावी बहुस्सुतो धम्मकथिको, नत्थि तस्स दुग्गति, सुगति येव तस्स पाटिकङ्खा’ति भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
४१. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो ‘सन्ति इधेकच्चे चण्डाला वेना नेसादा रथकारा, पुक्कुसा’ति भणति, न सो अञ्ञं भणति, तञ्ञेव भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो ‘सन्ति इधेकच्चे खत्तिया ब्राह्मणा’ति भणति, न सो अञ्ञं भणति, तञ्ञेव भणती’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स…पे॰…।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो ‘सन्ति इधेकच्चे पण्डिता ब्यत्ता मेधावी बहुस्सुता धम्मकथिका, नत्थि तेसं दुग्गति, सुगति येव तेसं पाटिकङ्खा’ति भणति, न सो अञ्ञं भणति, तञ्ञेव भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो ‘ये नून चण्डाला वेना नेसादा रथकारा पुक्कुसा’ति भणति, न सो अञ्ञं भणति, तञ्ञेव भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो ‘ये नून पण्डिता ब्यत्ता मेधावी बहुस्सुता धम्मकथिका’ति भणति, न सो अञ्ञं भणति, तञ्ञेव भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो ‘न मयं चण्डाला वेना नेसादा रथकारा पुक्कुसा’ति भणति, न सो अञ्ञं भणति, तञ्ञेव भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति – ‘‘इत्थन्नामो ‘न मयं पण्डिता ब्यत्ता मेधावी बहुस्सुता धम्मकथिका, नत्थम्हाकं दुग्गति, सुगति येव अम्हाकं पाटिकङ्खा’ति भणति, न सो अञ्ञं भणति, तञ्ञेव भणती’’ति। आपत्ति वाचाय, वाचाय दुक्कटस्स।
४२. उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति; आपत्ति वाचाय, वाचाय पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नो उपसम्पन्नस्स सुत्वा अनुपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति, आपत्ति दुक्कटस्स।
उपसम्पन्नो अनुपसम्पन्नस्स सुत्वा उपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति, आपत्ति दुक्कटस्स।
उपसम्पन्नो अनुपसम्पन्नस्स सुत्वा अनुपसम्पन्नस्स पेसुञ्ञं उपसंहरति, आपत्ति दुक्कटस्स।
४३. अनापत्ति नपियकम्यस्स, नभेदाधिप्पायस्स, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
पेसुञ्ञसिक्खापदं निट्ठितं ततियं।
४. पदसोधम्मसिक्खापदं
४४. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू उपासके पदसो धम्मं वाचेन्ति। उपासका भिक्खूसु अगारवा अप्पतिस्सा असभागवुत्तिका विहरन्ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू उपासके पदसो धम्मं वाचेस्सन्ति! उपासका भिक्खूसु अगारवा अप्पतिस्सा असभागवुत्तिका विहरन्ती’’ति। अथ खो ते भिक्खू छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, उपासके पदसो धम्मं वाचेथ; उपासका भिक्खूसु अगारवा अप्पतिस्सा असभागवुत्तिका विहरन्ती’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, उपासके पदसो धम्मं वाचेस्सथ! उपासका भिक्खूसु अगारवा अप्पतिस्सा असभागवुत्तिका विहरन्ति! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय पसन्नानं वा भिय्योभावाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४५. ‘‘यो पन भिक्खु अनुपसम्पन्नं पदसो धम्मं वाचेय्य पाचित्तिय’’न्ति।
४६. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
अनुपसम्पन्नो नाम भिक्खुञ्च भिक्खुनिञ्च ठपेत्वा अवसेसो अनुपसम्पन्नो नाम।
पदसो नाम पदं, अनुपदं, अन्वक्खरं, अनुब्यञ्जनं।
पदं नाम एकतो पट्ठपेत्वा एकतो ओसापेन्ति। अनुपदं नाम पाटेक्कं पट्ठपेत्वा एकतो ओसापेन्ति। अन्वक्खरं नाम ‘‘रूपं अनिच्च’’न्ति वुच्चमानो, ‘‘रु’’न्ति ओपातेति। अनुब्यञ्जनं नाम ‘‘रूपं अनिच्च’’न्ति वुच्चमानो, ‘‘वेदना अनिच्चा’’ति सद्दं निच्छारेति।
यञ्च पदं, यञ्च अनुपदं, यञ्च अन्वक्खरं, यञ्च अनुब्यञ्जनं – सब्बमेतं पदसो पदसो धम्मो (इतिपि) नाम।
धम्मो नाम बुद्धभासितो, सावकभासितो, इसिभासितो, देवताभासितो, अत्थूपसञ्हितो, धम्मूपसञ्हितो।
वाचेय्याति पदेन वाचेति, पदे पदे आपत्ति पाचित्तियस्स। अक्खराय वाचेति, अक्खरक्खराय आपत्ति पाचित्तियस्स।
४७. अनुपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी पदसो धम्मं वाचेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अनुपसम्पन्ने वेमतिको पदसो धम्मं वाचेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अनुपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी पदसो धम्मं वाचेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। उपसम्पन्ने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। उपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी, अनापत्ति।
४८. अनापत्ति एकतो उद्दिसापेन्तो, एकतो सज्झायं करोन्तो , येभुय्येन पगुणं गन्थं भणन्तं ओपातेति, ओसारेन्तं ओपातेति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
पदसोधम्मसिक्खापदं निट्ठितं चतुत्थं।
५. सहसेय्यसिक्खापदं
४९. तेन समयेन बुद्धो भगवा आळवियं विहरति अग्गाळवे चेतिये। तेन खो पन समयेन उपासका आरामं आगच्छन्ति धम्मस्सवनाय। धम्मे भासिते थेरा भिक्खू यथाविहारं गच्छन्ति। नवका भिक्खू तत्थेव उपट्ठानसालायं उपासकेहि सद्धिं मुट्ठस्सती, असम्पजाना, नग्गा, विकूजमाना, काकच्छमाना सेय्यं कप्पेन्ति। उपासका उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भदन्ता मुट्ठस्सती असम्पजाना नग्गा विकूजमाना काकच्छमाना सेय्यं कप्पेस्सन्ती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं उपासकानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खू अनुपसम्पन्नेन सहसेय्यं कप्पेस्सन्ती’’ति! अथ खो ते भिक्खू ते नवके भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर, भिक्खवे, भिक्खू अनुपसम्पन्नेन सहसेय्यं कप्पेन्ती’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम ते, भिक्खवे, मोघपुरिसा अनुपसम्पन्नेन सहसेय्यं कप्पेस्सन्ति! नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु अनुपसम्पन्नेन सहसेय्यं कप्पेय्य पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
५०. अथ खो भगवा आळवियं यथाभिरन्तं विहरित्वा येन कोसम्बी तेन चारिकं पक्कामि। अनुपुब्बेन चारिकं चरमानो येन कोसम्बी तदवसरि। तत्र सुदं भगवा कोसम्बियं विहरति बदरिकारामे। भिक्खू आयस्मन्तं राहुलं एतदवोचुं – ‘‘भगवता, आवुसो राहुल, सिक्खापदं पञ्ञत्तं – ‘न अनुपसम्पन्नेन सहसेय्या कप्पेतब्बा’ति। सेय्यं, आवुसो राहुल, जानाही’’ति। अथ खो आयस्मा राहुलो सेय्यं अलभमानो वच्चकुटिया सेय्यं कप्पेसि। अथ खो भगवा रत्तिया पच्चूससमयं पच्चुट्ठाय येन वच्चकुटि तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा उक्कासि। आयस्मापि राहुलो उक्कासि। ‘‘को एत्था’’ति? ‘‘अहं, भगवा, राहुलो’’ति। ‘‘किस्स त्वं, राहुल, इध निसिन्नोसी’’ति? अथ खो आयस्मा राहुलो भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, अनुपसम्पन्नेन दिरत्ततिरत्तं सहसेय्यं कप्पेतुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५१. ‘‘यो पन भिक्खु अनुपसम्पन्नेन उत्तरिदिरत्ततिरत्तं सहसेय्यं कप्पेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
५२. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
अनुपसम्पन्नो नाम भिक्खुं ठपेत्वा अवसेसो अनुपसम्पन्नो नाम।
उत्तरिदिरत्ततिरत्तन्ति अतिरेकदिरत्ततिरत्तं।
सहाति एकतो।
सेय्या नाम सब्बच्छन्ना, सब्बपरिच्छन्ना, येभुय्येनच्छन्ना, येभुय्येन परिच्छन्ना।
सेय्यं कप्पेय्याति चतुत्थे दिवसे अत्थङ्गते सूरिये, अनुपसम्पन्ने निपन्ने, भिक्खु निपज्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। भिक्खु निपन्ने, अनुपसम्पन्नो निपज्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उभो वा निपज्जन्ति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उट्ठहित्वा पुनप्पुनं निपज्जन्ति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
५३. अनुपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी उत्तरिदिरत्ततिरत्तं सहसेय्यं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अनुपसम्पन्ने वेमतिको उत्तरिदिरत्ततिरत्तं सहसेय्यं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अनुपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी उत्तरिदिरत्ततिरत्तं सहसेय्यं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
उपड्ढच्छन्ने उपड्ढपरिच्छन्ने, आपत्ति दुक्कटस्स। उपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। उपसम्पन्ने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। उपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी, अनापत्ति।
५४. अनापत्ति द्वेतिस्सो रत्तियो वसति, ऊनकद्वेतिस्सो रत्तियो वसति, द्वे रत्तियो वसित्वा ततियाय रत्तिया पुरारुणा निक्खमित्वा पुन वसति, सब्बच्छन्ने, सब्बअपरिच्छन्ने, सब्बपरिच्छन्ने सब्बअच्छन्ने वसति, सब्बअच्छन्ने सब्बअपरिच्छन्ने, (सी॰), येभुय्येन अच्छन्ने, येभुय्येन अपरिच्छन्ने, अनुपसम्पन्ने निपन्ने भिक्खु निसीदति, भिक्खु निपन्ने अनुपसम्पन्नो निसीदति, उभो वा निसीदन्ति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
सहसेय्यसिक्खापदं निट्ठितं पञ्चमं।
६. दुतियसहसेय्यसिक्खापदं
५५. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा अनुरुद्धो कोसलेसु जनपदे एत्थ अम्बट्ठसुत्तादिटीका ओलोकेतब्बा सावत्थिं गच्छन्तो सायं अञ्ञतरं गामं उपगच्छि। तेन खो पन समयेन तस्मिं गामे अञ्ञतरिस्सा इत्थिया आवसथागारं पञ्ञत्तं होति। अथ खो आयस्मा अनुरुद्धो येन सा इत्थी तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तं इत्थिं एतदवोच – ‘‘सचे ते, भगिनि, अगरु, वसेय्याम एकरत्तं आवसथागारे’’ति। ‘‘वसेय्याथ, भन्ते’’ति। अञ्ञेपि अद्धिका येन सा इत्थी तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा तं इत्थिं एतदवोचुं – ‘‘सचे ते, अय्ये, अगरु वसेय्याम एकरत्तं आवसथागारे’’ति । ‘‘एसो खो अय्यो समणो पठमं उपगतो; सचे सो अनुजानाति, वसेय्याथा’’ति। अथ खो ते अद्धिका येनायस्मा अनुरुद्धो तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं अनुरुद्धं एतदवोचुं – ‘‘सचे ते, भन्ते, अगरु, वसेय्याम एकरत्तं आवसथागारे’’ति। ‘‘वसेय्याथ, आवुसो’’ति। अथ खो सा इत्थी आयस्मन्ते अनुरुद्धे सह दस्सनेन पटिबद्धचित्ता अहोसि। अथ खो सा इत्थी येनायस्मा अनुरुद्धो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं अनुरुद्धं एतदवोच – ‘‘अय्यो, भन्ते, इमेहि मनुस्सेहि आकिण्णो न फासु विहरिस्सति। साधाहं, भन्ते, अय्यस्स मञ्चकं अब्भन्तरं पञ्ञपेय्य’’न्ति। अधिवासेसि खो आयस्मा अनुरुद्धो तुण्हीभावेन। अथ खो सा इत्थी आयस्मतो अनुरुद्धस्स मञ्चकं अब्भन्तरं पञ्ञपेत्वा अलङ्कतप्पटियत्ता गन्धगन्धिनी येनायस्मा अनुरुद्धो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं अनुरुद्धं एतदवोच – ‘‘अय्यो, भन्ते, अभिरूपो दस्सनीयो पासादिको, अहं चम्हि अभिरूपा दस्सनीया पासादिका। साधाहं, भन्ते, अय्यस्स पजापति भवेय्य’’न्ति। एवं वुत्ते आयस्मा अनुरुद्धो तुण्ही अहोसि। दुतियम्पि खो…पे॰… ततियम्पि खो सा इत्थी आयस्मन्तं अनुरुद्धं एतदवोच – ‘‘अय्यो, भन्ते, अभिरूपो दस्सनीयो पासादिको, अहञ्चम्हि अभिरूपा दस्सनीया पासादिका। साधु, भन्ते, अय्यो मञ्चेव पटिच्छतु सम्पटिच्छतु (स्या॰) सब्बञ्च सापतेय्य’’न्ति। ततियम्पि खो आयस्मा अनुरुद्धो तुण्ही अहोसि। अथ खो सा इत्थी साटकं निक्खिपित्वा आयस्मतो अनुरुद्धस्स पुरतो चङ्कमतिपि तिट्ठतिपि निसीदतिपि सेय्यम्पि कप्पेति। अथ खो आयस्मा अनुरुद्धो इन्द्रियानि ओक्खिपित्वा तं इत्थिं नेव ओलोकेसि नपि आलपि। अथ खो सा इत्थी – ‘‘अच्छरियं वत भो, अब्भुतं वत भो! बहू मे मनुस्सा सतेनपि सहस्सेनपि पहिणन्ति। अयं पन समणो – मया सामं याचियमानो – न इच्छति मञ्चेव पटिच्छितुं सब्बञ्च सापतेय्य’’न्ति साटकं निवासेत्वा आयस्मतो अनुरुद्धस्स पादेसु सिरसा निपतित्वा आयस्मन्तं अनुरुद्धं एतदवोच – ‘‘अच्चयो मं, भन्ते, अच्चगमा यथाबालं यथामूळ्हं यथाअकुसलं याहं एवमकासिं। तस्सा मे, भन्ते, अय्यो अच्चयं अच्चयतो पटिग्गण्हातु आयतिं संवराया’’ति। ‘‘तग्घ त्वं, भगिनि, अच्चयो अच्चगमा यथाबालं यथामूळ्हं यथाअकुसलं या त्वं एवमकासि। यतो च खो त्वं, भगिनि, अच्चयं अच्चयतो दिस्वा यथाधम्मं पटिकरोसि, तं ते मयं पटिग्गण्हाम। वुद्धि हेसा, भगिनि, अरियस्स विनये यो अच्चयं अच्चयतो दिस्वा यथाधम्मं पटिकरोति आयतिञ्च संवरं आपज्जती’’ति।
अथ खो सा इत्थी तस्सा रत्तिया अच्चयेन आयस्मन्तं अनुरुद्धं पणीतेन खादनीयेन भोजनीयेन सहत्था सन्तप्पेत्वा सम्पवारेत्वा, आयस्मन्तं अनुरुद्धं भुत्ताविं ओनीतपत्तपाणिं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नं खो तं इत्थिं आयस्मा अनुरुद्धो धम्मिया कथाय सन्दस्सेसि समादपेसि समुत्तेजेसि सम्पहंसेसि। अथ खो सा इत्थी – आयस्मता अनुरुद्धेन धम्मिया कथाय सन्दस्सिता समादपिता समुत्तेजिता सम्पहंसिता – आयस्मन्तं अनुरुद्धं एतदवोच – ‘‘अभिक्कन्तं, भन्ते, अभिक्कन्तं, भन्ते! सेय्यथापि, भन्ते, निक्कुज्जितं वा उक्कुज्जेय्य, पटिच्छन्नं वा विवरेय्य, मूळ्हस्स वा मग्गं आचिक्खेय्य, अन्धकारे वा तेलपज्जोतं धारेय्य – चक्खुमन्तो रूपानि दक्खन्तीति, एवमेवं अय्येन अनुरुद्धेन अनेकपरियायेन धम्मो पकासितो। एसाहं, भन्ते, तं भगवन्तं सरणं गच्छामि धम्मञ्च भिक्खुसङ्घञ्च। उपासिकं मं अय्यो धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेतं सरणं गत’’न्ति।
अथ खो आयस्मा अनुरुद्धो सावत्थियं गन्त्वा भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा अनुरुद्धो मातुगामेन सहसेय्यं कप्पेस्सती’’ति! अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं अनुरुद्धं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर त्वं, अनुरुद्ध, मातुगामेन सहसेय्यं कप्पेसी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति । विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, अनुरुद्ध, मातुगामेन सहसेय्यं कप्पेस्ससि! नेतं, अनुरुद्ध, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५६. ‘‘यो पन भिक्खु मातुगामेन सहसेय्यं कप्पेय्य पाचित्तिय’’न्ति।
५७. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
मातुगामो नाम मनुस्सित्थी, न यक्खी यक्खिनी (क॰), न पेती, न तिरच्छानगता; अन्तमसो तदहुजातापि दारिका, पगेव महत्तरी।
सहाति एकतो।
सेय्या नाम सब्बच्छन्ना, सब्बपरिच्छन्ना, येभुय्येनच्छन्ना, येभुय्येन परिच्छन्ना।
सेय्यं कप्पेय्याति अत्थङ्गते सूरिये, मातुगामे निपन्ने भिक्खु निपज्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। भिक्खु निपन्ने मातुगामो निपज्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उभो वा निपज्जन्ति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उट्ठहित्वा पुनप्पुनं निपज्जन्ति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
५८. मातुगामे मातुगामसञ्ञी सहसेय्यं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। मातुगामे वेमतिको सहसेय्यं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। मातुगामे अमातुगामसञ्ञी सहसेय्यं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
उपड्ढच्छन्ने उपड्ढपरिच्छन्ने, आपत्ति दुक्कटस्स। यक्खिया वा पेतिया वा पण्डकेन वा तिरच्छानगतित्थिया वा सहसेय्यं कप्पेति, आपत्ति दुक्कटस्स। अमातुगामे मातुगामसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अमातुगामे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अमातुगामे अमातुगामसञ्ञी, अनापत्ति।
५९. अनापत्ति सब्बच्छन्ने सब्बअपरिच्छन्ने, सब्बपरिच्छन्ने सब्बअच्छन्ने अनापत्ति सब्बअच्छन्ने सब्बअपरिच्छन्ने, (सी॰), येभुय्येन अच्छन्ने, येभुय्येन अपरिच्छन्ने, मातुगामे निपन्ने भिक्खु निसीदति , भिक्खु निपन्ने मातुगामो निसीदति, उभो वा निसीदन्ति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
दुतियसहसेय्यसिक्खापदं निट्ठितं छट्ठं।
७. धम्मदेसनासिक्खापदं
६०. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा उदायी सावत्थियं कुलूपको होति, बहुकानि कुलानि उपसङ्कमति। अथ खो आयस्मा उदायी पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय येन अञ्ञतरं कुलं तेनुपसङ्कमि। तेन खो पन समयेन घरणी निवेसनद्वारे निसिन्ना होति, घरसुण्हा आवसथद्वारे निसिन्ना होति। अथ खो आयस्मा उदायी येन घरणी तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा घरणिया उपकण्णके धम्मं देसेसि। अथ खो घरसुण्हाय एतदहोसि – ‘‘कि नु खो सो समणो सस्सुया जारो उदाहु ओभासती’’ति?
अथ खो आयस्मा उदायी घरणिया उपकण्णके धम्मं देसेत्वा येन घरसुण्हा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा घरसुण्हाय उपकण्णके धम्मं देसेसि। अथ खो घरणिया एतदहोसि – ‘‘किं नु खो सो समणो घरसुण्हाय जारो उदाहु ओभासती’’ति ? अथ खो आयस्मा उदायी घरसुण्हाय उपकण्णके धम्मं देसेत्वा पक्कामि। अथ खो घरणी घरसुण्हं एतदवोच – ‘‘हे जे, किं ते एसो समणो अवोचा’’ति? ‘‘धम्मं मे, अय्ये, देसेसि’’। ‘‘अय्याय पन किं अवोचा’’ति? ‘‘मय्हम्पि धम्मं देसेसी’’ति। ता उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम अय्यो उदायी मातुगामस्स उपकण्णके धम्मं देसेस्सति! ननु नाम विस्सट्ठेन विवटेन धम्मो देसेतब्बो’’ति?
अस्सोसुं खो भिक्खू तासं इत्थीनं उज्झायन्तीनं खिय्यन्तीनं विपाचेन्तीनं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उदायी मातुगामस्स धम्मं देसेस्सती’’ति! अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं उदायिं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर त्वं, उदायि, मातुगामस्स धम्मं देसेसी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, मातुगामस्स धम्मं देसेस्ससि। नेतं मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु मातुगामस्स धम्मं देसेय्य पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
६१. तेन खो पन समयेन उपासिका भिक्खू पस्सित्वा एतदवोचुं – ‘‘इङ्घाय्या धम्मं देसेथा’’ति। ‘‘न, भगिनी, कप्पति मातुगामस्स धम्मं देसेतु’’न्ति। ‘‘इङ्घाय्या छप्पञ्चवाचाहि धम्मं देसेथ, सक्का एत्तकेनपि धम्मो अञ्ञातु’’न्ति। ‘‘न, भगिनी, कप्पति मातुगामस्स धम्मं देसेतु’’न्ति। कुक्कुच्चायन्ता न देसेसुं। उपासिका उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम अय्या अम्हेहि याचियमाना धम्मं न देसेस्सन्ती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तासं उपासिकानं उज्झायन्तीनं खिय्यन्तीनं विपाचेन्तीनं। अथ खो ते भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, मातुगामस्स छप्पञ्चवाचाहि धम्मं देसेतुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खू मातुगामस्स उत्तरिछप्पञ्चवाचाहि धम्मं देसेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
६२. तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू – ‘‘भगवता अनुञ्ञातं मातुगामस्स छप्पञ्चवाचाहि धम्मं देसेतु’’न्ति ते अविञ्ञुं पुरिसविग्गहं उपनिसीदापेत्वा मातुगामस्स उत्तरिछप्पञ्चवाचाहि धम्मं देसेन्ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू अविञ्ञुं पुरिसविग्गहं उपनिसीदापेत्वा मातुगामस्स उत्तरिछप्पञ्चवाचाहि धम्मं देसेस्सन्ती’’ति!
अथ खो ते भिक्खू छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, अविञ्ञुं पुरिसविग्गहं उपनिसीदापेत्वा मातुगामस्स उत्तरिछप्पञ्चवाचाहि धम्मं देसेथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, अविञ्ञुं पुरिसविग्गहं उपनिसीदापेत्वा मातुगामस्स उत्तरिछप्पञ्चवाचाहि धम्मं देसेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
६३. ‘‘यो पन भिक्खु मातुगामस्स उत्तरिछप्पञ्चवाचाहि धम्मं देसेय्य, अञ्ञत्र विञ्ञुना पुरिसविग्गहेन, पाचित्तिय’’न्ति।
६४. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
मातुगामो नाम मनुस्सित्थी; न यक्खी न पेती न तिरच्छानगता; विञ्ञू, पटिबला सुभासितदुब्भासितं दुट्ठुल्लादुट्ठुल्लं आजानितुं।
उत्तरिछप्पञ्चवाचाहीति अतिरेकछप्पञ्चवाचाहि।
धम्मो नाम बुद्धभासितो, सावकभासितो, इसिभासितो, देवताभासितो, अत्थूपसञ्हितो, धम्मूपसञ्हितो।
देसेय्याति पदेन देसेति, पदे पदे आपत्ति पाचित्तियस्स। अक्खराय देसेति, अक्खरक्खराय आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञत्र विञ्ञुना पुरिसविग्गहेनाति ठपेत्वा विञ्ञुं पुरिसविग्गहं। विञ्ञू नाम पुरिसविग्गहो, पटिबलो होति सुभासितदुब्भासितं दुट्ठुल्लादुट्ठुल्लं आजानितुं।
६५. मातुगामे मातुगामसञ्ञी उत्तरिछप्पञ्चवाचाहि धम्मं देसेति, अञ्ञत्र विञ्ञुना पुरिसविग्गहेन, आपत्ति पाचित्तियस्स। मातुगामे वेमतिको उत्तरिछप्पञ्चवाचाहि धम्मं देसेति, अञ्ञत्र विञ्ञुना पुरिसविग्गहेन, आपत्ति पाचित्तियस्स। मातुगामे अमातुगामसञ्ञी उत्तरिछप्पञ्चवाचाहि धम्मं देसेति, अञ्ञत्र विञ्ञुना पुरिसविग्गहेन, आपत्ति पाचित्तियस्स।
यक्खिया वा पेतिया वा पण्डकस्स वा तिरच्छानगतमनुस्सविग्गहित्थिया वा उत्तरिछप्पञ्चवाचाहि धम्मं देसेति, अञ्ञत्र विञ्ञुना पुरिसविग्गहेन, आपत्ति दुक्कटस्स। अमातुगामे मातुगामसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अमातुगामे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अमातुगामे अमातुगामसञ्ञी, अनापत्ति।
६६. अनापत्ति विञ्ञुना पुरिसविग्गहेन, छप्पञ्चवाचाहि धम्मं देसेति, ऊनकछप्पञ्चवाचाहि धम्मं देसेति, उट्ठहित्वा पुन निसीदित्वा देसेति, मातुगामो उट्ठहित्वा पुन निसीदति तस्मिं देसेति, अञ्ञस्स मातुगामस्स देसेति, पञ्हं पुच्छति, पञ्हं पुट्ठो कथेति, अञ्ञस्सत्थाय भणन्तं मातुगामो सुणाति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
धम्मदेसनासिक्खापदं निट्ठितं सत्तमं।
८. भूतारोचनसिक्खापदं
६७. पारा॰ १९३ तेन समयेन बुद्धो भगवा वेसालियं विहरति महावने कूटागारसालायं। तेन खो पन समयेन सम्बहुला सन्दिट्ठा सम्भत्ता भिक्खू वग्गुमुदाय नदिया तीरे वस्सं उपगच्छिंसु। तेन खो पन समयेन वज्जी दुब्भिक्खा होति – द्वीहितिका सेतट्ठिका सलाकावुत्ता, न सुकरा उञ्छेन पग्गहेन यापेतुं। अथ खो तेसं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘एतरहि खो वज्जी दुब्भिक्खा – द्वीहितिका सेतट्ठिका सलाकावुत्ता, न सुकरा उञ्छेन पग्गहेन यापेतुं। केन नु खो मयं उपायेन समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना फासुकं वस्सं वसेय्याम, न च पिण्डकेन किलमेय्यामा’’ति? एकच्चे एवमाहंसु – ‘‘हन्द मयं, आवुसो, गिहीनं कम्मन्तं अधिट्ठेम। एवं ते अम्हाकं दातुं मञ्ञिस्सन्ति। एवं मयं समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना फासुकं वस्सं वसिस्साम, न च पिण्डकेन किलमिस्सामा’’ति। एकच्चे एवमाहंसु – ‘‘अलं, आवुसो, किं गिहीनं कम्मन्तं अधिट्ठितेन? हन्द मयं, आवुसो, गिहीनं दूतेय्यं हराम। एवं ते अम्हाकं दातुं मञ्ञिस्सन्ति। एवं मयं समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना फासुकं वस्सं वसिस्साम, न च पिण्डकेन किलमिस्सामा’’ति। एकच्चे एवमाहंसु – ‘‘अलं, आवुसो; किं गिहीनं कम्मन्तं अधिट्ठितेन! किं गिहीनं दूतेय्यं हटेन! हन्द मयं, आवुसो, गिहीनं अञ्ञमञ्ञस्स उत्तरिमनुस्सधम्मस्स वण्णं भासिस्साम – ‘असुको भिक्खु पठमस्स झानस्स लाभी, असुको भिक्खु दुतियस्स झानस्स लाभी, असुको भिक्खु ततियस्स झानस्स लाभी, असुको भिक्खु चतुत्थस्स झानस्स लाभी, असुको भिक्खु सोतापन्नो, असुको भिक्खु सकदागामी, असुको भिक्खु अनागामी, असुको भिक्खु अरहा, असुको भिक्खु तेविज्जो, असुको भिक्खु छळभिञ्ञोति। एवं ते अम्हाकं दातुं मञ्ञिस्सन्ति। एवं मयं समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना फासुकं वस्सं वसिस्साम, न च पिण्डकेन किलमिस्सामा’’ति। एसो येव खो, आवुसो, सेय्यो, यो अम्हाकं गिहीनं अञ्ञमञ्ञस्स उत्तरिमनुस्सधम्मस्स वण्णो भासितो’’ति।
अथ खो ते भिक्खू गिहीनं अञ्ञमञ्ञस्स उत्तरिमनुस्सधम्मस्स वण्णं भासिंसु – ‘‘असुको भिक्खु पठमस्स झानस्स लाभी…पे॰… असुको भिक्खु छळभिञ्ञो’’ति। अथ खो ते मनुस्सा – ‘‘लाभा वत नो, सुलद्धं वत नो, येसं नो एवरूपा भिक्खू वस्सं उपगता, न वत नो इतो पुब्बे एवरूपा भिक्खू वस्सं उपगता, यथयिमे भिक्खू सीलवन्तो कल्याणधम्मा’’ति। ते न तादिसानि भोजनानि अत्तना भुञ्जन्ति, मातापितूनं देन्ति पुत्तदारस्स देन्ति दासकम्मकरपोरिसस्स देन्ति मित्तामच्चानं देन्ति ञातिसालोहितानं देन्ति यादिसानि भिक्खूनं देन्ति। न तादिसानि खादनीयानि सायनीयानि पानानि अत्तना खादन्ति सायन्ति पिवन्ति अत्तना पिवन्ति (स्या॰ क॰) मातापितूनं देन्ति पुत्तदारस्स देन्ति दासकम्मकरपोरिसस्स देन्ति मित्तामच्चानं देन्ति ञातिसालोहितानं देन्ति , यादिसानि भिक्खूनं देन्ति। अथ खो ते भिक्खू वण्णवा अहेसुं पीणिन्द्रिया पसन्नमुखवण्णा विप्पसन्नछविवण्णा।
६८. आचिण्णं खो पनेतं वस्संवुट्ठानं भिक्खूनं भगवन्तं दस्सनाय उपसङ्कमितुं। अथ खो ते भिक्खू वस्संवुट्ठा तेमासच्चयेन सेनासनं संसामेत्वा पत्तचीवरमादाय येन वेसाली तेन पक्कमिंसु। अनुपुब्बेन येन वेसाली महावनं कूटागारसाला येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिंसु। तेन खो पन समयेन दिसासु वस्संवुट्ठा भिक्खू किसा होन्ति लूखा दुब्बण्णा उप्पण्डुप्पण्डुकजाता धमनिसन्थतगत्ता। वग्गुमुदातीरिया पन भिक्खू वण्णवा होन्ति पीणिन्द्रिया पसन्नमुखवण्णा विप्पसन्नछविवण्णा। आचिण्णं खो पनेतं बुद्धानं भगवन्तानं आगन्तुकेहि भिक्खूहि सद्धिं पटिसम्मोदितुं। अथ खो भगवा वग्गुमुदातीरिये भिक्खू एतदवोच – ‘‘कच्चि, भिक्खवे, खमनीयं, कच्चि यापनीयं, कच्चि समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना फासुकं वस्सं वसित्थ, न च पिण्डकेन किलमित्था’’ति? ‘‘खमनीयं भगवा, यापनीयं भगवा। समग्गा च मयं, भन्ते, सम्मोदमाना अविवदमाना फासुकं वस्सं वसिम्हा, न च पिण्डकेन किलमिम्हा’’ति। जानन्तापि तथागता पुच्छन्ति, जानन्तापि न पुच्छन्ति। कालं विदित्वा पुच्छन्ति , कालं विदित्वा न पुच्छन्ति। अत्थसञ्हितं तथागता पुच्छन्ति, नो अनत्थसञ्हितं। अनत्थसञ्हिते सेतुघातो तथागतानं। द्वीहाकारेहि बुद्धा भगवन्तो भिक्खू पटिपुच्छन्ति – धम्मं वा देसेस्साम, सावकानं वा सिक्खापदं पञ्ञपेस्सामाति।
अथ खो भगवा वग्गुमुदातीरिये भिक्खू एतदवोच – ‘‘यथा कथं पन तुम्हे, भिक्खवे, समग्गा सम्मोदमाना अविवदमाना फासुकं वस्सं वसित्थ, न च पिण्डकेन किलमित्था’’ति? अथ खो ते भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘कच्चि पन वो, भिक्खवे, भूत’’न्ति? ‘‘भूतं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, भिक्खवे, उदरस्स कारणा गिहीनं अञ्ञमञ्ञस्स उत्तरिमनुस्सधम्मस्स वण्णं भासिस्सथ! नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
६९. ‘‘यो पन भिक्खु अनुपसम्पन्नस्स उत्तरिमनुस्सधम्मं आरोचेय्य भूतस्मिं, पाचित्तिय’’न्ति।
७०. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
अनुपसम्पन्नो नाम भिक्खुञ्च भिक्खुनिञ्च ठपेत्वा, अवसेसो अनुपसम्पन्नो नाम।
पारा॰ १९८ उत्तरिमनुस्सधम्मो नाम झानं, विमोक्खो, समाधि, समापत्ति, ञाणदस्सनं, मग्गभावना, फलसच्छिकिरिया, किलेसप्पहानं, विनीवरणता चित्तस्स, सुञ्ञागारे अभिरति।
पारा॰ १९९ झानन्ति पठमं झानं, दुतियं झानं, ततियं झानं, चतुत्थं झानं।
पारा॰ १९९ विमोक्खोति सुञ्ञतो विमोक्खो, अनिमित्तो विमोक्खो, अप्पणिहितो विमोक्खो।
पारा॰ १९९ समाधीति सुञ्ञतो समाधि, अनिमित्तो समाधि, अप्पणिहितो समाधि।
पारा॰ १९९ समापत्तीति सुञ्ञता समापत्ति, अनिमित्ता समापत्ति, अप्पणिहिता समापत्ति।
पारा॰ १९९ ञाणदस्सनन्ति तिस्सो विज्जा।
पारा॰ १९९ मग्गभावनाति चत्तारो सतिपट्ठाना, चत्तारो सम्मप्पधाना, चत्तारो इद्धिपादा, पञ्चिन्द्रियानि, पञ्च बलानि, सत्त बोज्झङ्गा, अरियो अट्ठङ्गिको मग्गो।
पारा॰ १९९ फलसच्छिकिरियाति सोतापत्तिफलस्स सच्छिकिरिया, सकदागामिफलस्स सच्छिकिरिया, अनागामिफलस्स सच्छिकिरिया, अरहत्तस्स अरहत्तफलस्स (स्या॰) सच्छिकिरिया।
पारा॰ १९९ किलेसप्पहानन्ति रागस्स पहानं, दोसस्स पहानं, मोहस्स पहानं।
पारा॰ १९९ विनीवरणता चित्तस्साति रागा चित्तं विनीवरणता, दोसा चित्तं विनीवरणता, मोहा चित्तं विनीवरणता।
पारा॰ १९९ सुञ्ञागारे अभिरतीति पठमेन झानेन सुञ्ञागारे अभिरति, दुतियेन झानेन सुञ्ञागारे अभिरति, ततियेन झानेन सुञ्ञागारे अभिरति, चतुत्थेन झानेन सुञ्ञागारे अभिरति।
७१. आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमं झानं समापज्जि’’न्ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमं झानं समापज्जामी’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमं झानं समापन्नो’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमस्स झानस्स लाभिम्ही’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमस्स झानस्स वसिम्ही’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमं झानं सच्छिकतं मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘दुतियं झानं… ततियं झानं… चतुत्थं झानं समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; चतुत्थस्स झानस्स लाभिम्हि, वसिम्हि; चतुत्थं झानं सच्छिकतं मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘सुञ्ञतं विमोक्खं… अनिमित्तं विमोक्खं… अप्पणिहितं विमोक्खं… सुञ्ञतं समाधिं… अनिमित्तं समाधिं… अप्पणिहितं समाधिं समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; अप्पणिहितस्स समाधिस्स लाभिम्हि, वसिम्हि; अप्पणिहितो समाधि सच्छिकतो मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘सुञ्ञतं समापत्तिं… अनिमित्तं समापत्तिं… अप्पणिहितं समापत्तिं समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; अप्पणिहिताय समापत्तिया लाभिम्हि, वसिम्हि; अप्पणिहिता समापत्ति सच्छिकता मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘तिस्सो विज्जा समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; तिस्सन्नं विज्जानं लाभिम्हि, वसिम्हि; तिस्सो विज्जा सच्छिकता मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘चत्तारो सतिपट्ठाने… चत्तारो सम्मप्पधाने… चत्तारो इद्धिपादे समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; चतुन्नं इद्धिपादानं लाभिम्हि, वसिम्हि; चत्तारो इद्धिपादा सच्छिकता मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पञ्चिन्द्रियानि… पञ्च बलानि समापज्जिं, समापज्जामि , समापन्नो; पञ्चन्नं बलानं लाभिम्हि, वसिम्हि; पञ्च बलानि सच्छिकतानि मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘सत्त बोज्झङ्गे समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; सत्तन्नं बोज्झङ्गानं लाभिम्हि, वसिम्हि; सत्त बोज्झङ्गा सच्छिकता मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘अरियं अट्ठङ्गिकं मग्गं समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; अरियस्स अट्ठङ्गिकस्स मग्गस्स लाभिम्हि, वसिम्हि; अरियो अट्ठङ्गिको मग्गो सच्छिकतो मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘सोतापत्तिफलं… सकदागामिफलं… अनागामिफलं… अरहत्तं समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; अरहत्तस्स लाभिम्हि, वसिम्हि; अरहत्तं अरहत्तफलं (स्या॰) सच्छिकतं मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘रागो मे चत्तो… दोसो मे चत्तो… मोहो मे चत्तो, वन्तो, मुत्तो, पहीनो, पटिनिस्सट्ठो, उक्खेटितो , समुक्खेटितो’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘रागा मे चित्तं विनीवरणं… दोसा मे चित्त विनीवरणं… मोहा मे चित्तं विनीवरण’’न्ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘सुञ्ञागारे पठमं झानं… दुतियं झानं… ततियं झानं… चतुत्थं झानं समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; सुञ्ञागारे चतुत्थस्स झानस्स लाभिम्हि, वसिम्हि; सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं सच्छिकतं मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
७२. आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमञ्च झानं दुतियञ्च झानं समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; पठमस्स च झानस्स दुतियस्स च झानस्स लाभिम्हि, वसिम्हि; पठमञ्च झानं दुतियञ्च झानं सच्छिकतं मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमञ्च झानं ततियञ्च झानं… पठमञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; पठमस्स च झानस्स चतुत्थस्स च झानस्स लाभिम्हि, वसिम्हि; पठमञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं सच्छिकतं मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमञ्च झानं सुञ्ञतञ्च विमोक्खं… अनिमित्तञ्च विमोक्खं… अप्पणिहितञ्च विमोक्खं… सुञ्ञतञ्च समाधिं… अनिमित्तञ्च समाधिं… अप्पणिहितञ्च समाधिं समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; पठमस्स च झानस्स अप्पणिहितस्स च समाधिस्स लाभिम्हि, वसिम्हि; पठमञ्च झानं अप्पणिहितो च समाधि सच्छिकतो मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमञ्च झानं सुञ्ञतञ्च समापत्तिं… अनिमित्तञ्च समापत्तिं… अप्पणिहितञ्च समापत्तिं समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; पठमस्स च झानस्स अप्पणिहिताय च समापत्तिया लाभिम्हि, वसिम्हि; पठमञ्च झानं अप्पणिहिता च समापत्ति सच्छिकता मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमञ्च झानं तिस्सो च विज्जा समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; पठमस्स च झानस्स तिस्सन्नञ्च विज्जानं लाभिम्हि, वसिम्हि; पठमञ्च झानं तिस्सो च विज्जा सच्छिकता मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमञ्च झानं चत्तारो च सतिपट्ठाने…पे॰… चत्तारो च सम्मप्पधाने… चत्तारो च इद्धिपादे समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; पठमस्स च झानस्स चतुन्नञ्च इद्धिपादानं लाभिम्हि, वसिम्हि; पठमञ्च झानं चत्तारो च इद्धिपादा सच्छिकता मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमञ्च झानं, पञ्च च इन्द्रियानि… पञ्च च बलानि समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; पठमस्स च झानस्स पञ्चन्नञ्च बलानं लाभिम्हि, वसिम्हि; पठमञ्च झानं पञ्च च बलानि सच्छिकतानि मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमञ्च झानं सत्त च बोज्झङ्गे समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; पठमस्स च झानस्स सत्तन्नञ्च बोज्झङ्गानं लाभिम्हि, वसिम्हि; पठमञ्च झानं सत्त च बोज्झङ्गा सच्छिकता मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमञ्च झानं अरियञ्च अट्ठङ्गिकं मग्गं समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; पठमस्स च झानस्स अरियस्स च अट्ठङ्गिकस्स मग्गस्स लाभिम्हि, वसिम्हि; पठमञ्च झानं अरियो च अट्ठङ्गिको मग्गो सच्छिकतो मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमञ्च झानं सोतापत्तिफलञ्च… सकदागामिफलञ्च… अनागामिफलञ्च… अरहत्तञ्च अरहत्तफलञ्च (स्या॰) समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; पठमस्स च झानस्स अरहत्तस्स अरहत्तफलस्स (स्या॰) च लाभिम्हि, वसिम्हि; पठमञ्च झानं अरहत्तञ्च सच्छिकतं मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमञ्च झानं समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो… रागो च मे चत्तो… दोसो च मे चत्तो… मोहो च मे चत्तो, वन्तो, मुत्तो, पहीनो, पटिनिस्सट्ठो, उक्खेटितो, समुक्खेटितो’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमञ्च झानं समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो… रागा च मे चित्तं विनीवरणं… दोसा च मे चित्तं विनीवरणं… मोहा च मे चित्तं विनीवरण’’न्ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
७३. आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘दुतियञ्च झानं ततियञ्च झानं… दुतियञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; दुतियस्स च झानस्स चतुत्थस्स च झानस्स लाभिम्हि, वसिम्हि; दुतियञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं सच्छिकतं मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘दुतियञ्च झानं सुञ्ञतञ्च विमोक्खं…पे॰… मोहा च मे चित्तं विनीवरण’’न्ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘दुतियञ्च झानं पठमञ्च झानं समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; दुतियस्स च झानस्स पठमस्स च झानस्स लाभिम्हि, वसिम्हि; दुतियञ्च झानं पठमञ्च झानं सच्छिकतं मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰…।
मूलं संखित्तं।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘मोहा च मे चित्तं विनीवरणं, पठमञ्च झानं समापज्जिं, समापज्जामि, समापन्नो; मोहा च मे चित्तं विनीवरणं, पठमस्स च झानस्स लाभिम्हि, वसिम्हि; मोहा च मे चित्तं विनीवरणं, पठमञ्च झानं सच्छिकतं मया’’ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰…।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘मोहा च मे चित्तं विनीवरणं, दोसा च मे चित्तं विनीवरण’’न्ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स…पे॰…।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमञ्च झानं दुतियञ्च झानं ततियञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं सुञ्ञतञ्च विमोक्खं अनिमित्तञ्च विमोक्खं अप्पणिहितञ्च विमोक्खं सुञ्ञतञ्च समाधिं अनिमित्तञ्च समाधिं अप्पणिहितञ्च समाधिं सुञ्ञतञ्च समापत्तिं अनिमित्तञ्च समापत्तिं अप्पणिहितञ्च समापत्तिं तिस्सो च विज्जा चत्तारो च सतिपट्ठाने चत्तारो च सम्मप्पधाने चत्तारो च इद्धिपादे पञ्च च इन्द्रियानि पञ्च च बलानि सत्त च बोज्झङ्गे अरियञ्च अट्ठङ्गिकं मग्गं सोतापत्तिफलञ्च सकदागामिफलञ्च अनागामिफलञ्च अरहत्तञ्च अरहत्तफलञ्च (स्या॰) समापज्जिं…पे॰… रागो च मे चत्तो, दोसो च मे चत्तो, मोहो च मे चत्तो, वन्तो, मुत्तो, पहीनो, पटिनिस्सट्ठो, उक्खेटितो समुक्खेटितो, रागा च मे चित्तं विनीवरणं, दोसा च मे चित्तं विनीवरणं, मोहा च मे चित्तं विनीवरण’’न्ति भणन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
७४. आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमं झानं समापज्जि’’न्ति वत्तुकामो ‘‘दुतियं झानं समापज्जि’’न्ति भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स, न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमं झानं समापज्जि’’न्ति वत्तुकामो ‘‘ततियं झानं…पे॰… चतुत्थं झानं, सुञ्ञतं विमोक्खं, अनिमित्तं विमोक्खं, अप्पणिहितं विमोक्खं, सुञ्ञतं समाधिं, अनिमित्तं समाधिं, अप्पणिहितं समाधिं, सुञ्ञतं समापत्तिं, अनिमित्तं समापत्तिं, अप्पणिहितं समापत्तिं, तिस्सो विज्जा, चत्तारो सतिपट्ठाने, चत्तारो सम्मप्पधाने, चत्तारो इद्धिपादे, पञ्चिन्द्रियानि, पञ्च बलानि, सत्त बोज्झङ्गे, अरियं अट्ठङ्गिकं मग्गं, सोतापत्तिफलं, सकदागामिफलं, अनागामिफलं, अरहत्तं अरहत्तफलं (स्या॰) समापज्जिं…पे॰… रागो मे चत्तो, दोसो मे चत्तो, मोहो मे चत्तो, वन्तो, मुत्तो, पहीनो; पटिनिस्सट्ठो, उक्खेटितो, समुक्खेटितो; रागा मे चित्तं विनीवरणं, दोसा मे चित्तं विनीवरणं, मोहा मे चित्तं विनीवरण’’न्ति भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स, न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘दुतियं झानं समापज्जि’’न्ति वत्तुकामो…पे॰… ‘‘मोहा मे चित्तं विनीवरण’’न्ति भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स, न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰…।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘दुतियं झानं समापज्जि’’न्ति वत्तुकामो – ‘‘पठमं झानं समापज्जि’’न्ति भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स, न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰…।
मूलं संखित्तं।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘मोहा मे चित्तं विनीवरण’’न्ति वत्तुकामो – ‘‘पठमं झानं समापज्जि’’न्ति भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स, न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰…।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘मोहा मे चित्तं विनीवरण’’न्ति वत्तुकामो – ‘‘दोसा मे चित्तं विनीवरण’’न्ति भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स, न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰…।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘पठमञ्च झानं दुतियञ्च झानं ततियञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं …पे॰… दोसा च मे चित्तं विनीवरण’’न्ति वत्तुकामो – ‘‘मोहा मे चित्तं विनीवरण’’न्ति भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स, न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘दुतियञ्च झानं ततियञ्च झानं चतुत्थञ्च झानं…पे॰… मोहा च मे चित्तं विनीवरण’’न्ति वत्तुकामो – ‘‘पठमं झानं समापज्जि’’न्ति भणन्तस्स पटिविजानन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स, न पटिविजानन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स…पे॰…।
७५. आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘यो ते विहारे वसि सो भिक्खु पठमं झानं समापज्जि, समापज्जति, समापन्नो; सो भिक्खु पठमस्स झानस्स लाभी, वसी; तेन भिक्खुना पठमं झानं सच्छिकत’’न्ति भणन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘यो ते विहारे वसि सो भिक्खु दुतियं झानं…पे॰… ततियं झानं चतुत्थं झानं समापज्जि, समापज्जति, समापन्नो; सो भिक्खु चतुत्थस्स झानस्स लाभी, वसी; तेन भिक्खुना चतुत्थं झानं सच्छिकत’’न्ति भणन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘यो ते विहारे वसि सो भिक्खु सुञ्ञतं विमोक्खं…पे॰… अनिमित्तं विमोक्खं अप्पणिहितं विमोक्खं सुञ्ञतं समाधिं अनिमित्तं समाधिं अप्पणिहितं समाधिं समापज्जि, समापज्जति, समापन्नो; सो भिक्खु अप्पणिहितस्स समाधिस्स लाभी, वसी; तेन भिक्खुना अप्पणिहितो समाधि सच्छिकतो’’ति भणन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘यो ते विहारे वसि सो भिक्खु सुञ्ञतं समापत्तिं…पे॰… अनिमित्तं समापत्तिं अप्पणिहितं समापत्तिं समापज्जि, समापज्जति, समापन्नो; अप्पणिहिताय समापत्तिया लाभी, वसी; तेन भिक्खुना अप्पणिहिता समापत्ति सच्छिकता’’ति भणन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘यो ते विहारे वसि सो भिक्खु तिस्सो विज्जा …पे॰… चत्तारो सतिपट्ठाने, चत्तारो सम्मप्पधाने, चत्तारो इद्धिपादे, पञ्चिन्द्रियानि, पञ्च बलानि, सत्त बोझङ्गे, अरियं अट्ठङ्गिकं मग्गं, सोतापत्तिफलं, सकदागामिफलं, अनागामिफलं, अरहत्तं अरहत्तफलं (स्या॰) समापज्जि…पे॰… समापज्जति, समापन्नो…पे॰… तस्स भिक्खुनो रागो चत्तो, दोसो चत्तो, मोहो चत्तो, वन्तो, मुत्तो, पहीनो, पटिनिस्सट्ठो, उक्खेटितो, समुक्खेटितो; तस्स भिक्खुनो रागा चित्तं विनीवरणं, दोसा चित्तं विनीवरणं, मोहा चित्तं विनीवरण’’न्ति भणन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘यो ते विहारे वसि सो भिक्खु सुञ्ञागारे पठमं झानं…पे॰… दुतियं झानं ततियं झानं चतुत्थं झानं समापज्जि, समापज्जति, समापन्नो; सो भिक्खु सुञ्ञागारे चतुत्थस्स झानस्स लाभी, वसी; तेन भिक्खुना सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं सच्छिकत’’न्ति भणन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘यो ते चीवरं परिभुञ्जि, यो ते पिण्डपातं परिभुञ्जि, यो ते सेनासनं परिभुञ्जि, यो ते गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारं परिभुञ्जि सो भिक्खु सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं समापज्जि, समापज्जति, समापन्नो; सो भिक्खु सुञ्ञागारे चतुत्थस्स झानस्स लाभी, वसी; तेन भिक्खुना सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं सच्छिकत’’न्ति भणन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स।
७६. आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘येन ते विहारो परिभुत्तो…पे॰… येन ते चीवरं परिभुत्तं, येन ते पिण्डपातो परिभुत्तो, येन ते सेनासनं परिभुत्तं, येन ते गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारो परिभुत्तो सो भिक्खु सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं समापज्जि, समापज्जति, समापन्नो; सो भिक्खु सुञ्ञागारे चतुत्थस्स झानस्स लाभी, वसी; तेन भिक्खुना सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं सच्छिकत’’न्ति भणन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स।
आरोचेय्याति अनुपसम्पन्नस्स – ‘‘यं त्वं आगम्म विहारं अदासि…पे॰… चीवरं अदासि, पिण्डपातं अदासि, सेनासनं अदासि, गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारं अदासि सो भिक्खु सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं समापज्जि, समापज्जति, समापन्नो; सो भिक्खु सुञ्ञागारे चतुत्थस्स झानस्स लाभी, वसी; तेन भिक्खुना सुञ्ञागारे चतुत्थं झानं सच्छिकत’’न्ति भणन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स।
७७. अनापत्ति उपसम्पन्नस्स, भूतं आरोचेति, आदिकम्मिकस्साति।
भूतारोचनसिक्खापदं निट्ठितं अट्ठमं।
९. दुट्ठुल्लारोचनसिक्खापदं
७८. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो छब्बग्गियेहि भिक्खूहि सद्धिं भण्डनकतो होति। सो सञ्चेतनिकं सुक्कविस्सट्ठिं आपत्तिं आपज्जित्वा सङ्घं तस्सा आपत्तिया परिवासं याचि। तस्स सङ्घो तस्सा आपत्तिया परिवासं अदासि। तेन खो पन समयेन सावत्थियं अञ्ञतरस्स पूगस्स सङ्घभत्तं होति। सो परिवसन्तो भत्तग्गे आसनपरियन्ते निसीदि। छब्बग्गिया भिक्खू ते उपासके एतदवोचुं – ‘‘एसो, आवुसो, आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो तुम्हाकं सम्भावितो कुलूपको; येनेव हत्थेन सद्धादेय्यं भुञ्जति तेनेव हत्थेन उपक्कमित्वा असुचिं मोचेसि। सो सञ्चेतनिकं सुक्कविस्सट्ठिं आपत्तिं आपज्जित्वा सङ्घं तस्सा आपत्तिया परिवासं याचि। तस्स सङ्घो तस्सा आपत्तिया परिवासं अदासि । सो परिवसन्तो आसनपरियन्ते निसिन्नो’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खुस्स दुट्ठुल्लं आपत्तिं अनुपसम्पन्नस्स आरोचेस्सन्ती’’ति…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, भिक्खुस्स दुट्ठुल्लं आपत्तिं अनुपसम्पन्नस्स आरोचेथा’’ति? ‘‘सच्चं , भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, भिक्खुस्स दुट्ठुल्लं आपत्तिं अनुपसम्पन्नस्स आरोचेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
७९. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुस्स दुट्ठुल्लं आपत्तिं अनुपसम्पन्नस्स आरोचेय्य, अञ्ञत्र भिक्खुसम्मुतिया भिक्खुसम्मतिया (स्या॰), पाचित्तिय’’न्ति।
८०. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुस्साति अञ्ञस्स भिक्खुस्स।
दुट्ठुल्ला नाम आपत्ति – चत्तारि च पाराजिकानि, तेरस च सङ्घादिसेसा।
अनुपसम्पन्नो नाम भिक्खुञ्च भिक्खुनिञ्च ठपेत्वा अवसेसो अनुपसम्पन्नो नाम।
आरोचेय्याति आरोचेय्य इत्थिया वा पुरिसस्स वा गहट्ठस्स वा पब्बजितस्स वा।
अञ्ञत्र भिक्खुसम्मुतियाति ठपेत्वा भिक्खुसम्मुतिं।
अत्थि भिक्खुसम्मुति आपत्तिपरियन्ता, न कुलपरियन्ता। अत्थि भिक्खुसम्मुति कुलपरियन्ता, न आपत्तिपरियन्ता, अत्थि भिक्खुसम्मुति आपत्तिपरियन्ता च कुलपरियन्ता च, अत्थि भिक्खुसम्मुति नेव आपत्तिपरियन्ता न कुलपरियन्ता।
आपत्तिपरियन्ता नाम आपत्तियो परिग्गहितायो होन्ति – ‘‘एत्तकाहि आपत्तीहि आरोचेतब्बो’’ति।
कुलपरियन्ता नाम कुलानि परिग्गहितानि होन्ति – ‘‘एत्तकेसु कुलेसु आरोचेतब्बो’’ति। आपत्तिपरियन्ता च कुलपरियन्ता च नाम आपत्तियो च परिग्गहितायो होन्ति, कुलानि च परिग्गहितानि होन्ति – ‘‘एत्तकाहि आपत्तीहि एत्तकेसु कुलेसु आरोचेतब्बो’’ति। नेव आपत्तिपरियन्ता न कुलपरियन्ता नाम आपत्तियो च अपरिग्गहितायो होन्ति, कुलानि च अपरिग्गहितानि होन्ति – ‘‘एत्तकाहि आपत्तीहि एत्तकेसु कुलेसु आरोचेतब्बो’’ति।
८१. आपत्तिपरियन्ते या आपत्तियो परिग्गहितायो होन्ति, ता आपत्तियो ठपेत्वा अञ्ञाहि आपत्तीहि आरोचेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
कुलपरियन्ते यानि कुलानि परिग्गहितानि होन्ति, तानि कुलानि ठपेत्वा अञ्ञेसु कुलेसु आरोचेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
आपत्तिपरियन्ते च कुलपरियन्ते च या आपत्तियो परिग्गहितायो होन्ति, ता आपत्तियो ठपेत्वा यानि कुलानि परिग्गहितानि होन्ति, तानि कुलानि ठपेत्वा अञ्ञाहि आपत्तीहि अञ्ञेसु कुलेसु आरोचेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
नेव आपत्तिपरियन्ते न कुलपरियन्ते, अनापत्ति।
८२. दुट्ठुल्लाय आपत्तिया दुट्ठुल्लापत्तिसञ्ञी अनुपसम्पन्नस्स आरोचेति, अञ्ञत्र भिक्खुसम्मुतिया, आपत्ति पाचित्तियस्स।
दुट्ठुल्लाय आपत्तिया वेमतिको अनुपसम्पन्नस्स आरोचेति, अञ्ञत्र भिक्खुसम्मुतिया, आपत्ति पाचित्तियस्स।
दुट्ठुल्लाय आपत्तिया अदुट्ठुल्लापत्तिसञ्ञी अनुपसम्पन्नस्स आरोचेति, अञ्ञत्र भिक्खुसम्मुतिया, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अदुट्ठुल्लं आपत्तिं आरोचेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनुपसम्पन्नस्स दुट्ठुल्लं वा अदुट्ठुल्लं वा अज्झाचारं आरोचेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अदुट्ठुल्लाय आपत्तिया दुट्ठुल्लापत्तिसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
अदुट्ठुल्लाय आपत्तिया वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स।
अदुट्ठुल्लाय आपत्तिया अदुट्ठुल्लापत्तिसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
८३. अनापत्ति वत्थुं आरोचेति नो आपत्तिं, आपत्तिं आरोचेति नो वत्थुं, भिक्खुसम्मुतिया, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
दुट्ठुल्लारोचनसिक्खापदं निट्ठितं नवमं।
१०. पथवीखणनसिक्खापदं
८४. तेन समयेन बुद्धो भगवा आळवियं विहरति अग्गाळवे चेतिये। तेन खो पन समयेन आळवका आळविका (स्या॰) भिक्खू नवकम्मं करोन्ता पथविं खणन्तिपि खणापेन्तिपि। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया पथविं खणिस्सन्तिपि खणापेस्सन्तिपि! एकिन्द्रियं समणा सक्यपुत्तिया जीवं विहेठेन्ती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आळवका भिक्खू पथविं खणिस्सन्तिपि खणापेस्सन्तिपी’’ति…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, पथविं खणथपि खणापेथपी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, पथविं खणिस्सथपि खणापेस्सथपि! जीवसञ्ञिनो हि, मोघपुरिसा, मनुस्सा पथविया। नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
८५. ‘‘यो पन भिक्खु पथविं खणेय्य वा खणापेय्य वा, पाचित्तिय’’न्ति।
८६. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
पथवी नाम द्वे पथवियो – जाता च पथवी अजाता च पथवी।
जाता नाम पथवी – सुद्धपंसु सुद्धमत्तिका अप्पपासाणा अप्पसक्खरा अप्पकठला अप्पमरुम्बा अप्पवालिका, येभुय्येनपंसुका, येभुय्येनमत्तिका। अदड्ढापि वुच्चति जाता पथवी। योपि पंसुपुञ्जो वा मत्तिकापुञ्जो वा अतिरेकचातुमासं ओवट्ठो, अयम्पि वुच्चति जाता पथवी।
अजाता नाम पथवी – सुद्धपासाणा सुद्धसक्खरा सुद्धकठला सुद्धमरुम्बा सुद्धवालिका अप्पपंसुका अप्पमत्तिका, येभुय्येनपासाणा, येभुय्येनसक्खरा, येभुय्येनकठला, येभुय्येनमरुम्बा, येभुय्येनवालिका। दड्ढापि वुच्चति अजाता पथवी। योपि पंसुपुञ्जो वा मत्तिकापुञ्जो वा ओमकचातुमासं ओवट्ठो, अयम्पि वुच्चति अजाता पथवी।
खणेय्याति सयं खणति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
खणापेय्याति अञ्ञं आणापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। सकिं आणत्तो बहुकम्पि खणति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
८७. पथविया पथविसञ्ञी खणति वा खणापेति वा, भिन्दति वा भेदापेति वा, दहति वा दहापेति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स।
पथविया वेमतिको खणति वा खणापेति वा, भिन्दति वा भेदापेति वा, दहति वा दहापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स।
पथविया अपथविसञ्ञी खणति वा खणापेति वा, भिन्दति वा भेदापेति वा, दहति वा दहापेति वा, अनापत्ति।
अपथविया पथविसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अपथविया वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अपथविया अपथविसञ्ञी, अनापत्ति।
८८. अनापत्ति – ‘‘इमं जान, इमं देहि, इमं आहर, इमिना अत्थो, इमं कप्पियं करोही’’ति भणति, असञ्चिच्च, असतिया, अजानन्तस्स, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
पथवीखणनसिक्खापदं निट्ठितं दसमं।
मुसावादवग्गो पठमो।
तस्सुद्दानं –
मुसा ओमसपेसुञ्ञं, पदसेय्याय वे दुवे।
अञ्ञत्र विञ्ञुना भूता, दुट्ठुल्लापत्ति खणनाति॥
२. भूतगामवग्गो
१. भूतगामसिक्खापदं
८९. तेन समयेन बुद्धो भगवा आळवियं विहरति अग्गाळवे चेतिये। तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू नवकम्मं करोन्ता रुक्खं छिन्दन्तिपि छेदापेन्तिपि। अञ्ञतरोपि आळवको भिक्खु रुक्खं छिन्दति। तस्मिं रुक्खे अधिवत्था देवता तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘मा, भन्ते, अत्तनो भवनं कत्तुकामो मय्हं भवनं छिन्दी’’ति। सो भिक्खु अनादियन्तो छिन्दि येव, तस्सा च देवताय दारकस्स बाहुं आकोटेसि। अथ खो तस्सा देवताय एतदहोसि – ‘‘यंन्नूनाहं इमं भिक्खुं इधेव जीविता वोरोपेय्य’’न्ति। अथ खो तस्सा देवताय एतदहोसि – ‘‘न खो मेतं पतिरूपं याहं इमं भिक्खुं इधेव जीविता वोरोपेय्यं। यन्नूनाहं भगवतो एतमत्थं आरोचेय्य’’न्ति। अथ खो सा देवता येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘साधु साधु देवते! साधु खो त्वं, देवते, तं भिक्खुं जीविता न वोरोपेसि। सचज्ज त्वं, देवते, तं भिक्खुं जीविता वोरोपेय्यासि, बहुञ्च त्वं, देवते, अपुञ्ञं पसवेय्यासि। गच्छ त्वं, देवते, अमुकस्मिं ओकासे रुक्खो विवित्तो तस्मिं उपगच्छा’’ति। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया रुक्खं छिन्दिस्सन्तिपि छेदापेस्सन्तिपि एकिन्द्रियं समणा सक्यपुत्तिया जीवं विहेठेस्सन्ती’’ति!
अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आळवका भिक्खू रुक्खं छिन्दिस्सन्तिपि छेदापेस्सन्तिपी’’ति…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, रुक्खं छिन्दथापि छेदापेथापी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, रुक्खं छिन्दिस्सथापि, छेदापेस्सथापि! जीवसञ्ञिनो हि, मोघपुरिसा, मनुस्सा रुक्खस्मिं, नेतं मोघपुरिसा अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
९०. ‘‘भूतगामपातब्यताय पाचित्तिय’’न्ति।
९१. भूतगामो नाम पञ्च बीजजातानि – मूलबीजं, खन्धबीजं, फळुबीजं, अग्गबीजं, बीजबीजमेव बीजबीजञ्चेव (इतिपि) पञ्चमं।
मूलबीजं नाम – हलिद्दि, सिङ्गिवेरं, वचा, वचत्तं, अतिविसा, कटुकरोहिणी, उसीरं, भद्दमूत्तकं, यानि वा पनञ्ञानिपि अत्थि मूले जायन्ति, मूले सञ्जायन्ति, एतं मूलबीजं नाम।
खन्धबीजं नाम – अस्सत्थो, निग्रोधो, पिलक्खो, उदुम्बरो, कच्छको, कपित्थनो, यानि वा पनञ्ञानिपि अत्थि खन्धे जायन्ति, खन्धे सञ्जायन्ति, एतं खन्धबीजं नाम।
फळुबीजं नाम – उच्छु, वेळु, नळो, यानि वा पनञ्ञानिपि अत्थि पब्बे जायन्ति, पब्बे सञ्जायन्ति, एतं फळुबीजं नाम।
अग्गबीजं नाम – अज्जुकं, फणिज्जकं, हिरिवेरं, यानि वा पनञ्ञानिपि अत्थि अग्गे जायन्ति, अग्गे सञ्जायन्ति, एतं अग्गबीजं नाम।
बीजबीजं नाम – पुब्बण्णं, अपरण्णं, यानि वा पनञ्ञानिपि अत्थि बीजे जायन्ति, बीजे सञ्जायन्ति, एतं बीजबीजं नाम।
९२. बीजे बीजसञ्ञी छिन्दति वा छेदापेति वा, भिन्दति वा भेदापेति वा, पचति वा पचापेति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। बीजे वेमतिको छिन्दति वा छेदापेति वा, भिन्दति वा भेदापेति वा, पचति वा पचापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। बीजे अबीजसञ्ञी छिन्दति वा छेदापेति वा, भिन्दति वा भेदापेति वा, पचति वा पचापेति वा, अनापत्ति। अबीजे बीजसञ्ञी आपत्ति दुक्कटस्स। अबीजे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अबीजे अबीजसञ्ञी, अनापत्ति।
९३. अनापत्ति – ‘‘इमं जान, इमं देहि, इमं आहर, इमिना अत्थो, इमं कप्पियं करोही’’ति भणति, असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
भूतगामसिक्खापदं निट्ठितं पठमं।
२. अञ्ञवादकसिक्खापदं
९४. तेन समयेन बुद्धो भगवा कोसम्बियं विहरति घोसितारामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा छन्नो अनाचारं आचरित्वा सङ्घमज्झे आपत्तिया अनुयुञ्जीयमानो अञ्ञेनञ्ञं पटिचरति – ‘‘को आपन्नो, किं आपन्नो, किस्मिं आपन्नो, कथं आपन्नो, कं भणथ, किं भणथा’’ति? ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा छन्नो सङ्घमज्झे आपत्तिया अनुयुञ्जीयमानो अञ्ञेनञ्ञं पटिचरिस्सति – को आपन्नो, किं आपन्नो, किस्मिं आपन्नो, कथं आपन्नो, कं भणथ, किं भणथा’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, छन्न, सङ्घमज्झे आपत्तिया अनुयुञ्जीयमानो अञ्ञेनञ्ञं पटिचरसि – को आपन्नो, किं आपन्नो, किस्मिं आपन्नो, कथं आपन्नो, कं भणथ, किं भणथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, सङ्घमज्झे आपत्तिया अनुयुञ्जीयमानो अञ्ञेनञ्ञं पटिचरिस्ससि – को आपन्नो, किं आपन्नो, किस्मिं आपन्नो, कथं आपन्नो, कं भणथ, किं भणथाति! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… विगरहित्वा…पे॰… धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, भिक्खवे, सङ्घो छन्नस्स भिक्खुनो अञ्ञवादकं रोपेतु। एवञ्च पन, भिक्खवे , रोपेतब्बं। ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
९५. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं छन्नो भिक्खु सङ्घमज्झे आपत्तिया अनुयुञ्जीयमानो अञ्ञेनञ्ञं पटिचरति। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो छन्नस्स भिक्खुनो अञ्ञवादकं रोपेय्य। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं छन्नो भिक्खु सङ्घमज्झे आपत्तिया अनुयुञ्जीयमानो अञ्ञेनञ्ञं पटिचरति। सङ्घो छन्नस्स भिक्खुनो अञ्ञवादकं रोपेति। यस्सायस्मतो खमति छन्नस्स भिक्खुनो अञ्ञवादकस्स रोपना, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘रोपितं सङ्घेन छन्नस्स भिक्खुनो अञ्ञवादकं। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति।
अथ खो भगवा आयस्मन्तं छन्नं अनेकपरियायेन विगरहित्वा दुब्भरताय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘अञ्ञवादके पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
९६. तेन खो पन समयेन आयस्मा छन्नो सङ्घमज्झे आपत्तिया अनुयुञ्जीयमानो ‘‘अञ्ञेनञ्ञं पटिचरन्तो – ‘‘आपत्तिं आपज्जिस्सामी’’ति तुण्हीभूतो सङ्घं विहेसेति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा छन्नो सङ्घमज्झे आपत्तिया अनुयुञ्जीयमानो तुण्हीभूतो सङ्घं विहेसेस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, छन्न, सङ्घमज्झे आपत्तिया अनुयुञ्जीयमानो तुण्हीभूतो सङ्घं विहेसेसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, सङ्घमज्झे आपत्तिया अनुयुञ्जीयमानो तुण्हीभूतो सङ्घं विहेसेस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… विगरहित्वा…पे॰… धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, भिक्खवे, सङ्घो छन्नस्स भिक्खुनो विहेसकं रोपेतु। एवञ्च पन, भिक्खवे, रोपेतब्बं। ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
९७. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं छन्नो भिक्खु सङ्घमज्झे आपत्तिया अनुयुञ्जीयमानो तुण्हीभूतो सङ्घं विहेसेति। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो छन्नस्स भिक्खुनो विहेसकं रोपेय्य। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं छन्नो भिक्खु सङ्घमज्झे आपत्तिया अनुयुञ्जीयमानो तुण्हीभूतो सङ्घं विहेसेति। सङ्घो छन्नस्स भिक्खुनो विहेसकं रोपेति। यस्सायस्मातो खमति छन्नस्स भिक्खुनो विहेसकस्स रोपना, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘रोपितं सङ्घेन छन्नस्स भिक्खुनो विहेसकं। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति।
अथ खो भगवा आयस्मन्तं छन्नं अनेकपरियायेन विगरहित्वा दुब्भरताय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
९८. ‘‘अञ्ञवादके विहेसके पाचित्तिय’’न्ति।
९९. अञ्ञवादको नाम सङ्घमज्झे वत्थुस्मिं वा आपत्तिया वा अनुयुञ्जीयमानो तं न कथेतुकामो तं न उग्घाटेतुकामो अञ्ञेनञ्ञं पटिचरति – ‘‘को आपन्नो, किं आपन्नो, किस्मिं आपन्नो, कथं आपन्नो, कं भणथ, किं भणथा’’ति। एसो अञ्ञवादको नाम।
विहेसको नाम सङ्घमज्झे वत्थुस्मिं वा आपत्तिया वा अनुयुञ्जीयमानो तं न कथेतुकामो तं न उग्घाटेतुकामो तुण्हीभूतो सङ्घं विहेसेति। एसो विहेसको नाम।
१००. आरोपिते अञ्ञवादके सङ्घमज्झे वत्थुस्मिं वा आपत्तिया वा अनुयुञ्जीयमानो तं न कथेतुकामो तं न उग्घाटेतुकामो अञ्ञेनञ्ञं पटिचरति – ‘‘को आपन्नो, किं आपन्नो, किस्मिं आपन्नो, कथं आपन्नो, कं भणथ, किं भणथा’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स। आरोपिते विहेसके सङ्घमज्झे वत्थुस्मिं वा आपत्तिया वा अनुयुञ्जीयमानो तं न कथेतुकामो तं न उग्घाटेतुकामो तुण्हीभूतो सङ्घं विहेसेति, आपत्ति दुक्कटस्स। रोपिते अञ्ञवादके सङ्घमज्झे वत्थुस्मिं वा आपत्तिया वा अनुयुञ्जीयमानो तं न कथेतुकामो तं न उग्घाटेतुकामो अञ्ञेनञ्ञं पटिचरति – ‘‘को आपन्नो, किं आपन्नो, किस्मिं आपन्नो, कथं आपन्नो, कं भणथ, किं भणथा’’ति, आपत्ति पाचित्तियस्स । रोपिते विहेसके सङ्घमज्झे वत्थुस्मिं वा आपत्तिया वा अनुयुञ्जीयमानो तं न कथेतुकामो तं न उग्घाटेतुकामो तुण्हीभूतो सङ्घं विहेसेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
१०१. धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी अञ्ञवादके विहेसके, आपत्ति पाचित्तियस्स। धम्मकम्मे वेमतिको अञ्ञवादके विहेसके, आपत्ति पाचित्तियस्स। धम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी अञ्ञवादके विहेसके, आपत्ति पाचित्तियस्स। अधम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
१०२. अनापत्ति अजानन्तो पुच्छति, गिलानो वा न कथेति; ‘‘सङ्घस्स भण्डनं वा कलहो वा विग्गहो वा विवादो वा भविस्सती’’ति न कथेति; ‘‘सङ्घभेदो वा सङ्घराजि वा भविस्सती’’ति न कथेति; ‘‘अधम्मेन वा वग्गेन वा नकम्मारहस्स वा कम्मं करिस्सती’’ति न कथेति; उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
अञ्ञवादकसिक्खापदं निट्ठितं दुतियं।
३. उज्झापनकसिक्खापदं
१०३. तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे। तेन खो पन समयेन आयस्मा दब्बो मल्लपुत्तो सङ्घस्स सेनासनञ्च पञ्ञपेति भत्तानि च उद्दिसति। तेन खो पन समयेन मेत्तियभूमजका मेत्तियभूम्मजका (सी॰ स्या॰) भिक्खू नवका चेव होन्ति अप्पपुञ्ञा च । यानि सङ्घस्स लामकानि सेनासनानि तानि तेसं पापुणन्ति लामकानि च भत्तानि। ते आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं भिक्खू उज्झापेन्ति – ‘‘छन्दाय दब्बो मल्लपुत्तो सेनासनं पञ्ञपेति, छन्दाय च भत्तानि उद्दिसती’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम मेत्तियभूमजका भिक्खू आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं भिक्खू उज्झापेस्सन्ती’’ति…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, दब्बं मल्लपुत्तं भिक्खू उज्झापेथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, दब्बं मल्लपुत्तं भिक्खू उज्झापेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘उज्झापनके पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
१०४. तेन खो पन समयेन मेत्तियभूमजका भिक्खू – ‘‘भगवता उज्झापनकं पटिक्खित्त’’न्ति, ‘‘एत्तावता भिक्खू सोस्सन्ती’’ति विहेसिस्सन्तीति (इतिपि) भिक्खूनं सामन्ता आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं खिय्यन्ति – ‘‘छन्दाय दब्बो मल्लपुत्तो सेनासनं पञ्ञपेति, छन्दाय च भत्तानि उद्दिसती’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम मेत्तियभूमजका भिक्खू आयस्मन्तं दब्बं मल्लपुत्तं खिय्यिस्सन्ती’’ति…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, दब्बं मल्लपुत्तं खिय्यथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, दब्बं मल्लपुत्तं खिय्यिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१०५. ‘‘उज्झापनके खिय्यनके पाचित्तिय’’न्ति।
१०६. उज्झापनकं नाम उपसम्पन्नं सङ्घेन सम्मतं सेनासनपञ्ञापकं वा भत्तुद्देसकं वा यागुभाजकं वा फलभाजकं वा खज्जभाजकं वा अप्पमत्तकविस्सज्जकं वा अवण्णं कत्तुकामो, अयसं कत्तुकामो, मङ्कुकत्तुकामो, उपसम्पन्नं उज्झापेति वा खिय्यति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी उज्झापनके खिय्यनके आपत्ति पाचित्तियस्स। धम्मकम्मे वेमतिको उज्झापनके खिय्यनके आपत्ति पाचित्तियस्स। धम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी उज्झापनके खिय्यनके आपत्ति पाचित्तियस्स।
अनुपसम्पन्नं उज्झापेति वा खिय्यति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। उपसम्पन्नं सङ्घेन असम्मतं सेनासनपञ्ञापकं वा भत्तुद्देसकं वा यागुभाजकं वा फलभाजकं वा खज्जभाजकं वा अप्पमत्तकविस्सज्जकं वा अवण्णं कत्तुकामो, अयसं कत्तुकामो, मङ्कुकत्तुकामो, उपसम्पन्नं वा अनुपसम्पन्नं वा उज्झापेति वा खिय्यति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्नं सङ्घेन सम्मतं वा असम्मतं वा सेनासनपञ्ञापकं वा भत्तुद्देसकं वा यागुभाजकं वा फलभाजकं वा खज्जभाजकं वा अप्पमत्तकविस्सज्जकं वा अवण्णं कत्तुकामो, अयसं कत्तुकामो, मङ्कुकत्तुकामो, उपसम्पन्नं वा अनुपसम्पन्नं वा उज्झापेति वा खिय्यति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी आपत्ति दुक्कटस्स।
१०७. अनापत्ति पकतिया छन्दा दोसा मोहा भया करोन्तं उज्झापेति वा खिय्यति वा, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
उज्झापनकसिक्खापदं निट्ठितं ततियं।
४. पठमसेनासनसिक्खापदं
१०८. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन भिक्खू हेमन्तिके काले अज्झोकासे सेनासनं पञ्ञपेत्वा कायं ओतापेन्ता काले आरोचिते तं पक्कमन्ता नेव उद्धरिंसु न उद्धरापेसुं, अनापुच्छा पक्कमिंसु। सेनासनं ओवट्ठं होति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथं हि नाम भिक्खू अज्झोकासे सेनासनं पञ्ञपेत्वा तं पक्कमन्ता नेव उद्धरिस्सन्ति न उद्धरापेस्सन्ति, अनापुच्छा पक्कमिस्सन्ति, सेनासनं ओवट्ठ’’न्ति! अथ खो ते भिक्खू ते अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… सच्चं किर, भिक्खवे, भिक्खू अज्झोकासे…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१०९. ‘‘यो पन भिक्खु सङ्घिकं मञ्चं वा पीठं वा भिसिं वा कोच्छं वा अज्झोकासे सन्थरित्वा वा सन्थरापेत्वा वा तं पक्कमन्तो नेव उद्धरेय्य न उद्धरापेय्य, अनापुच्छं वा गच्छेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
११०. तेन खो पन समयेन भिक्खू अज्झोकासे वसित्वा कालस्सेव सेनासनं अभिहरन्ति। अद्दसा खो भगवा ते भिक्खू कालस्सेव सेनासनं अभिहरन्ते। दिस्वान एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, अट्ठ मासे अवस्सिकसङ्केते वसितुं अवस्सिकसंकेते (इतिपि) मण्डपे वा रुक्खमूले वा यत्थ काका वा कुलला वा न ऊहदन्ति तत्थ सेनासनं निक्खिपितु’’न्ति।
१११. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
सङ्घिकं नाम सङ्घस्स दिन्नं होति परिच्चत्तं।
मञ्चो नाम चत्तारो मञ्चा – मसारको, बुन्दिकाबद्धो, कुळीरपादको, आहच्चपादको।
पीठं नाम चत्तारि पीठानि – मसारकं, बुन्दिकाबद्धं, कुळीरपादकं, आहच्चपादकं।
भिसि नाम पञ्च भिसियो – उण्णभिसि, चोळभिति, वाकभिसि, तिणभिसि, पण्णभिसि।
कोच्छं नाम – वाकमयं वा उसीरमयं वा मुञ्जमयं वा पब्बजमयं बब्बजमयं (सी॰) वा अन्तो संवेठेत्वा बद्धं होति।
सन्थरित्वाति सयं सन्थरित्वा।
सन्थरापेत्वाति अञ्ञं सन्थरापेत्वा। अनुपसम्पन्नं सन्थरापेति, तस्स पलिबोधो। उपसम्पन्नं सन्थरापेति, सन्थारकस्स सन्थतस्स (इतिपि) पलिबोधो।
तं पक्कमन्तो नेव उद्धरेय्याति न सयं उद्धरेय्य।
न उद्धरापेय्याति न अञ्ञं उद्धरापेय्य।
अनापुच्छं वा गच्छेय्याति भिक्खुं वा सामणेरं वा आरामिकं वा अनापुच्छा मज्झिमस्स पुरिसस्स लेड्डुपातं अतिक्कमन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
११२. सङ्घिके सङ्घिकसञ्ञी अज्झोकासे सन्थरित्वा वा सन्थरापेत्वा वा तं पक्कमन्तो नेव उद्धरेय्य न उद्धरापेय्य अनापुच्छं वा गच्छेय्य, आपत्ति पाचित्तियस्स। सङ्घिके वेमतिको…पे॰… सङ्घिके पुग्गलिकसञ्ञी अज्झोकासे सन्थरित्वा वा सन्थरापेत्वा वा तं पक्कमन्तो नेव उद्धरेय्य न उद्धरापेय्य, अनापुच्छं वा गच्छेय्य, आपत्ति पाचित्तियस्स।
चिमिलिकं वा उत्तरत्थरणं वा भूमत्थरणं वा तट्टिकं वा चम्मखण्डं वा पादपुञ्छनिं वा फलकपीठं वा अज्झोकासे सन्थरित्वा वा सन्थरापेत्वा वा तं पक्कमन्तो नेव उद्धरेय्य न उद्धरापेय्य, अनापुच्छं वा गच्छेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स। पुग्गलिके सङ्घिकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। पुग्गलिके वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। पुग्गलिके पुग्गलिकसञ्ञी अञ्ञस्स पुग्गलिके, आपत्ति दुक्कटस्स। अत्तनो पुग्गलिके अनापत्ति।
११३. अनापत्ति उद्धरित्वा गच्छति, उद्धरापेत्वा गच्छति, आपुच्छं गच्छति, ओतापेन्तो गच्छति, केनचि पलिबुद्धं होति, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
पठमसेनासनसिक्खापदं निट्ठितं चतुत्थं।
५. दुतियसेनासनसिक्खापदं
११४. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन सत्तरसवग्गिया भिक्खू सहायका होन्ति। ते वसन्तापि एकतोव वसन्ति, पक्कमन्तापि एकतोव पक्कमन्ति। ते अञ्ञतरस्मिं सङ्घिके विहारे सेय्यं सन्थरित्वा तं पक्कमन्ता नेव उद्धरिंसु न उद्धरापेसुं, अनापुच्छा पक्कमिंसु। सेनासनं उपचिकाहि खायितं होति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम सत्तरसवग्गिया भिक्खू सङ्घिके विहारे सेय्यं सन्थरित्वा तं पक्कमन्ता नेव उद्धरिस्सन्ति न उद्धरापेस्सन्ति, अनापुच्छा पक्कमिस्सन्ति, सेनासनं उपचिकाहि खायित’’न्ति! अथ खो ते भिक्खू सत्तरसवग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर, भिक्खवे, सत्तरसवग्गिया भिक्खू सङ्घिके विहारे सेय्यं सन्थरित्वा तं पक्कमन्ता नेव उद्धरिंसु न उद्धरापेसुं, अनापुच्छा पक्कमिंसु, सेनासनं उपचिकाहि खायित’’न्ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम ते, भिक्खवे, मोघपुरिसा सङ्घिके विहारे सेय्यं सन्थरित्वा तं पक्कमन्ता नेव उद्धरिस्सन्ति न उद्धरापेस्सन्ति, अनापुच्छा पक्कमिस्सन्ति, सेनासनं उपचिकाहि खायितं! नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन , भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
११५. ‘‘यो पन भिक्खु सङ्घिके विहारे सेय्यं सन्थरित्वा वा सन्थरापेत्वा वा तं पक्कमन्तो नेव उद्धरेय्य न उद्धरापेय्य, अनापुच्छं वा गच्छेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
११६. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
सङ्घिको नाम विहारो सङ्घस्स दिन्नो होति परिच्चत्तो।
सेय्यं नाम भिसि, चिमिलिका उत्तरत्थरणं, भूमत्थरणं, तट्टिका, चम्मखण्डो, निसीदनं, पच्चत्थरणं, तिणसन्थारो, पण्णसन्थारो।
सन्थरित्वाति सयं सन्थरित्वा।
सन्थरापेत्वाति अञ्ञं सन्थरापेत्वा।
तं पक्कमन्तो नेव उद्धरेय्याति न सयं उद्धरेय्य।
न उद्धरापेय्याति न अञ्ञं उद्धरापेय्य।
अनापुच्छं वा गच्छेय्याति भिक्खुं वा सामणेरं वा आरामिकं वा अनापुच्छा परिक्खित्तस्स आरामस्स परिक्खेपं अतिक्कमन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स। अपरिक्खित्तस्स आरामस्स उपचारं अतिक्कमन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स। सङ्घिके सङ्घिकसञ्ञी सेय्यं सन्थरित्वा वा सन्थरापेत्वा वा तं पक्कमन्तो नेव उद्धरेय्य न उद्धरापेय्य, अनापुच्छं वा गच्छेय्य, आपत्ति पाचित्तियस्स। सङ्घिके वेमतिको सेय्यं सन्थरित्वा वा सन्थरापेत्वा वा तं पक्कमन्तो नेव उद्धरेय्य न उद्धरापेय्य, अनापुच्छं वा गच्छेय्य, आपत्ति पाचित्तियस्स। सङ्घिके पुग्गलिकसञ्ञी सेय्यं सन्थरित्वा वा सन्थरापेत्वा वा तं पक्कमन्तो नेव उद्धरेय्य न उद्धरापेय्य, अनापुच्छं वा गच्छेय्य, आपत्ति पाचित्तियस्स।
११७. विहारस्स उपचारे वा उपट्ठानसालायं वा मण्डपे वा रुक्खमूले वा सेय्यं सन्थरित्वा वा सन्थरापेत्वा वा तं पक्कमन्तो नेव उद्धरेय्य न उद्धरापेय्य, अनापुच्छं वा गच्छेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स। मञ्चं वा पीठं वा विहारे वा विहारस्सूपचारे वा उपट्ठानसालायं वा मण्डपे वा रुक्खमूले वा सन्थरित्वा वा सन्थरापेत्वा वा तं पक्कमन्तो नेव उद्धरेय्य न उद्धरापेय्य, अनापुच्छं वा गच्छेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स।
पुग्गलिके सङ्घिकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। पुग्गलिके वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। पुग्गलिके पुग्गलिकसञ्ञी अञ्ञस्स पुग्गलिके आपत्ति दुक्कटस्स। अत्तनो पुग्गलिके अनापत्ति।
११८. अनापत्ति उद्धरित्वा गच्छति, उद्धरापेत्वा गच्छति, आपुच्छं गच्छति, केनचि पलिबुद्धं होति, सापेक्खो गन्त्वा तत्थ ठितो आपुच्छति, केनचि पलिबुद्धो होति, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
दुतियसेनासनसिक्खापदं निट्ठितं पञ्चमं।
६. अनुपखज्जसिक्खापदं
११९. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू वरसेय्यायो पलिबुन्धेन्ति, थेरा भिक्खू वुट्ठापेन्ति एत्थ ते इति कम्मपदं ऊनं विय दिस्सति। अथ खो छब्बग्गियानं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘केन नु खो मयं उपायेन इधेव वस्सं वसेय्यामा’’ति? अथ खो छब्बग्गिया भिक्खू थेरे भिक्खू अनुपखज्ज सेय्यं कप्पेन्ति – यस्स सम्बाधो भविस्सति सो पक्कमिस्सतीति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू थेरे भिक्खू अनुपखज्ज सेय्यं कप्पेस्सन्ती’’ति! अथ खो ते भिक्खू छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं …पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, थेरे भिक्खू अनुपखज्ज सेय्यं कप्पेथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, थेरे भिक्खू अनुपखज्ज सेय्यं कप्पेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१२०. ‘‘यो पन भिक्खु सङ्घिके विहारे जानं पुब्बुपगतं भिक्खुं अनुपखज्ज सेय्यं कप्पेय्य – यस्स सम्बाधो भविस्सति सो पक्कमिस्सती’ति, एतदेव पच्चयं करित्वा अनञ्ञं, पाचित्तिय’’न्ति।
१२१. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं २.०२५१ अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
सङ्घिको नाम विहारो सङ्घस्स दिन्नो होति परिच्चत्तो।
जानाति नाम वुड्ढोति जानाति, गिलानोति जानाति, सङ्घेन दिन्नोति जानाति।
अनुपखज्जाति अनुपविसित्वा।
सेय्यं कप्पेय्याति मञ्चस्स वा पीठस्स वा पविसन्तस्स वा निक्खमन्तस्स वा उपचारे सेय्यं सन्थरति वा सन्थरापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। अभिनिसीदति वा अभिनिपज्जति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स।
एतदेव पच्चयं करित्वा अनञ्ञन्ति न अञ्ञो कोचि पच्चयो होति अनुपखज्ज सेय्यं कप्पेतुं।
१२२. सङ्घिके सङ्घिकसञ्ञी अनुपखज्ज सेय्यं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। सङ्घिके वेमतिको अनुपखज्ज सेय्यं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। सङ्घिके पुग्गलिकसञ्ञी अनुपखज्ज सेय्यं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
मञ्चस्स वा पीठस्स वा पविसन्तस्स वा निक्खमन्तस्स वा उपचारं ठपेत्वा सेय्यं सन्थरति वा सन्थरापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। अभिनिसीदति वा अभिनिपज्जति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। विहारस्स उपचारे वा उपट्ठानसालायं वा मण्डपे वा रुक्खमूले वा अज्झोकासे वा सेय्यं सन्थरति वा सन्थरापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। अभिनिसीदति वा अभिनिप्पज्जति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। पुग्गलिके सङ्घिकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। पुग्गलिके वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। पुग्गलिके पुग्गलिकसञ्ञी अञ्ञस्स पुग्गलिके आपत्ति दुक्कटस्स । अत्तनो पुग्गलिके अनापत्ति।
१२३. अनापत्ति गिलानो पविसति, सीतेन वा उण्हेन वा पीळितो पविसति, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
अनुपखज्जसिक्खापदं निट्ठितं छट्ठं।
७. निक्कड्ढनसिक्खापदं
१२४. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन सत्तरसवग्गिया भिक्खू अञ्ञतरं पच्चन्तिमं महाविहारं पटिसङ्खरोन्ति – ‘‘इध मयं वस्सं वसिस्सामा’’ति । अद्दसंसु खो छब्बग्गिया भिक्खू सत्तरसवग्गिये भिक्खू विहारं पटिसङ्खरोन्ते। दिस्वान एवमाहंसु – ‘‘इमे, आवुसो, सत्तरसवग्गिया भिक्खू विहारं पटिसङ्खरोन्ति। हन्द ने वुट्ठापेस्सामा’’ति! एकच्चे एवमाहंसु – ‘‘आगमेथावुसो, याव पटिसङ्खरोन्ति; पटिसङ्खते वुट्ठापेस्सामा’’ति।
अथ खो छब्बग्गिया भिक्खू सत्तरसवग्गिये भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘उट्ठेथावुसो, अम्हाकं विहारो पापुणाती’’ति। ‘‘ननु, आवुसो, पटिकच्चेव पटिगच्चेव (सी॰) आचिक्खितब्बं, मयञ्चञ्ञं पटिसङ्खरेय्यामा’’ति। ‘‘ननु, आवुसो, सङ्घिको विहारो’’ति? ‘‘आमावुसो, सङ्घिको विहारो’’ति। ‘‘उट्ठेथावुसो, अम्हाकं विहारो पापुणाती’’ति। ‘‘महल्लको, आवुसो, विहारो। तुम्हेपि वसथ, मयम्पि वसिस्सामा’’ति। ‘‘उट्ठेथावुसो, अम्हाकं विहारो पापुणाती’’ति कुपिता अनत्तमना गीवायं गहेत्वा निक्कड्ढन्ति। ते निक्कड्ढीयमाना रोदन्ति। भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘किस्स तुम्हे, आवुसो, रोदथा’’ति? ‘‘इमे, आवुसो, छब्बग्गिया भिक्खू कुपिता अनत्तमना अम्हे सङ्घिका विहारा निक्कड्ढन्ती’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू कुपिता अनत्तमना भिक्खू सङ्घिका विहारा निक्कड्ढिस्सन्ती’’ति! अथ खो ते भिक्खू छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, कुपिता अनत्तमना भिक्खू सङ्घिका विहारा निक्कड्ढथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, कुपिता अनत्तमना भिक्खू सङ्घिका विहारा निक्कड्ढिस्सथ? नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१२५. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुं कुपितो अनत्तमनो सङ्घिका विहारा निक्कड्ढेय्य वा निक्कड्ढापेय्य वा, पाचित्तिय’’न्ति।
१२६. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुन्ति अञ्ञं भिक्खुं।
कुपितो अनत्तमनोति अनभिरद्धो आहतचित्तो खिलजातो।
सङ्घिको नाम विहारो सङ्घस्स दिन्नो होति परिच्चत्तो।
निक्कड्ढेय्याति गब्भे गहेत्वा पमुखं निक्कड्ढति, आपत्ति पाचित्तियस्स। पमुखे गहेत्वा बहि निक्कड्ढति, आपत्ति पाचित्तियस्स। एकेन पयोगेन बहुकेपि द्वारे अतिक्कामेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
निक्कड्ढापेय्याति अञ्ञं आणापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स दुक्कटस्स (कत्थचि)। सकिं आणत्तो बहुकेपि द्वारे अतिक्कामेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
१२७. सङ्घिके सङ्घिकसञ्ञी कुपितो अनत्तमनो निक्कड्ढति वा निक्कड्ढापेति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। सङ्घिके वेमतिको कुपितो अनत्तमनो निक्कड्ढति वा निक्कड्ढापेति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। सङ्घिके पुग्गलिकसञ्ञी कुपितो अनत्तमनो निक्कड्ढति वा निक्कड्ढापेति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स।
तस्स परिक्खारं निक्कड्ढति वा निक्कड्ढापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। विहारस्स उपचारा वा उपट्ठानसालाय वा मण्डपा वा रुक्खमूला वा अज्झोकासा वा निक्कड्ढति वा निक्कड्ढापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। तस्स परिक्खारं निक्कड्ढति वा निक्कड्ढापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्नं विहारा वा विहारस्स उपचारा वा उपट्ठानसालाय वा मण्डपा वा रुक्खमूला वा अज्झोकासा वा निक्कड्ढति वा निक्कड्ढापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। तस्स परिक्खारं निक्कड्ढति वा निक्कड्ढापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स।
पुग्गलिके सङ्घिकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। पुग्गलिके वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। पुग्गलिके पुग्गलिकसञ्ञी अञ्ञस्स पुग्गलिके आपत्ति दुक्कटस्स। अत्तनो पुग्गलिके अनापत्ति।
१२८. अनापत्ति अलज्जिं निक्कड्ढति वा निक्कड्ढापेति वा, तस्स परिक्खारं निक्कड्ढति वा निक्कड्ढापेति वा, उम्मत्तकं निक्कड्ढति वा निक्कड्ढापेति वा, तस्स परिक्खारं निक्कड्ढति वा निक्कड्ढापेति वा, भण्डनकारकं कलहकारकं विवादकारकं भस्सकारकं सङ्घे अधिकरणकारकं निक्कड्ढति वा निक्कड्ढापेति वा, तस्स परिक्खारं निक्कड्ढति वा निक्कड्ढापेति वा, अन्तेवासिकं वा सद्धिविहारिकं वा न सम्मा वत्तन्तं निक्कड्ढति वा निक्कड्ढापेति वा, तस्स परिक्खारं निक्कड्ढति वा निक्कड्ढापेति वा, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
निक्कड्ढनसिक्खापदं निट्ठितं सत्तमं।
८. वेहासकुटिसिक्खापदं
१२९. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन द्वे भिक्खू सङ्घिके विहारे उपरिवेहासकुटिया विहरन्ति?। एको हेट्ठा विहरति विहरन्ति, एको हेट्ठा (?), एको उपरि। उपरिमो भिक्खु आहच्चपादकं मञ्चं सहसा अभिनिसीदि। मञ्चपादो निप्पतित्वा पतित्वा (स्या॰) हेट्ठिमस्स भिक्खुनो मत्थके अवत्थासि। सो भिक्खु विस्सरमकासि। भिक्खू उपधावित्वा तं भिक्खुं एतदवोचुं – ‘‘किस्स त्वं, आवुसो, विस्सरमकासी’’ति? अथ खो सो भिक्खु भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खु सङ्घिके विहारे उपरिवेहासकुटिया आहच्चपादकं मञ्चं सहसा अभिनिसीदिस्सती’’ति! अथ खो ते भिक्खू तं भिक्खुं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर त्वं, भिक्खु, सङ्घिके विहारे उपरिवेहासकुटिया आहच्चपादकं मञ्चं सहसा अभिनिसीदसी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, सङ्घिके विहारे उपरिवेहासकुटिया आहच्चपादकं मञ्चं सहसा अभिनिसीदिस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१३०. ‘‘यो पन भिक्खु सङ्घिके विहारे उपरिवेहासकुटिया आहच्चपादकं मञ्चं वा पीठं वा अभिनिसीदेय्य वा अभिनिपज्जेय्य वा, पाचित्तिय’’न्ति।
१३१. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
सङ्घिको नाम विहारो सङ्घस्स दिन्नो होति परिच्चत्तो।
वेहासकुटि नाम मज्झिमस्स पुरिसस्स असीसघट्टा।
आहच्चपादको नाम मञ्चो अङ्गे विज्झित्वा ठितो होति। आहच्चपादकं नाम पीठं अङ्गे विज्झित्वा ठितं होति।
अभिनिसीदेय्याति तस्मिं अभिनिसीदति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अभिनिपज्जेय्याति तस्मिं अभिनिपज्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
१३२. सङ्घिके सङ्घिकसञ्ञी उपरिवेहासकुटिया आहच्चपादकं मञ्चं वा पीठं वा अभिनिसीदति वा अभिनिपज्जति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। सङ्घिके वेमतिको…पे॰… सङ्घिके पुग्गलिकसञ्ञी उपरिवेहासकुटिया आहच्चपादकं मञ्चं वा पीठं वा अभिनिसीदति वा अभिनिपज्जति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स।
पुग्गलिके सङ्घिकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। पुग्गलिके वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। पुग्गलिके पुग्गलिकसञ्ञी अञ्ञस्स पुग्गलिके, आपत्ति दुक्कटस्स। अत्तनो पुग्गलिके, अनापत्ति।
१३३. अनापत्ति – अवेहासकुटिया सीसघट्टाय हेट्ठा अपरिभोगं होति, पदरसञ्चितं होति, पटाणि दिन्ना होति, तस्मिं ठितो गण्हति वा लग्गेति वा, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
वेहासकुटिसिक्खापदं निट्ठितं अट्ठमं।
९. महल्लकविहारसिक्खापदं
१३४. तेन समयेन बुद्धो भगवा कोसम्बियं विहरति घोसितारामे। तेन खो पन समयेन आयस्मतो छन्नस्स उपट्ठाको महामत्तो आयस्मतो छन्नस्स विहारं कारापेति। अथ खो आयस्मा छन्नो कतपरियोसितं विहारं पुनप्पुनं छादापेति, पुनप्पुनं लेपापेति। अतिभारितो विहारो परिपति। अथ खो आयस्मा छन्नो तिणञ्च कट्ठञ्च संकड्ढन्तो अञ्ञतरस्स ब्राह्मणस्स यवखेत्तं दूसेसि। अथ खो सो ब्राह्मणो उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘कथञ्हि नाम भदन्ता अम्हाकं यवखेत्तं दूसेस्सन्ती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तस्स ब्राह्मणस्स उज्झायन्तस्स खिय्यन्तस्स विपाचेन्तस्स। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा छन्नो कतपरियोसितं विहारं पुनप्पुनं छादापेस्सति, पुनप्पुनं लेपापेस्सति, अतिभारितो विहारो परिपती’’ति! अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं छन्नं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर त्वं, छन्न, कतपरियोसितं विहारं पुनप्पुनं छादापेसि, पुनप्पुनं लेपापेसि, अतिभारितो विहारो परिपती’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, कतपरियोसितं विहारं पुनप्पुनं छादापेस्ससि, पुनप्पुनं लेपापेस्ससि , अतिभारितो विहारो परिपति! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१३५. ‘‘महल्लकं पन भिक्खुना विहारं कारयमानेन यावद्वारकोसा अग्गळट्ठपनाय आलोकसन्धिपरिकम्माय द्वत्तिच्छदनस्स परियाय अप्पहरिते ठितेन अधिट्ठातब्बं। ततो चे उत्तरिं अप्पहरितेपि ठितो अधिट्ठहेय्य पाचित्तिय’’न्ति।
१३६. महल्लको नाम विहारो सस्सामिको वुच्चति।
विहारो नाम उल्लित्तो वा होति अवलित्तो वा उल्लित्तावलित्तो वा।
कारयमानेनाति करोन्तो वा कारापेन्तो वा।
याव द्वारकोसाति पिट्ठसङ्घाटस्स पीठसंघाटस्स (इतिपि), पिट्ठिसङ्घाटस्स (स्या॰) समन्ता हत्थपासा।
अग्गळट्ठपनायाति द्वारट्ठपनाय।
आलोकसन्धिपरिकम्मायाति वातपानपरिकम्माय सेतवण्णं काळवण्णं गेरुकपरिकम्मं मालाकम्मं लताकम्मं मकरदन्तकं पञ्चपटिकं।
द्वत्तिच्छदनस्स परियायं अप्पहरिते ठितेन अधिट्ठातब्बन्ति – हरितं नाम पुब्बण्णं अपरण्णं। सचे हरिते ठितो अधिट्ठाति, आपत्ति दुक्कटस्स। मग्गेन छादेन्तस्स द्वे मग्गे अधिट्ठहित्वा ततियं मग्गं आणापेत्वा पक्कमितब्बं। परियायेन छादेन्तस्स द्वे परियाये अधिट्ठहित्वा ततियं परियायं आणापेत्वा पक्कमितब्बं।
१३७. ततो चे उत्तरि अप्पहरितेपि ठितो अधिट्ठहेय्याति इट्ठकाय २.०२६२ छादेन्तस्स इट्ठकिट्ठकाय आपत्ति पाचित्तियस्स। सिलाय छादेन्तस्स सिलाय सिलाय आपत्ति पाचित्तियस्स। सुधाय छादेन्तस्स पिण्डे पिण्डे आपत्ति पाचित्तियस्स। तिणेन छादेन्तस्स करळे करळे आपत्ति पाचित्तियस्स। पण्णेन छादेन्तस्स पण्णे पण्णे आपत्ति पाचित्तियस्स।
अतिरेकद्वत्तिपरियाये अतिरेकसञ्ञी अधिट्ठाति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अतिरेकद्वत्तिपरियाये वेमतिको अधिट्ठाति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अतिरेकद्वत्तिपरियाये ऊनकसञ्ञी अधिट्ठाति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
ऊनकद्वत्तिपरियाये अतिरेकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। ऊनकद्वत्तिपरियाये वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। ऊनकद्वत्तिपरियाये ऊनकसञ्ञी, अनापत्ति।
१३८. अनापत्ति द्वत्तिपरियाये, ऊनकद्वत्तिपरियाये, लेणे, गुहाय, तिणकुटिकाय, अञ्ञस्सत्थाय, अत्तनो धनेन, वासागारं ठपेत्वा सब्बत्थ अनापत्ति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
महल्लकविहारसिक्खापदं निट्ठितं नवमं।
१०. सप्पाणकसिक्खापदं
१३९. तेन समयेन बुद्धो भगवा आळवियं विहरति अग्गाळवे चेतिये। तेन खो पन समयेन आळवका भिक्खू नवकम्मं करोन्ता जानं सप्पाणकं उदकं तिणम्पि मत्तिकम्पि सिञ्चन्तिपि सिञ्चापेन्तिपि। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आळवका भिक्खू जानं सप्पाणकं उदकं तिणम्पि मत्तिकम्पि सिञ्चिस्सन्तिपि सिञ्चापेस्सन्तिपी’’ति! अथ खो ते भिक्खू आळवके भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, जानं सप्पाणकं उदकं तिणम्पि मत्तिकम्पि सिञ्चथपि सिञ्चापेथपी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, जानं सप्पाणकं उदकं तिणम्पि मत्तिकम्पि सिञ्चिस्सथपि सिञ्चापेस्सथपि! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१४०. ‘‘यो पन भिक्खु जानं सप्पाणकं उदकं तिणं वा मत्तिकं वा सिञ्चेय्य वा सिञ्चापेय्य वा, पाचित्तिय’’न्ति।
१४१. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
जानाति नाम जानं नाम (स्या॰) सामं वा जानाति अञ्ञे वा तस्स आरोचेन्ति।
सिञ्चेय्याति सयं सिञ्चति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
सिञ्चापेय्याति अञ्ञं आणापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स आपत्ति दुक्कटस्स (कत्थचि)। सकिं आणत्तो बहुकम्पि सिञ्चति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
१४२. सप्पाणके सप्पाणकसञ्ञी तिणं वा मत्तिकं वा सिञ्चति वा सिञ्चापेति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। सप्पाणके वेमतिको तिणं वा मत्तिकं वा सिञ्चति वा सिञ्चापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। सप्पाणके अप्पाणकसञ्ञी तिणं वा मत्तिकं वा सिञ्चति वा सिञ्चापेति वा, अनापत्ति। अप्पाणके सप्पाणकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अप्पाणके वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अप्पाणके अप्पाणकसञ्ञी, अनापत्ति।
१४३. अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
सप्पाणकसिक्खापदं निट्ठितं दसमं।
भूतगामवग्गो दुतियो।
तस्सुद्दानं –
भूतं अञ्ञाय उज्झायं, पक्कमन्तेन ते दुवे।
पुब्बे निक्कड्ढनाहच्च, द्वारं सप्पाणकेन चाति॥
३. ओवादवग्गो
१. ओवादसिक्खापदं
१४४. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन थेरा भिक्खू भिक्खुनियो ओवदन्ता लाभिनो होन्ति चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारानं। अथ खो छब्बग्गियानं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘एतरहि खो, आवुसो, थेरा भिक्खू भिक्खुनियो ओवदन्ता लाभिनो होन्ति चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारानं। हन्दावुसो, मयम्पि भिक्खुनियो ओवदामा’’ति। अथ खो छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खुनियो उपसङ्कमित्वा एतदवोचुं – ‘‘अम्हेपि, भगिनियो, उपसङ्कमथ; मयम्पि ओवदिस्सामा’’ति।
अथ खो ता भिक्खुनियो येन छब्बग्गिया भिक्खू तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा छब्बग्गिये भिक्खू अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिंसु। अथ खो छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खुनीनं परित्तञ्ञेव धम्मिं कथं कत्वा दिवसं तिरच्छानकथाय वीतिनामेत्वा उय्योजेसुं – ‘‘गच्छथ, भगिनियो’’ति। अथ खो ता भिक्खुनियो येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठंसु। एकमन्तं ठिता खो ता भिक्खुनियो भगवा एतदवोच – ‘‘कच्चि, भिक्खुनियो, ओवादो इद्धो अहोसी’’ति? ‘‘कुतो, भन्ते, ओवादो इद्धो भविस्सति! अय्या छब्बग्गिया परित्तञ्ञेव धम्मिं कथं कत्वा दिवसं तिरच्छानकथाय वीतिनामेत्वा उय्योजेसु’’न्ति। अथ खो भगवा ता भिक्खुनियो धम्मिया कथाय सन्दस्सेसि समादपेसि समुत्तेजेसि सम्पहंसेसि । अथ खो ता भिक्खुनियो भगवता धम्मिया कथाय सन्दस्सिता समादपिता समुत्तेजिता सम्पहंसिता भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कमिंसु।
अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा छब्बग्गिये भिक्खू पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, भिक्खुनीनं परित्तञ्ञेव धम्मिं कथं कत्वा दिवसं तिरच्छानकथाय वीतिनामेत्वा उय्योजेथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, भिक्खुनीनं परित्तञ्ञेव धम्मिं कथं कत्वा दिवसं तिरच्छानकथाय वीतिनामेत्वा उय्योजेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… विगरहित्वा…पे॰… धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, भिक्खुनोवादकं सम्मन्नितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, सम्मन्नितब्बो। पठमं भिक्खु याचितब्बो। याचित्वा ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
१४५. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुं भिक्खुनोवादकं सम्मन्नेय्य। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुं भिक्खुनोवादकं सम्मन्नति। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स भिक्खुनो भिक्खुनोवादकस्स सम्मुति, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘दुतियम्पि एतमत्थं वदामि…पे॰… ततियम्पि एतमत्थं वदामि – सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुं भिक्खुनोवादकं सम्मन्नति। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स भिक्खुनो भिक्खुनोवादकस्स सम्मुति, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘सम्मतो सङ्घेन इत्थन्नामो भिक्खु भिक्खुनोवादको। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति।
अथ खो भगवा छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा दुब्भरताय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१४६. ‘‘यो पन भिक्खु असम्मतो भिक्खुनियो ओवदेय्य पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
१४७. तेन खो पन समयेन थेरा भिक्खू सम्मता भिक्खुनियो ओवदन्ता तथेव लाभिनो होन्ति चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारानं। अथ खो छब्बग्गियानं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘एतरहि खो, आवुसो, थेरा भिक्खू सम्मता भिक्खुनियो ओवदन्ता तथेव लाभिनो होन्ति चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारानं। हन्दावुसो, मयम्पि निस्सीमं गन्त्वा अञ्ञमञ्ञं भिक्खुनोवादकं सम्मन्नित्वा भिक्खुनियो ओवदामा’’ति। अथ खो छब्बग्गिया भिक्खू निस्सीमं गन्त्वा अञ्ञमञ्ञं भिक्खुनोवादकं सम्मन्नित्वा भिक्खुनियो उपसङ्कमित्वा एतदवोचुं – ‘‘मयम्पि, भगिनियो, सम्मता। अम्हेपि उपसङ्कमथ। मयम्पि ओवदिस्सामा’’ति।
अथ खो ता भिक्खुनियो येन छब्बग्गिया भिक्खू तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा छब्बग्गिये भिक्खू अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिंसु। अथ खो छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खुनीनं परित्तञ्ञेव धम्मिं कथं कत्वा दिवसं तिरच्छानकथाय वीतिनामेत्वा उय्योजेसुं – ‘‘गच्छथ भगिनियो’’ति। अथ खो ता भिक्खुनियो येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठंसु। एकमन्तं ठिता खो ता भिक्खुनियो भगवा एतदवोच – ‘‘कच्चि, भिक्खुनियो, ओवादो इद्धो अहोसी’’ति? ‘‘कुतो, भन्ते, ओवादो इद्धो भविस्सति! अय्या छब्बग्गिया परित्तञ्ञेव धम्मिं कथं कत्वा दिवसं तिरच्छानकथाय वीतिनामेत्वा उय्योजेसु’’न्ति।
अथ खो भगवा ता भिक्खुनियो धम्मिया कथाय सन्दस्सेसि…पे॰… अथ खो ता भिक्खुनियो भगवता धम्मिया कथाय सन्दस्सिता समादपिता समुत्तेजिता सम्पहंसिता भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कमिंसु। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा छब्बग्गिये भिक्खू पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, भिक्खुनीनं परित्तञ्ञेव धम्मिं कथं कत्वा दिवसं तिरच्छानकथाय वीतिनामेत्वा उय्योजेथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, भिक्खुनीनं परित्तञ्ञेव धम्मिं कथं कत्वा दिवसं तिरच्छानकथाय वीतिनामेत्वा उय्योजेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… विगरहित्वा…पे॰… धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, अट्ठहङ्गेहि समन्नागतं भिक्खुं भिक्खुनोवादकं सम्मन्नितुं। सीलवा होति , पातिमोक्खसंवरसंवुतो विहरति आचारगोचरसम्पन्नो अणुमत्तेसु वज्जेसु भयदस्सावी, समादाय सिक्खति सिक्खापदेसु; बहुस्सुतो होति सुतधरो सुतसन्निचयो, ये ते धम्मा आदिकल्याणा मज्झेकल्याणा परियोसानकल्याणा सात्थं सब्यञ्जनं केवलपरिपुण्णं परिसुद्धं ब्रह्मचरियं अभिवदन्ति तथारूपास्स धम्मा बहुस्सुता होन्ति धाता वचसा परिचिता मनसा अनुपेक्खिता दिट्ठिया सुप्पटिविद्धा; उभयानि खो पनस्स पातिमोक्खानि वित्थारेन स्वागतानि होन्ति सुविभत्तानि सुप्पवत्तीनि सुविनिच्छितानि सुत्तसो अनुब्यञ्जनसो; कल्याणवाचो होति कल्याणवाक्करणो; येभुय्येन भिक्खुनीनं पियो होति मनापो; पटिबलो होति भिक्खुनियो ओवदितुं; न खो पनेतं पन तं (?) भगवन्तं उद्दिस्स पब्बजिताय कासायवत्थवसनाय गरुधम्मं अज्झापन्नपुब्बो होति; वीसतिवस्सो वा होति अतिरेकवीसतिवस्सो वा – अनुजानामि, भिक्खवे, इमेहि अट्ठहङ्गेहि समन्नागतं भिक्खुं भिक्खुनोवादकं सम्मन्नितु’’न्ति।
१४८. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
असम्मतो नाम ञत्तिचतुत्थेन कम्मेन असम्मतो।
भिक्खुनियो नाम उभतोसङ्घे उपसम्पन्ना।
ओवदेय्याति अट्ठहि गरुधम्मेहि ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अञ्ञेन धम्मेन ओवदति, आपत्ति दुक्कटस्स। एकतोउपसम्पन्नं ओवदति, आपत्ति दुक्कटस्स।
१४९. तेन सम्मतेन भिक्खुना परिवेणं सम्मज्जित्वा पानीयं परिभोजनीयं उपट्ठापेत्वा आसनं पञ्ञपेत्वा दुतियं गहेत्वा निसीदितब्बं। भिक्खुनीहि तत्थ गन्त्वा तं भिक्खुं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदितब्बं। तेन भिक्खुना पुच्छितब्बा – ‘‘समग्गात्थ, भगिनियो’’ति? सचे ‘‘समग्गाम्हाय्या’’ति भणन्ति, ‘‘वत्तन्ति, भगिनियो, अट्ठ गरुधम्मा’’ति? सचे ‘‘वत्तन्ताय्या’’ति भणन्ति, ‘‘एसो, भगिनियो, ओवादो’’ति निय्यादेतब्बो निय्यातेतब्बो (इतिपि)। सचे ‘‘न वत्तन्ताय्या’’ति भणन्ति, ओसारेतब्बा। ‘‘वस्ससतूपसम्पन्नाय भिक्खुनिया तदहुपसम्पन्नस्स भिक्खुनो अभिवादनं पच्चुट्ठानं अञ्जलिकम्मं सामीचिकम्मं कातब्बं; अयम्पि धम्मो सक्कत्वा गरुकत्वा मानेत्वा पूजेत्वा यावजीवं अनतिक्कमनीयो। न भिक्खुनिया अभिक्खुके आवासे वस्सं वसितब्बं; अयम्पि धम्मो सक्कत्वा गरुकत्वा मानेत्वा पूजेत्वा यावजीवं अनतिक्कमनीयो। अन्वद्धमासं भिक्खुनिया भिक्खुसङ्घतो द्वे धम्मा पच्चासीसितब्बा पच्चासिंसितब्बा (इतिपि) उपोसथपुच्छकञ्च ओवादुपसङ्कमनञ्च, अयम्पि धम्मो…पे॰… वस्सं वुट्ठाय भिक्खुनिया उभतोसङ्घे तीहि ठानेहि पवारेतब्बं दिट्ठेन वा सुतेन वा परिसङ्काय वा; अयम्पि धम्मो…पे॰… गरुधम्मं अज्झापन्नाय भिक्खुनिया उभतोसङ्घे पक्खमानत्तं चरितब्बं; अयम्पि धम्मो…पे॰… द्वे वस्सानि छसु धम्मेसु सिक्खितसिक्खाय सिक्खमानाय उभतोसङ्घे उपसम्पदा परियेसितब्बा; अयम्पि धम्मो…पे॰… न भिक्खुनिया केन चि परियायेन भिक्खु अक्कोसितब्बो परिभासितब्बो; अयम्पि धम्मो…पे॰… अज्जतग्गे ओवटो भिक्खुनीनं भिक्खूसु वचनपथो, अनोवटो भिक्खूनं भिक्खुनीसु वचनपथो; अयम्पि धम्मो सक्कत्वा गरुकत्वा मानेत्वा पूजेत्वा यावजीवं अनतिक्कमनीयो’’ति।
सचे ‘‘समग्गाम्हाय्या’’ति भणन्तं अञ्ञं धम्मं भणति, आपत्ति दुक्कटस्स। सचे ‘‘वग्गाम्हाय्या’’ति भणन्तं अट्ठ गरुधम्मे भणति, आपत्ति दुक्कटस्स। ओवादं अनिय्यादेत्वा अञ्ञं धम्मं भणति, आपत्ति दुक्कटस्स।
१५०. अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी वग्गं भिक्खुनिसङ्घं वग्गसञ्ञी ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी वग्गं भिक्खुनीसङ्घं वेमतिको ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी वग्गं भिक्खुनिसङ्घं समग्गसञ्ञी ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अधम्मकम्मे वेमतिको वग्गं भिक्खुनिसङ्घं वग्गसञ्ञी ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अधम्मकम्मे वेमतिको वग्गं भिक्खुनिसङ्घं वेमतिको ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स । अधम्मकम्मे वेमतिको वग्गं भिक्खुनिसङ्घं समग्गसञ्ञी ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अधम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी वग्गं भिक्खुनिसङ्घं वग्गसञ्ञी ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अधम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी वग्गं भिक्खुनिसङ्घं वेमतिको ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अधम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी वग्गं भिक्खुनिसङ्घं समग्गसञ्ञी ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी समग्गं भिक्खुनिसङ्घं वग्गसञ्ञी ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी समग्गं भिक्खुनिसङ्घं वेमतिको ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी समग्गं भिक्खुनिसङ्घं समग्गसञ्ञी ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अधम्मकम्मे वेमतिको समग्गं भिक्खुनिसङ्घं वग्गसञ्ञी ओवदति…पे॰… वेमतिको ओवदति…पे॰… समग्गसञ्ञी ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अधम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी समग्गं भिक्खुनिसङ्घं वग्गसञ्ञी ओवदति…पे॰… वेमतिको ओवदति…पे॰… समग्गसञ्ञी ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
१५१. धम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी वग्गं भिक्खुनिसङ्घं वग्गसञ्ञी ओवदति, आपत्ति दुक्कटस्स। धम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी वग्गं भिक्खुनिसङ्घं वेमतिको ओवदति…पे॰… समग्गसञ्ञी ओवदति, आपत्ति दुक्कटस्स।
धम्मकम्मे वेमतिको वग्गं भिक्खुनिसङ्घं वग्गसञ्ञी ओवदति…पे॰… वेमतिको ओवदति…पे॰… समग्गसञ्ञी ओवदति, आपत्ति दुक्कटस्स।
धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी वग्गं भिक्खुनिसङ्घं वग्गसञ्ञी ओवदति…पे॰… वेमतिको ओवदति…पे॰… समग्गसञ्ञी ओवदति, आपत्ति दुक्कटस्स।
धम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी समग्गं भिक्खुनिसङ्घं वग्गसञ्ञी ओवदति…पे॰… वेमतिको ओवदति…पे॰… समग्गसञ्ञी ओवदति, आपत्ति दुक्कटस्स।
धम्मकम्मे वेमतिको समग्गं भिक्खुनिसङ्घं वग्गसञ्ञी ओवदति…पे॰… वेमतिको ओवदति…पे॰… समग्गसञ्ञी ओवदति, आपत्ति दुक्कटस्स।
धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी समग्गं भिक्खुनिसङ्घं वग्गसञ्ञी ओवदति, आपत्ति दुक्कटस्स। धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी समग्गं भिक्खुनिसङ्घं वेमतिको ओवदति, आपत्ति दुक्कटस्स। धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी समग्गं भिक्खुनिसङ्घं समग्गसञ्ञी ओवदति, अनापत्ति।
१५२. अनापत्ति उद्देसं देन्तो, परिपुच्छं देन्तो, ‘‘ओसारेहि अय्या’’ति वुच्चमानो, ओसारेति, पञ्हं पुच्छति, पञ्हं पुट्ठो कथेति, अञ्ञस्सत्थाय भणन्तं भिक्खुनियो सुणन्ति, सिक्खमानाय, सामणेरिया, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
ओवादसिक्खापदं निट्ठितं पठमं।
२. अत्थङ्गतसिक्खापदं
१५३. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन थेरा भिक्खू भिक्खुनियो ओवदन्ति परियायेन। तेन खो पन समयेन आयस्मतो चूळपन्थकस्स परियायो होति भिक्खुनियो ओवदितुं। भिक्खुनियो एवमाहंसु – ‘‘न दानि अज्ज ओवादो इद्धो भविस्सति, तञ्ञेव दानि उदानं अय्यो चूळपन्थको पुनप्पुनं भणिस्सती’’ति। अथ खो ता भिक्खुनियो येनायस्मा चूळपन्थको तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं चूळपन्थकं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिंसु। एकमन्तं निसिन्ना खो ता भिक्खुनियो आयस्मा चूळपन्थको एतदवोच – ‘‘समग्गात्थ, भगिनियो’’ति? ‘‘समग्गाम्हाय्या’’ति। ‘‘वत्तन्ति, भगिनियो, अट्ठ गरुधम्मा’’ति? ‘‘वत्तन्ताय्या’’ति। ‘‘एसो, भगिनियो, ओवादो’’ति निय्यादेत्वा इमं उदानं पुनप्पुनं अभासि –
उदा॰ ३७ ‘‘अधिचेतसो अप्पमज्जतो, मुनिनो मोनपथेसु सिक्खतो।
सोका न भवन्ति तादिनो, उपसन्तस्स सदा सतीमतो’’ति॥
भिक्खुनियो एवमाहंसु – ‘‘ननु अवोचुम्हा – न दानि अज्ज ओवादो इद्धो भविस्सति, तञ्ञेव दानि उदानं अय्यो चूळपन्थको पुनप्पुनं भणिस्सती’’ति! अस्सोसि खो आयस्मा चूळपन्थको तासं भिक्खुनीनं इमं कथासल्लापं। अथ खो आयस्मा चूळपन्थको वेहासं अब्भुग्गन्त्वा आकासे अन्तलिक्खे चङ्कमतिपि तिट्ठतिपि निसीदतिपि सेय्यम्पि कप्पेति धूमायतिपि पज्जलतिपि अन्तरधायतिपि, तञ्चेव तञ्ञेव (इतिपि) उदानं भणति अञ्ञञ्च बहुं बुद्धवचनं। भिक्खुनियो एवमाहंसु – ‘‘अच्छरियं वत भो, अब्भुतं वत भो, न वत नो इतो पुब्बे ओवादो एवं इद्धो भूतपुब्बो यथा अय्यस्स चूळपन्थकस्सा’’ति। अथ खो आयस्मा चूळपन्थको ता भिक्खुनियो याव समन्धकारा ओवदित्वा उय्योजेसि – गच्छथ भगिनियोति।
अथ खो ता भिक्खुनियो नगरद्वारे थकिते बहिनगरे वसित्वा कालस्सेव नगरं पविसन्ति। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘अब्रह्मचारिनियो इमा भिक्खुनियो; आरामे भिक्खूहि सद्धिं वसित्वा इदानि नगरं पविसन्ती’’ति। अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा चूळपन्थको अत्थङ्गते सूरिये भिक्खुनियो ओवदिस्सती’’ति…पे॰… ‘‘सच्चं किर त्वं, चूळपन्थक, अत्थङ्गते सूरिये भिक्खुनियो ओवदसी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, चूळपन्थक, अत्थङ्गते सूरिये भिक्खुनियो ओवदिस्ससि! नेतं, चूळपन्थक, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१५४. ‘‘सम्मतोपि चे भिक्खु अत्थङ्गते सूरिये भिक्खुनियो ओवदेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
१५५. सम्मतो नाम ञत्तिचतुत्थेन कम्मेन सम्मतो।
अत्थङ्गते सूरियेति ओग्गते सूरिये।
भिक्खुनी नाम उभतोसङ्घे उपसम्पन्ना।
ओवदेय्याति अट्ठहि वा गरुधम्मेहि अञ्ञेन वा धम्मेन ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
१५६. अत्थङ्गते अत्थङ्गतसञ्ञी ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अत्थङ्गते वेमतिको ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अत्थङ्गते अनत्थङ्गतसञ्ञी ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
एकतोउपसम्पन्नाय ओवदति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनत्थङ्गते अत्थङ्गतसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अनत्थङ्गते वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनत्थङ्गते अनत्थङ्गतसञ्ञी, अनापत्ति।
१५७. अनापत्ति उद्देसं देन्तो, परिपुच्छं देन्तो, ‘‘ओसारेहि अय्या’’ति वुच्चमानो, ओसारेति, पञ्हं पुच्छति, पञ्हं पुट्ठो कथेति, अञ्ञस्सत्थाय भणन्तं भिक्खुनियो सुणन्ति, सिक्खमानाय सामणेरिया, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
अत्थङ्गतसिक्खापदं निट्ठितं दुतियं।
३. भिक्खुनुपस्सयसिक्खापदं
१५८. तेन समयेन बुद्धो भगवा सक्केसु विहरति कपिलवत्थुस्मिं निग्रोधारामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खुनुपस्सयं उपसङ्कमित्वा छब्बग्गिया भिक्खुनियो ओवदन्ति। भिक्खुनियो छब्बग्गिया भिक्खुनियो एतदवोचुं – ‘‘एथाय्ये, ओवादं गमिस्सामा’’ति। ‘‘यम्पि यं हि (क॰) मयं, अय्ये, गच्छेय्याम ओवादस्स कारणा, अय्या छब्बग्गिया इधेव आगन्त्वा अम्हे ओवदन्ती’’ति। भिक्खुनियो उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खुनुपस्सयं उपसङ्कमित्वा भिक्खुनियो ओवदिस्सन्ती’’ति छब्बग्गिया भिक्खुनियो ओवादं न गच्छिस्सन्तीति (सी॰)! अथ खो ता भिक्खुनियो भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसुं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खुनुपस्सयं उपसङ्कमित्वा भिक्खुनियो ओवदिस्सन्ती’’ति…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे , भिक्खुनुपस्सयं उपसङ्कमित्वा भिक्खुनियो ओवदथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, भिक्खुनुपस्सयं उपसङ्कमित्वा भिक्खुनियो ओवदिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुनुपस्सयं उपसङ्कमित्वा भिक्खुनियो ओवदेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
१५९. तेन खो पन समयेन महापजापति गोतमी गिलाना होति। थेरा भिक्खू येन महापजापति गोतमी तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा महापजापतिं गोतमिं एतदवोचुं – ‘‘कच्चि ते, गोतमि, खमनीयं कच्चि यापनीय’’न्ति? ‘‘न मे, अय्या, खमनीयं न यापनीयं’’। ‘‘इङ्घय्या, धम्मं देसेथा’’ति। ‘‘न, भगिनि, कप्पति भिक्खुनुपस्सयं उपसङ्कमित्वा भिक्खुनियो धम्मं देसेतु’’न्ति कुक्कुच्चायन्ता न देसेसुं। अथ खो भगवा पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय येन महापजापति गोतमी तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि। निसज्ज खो भगवा महापजापतिं गोतमिं एतदवोच – ‘‘कच्चि ते, गोतमि, खमनीयं कच्चि यापनीय’’न्ति ? ‘‘पुब्बे मे, भन्ते, थेरा भिक्खू आगन्त्वा धम्मं देसेन्ति। तेन मे फासु होति। इदानि पन – ‘‘भगवता पटिक्खित्त’’न्ति, कुक्कुच्चायन्ता न देसेन्ति। तेन मे न फासु होती’’ति। अथ खो भगवा महापजापतिं गोतमिं धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा उट्ठायासना पक्कामि। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, भिक्खुनुपस्सयं उपसङ्कमित्वा गिलानं भिक्खुनिं ओवदितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१६०. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुनुपस्सयं उपसङ्कमित्वा भिक्खुनियो ओवदेय्य, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं । तत्थायं समयो। गिलाना होति भिक्खुनी – अयं तत्थ समयो’’ति।
१६१. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुनुपस्सयो नाम यत्थ भिक्खुनियो एकरत्तम्पि वसन्ति।
उपसङ्कमित्वाति तत्थ गन्त्वा।
भिक्खुनी नाम उभतोसङ्घे उपसम्पन्ना।
ओवदेय्याति अट्ठहि गरुधम्मेहि ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञत्र समयाति ठपेत्वा समयं।
गिलाना नाम भिक्खुनी न सक्कोति ओवादाय वा संवासाय वा गन्तुं।
१६२. उपसम्पन्नाय उपसम्पन्नसञ्ञी भिक्खुनुपस्सयं उपसङ्कमित्वा अञ्ञत्र समया ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्नाय वेमतिको भिक्खुनुपस्सयं उपसङ्कमित्वा अञ्ञत्र समया ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्नाय अनुपसम्पन्नसञ्ञी भिक्खुनुपस्सयं उपसङ्कमित्वा अञ्ञत्र समया ओवदति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञेन धम्मेन ओवदति, आपत्ति दुक्कटस्स। एकतोउपसम्पन्नाय ओवदति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्नाय उपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स । अनुपसम्पन्नाय वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्नाय अनुपसम्पन्नसञ्ञी, अनापत्ति।
१६३. अनापत्ति समये, उद्देसं देन्तो, परिपुच्छं देन्तो, ‘‘ओसारेहि अय्या’’ति वुच्चमानो ओसारेति, पञ्हं पुच्छति, पञ्हं पुट्ठो कथेति, अञ्ञस्सत्थाय भणन्तं भिक्खुनियो सुणन्ति, सिक्खमानाय सामणेरिया, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
भिक्खुनुपस्सयसिक्खापदं निट्ठितं ततियं।
४. आमिससिक्खापदं
१६४. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे । तेन खो पन समयेन थेरा भिक्खू भिक्खुनियो ओवदन्ता लाभिनो होन्ति चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारानं। छब्बग्गिया भिक्खू एवं वदन्ति – ‘‘न बहुकता थेरा भिक्खू भिक्खुनियो ओवदितुं; आमिसहेतु थेरा भिक्खू भिक्खुनियो ओवदन्ती’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू एवं वक्खन्ति – ‘न बहुकता थेरा भिक्खू भिक्खुनियो ओवदितुं; आमिसहेतु थेरा भिक्खू भिक्खुनियो ओवदन्ती’’’ति…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, एवं वदेथ – ‘न बहुकता थेरा भिक्खू भिक्खुनियो ओवदितुं; आमिसहेतु थेरा भिक्खू भिक्खुनियो ओवदन्ती’’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, एवं वक्खथ – न बहुकता थेरा भिक्खू भिक्खुनियो ओवदितुं; आमिसहेतु थेरा भिक्खू भिक्खुनियो ओवदन्तीति! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१६५. ‘‘यो पन भिक्खु एवं वदेय्य – ‘आमिसहेतु थेरा भिक्खू भिक्खुनियो ओवन्दती’ति, पाचित्तिय’’न्ति।
१६६. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
आमिसहेतूति चीवरहेतु पिण्डपातहेतु सेनासनहेतु गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारहेतु सक्कारहेतु गरुकारहेतु माननहेतु वन्दनहेतु पूजनहेतु।
एवं वदेय्याति उपसम्पन्नं सङ्घेन सम्मतं भिक्खुनोवादकं अवण्णं कत्तुकामो अयसं कत्तुकामो मङ्कुकत्तुकामो एवं वदेति – ‘‘चीवरहेतु पिण्डपातहेतु सेनासनहेतु गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारहेतु सक्कारहेतु गरुकारहेतु माननहेतु वन्दनहेतु पूजनहेतु ओवदती’’ति भणति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
१६७. धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी एवं वदेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। धम्मकम्मे वेमतिको एवं वदेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। धम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी एवं वदेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
उपसम्पन्नं सङ्घेन असम्मतं भिक्खुनोवादकं अवण्णं कत्तुकामो अयसं कत्तुकामो मङ्कुकत्तुकामो एवं वदेति – ‘‘चीवरहेतु…पे॰… पूजनहेतु ओवदती’’ति भणति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्नं सङ्घेन सम्मतं वा असम्मतं वा भिक्खुनोवादकं अवण्णं कत्तुकामो अयसं कत्तुकामो मङ्कुकत्तुकामो एवं वदेति – ‘‘चीवरहेतु पिण्डपातहेतु सेनासनहेतु गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारहेतु सक्कारहेतु गरुकारहेतु माननहेतु वन्दनहेतु पूजनहेतु ओवदती’’ति भणति, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
१६८. अनापत्ति पकतिया चीवरहेतु पिण्डपातहेतु सेनासनहेतु गिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारहेतु सक्कारहेतु गरुकारहेतु माननहेतु वन्दनहेतु पूजनहेतु ओवदन्तं भणति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
आमिससिक्खापदं निट्ठितं चतुत्थं।
५. चीवरदानसिक्खापदं
१६९. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सावत्थियं अञ्ञतरिस्सा विसिखाय पिण्डाय चरति। अञ्ञतरापि भिक्खुनी तस्सा विसिखाय पिण्डाय चरति। अथ खो सो भिक्खु तं भिक्खुनिं एतदवोच – ‘‘गच्छ, भगिनि, अमुकस्मिं ओकासे भिक्खा दिय्यती’’ति। सापि खो एवमाह – ‘‘गच्छाय्य, अमुकस्मिं ओकासे भिक्खा दिय्यती’’ति। ते अभिण्हदस्सनेन सन्दिट्ठा अहेसुं। तेन खो पन समयेन सङ्घस्स चीवरं भाजीयति। अथ खो सा भिक्खुनी ओवादं गन्त्वा येन सो भिक्खु तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तं भिक्खुं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठासि। एकमन्तं ठितं खो तं भिक्खुनिं सो भिक्खु एतदवोच – ‘‘अयं मे, भगिनि, चीवरपटिवीसो पटिविंसो (सी॰), पटिविसो (इतिपि); सादियिस्ससी’’ति? ‘‘आमाय्य, दुब्बलचीवराम्ही’’ति।
अथ खो सो भिक्खु तस्सा भिक्खुनिया चीवरं अदासि। सोपि खो भिक्खु दुब्बलचीवरो होति। भिक्खू तं भिक्खुं एतदवोचुं – ‘‘करोहि दानि ते, आवुसो, चीवर’’न्ति । अथ खो सो भिक्खु भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खु भिक्खुनिया चीवरं दस्सती’’ति…पे॰… ‘‘सच्चं किर त्वं, भिक्खु, भिक्खुनिया चीवरं अदासी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। ‘‘ञातिका ते , भिक्खु, अञ्ञातिका’’ति? ‘‘अञ्ञातिका, भगवा’’ति। ‘‘अञ्ञातको, मोघपुरिस, अञ्ञातिकाय न जानाति पतिरूपं वा अप्पतिरूपं वा सन्तं वा असन्तं वा। कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, अञ्ञातिकाय भिक्खुनिया चीवरं दस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु अञ्ञातिकाय भिक्खुनिया चीवरं ददेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
१७०. तेन खो पन समयेन भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता भिक्खुनीनं पारिवत्तकं पारिवट्टकं (इतिपि) चीवरं न देन्ति। भिक्खुनियो उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम अय्या अम्हाकं पारिवत्तकं चीवरं न दस्सन्ती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तासं भिक्खुनीनं उज्झायन्तीनं खिय्यन्तीनं विपाचेन्तीनं। अथ खो ते भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, पञ्चन्नं पारिवत्तकं दातुं। भिक्खुस्स, भिक्खुनिया, सिक्खमानाय, सामणेरस्स, सामणेरिया – अनुजानामि, भिक्खवे, इमेसं पञ्चन्नं पारिवत्तकं दातुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१७१. ‘‘यो पन भिक्खु अञ्ञातिकाय भिक्खुनिया चीवरं ददेय्य, अञ्ञत्र पारिवत्तका, पाचित्तिय’’न्ति।
१७२. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
अञ्ञातिका नाम मातितो वा पितितो वा याव सत्तमा पितामहयुगा असम्बद्धा।
भिक्खुनी नाम उभतोसङ्घे उपसम्पन्ना।
चीवरं नाम छन्नं चीवरानं अञ्ञतरं चीवरं विकप्पनुपगं पच्छिमं विकप्पनुपगपच्छिमं (सी॰)।
अञ्ञत्र पारिवत्तकाति ठपेत्वा पारिवत्तकं देति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
१७३. अञ्ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी चीवरं देति, अञ्ञत्र पारिवत्तका, आपत्ति पाचित्तियस्स। अञ्ञातिकाय वेमतिको चीवरं देति, अञ्ञत्र पारिवत्तका, आपत्ति पाचित्तियस्स। अञ्ञातिकाय ञातिकसञ्ञी चीवरं देति, अञ्ञत्र पारिवत्तका, आपत्ति पाचित्तियस्स।
एकतो उपसम्पन्नाय चीवरं देति, अञ्ञत्र पारिवत्तका, आपत्ति दुक्कटस्स। ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। ञातिकाय वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। ञातिकाय ञातिकसञ्ञी, अनापत्ति।
१७४. अनापत्ति ञातिकाय, पारिवत्तकं परित्तेन वा विपुलं, विपुलेन वा परित्तं, भिक्खुनी विस्सासं गण्हाति, तावकालिकं गण्हाति, चीवरं ठपेत्वा अञ्ञं परिक्खारं देति, सिक्खमानाय, सामणेरिया, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
चीवरदानसिक्खापदं निट्ठितं पञ्चमं।
६. चीवरसिब्बनसिक्खापदं
१७५. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा उदायी पट्टो पट्ठो (सी॰ स्या॰) होति चीवरकम्मं कातुं। अञ्ञतरा भिक्खुनी येनायस्मा उदायी तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं उदायिं एतदवोच – ‘‘साधु मे, भन्ते, अय्यो चीवरं सिब्बतू’’ति। अथ खो आयस्मा उदायी तस्सा भिक्खुनिया चीवरं सिब्बित्वा सुरत्तं सुपरिकम्मकतं कत्वा मज्झे पटिभानचित्तं वुट्ठापेत्वा संहरित्वा निक्खिपि। अथ खो सा भिक्खुनी येनायस्मा उदायी तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं उदायिं एतदवोच – ‘‘कहं तं, भन्ते, चीवर’’न्ति? ‘‘हन्द, भगिनि , इमं चीवरं यथासंहटं हरित्वा निक्खिपित्वा यदा भिक्खुनिसङ्घो ओवादं आगच्छति तदा इमं चीवरं पारुपित्वा भिक्खुनिसङ्घस्स पिट्ठितो पिट्ठितो आगच्छा’’ति। अथ खो सा भिक्खुनी तं चीवरं यथासंहटं हरित्वा निक्खिपित्वा यदा भिक्खुनिसङ्घो ओवादं आगच्छति तदा तं चीवरं पारुपित्वा भिक्खुनिसङ्घस्स पिट्ठितो पिट्ठितो आगच्छति। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘याव छिन्निका इमा भिक्खुनियो धुत्तिका अहिरिकायो, यत्र हि नाम चीवरे पटिभानचित्तं वुट्ठापेस्सन्ती’’ति!
भिक्खुनियो एवमाहंसु – ‘‘कस्सिदं कम्म’’न्ति? ‘‘अय्यस्स उदायिस्सा’’ति। ‘‘येपि ते छिन्नका धुत्तका अहिरिका तेसम्पि एवरूपं न सोभेय्य, किं पन अय्यस्स उदायिस्सा’’ति! अथ खो ता भिक्खुनियो भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसुं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उदायी भिक्खुनिया चीवरं सिब्बिस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, उदायि, भिक्खुनिया चीवरं सिब्बसी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। ‘‘ञातिका ते, उदायि, अञ्ञातिका’’ति? ‘‘अञ्ञातिका, भगवा’’ति। ‘‘अञ्ञातको, मोघपुरिस, अञ्ञातिकाय न जानाति पतिरूपं वा अप्पतिरूपं वा पासादिकं वा अपासादिकं वा। कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, अञ्ञातिकाय भिक्खुनिया चीवरं सिब्बिस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१७६. ‘‘यो पन भिक्खु अञ्ञातिकाय भिक्खुनिया चीवरं सिब्बेय्य वा सिब्बापेय्य वा, पाचित्तिय’’न्ति।
१७७. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
अञ्ञातिका नाम मातितो वा पितितो वा याव सत्तमा पितामहयुगा असम्बद्धा।
भिक्खुनी नाम उभतोसङ्घे उपसम्पन्ना।
चीवरं नाम छन्नं चीवरानं अञ्ञतरं चीवरं।
सिब्बेय्याति सयं सिब्बति आरापथे आरापथे आपत्ति पाचित्तियस्स।
सिब्बापेय्याति अञ्ञं आणापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। सकिं आणत्तो बहुकम्पि सिब्बति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
१७८. अञ्ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी चीवरं सिब्बति वा सिब्बापेति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। अञ्ञातिकाय वेमतिको चीवरं सिब्बति वा सिब्बापेति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। अञ्ञातिकाय ञातिकसञ्ञी चीवरं सिब्बति वा सिब्बापेति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स।
एकतोउपसम्पन्नाय चीवरं सिब्बति वा सिब्बापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। ञातिकाय वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। ञातिकाय ञातिकसञ्ञी, अनापत्ति।
१७९. अनापत्ति ञातिकाय, चीवरं ठपेत्वा अञ्ञं परिक्खारं सिब्बति वा सिब्बापेति वा, सिक्खमानाय, सामणेरिया, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
चीवरसिब्बनसिक्खापदं निट्ठितं छट्ठं।
७. संविधानसिक्खापदं
१८०. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खुनीहि सद्धिं संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जन्ति। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘यथेव मयं सपजापतिका आहिण्डाम, एवमेविमे समणा सक्यपुत्तिया भिक्खुनीहि सद्धिं संविधाय आहिण्डन्ती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खुनीहि सद्धिं संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जिस्सन्ती’’ति…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, भिक्खुनीहि सद्धिं संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, भिक्खुनीहि सद्धिं संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ।
‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुनिया सद्धिं संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जेय्य, अन्तमसो गामन्तरम्पि, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
१८१. तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू च भिक्खुनियो च साकेता सावत्थिं अद्धानमग्गप्पटिपन्ना होन्ति। अथ खो ता भिक्खुनियो ते भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘मयम्पि अय्येहि सद्धिं गमिस्सामा’’ति। ‘‘न, भगिनी, कप्पति भिक्खुनिया सद्धिं संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जितुं। तुम्हे वा पठमं गच्छथ मयं वा गमिस्सामा’’ति। ‘‘अय्या, भन्ते, अग्गपुरिसा। अय्याव पठमं गच्छन्तू’’ति। अथ खो तासं भिक्खुनीनं पच्छा गच्छन्तीनं अन्तरामग्गे चोरा अच्छिन्दिंसु च दूसेसुञ्च। अथ खो ता भिक्खुनियो सावत्थिं गन्त्वा भिक्खुनीनं एतमत्थं आरोचेसुं। भिक्खुनियो भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसुं। भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, सत्थगमनीये मग्गे सासङ्कसम्मते सप्पटिभये भिक्खुनिया सद्धिं संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१८२. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुनिया सद्धिं संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जेय्य, अन्तमसो गामन्तरम्पि, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो । सत्थगमनीयो होति मग्गो सासङ्कसम्मतो सप्पटिभयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
१८३. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुनी नाम उभतोसङ्घे उपसम्पन्ना।
सद्धिन्ति एकतो।
संविधायाति – ‘‘गच्छाम, भगिनि, गच्छामाय्य; गच्छामाय्य, गच्छाम, भगिनि; अज्ज वा हिय्यो वा परे वा गच्छामा’’ति संविदहति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अन्तमसो गामन्तरम्पीति कुक्कुटसम्पाते गामे, गामन्तरे गामन्तरे आपत्ति पाचित्तियस्स। अगामके अरञ्ञे, अद्धयोजने अद्धयोजने आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञत्र समयाति ठपेत्वा समयं।
सत्थगमनीयो नाम मग्गो न सक्का होति विना सत्थेन गन्तुं।
सासङ्कं नाम तस्मिं मग्गे यस्मिं मग्गे (?) चोरानं निविट्ठोकासो दिस्सति, भुत्तोकासो दिस्सति, ठितोकासो दिस्सति, निसिन्नोकासो दिस्सति, निपन्नोकासो दिस्सति।
सप्पटिभयं नाम तस्मिं मग्गे चोरेहि मनुस्सा हता दिस्सन्ति, विलुत्ता दिस्सन्ति, आकोटिता दिस्सन्ति, सप्पटिभयं गन्त्वा अप्पटिभयं दस्सेत्वा उय्योजेतब्बा – ‘‘गच्छथ भगिनियो’’ति।
१८४. संविदहिते संविदहितसञ्ञी एकद्धानमग्गं पटिपज्जति, अन्तमसो गामन्तरम्पि, अञ्ञत्र समया, आपत्ति पाचित्तियस्स। संविदहिते वेमतिको एकद्धानमग्गं पटिपज्जति, अन्तमसो गामन्तरम्पि, अञ्ञत्र समया, आपत्ति पाचित्तियस्स। संविदहिते, असंविदहितसञ्ञी एकद्धानमग्गं पटिपज्जति, अन्तमसो गामन्तरम्पि, अञ्ञत्र समया, आपत्ति पाचित्तियस्स।
भिक्खु संविदहति भिक्खुनी न संविदहति, आपत्ति दुक्कटस्स। असंविदहिते संविदहितसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। असंविदहिते वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। असंविदहिते असंविदहितसञ्ञी, अनापत्ति।
१८५. अनापत्ति समये, असंविदहित्वा गच्छति, भिक्खुनी संविदहति , भिक्खु न संविदहति, विसङ्केतेन गच्छन्ति, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
संविधानसिक्खापदं निट्ठितं सत्तमं।
८. नावाभिरुहनसिक्खापदं
१८६. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खुनीहि सद्धिं संविधाय एकं नावं एकनावं (स्या॰) अभिरुहन्ति। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘यथेव मयं सपजापतिका नावाय एकनावाय (स्या॰) कीळाम, एवमेविमे समणा सक्यपुत्तिया भिक्खुनीहि सद्धिं संविधाय नावाय कीळन्ती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खुनीहि सद्धिं संविधाय एकं नावं अभिरुहिस्सन्ती’’ति…पे॰… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, भिक्खुनीहि सद्धिं संविधाय एकं नावं अभिरुहथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, भिक्खुनीहि सद्धिं संविधाय एकं नावं अभिरुहिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुनिया सद्धिं संविधाय एकं नावं एकनावं (स्या॰) अभिरुहेय्य, उद्धंगामिनिं वा अधोगामिनिं वा, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
१८७. तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू च भिक्खुनियो च साकेता सावत्थिं अद्धानमग्गप्पटिपन्ना होन्ति। अन्तरामग्गे नदी तरितब्बा उत्तरितब्बा (स्या॰) होति। अथ खो ता भिक्खुनियो ते भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘मयम्पि अय्येहि सद्धिं उत्तरिस्सामा’’ति। ‘‘न, भगिनी, कप्पति भिक्खुनिया सद्धिं संविधाय एकं नावं अभिरुहितुं; तुम्हे वा पठमं उत्तरथ मयं वा उत्तरिस्सामा’’ति । ‘‘अय्या, भन्ते, अग्गपुरिसा। अय्याव पठमं उत्तरन्तू’’ति। अथ खो तासं भिक्खुनीनं पच्छा उत्तरन्तीनं चोरा अच्छिन्दिंसु च दूसेसुञ्च । अथ खो ता भिक्खुनियो सावत्थिं गन्त्वा भिक्खुनीनं एतमत्थं आरोचेसुं। भिक्खुनियो भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसुं। भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, तिरियं तरणाय भिक्खुनिया सद्धिं संविधाय एकं नावं अभिरुहितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१८८. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुनिया सद्धिं संविधाय एकं नावं अभिरुहेय्य उद्धंगामिनिं वा अधोगामिनिं वा, अञ्ञत्र तिरियं तरणाय, पाचित्तिय’’न्ति।
१८९. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुनी नाम उभतोसङ्घे उपसम्पन्ना ।
सद्धिन्ति एकतो।
संविधायाति ‘‘अभिरुहाम, भगिनि, अभिरुहामाय्य; अभिरुहामाय्य, अभिरुहाम, भगिनि; अज्ज वा हिय्यो वा परे वा अभिरुहामा’’ति संविदहति आपत्ति दुक्कटस्स।
भिक्खुनिया अभिरुळ्हे भिक्खु अभिरुहति, आपत्ति पाचित्तियस्स। भिक्खुम्हि अभिरुळ्हे भिक्खुनी अभिरुहति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उभो वा अभिरुहन्ति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
उद्धंगामिनिन्ति उज्जवनिकाय।
अधोगामिनिन्ति ओजवनिकाय।
अञ्ञत्र तिरियं तरणायाति ठपेत्वा तिरियं तरणं।
कुक्कुटसम्पाते गामे, गामन्तरे गामन्तरे आपत्ति पाचित्तियस्स। अगामके अरञ्ञे, अड्ढयोजने अड्ढयोजने आपत्ति पाचित्तियस्स।
१९०. संविदहिते संविदहितसञ्ञी एकं नावं अभिरुहति उद्धंगामिनिं वा अधोगामिनिं वा, अञ्ञत्र तिरियं तरणाय , आपत्ति पाचित्तियस्स। संविदहिते वेमतिको एकं नावं अभिरुहति उद्धंगामिनिं वा अधोगामिनिं वा, अञ्ञत्र तिरियं तरणाय, आपत्ति पाचित्तियस्स। संविदहिते असंविदहितसञ्ञी एकं नावं अभिरुहति उद्धंगामिनिं वा अधोगामिनिं वा, अञ्ञत्र तिरियं तरणाय, आपत्ति पाचित्तियस्स।
भिक्खु संविदहति, भिक्खुनी न संविदहति, आपत्ति दुक्कटस्स। असंविदहिते संविदहितसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। असंविदहिते वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। असंविदहिते, असंविदहितसञ्ञी, अनापत्ति।
१९१. अनापत्ति तिरियं तरणाय, असंविदहित्वा अभिरुहन्ति, भिक्खुनी संविदहति, भिक्खु न संविदहति, विसङ्केतेन अभिरुहन्ति, आपदासु उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिस्साति।
नावाभिरुहनसिक्खापदं निट्ठितं अट्ठमं।
९. परिपाचितसिक्खापदं
१९२. तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे। तेन खो पन समयेन थुल्लनन्दा भिक्खुनी अञ्ञतरस्स कुलस्स कुलूपिका होति निच्चभत्तिका। तेन च गहपतिना थेरा भिक्खू निमन्तिता होन्ति। अथ खो थुल्लनन्दा भिक्खुनी पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय येन तं कुलं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तं गहपतिं एतदवोच – ‘‘किमिदं, गहपति, पहूतं खादनीयं भोजनीयं पटियत्त’’न्ति? ‘‘थेरा मया, अय्ये, निमन्तिता’’ति। ‘‘के पन ते, गहपति, थेरा’’ति? ‘‘अय्यो सारिपुत्तो अय्यो महामोग्गल्लानो अय्यो महाकच्चानो अय्यो महाकोट्ठिको अय्यो महाकप्पिनो अय्यो महाचुन्दो अय्यो अनुरुद्धो अय्यो रेवतो अय्यो उपालि अय्यो आनन्दो अय्यो राहुलो’’ति। ‘‘किं पन त्वं, गहपति, महानागे तिट्ठमाने चेटके निमन्तेसी’’ति?
‘‘के पन ते, अय्ये, महानागा’’ति? ‘‘अय्यो देवदत्तो अय्यो कोकालिको अय्यो कटमोदकतिस्सको कटमोरकतिस्सको (सी॰) कतमोरकतिस्सको (स्या॰) अय्यो खण्डदेविया पुत्तो अय्यो समुद्ददत्तो’’ति। अयं चरहि थुल्लनन्दाय भिक्खुनिया अन्तरा कथा विप्पकता, अथ ते थेरा भिक्खू पविसिंसु। ‘‘सच्चं महानागा खो तया, गहपति, निमन्तिता’’ति। ‘‘इदानेव खो त्वं, अय्ये, चेटके अकासि; इदानि महानागे’’ति। घरतो च निक्कड्ढि, निच्चभत्तञ्च पच्छिन्दि। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम देवदत्तो जानं भिक्खुनिपरिपाचितं पिण्डपातं भुञ्जिस्सती’’ति…पे॰… ‘‘सच्चं किर त्वं, देवदत्त, जानं भिक्खुनिपरिपाचितं पिण्डपातं भुञ्जसी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, जानं भिक्खुनिपरिपाचितं पिण्डपातं भुञ्जिस्ससि। नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु जानं भिक्खुनिपरिपाचितं पिण्डपातं भुञ्जेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
१९३. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु राजगहा पब्बजितो ञातिकुलं अगमासि। मनुस्सा – ‘‘चिरस्सम्पि भदन्तो आगतो’’ति सक्कच्चं भत्तं अकंसु। तस्स कुलस्स कुलूपिका भिक्खुनी ते मनुस्से एतदवोच – ‘‘देथय्यस्स, आवुसो, भत्त’’न्ति। अथ खो सो भिक्खु – ‘‘भगवता पटिक्खित्तं जानं भिक्खुनिपरिपाचितं पिण्डपातं भुञ्जितु’’न्ति कुक्कुच्चायन्तो न पटिग्गहेसि। नासक्खि पिण्डाय चरितुं, छिन्नभत्तो अहोसि। अथ खो सो भिक्खु आरामं गन्त्वा भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, पुब्बे गिहिसमारम्भे जानं भिक्खुनिपरिपाचितं पिण्डपातं भुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१९४. ‘‘यो पन भिक्खु जानं भिक्खुनिपरिपाचितं पिण्डपातं भुञ्जेय्य, अञ्ञत्र पुब्बे गिहिसमारम्भा, पाचित्तिय’’न्ति।
१९५. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
जानाति नाम सामं वा जानाति अञ्ञे वा तस्स आरोचेन्ति सा वा आरोचेति।
भिक्खुनी नाम उभतोसङ्घे उपसम्पन्ना।
परिपाचेति नाम पुब्बे अदातुकामानं अकत्तुकामानं – ‘‘अय्यो भाणको, अय्यो बहुस्सुतो, अय्यो सुत्तन्तिको, अय्यो विनयधरो, अय्यो धम्मकथिको, देथ अय्यस्स, करोथ अय्यस्सा’’ति एसा परिपाचेति नाम।
पिण्डपातो नाम पञ्चन्नं भोजनानं अञ्ञतरं भोजनं।
अञ्ञत्र पुब्बे गिहिसमारम्भाति ठपेत्वा गिहिसमारम्भं।
गिहिसमारम्भो नाम ञातका वा होन्ति पवारिता वा पकतिपटियत्तं वा।
अञ्ञत्र पुब्बे गिहिसमारम्भा भुञ्जिस्सामीति पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे, आपत्ति पाचित्तियस्स।
१९६. परिपाचिते परिपाचितसञ्ञी भुञ्जति, अञ्ञत्र पुब्बे गिहिसमारम्भा, आपत्ति पाचित्तियस्स। परिपाचिते वेमतिको भुञ्जति, अञ्ञत्र पुब्बे गिहिसमारम्भा, आपत्ति दुक्कटस्स। परिपाचिते अपरिपाचितसञ्ञी भुञ्जति, अञ्ञत्र पुब्बे गिहिसमारम्भा, अनापत्ति। एकतोउपसम्पन्नाय परिपाचितं भुञ्जति, अञ्ञत्र पुब्बे गिहिसमारम्भा, आपत्ति दुक्कटस्स। अपरिपाचिते परिपाचितसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अपरिपाचित्ते वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अपरिपाचिते अपरिपाचितसञ्ञी, अनापत्ति।
१९७. अनापत्ति पुब्बे गिहिसमारम्भे, सिक्खमाना परिपाचेति, सामणेरी परिपाचेति, पञ्च भोजनानि ठपेत्वा सब्बत्थ अनापत्ति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
परिपाचितसिक्खापदं निट्ठितं नवमं।
१०. रहोनिसज्जसिक्खापदं
१९८. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मतो उदायिस्स पुराणदुतियिका भिक्खुनीसु पब्बजिता होति। सा आयस्मतो उदायिस्स सन्तिके अभिक्खणं आगच्छति, आयस्मापि उदायी तस्सा भिक्खुनिया सन्तिके अभिक्खणं गच्छति। तेन खो पन समयेन आयस्मा उदायी तस्सा भिक्खुनिया सद्धिं एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेसि। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उदायी भिक्खुनिया सद्धिं एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, उदायि, भिक्खुनिया सद्धिं एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, भिक्खुनिया सद्धिं एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेस्ससि! नेतं, मोघपुरिस अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
१९९. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुनिया सद्धिं एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
२००. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुनी नाम उभतोसङ्घे उपसम्पन्ना ।
सद्धिन्ति एकतो।
एको एकायाति भिक्खु चेव होति भिक्खुनी च।
पाचि॰ २८६, २९१; पारा॰ ४४५,४५४ रहो नाम चक्खुस्स रहो सोतस्स रहो। चक्खुस्स रहो नाम न सक्का होति अक्खिं वा निखणीयमाने भमुकं वा उक्खिपीयमाने सीसं वा उक्खिपीयमाने पस्सितुं। सोतस्स रहो नाम न सक्का होति पकतिकथा सोतुं।
निसज्जं कप्पेय्याति भिक्खुनिया निसिन्नाय भिक्खु उपनिसिन्नो वा होति उपनिपन्नो वा, आपत्ति पाचित्तियस्स।
भिक्खु निसिन्ने भिक्खुनी उपनिसिन्ना वा होति उपनिपन्ना वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। उभो वा निसिन्ना होन्ति उभो वा निपन्ना, आपत्ति पाचित्तियस्स।
२०१. रहो रहोसञ्ञी एको एकाय निसज्जं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। रहो वेमतिको एको एकाय निसज्जं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। रहो अरहोसञ्ञी एको एकाय निसज्जं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अरहो रहोसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अरहो वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अरहो अरहोसञ्ञी, अनापत्ति।
२०२. अनापत्ति यो कोचि विञ्ञू दुतियो होति, तिट्ठति न निसीदति, अरहोपेक्खो, अञ्ञविहितो निसीदति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
रहोनिसज्जसिक्खापदं निट्ठितं दसमं।
ओवादवग्गो ततियो।
तस्सुद्दानं –
असम्मतअत्थङ्गतू , पस्सयामिसदानेन।
सिब्बति अद्धानं नावं भुञ्जेय्य, एको एकाय ते दसाति॥
४. भोजनवग्गो
१. आवसथपिण्डसिक्खापदं
२०३. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन सावत्थिया अविदूरे अञ्ञतरस्स पूगस्स आवसथपिण्डो पञ्ञत्तो होति। छब्बग्गिया भिक्खू पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय सावत्थिं पिण्डाय पविसित्वा पिण्डं अलभमाना आवसथं अगमंसु। मनुस्सा – ‘‘चिरस्सम्पि भदन्ता आगता’’ति ते सक्कच्चं परिविसिंसु। अथ खो छब्बग्गिया भिक्खू दुतियम्पि दिवसं…पे॰… ततियम्पि दिवसं पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय सावत्थिं पिण्डाय पविसित्वा पिण्डं अलभमाना आवसथं गन्त्वा भुञ्जिंसु। अथ खो छब्बग्गियानं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘किं मयं करिस्साम आरामं गन्त्वा! हिय्योपि इधेव आगन्तब्बं भविस्सती’’ति, तत्थेव अनुवसित्वा अनुवसित्वा आवसथपिण्डं भुञ्जन्ति। तित्थिया अपसक्कन्ति। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया अनुवसित्वा अनुवसित्वा आवसथपिण्डं भुञ्जिस्सन्ति! नयिमेसञ्ञेव आवसथपिण्डो पञ्ञत्तो; सब्बेसञ्ञेव आवसथपिण्डो पञ्ञत्तो’’ति।
अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू अनुवसित्वा अनुवसित्वा आवसथपिण्डं भुञ्जिस्सन्तीति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, अनुवसित्वा अनुवसित्वा आवसथपिण्डं भुञ्जथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, अनुवसित्वा अनुवसित्वा आवसथपिण्डं भुञ्जिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘एको आवसथपिण्डो भुञ्जितब्बो। ततो चे उत्तरिं भुञ्जेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२०४. तेन खो पन समयेन आयस्मा सारिपुत्तो कोसलेसु जनपदे सावत्थिं गच्छन्तो येन अञ्ञतरो आवसथो तेनुपसङ्कमि। मनुस्सा – ‘‘चिरस्सम्पि थेरो आगतो’’ति सक्कच्चं परिविसिंसु। अथ खो आयस्मतो सारिपुत्तस्स भुत्ताविस्स खरो आबाधो उप्पज्जि, नासक्खि तम्हा आवसथा पक्कमितुं। अथ खो ते मनुस्सा दुतियम्पि दिवसं आयस्मन्तं सारिपुत्तं एतदवोचुं – ‘‘भुञ्जथ, भन्ते’’ति। अथ खो आयस्मा सारिपुत्तो – ‘‘भगवता पटिक्खित्तं अनुवसित्वा अनुवसित्वा आवसथपिण्डं भुञ्जितु’’न्ति कुक्कुच्चायन्तो न पटिग्गहेसि; छिन्नभत्तो अहोसि। अथ खो आयस्मा सारिपुत्तो सावत्थिं गन्त्वा भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, गिलानेन भिक्खुना अनुवसित्वा अनुवसित्वा आवसथपिण्डं भुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२०५. ‘‘अगिलानेन भिक्खुना एको आवसथपिण्डो भुञ्जितब्बो। ततो चे उत्तरि भुञ्जेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
२०६. अगिलानो नाम सक्कोति तम्हा आवसथा पक्कमितुं।
गिलानो नाम न सक्कोति तम्हा आवसथा पक्कमितुं।
आवसथपिण्डो नाम पञ्चन्नं भोजनानं अञ्ञतरं भोजनं – सालाय वा मण्डपे वा रुक्खमूले वा अज्झोकासे वा अनोदिस्स यावदत्थो पञ्ञत्तो होति। अगिलानेन भिक्खुना सकिं भुञ्जितब्बो। ततो चे उत्तरि ‘भुञ्जिस्सामी’ति पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति पाचित्तियस्स।
२०७. अगिलानो अगिलानसञ्ञी ततुत्तरि आवसथपिण्डं भुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अगिलानो वेमतिको ततुत्तरि आवसथपिण्डं भुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अगिलानो गिलानसञ्ञी ततुत्तरिं आवसथपिण्डं भुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
गिलानो अगिलानसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। गिलानो वेमतिको आपत्ति दुक्कटस्स। गिलानो गिलानसञ्ञी, अनापत्ति।
२०८. अनापत्ति गिलानस्स, अगिलानो सकिं भुञ्जति, गच्छन्तो, वा आगच्छन्तो वा भुञ्जति, सामिका निमन्तेत्वा भोजेन्ति, ओदिस्स पञ्ञत्तो होति, न यावदत्थो पञ्ञत्तो होति, पञ्च भोजनानि ठपेत्वा सब्बत्थ अनापत्ति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
आवसथपिण्डसिक्खापदं निट्ठितं पठमं।
२. गणभोजनसिक्खापदं
२०९. तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे। तेन खो पन समयेन देवदत्तो परिहीनलाभसक्कारो सपरिसो कुलेसु विञ्ञापेत्वा विञ्ञापेत्वा भुञ्जति। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया कुलेसु विञ्ञापेत्वा विञ्ञापेत्वा भुञ्जिस्सन्ति! कस्स सम्पन्नं न मनापं, कस्स सादुं न रुच्चती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम देवदत्तो सपरिसो कुलेसु विञ्ञापेत्वा विञ्ञापेत्वा भुञ्जिस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, देवदत्त, सपरिसो कुलेसु विञ्ञापेत्वा विञ्ञापेत्वा भुञ्जसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, सपरिसो कुलेसु विञ्ञापेत्वा विञ्ञापेत्वा भुञ्जिस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘गणभोजने पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२१०. तेन खो पन समयेन मनुस्सा गिलाने भिक्खू भत्तेन निमन्तेन्ति। भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता नाधिवासेन्ति – ‘‘पटिक्खित्तं भगवता गणभोजन’’न्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, गिलानेन भिक्खुना गणभोजनं भुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘गणभोजने, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो। गिलानसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२११. तेन खो पन समयेन मनुस्सा चीवरदानसमये सचीवरभत्तं पटियादेत्वा भिक्खू निमन्तेन्ति – ‘‘भोजेत्वा चीवरेन अच्छादेस्सामा’’ति। भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता नाधिवासेन्ति – ‘‘पटिक्खित्तं भगवता गणभोजन’’न्ति। चीवरं परित्तं उप्पज्जति। भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, चीवरदानसमये गणभोजनं भुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘गणभोजने, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो। गिलानसमयो, चीवरदानसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२१२. तेन खो पन समयेन मनुस्सा चीवरकारके भिक्खू भत्तेन निमन्तेन्ति। भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता नाधिवासेन्ति – ‘‘पटिक्खित्तं भगवता गणभोजन’’न्ति । भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, चीवरकारसमये गणभोजनं भुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘गणभोजने, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो। गिलानसमयो, चीवरदानसमयो, चीवरकारसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२१३. तेन खो पन समयेन भिक्खू मनुस्सेहि सद्धिं अद्धानं गच्छन्ति। अथ खो ते भिक्खू ते मनुस्से एतदवोचुं – ‘‘मुहुत्तं, आवुसो, आगमेथ; पिण्डाय चरिस्सामा’’ति। ते एवमाहंसु – ‘‘इधेव, भन्ते, भुञ्जथा’’ति। भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता न पटिग्गण्हन्ति – ‘‘पटिक्खित्तं भगवता गणभोजन’’न्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, अद्धानगमनसमये गणभोजनं भुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘गणभोजने, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो। गिलानसमयो, चीवरदानसमयो, चीवरकारसमयो, अद्धानगमनसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२१४. तेन खो पन समयेन भिक्खू मनुस्सेहि सद्धिं नावाय गच्छन्ति। अथ खो ते भिक्खू ते मनुस्से एतदवोचुं – ‘‘मुहुत्तं, आवुसो, तीरं उपनेथ; पिण्डाय चरिस्सामा’’ति। ते एवमाहंसु – ‘‘इधेव, भन्ते, भुञ्जथा’’ति। भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता न पटिग्गण्हन्ति – ‘‘पटिक्खित्तं भगवता गणभोजन’’न्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, नावाभिरुहनसमये गणभोजनं भुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘गणभोजने, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो। गिलानसमयो, चीवरदानसमयो, चीवरकारसमयो, अद्धानगमनसमयो, नावाभिरुहनसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२१५. तेन ० खो पन समयेन दिसासु वस्संवुट्ठा भिक्खू राजगहं आगच्छन्ति भगवन्तं दस्सनाय। मनुस्सा नानावेरज्जके भिक्खू पस्सित्वा भत्तेन निमन्तेन्ति। भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता नाधिवासेन्ति – ‘‘पटिक्खित्तं भगवता गणभोजन’’न्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, महासमये गणभोजनं भुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘गणभोजने , अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो। गिलानसमयो, चीवरदानसमयो, चीवरकारसमयो, अद्धानगमनसमयो, नावाभिरुहनसमयो, महासमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२१६. तेन खो पन समयेन रञ्ञो मागधस्स सेनियस्स बिम्बिसारस्स ञातिसालोहितो आजीवकेसु पब्बजितो होति। अथ खो सो आजीवको येन राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा राजानं मागधं सेनियं बिम्बिसारं एतदवोच – ‘‘इच्छामहं, महाराज, सब्बपासण्डिकभत्तं कातु’’न्ति। ‘‘सचे त्वं, भन्ते, बुद्धप्पमुखं भिक्खुसङ्घं पठमं भोजेय्यासि’’। ‘‘एवं करेय्यामी’’ति। अथ खो सो आजीवको भिक्खूनं सन्तिके दूतं पाहेसि – ‘‘अधिवासेन्तु मे भिक्खू स्वातनाय भत्त’’न्ति। भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता नाधिवासेन्ति – ‘‘पटिक्खित्तं भगवता गणभोजन’’न्ति। अथ खो सो आजीवको येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवता सद्धिं सम्मोदि, सम्मोदनीयं कथं सारणीयं वीतिसारेत्वा एकमन्तं अट्ठासि। एकमन्तं ठितो खो सो आजीवको भगवन्तं एतदवोच – ‘‘भवम्पि गोतमो पब्बजितो, अहम्पि पब्बजितो; अरहति पब्बजितो पब्बजितस्स पिण्डं पटिग्गहेतुं। अधिवासेतु मे भवं गोतमो स्वातनाय भत्तं सद्धिं भिक्खुसङ्घेना’’ति। अधिवासेसि भगवा तुण्हीभावेन। अथ खो सो आजीवको भगवतो अधिवासनं विदित्वा पक्कामि। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, समणभत्तसमये गणभोजनं भुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२१७. गणभोजने , अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो। गिलानसमयो, चीवरदानसमयो, चीवरकारसमयो, अद्धानगमनसमयो, नावाभिरुहनसमयो, महासमयो, समणभत्तसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
२१८. गणभोजनं नाम यत्थ चत्तारो भिक्खू पञ्चन्नं भोजनानं अञ्ञतरेन भोजनेन निमन्तिता भुञ्जन्ति। एतं गणभोजनं नाम।
अञ्ञत्र समयाति ठपेत्वा समयं।
गिलानसमयो नाम अन्तमसो पादापि फलिता फालिता (स्या॰ क॰) होन्ति। ‘‘गिलानसमयो’’ति भुञ्जितब्बं।
चीवरदानसमयो नाम अनत्थते कथिने वस्सानस्स पच्छिमो मासो, अत्थते कथिने पञ्चमासा। ‘‘चीवरदानसमयो’’ति भुञ्जितब्बं।
चीवरकारसमयो नाम चीवरे कयिरमाने। ‘‘चीवरकारसमयो’’ति भुञ्जितब्बं।
अद्धानगमनसमयो नाम ‘‘अद्धयोजनं गच्छिस्सामी’’ति भुञ्जितब्बं, गच्छन्तेन भुञ्जितब्बं, गतेन भुञ्जितब्बं।
नावाभिरुहनसमयो नाम ‘‘नावं अभिरुहिस्सामी’’ति भुञ्जितब्बं, आरुळ्हेन भुञ्जितब्बं, ओरुळ्हेन भुञ्जितब्बं।
महासमयो नाम यत्थ द्वे तयो भिक्खू पिण्डाय चरित्वा यापेन्ति, चतुत्थे आगते न यापेन्ति। ‘‘महासमयो’’ति भुञ्जितब्बं।
समणभत्तसमयो नाम यो कोचि परिब्बाजकसमापन्नो भत्तं करोति। ‘‘समणभत्तसमयो’’ति भुञ्जितब्बं।
‘‘अञ्ञत्र समया भुञ्जिस्सामी’’ति पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति पाचित्तियस्स।
२१९. गणभोजने गणभोजनसञ्ञी, अञ्ञत्र समया, भुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। गणभोजने वेमतिको, अञ्ञत्र समया, भुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। गणभोजने नगणभोजनसञ्ञी, अञ्ञत्र समया, भुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
नगणभोजने गणभोजनसञ्ञी , आपत्ति दुक्कटस्स। नगणभोजने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। नगणभोजने नगणभोजनसञ्ञी, अनापत्ति।
२२०. अनापत्ति समये, द्वे तयो एकतो भुञ्जन्ति, पिण्डाय चरित्वा एकतो सन्निपतित्वा भुञ्जन्ति, निच्चभत्तं, सलाकभत्तं, पक्खिकं, उपोसथिकं, पाटिपदिकं, पञ्च भोजनानि ठपेत्वा सब्बत्थ अनापत्ति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
गणभोजनसिक्खापदं निट्ठितं दुतियं।
३. परम्परभोजनसिक्खापदं
२२१. तेन समयेन बुद्धो भगवा वेसालियं विहरति महावने कूटागारसालायं। तेन खो पन समयेन वेसालियं पणीतानं भत्तानं भत्तपटिपाटि अधिट्ठिता होति। अथ खो अञ्ञतरस्स दलिद्दस्स कम्मकारस्स कम्मकरस्स (सी॰) एतदहोसि – ‘‘न खो इदं ओरकं भविस्सति यथयिमे मनुस्सा सक्कच्चं भत्तं करोन्ति; यंनूनाहम्पि भत्तं करेय्य’’न्ति। अथ खो सो दलिद्दो कम्मकारो येन किरपतिको तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तं किरपतिकं एतदवोच – ‘‘इच्छामहं, अय्यपुत्त, बुद्धप्पमुखस्स भिक्खुसङ्घस्स भत्तं कातुं। देहि मे वेतन’’न्ति। सोपि खो किरपतिको सद्धो होति पसन्नो। अथ खो सो किरपतिको तस्स दलिद्दस्स कम्मकारस्स अब्भातिरेकं अतिरेकं (स्या॰) वेतनं अदासि। अथ खो सो दलिद्दो कम्मकारो येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो सो दलिद्दो कम्मकारो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘अधिवासेतु मे, भन्ते, भगवा स्वातनाय भत्तं सद्धिं भिक्खुसङ्घेना’’ति। ‘‘महा खो, आवुसो, भिक्खुसङ्घो। जानाही’’ति। ‘‘होतु होतु मे (क॰) भन्ते, महा भिक्खुसङ्घो। बहू मे बदरा पटियत्ता बदरमिस्सेन पेय्या परिपूरिस्सन्ती’’ति। अधिवासेसि भगवा तुण्हीभावेन।
अथ खो सो दलिद्दो कम्मकारो भगवतो अधिवासनं विदित्वा उट्ठायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि। अस्सोसुं खो भिक्खू – ‘‘दलिद्देन किर कम्मकारेन स्वातनाय बुद्धप्पमुखो भिक्खुसङ्घो निमन्तितो, बदरमिस्सेन पेय्या परिपूरिस्सन्ती’’ति। ते कालस्सेव पिण्डाय चरित्वा भुञ्जिंसु। अस्सोसुं खो मनुस्सा – ‘‘दलिद्देन किर कम्मकारेन बुद्धप्पमुखो भिक्खुसङ्घो निमन्तितो’’ति। ते दलिद्दस्स कम्मकारस्स पहूतं खादनीयं भोजनीयं अभिहरिंसु। अथ खो सो दलिद्दो कम्मकारो तस्सा रत्तिया अच्चयेन पणीतं खादनीयं भोजनीयं पटियादापेत्वा भगवतो कालं आरोचापेसि – ‘‘कालो, भन्ते, निट्ठितं भत्त’’न्ति।
अथ खो भगवा पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय येन तस्स दलिद्दस्स कम्मकारस्स निवेसनं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि सद्धिं भिक्खुसङ्घेन। अथ खो सो दलिद्दो कम्मकारो भत्तग्गे भिक्खू परिविसति। भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘थोकं, आवुसो, देहि। थोकं, आवुसो, देही’’ति। ‘‘मा खो तुम्हे, भन्ते, ‘अयं दलिद्दो कम्मकारो’ति थोकं थोकं पटिग्गण्हित्थ। पहूतं मे खादनीयं भोजनीयं पटियत्तं।
पटिग्गण्हथ, भन्ते, यावदत्थ’’न्ति। ‘‘न खो मयं, आवुसो, एतंकारणा थोकं थोकं पटिग्गण्हाम। अपिच, मयं कालस्सेव पिण्डाय चरित्वा भुञ्जिम्हा; तेन मयं थोकं थोकं पटिग्गण्हामा’’ति।
अथ खो सो दलिद्दो कम्मकारो उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘कथञ्हि नाम भदन्ता मया निमन्तिता अञ्ञत्र भुञ्जिस्सन्ति! न चाहं पटिबलो यावदत्थं दातु’’न्ति? अस्सोसुं खो भिक्खू तस्स दलिद्दस्स कम्मकारस्स उज्झायन्तस्स खिय्यन्तस्स विपाचेन्तस्स। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खू अञ्ञत्र निमन्तिता अञ्ञत्र भुञ्जिस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर, भिक्खवे, भिक्खू अञ्ञत्र निमन्तिता अञ्ञत्र भुञ्जन्तीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम ते, भिक्खवे, मोघपुरिसा अञ्ञत्र निमन्तिता अञ्ञत्र भुञ्जिस्सन्ति! नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘परम्परभोजने पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२२२. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु गिलानो होति। अञ्ञतरो भिक्खु पिण्डपातं आदाय येन सो भिक्खु तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘भुञ्जाहि, आवुसो’’ति। ‘‘अलं, आवुसो, अत्थि मे भत्तपच्चासा’’ति। तस्स भिक्खुनो पिण्डपातो उस्सूरे उस्सूरेन (क॰) आहरीयित्थ। सो भिक्खु न चित्तरूपं भुञ्जि। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, गिलानेन भिक्खुना परम्परभोजनं भुञ्जितुं। एवञ्च पन , भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘परम्परभोजने, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो। गिलानसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२२३. तेन खो पन समयेन मनुस्सा चीवरदानसमये सचीवरभत्तं पटियादेत्वा पटियादापेत्वा (इतिपि) भिक्खू निमन्तेन्ति – ‘‘भोजेत्वा चीवरेन अच्छादेस्सामा’’ति। भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता नाधिवासेन्ति – ‘‘पटिक्खित्तं भगवता परम्परभोजन’’न्ति। चीवरं परित्तं उप्पज्जति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, चीवरदानसमये परम्परभोजनं भुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘परम्परभोजने, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो। गिलानसमयो, चीवरदानसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२२४. तेन खो पन समयेन मनुस्सा चीवरकारके भिक्खू भत्तेन निमन्तेन्ति। भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता नाधिवासेन्ति – ‘‘पटिक्खित्तं भगवता परम्परभोजन’’न्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, चीवरकारसमये परम्परभोजनं भुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२२५. ‘‘परम्परभोजने, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो। गिलानसमयो, चीवरदानसमयो, चीवरकारसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२२६. अथ खो भगवा पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय आयस्मता आनन्देन पच्छासमणेन येन अञ्ञतरं कुलं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि। अथ खो ते मनुस्सा भगवतो च आयस्मतो च आनन्दस्स भोजनं अदंसु। आयस्मा आनन्दो कुक्कुच्चायन्तो न पटिग्गण्हाति। ‘‘गण्हाहि पतिगण्हाहि (सी॰), आनन्दा’’ति। ‘‘अलं, भगवा , अत्थि मे भत्तपच्चासा’’ति। ‘‘तेनहानन्द, विकप्पेत्वा गण्हाही’’ति। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, विकप्पेत्वा भत्तपच्चासं विकप्पेत्वा (स्या॰) परम्परभोजनं भुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, विकप्पेतब्बं – ‘मय्हं भत्तपच्चासं इत्थन्नामस्स दम्मी’’’ति।
२२७. परम्परभोजनं नाम पञ्चन्नं भोजनानं अञ्ञतरेन भोजनेन निमन्तितो, तं ठपेत्वा अञ्ञं पञ्चन्नं भोजनानं अञ्ञतरं भोजनं भुञ्जति, एतं परम्परभोजनं नाम।
अञ्ञत्र समयाति ठपेत्वा समयं।
गिलानसमयो नाम न सक्कोति एकासने निसिन्नो यावदत्थं भुञ्जितुं। ‘‘गिलानसमयो’’ति भुञ्जितब्बं।
चीवरदानसमयो नाम अनत्थते कथिने वस्सानस्स पच्छिमो मासो, अत्थते कथिने पञ्च मासा। ‘‘चीवरदानसमयो’’ति भुञ्जितब्बं।
चीवरकारसमयो नाम चीवरे कयिरमाने। ‘‘चीवरकारसमयो’’ति भुञ्जितब्बं।
‘‘अञ्ञत्र समया भुञ्जिस्सामी’’ति पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति पाचित्तियस्स।
२२८. परम्परभोजने परम्परभोजनसञ्ञी, अञ्ञत्र समया, भुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। परम्परभोजने वेमतिको, अञ्ञत्र समया, भुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। परम्परभोजने नपरम्परभोजनसञ्ञी, अञ्ञत्र समया, भुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
नपरम्परभोजने परम्परभोजनसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। नपरम्परभोजने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। नपरम्परभोजने नपरम्परभोजनसञ्ञी, अनापत्ति।
२२९. अनापत्ति समये, विकप्पेत्वा भुञ्जति, द्वे तयो निमन्तने एकतो भुञ्जति, निमन्तनपटिपाटिया भुञ्जति, सकलेन गामेन निमन्तितो तस्मिं गामे यत्थ कत्थचि भुञ्जति , सकलेन पूगेन निमन्तितो तस्मिं पूगे यत्थ कत्थचि भुञ्जति, निमन्तियमानो भिक्खं गहेस्सामीति भणति, निच्चभत्ते, सलाकभत्ते, पक्खिके, उपोसथिके, पाटिपदिके, पञ्च भोजनानि ठपेत्वा सब्बत्थ अनापत्ति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
परम्परभोजनसिक्खापदं निट्ठितं ततियं।
४. काणमातुसिक्खापदं
२३०. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन काणमाता उपासिका सद्धा होति पसन्ना। काणा गामके अञ्ञतरस्स पुरिसस्स दिन्ना होति। अथ खो काणा मातुघरं अगमासि केनचिदेव करणीयेन। अथ खो काणाय सामिको काणाय सन्तिके दूतं पाहेसि – ‘‘आगच्छतु काणा, इच्छामि काणाय आगत’’न्ति। अथ खो काणमाता उपासिका ‘‘किस्मिं विय रित्तहत्थं गन्तु’’न्ति पूवं पूपं (ण्वादि) पचि। पक्के पूवे अञ्ञतरो पिण्डचारिको भिक्खु काणमाताय उपासिकाय निवेसनं पाविसि। अथ खो काणमाता उपासिका तस्स भिक्खुनो पूवं दापेसि। सो निक्खमित्वा अञ्ञस्स आचिक्खि। तस्सपि पूवं दापेसि। सोपि निक्खमित्वा अञ्ञस्स आचिक्खि। तस्सपि पूवं दापेसि। यथापटियत्तं पूवं परिक्खयं अगमासि। दुतियम्पि खो काणाय सामिको काणाय सन्तिके दूतं पाहेसि – ‘‘आगच्छतु काणा, इच्छामि काणाय आगत’’न्ति। दुतियम्पि खो काणमाता उपासिका ‘‘किस्मिं विय रित्तहत्तं गन्तु’’न्ति पूवं पचि। पक्के पूवे अञ्ञतरो पिण्डचारिको भिक्खु काणमाताय उपासिकाय निवेसनं पाविसि। अथ खो काणमाता उपासिका तस्स भिक्खुनो पूवं दापेसि। सो निक्खमित्वा अञ्ञस्स आचिक्खि। तस्सपि पूवं दापेसि। सोपि निक्खमित्वा अञ्ञस्स आचिक्खि। तस्सपि पूवं दापेसि। यथापटियत्तं पूवं परिक्खयं अगमासि। ततियम्पि खो काणाय सामिको काणाय सन्तिके दूतं पाहेसि – ‘‘आगच्छतु काणा, इच्छामि काणाय आगतं। सचे काणा नागच्छिस्सति, अहं अञ्ञं पजापतिं आनेस्सामी’’ति। ततियम्पि खो काणमाता उपासिका किस्मिं विय रित्तहत्थं गन्तुन्ति पूवं पचि। पक्के पूवे अञ्ञतरो पिण्डचारिको भिक्खु काणमाताय उपासिकाय निवेसनं पाविसि। अथ खो काणमाता उपासिका तस्स भिक्खुनो पूवं दापेसि। सो निक्खमित्वा अञ्ञस्स आचिक्खि। तस्सपि पूवं दापेसि। सोपि निक्खमित्वा अञ्ञस्स आचिक्खि। तस्सपि पूवं दापेसि। यथापटियत्तं पूवं परिक्खयं अगमासि। अथ खो काणाय सामिको अञ्ञं पजापतिं आनेसि।
अस्सोसि खो काणा – ‘‘तेन किर पुरिसेन अञ्ञा पजापति आनीता’’ति। सा रोदन्ती अट्ठासि। अथ खो भगवा पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय येन काणमाताय उपासिकाय निवेसनं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि। अथ खो काणमाता उपासिका येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नं खो काणमातरं उपासिकं भगवा एतदवोच – ‘‘किस्सायं काणा रोदती’’ति? अथ खो काणमाता उपासिका भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। अथ खो भगवा काणमातरं उपासिकं धम्मिया कथाय सन्दस्सेत्वा समादपेत्वा समुत्तेजेत्वा सम्पहंसेत्वा उट्ठायासना पक्कामि।
२३१. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो सत्थो राजगहा पटियालोकं गन्तुकामो होति। अञ्ञतरो पिण्डचारिको भिक्खु तं सत्थं पिण्डाय पाविसि। अञ्ञतरो उपासको तस्स भिक्खुनो सत्तुं दापेसि। सो निक्खमित्वा अञ्ञस्स आचिक्खि। तस्सपि सत्तुं दापेसि। सो निक्खमित्वा अञ्ञस्स आचिक्खि। तस्सपि सत्तुं दापेसि। यथापटियत्तं पाथेय्यं परिक्खयं अगमासि । अथ खो सो उपासको ते मनुस्से एतदवोच – ‘‘अज्जण्हो, अय्या, आगमेथ, यथापटियत्तं पाथेय्यं अय्यानं दिन्नं। पाथेय्यं पटियादेस्सामी’’ति। ‘‘नाय्यो नाय्य (स्या॰) सक्का आगमेतुं, पयातो सत्थो’’ति अगमंसु। अथ खो तस्स उपासकस्स पाथेय्यं पटियादेत्वा पच्छा गच्छन्तस्स चोरा अच्छिन्दिंसु। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया न मत्तं जानित्वा पटिग्गहेस्सन्ति! अयं इमेसं दत्वा पच्छा गच्छन्तो चोरेहि अच्छिन्नो’’ति। अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। अथ खो ते भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, भिक्खवे, भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञपेस्सामि दस अत्थवसे पटिच्च – सङ्घसुट्ठुताय, सङ्घफासुताय…पे॰… विनयानुग्गहाय। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२३२. ‘‘भिक्खुं पनेव कुलं उपगतं पूवेहि वा मन्थेहि वा अभिहट्ठुं पवारेय्य, आकङ्खमानेन भिक्खुना द्वत्तिपत्तपूरा पटिग्गहेतब्बा ततो चे उत्तरि पटिग्गण्हेय्य पाचित्तियं। द्वत्तिपत्तपूरे पटिग्गहेत्वा ततो नीहरित्वा भिक्खूहि सद्धिं संविभजितब्बं। अयं तत्थ सामीची’’ति।
२३३. भिक्खुं पनेव कुलं उपगतन्ति कुलं नाम चत्तारि कुलानि – खत्तियकुलं, ब्राह्मणकुलं, वेस्सकुलं, सुद्दकुलं।
उपगतन्ति तत्थ गतं।
पूवं नाम यंकिञ्चि पहेणकत्थाय पटियत्तं।
मन्थं नाम यंकिञ्चि पाथेय्यत्थाय पटियत्तं।
अभिहट्ठुं पवारेय्याति यावतकं इच्छसि तावतकं गण्हाहीति।
आकङ्खमानेनाति इच्छमानेन।
द्वत्तिपत्तपूरा पटिग्गहेतब्बाति द्वेतयो पत्तपूरा पटिग्गहेतब्बा।
ततो चे उत्तरि पटिगण्हेय्याति ततुत्तरि पटिग्गण्हाति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
द्वत्तिपत्तपूरे पटिग्गहेत्वा ततो निक्खमन्तेन भिक्खुं पस्सित्वा आचिक्खितब्बं – ‘‘अमुत्र मया द्वत्तिपत्तपूरा पटिग्गहिता, मा खो तत्थ पटिग्गण्ही’’ति। सचे पस्सित्वा न आचिक्खति, आपत्ति दुक्कटस्स। सचे आचिक्खिते पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स।
ततो नीहरित्वा भिक्खूहि सद्धिं संविभजितब्बन्ति पटिक्कमनं नीहरित्वा संविभजितब्बं।
अयं तत्थ सामीचीति अयं तत्थ अनुधम्मता।
२३४. अतिरेकद्वत्तिपत्तपूरे अतिरेकसञ्ञी पटिग्गण्हाति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अतिरेकद्वत्तिपत्तपूरे वेमतिको पटिग्गण्हाति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अतिरेकद्वत्तिपत्तपूरे ऊनकसञ्ञी पटिग्गण्हाति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
ऊनकद्वत्तिपत्तपूरे अतिरेकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। ऊनकद्वत्तिपत्तपूरे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। ऊनकद्वत्तिपत्तपूरे ऊनकसञ्ञी, अनापत्ति।
२३५. अनापत्ति द्वत्तिपत्तपूरे पटिग्गण्हाति, ऊनकद्वत्तिपत्तपूरे पटिग्गण्हाति, न पहेणकत्थाय न पाथेय्यत्थाय पटियत्तं देन्ति, पहेणकत्थाय वा पाथेय्यत्थाय वा पटियत्तसेसकं देन्ति, गमने पटिप्पस्सद्धे देन्ति, ञातकानं पवारितानं, अञ्ञस्सत्थाय, अत्तनो धनेन, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
काणमातुसिक्खापदं निट्ठितं चतुत्थं।
५. पठमपवारणासिक्खापदं
२३६. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो ब्राह्मणो भिक्खू निमन्तेत्वा भोजेसि। भिक्खू भुत्तावी पवारिता ञातिकुलानि गन्त्वा एकच्चे भुञ्जिंसु एकच्चे पिण्डपातं आदाय अगमंसु। अथ खो सो ब्राह्मणो पटिविस्सके पटिविसके (योजना) एतदवोच – ‘‘भिक्खू मया अय्या सन्तप्पिता। एथ, तुम्हेपि सन्तप्पेस्सामी’’ति। ते एवमाहंसु – ‘‘किं त्वं, अय्यो अय्य (स्या॰), अम्हे सन्तप्पेस्ससि? येपि तया निमन्तिता तेपि अम्हाकं घरानि आगन्त्वा एकच्चे भुञ्जिंसु एकच्चे पिण्डपातं आदाय अगमंसू’’ति!
अथ खो सो ब्राह्मणो उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘कथञ्हि नाम भदन्ता अम्हाकं घरे भुञ्जित्वा अञ्ञत्र भुञ्जिस्सन्ति! न चाहं पटिबलो यावदत्थं दातु’’न्ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तस्स ब्राह्मणस्स उज्झायन्तस्स खिय्यन्तस्स विपाचेन्तस्स। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खू भुत्तावी पवारिता अञ्ञत्र भुञ्जिस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर, भिक्खवे, भिक्खू भुत्तावी पवारिता अञ्ञत्र भुञ्जन्तीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम ते, भिक्खवे, मोघपुरिसा भुत्तावी पवारिता अञ्ञत्र भुञ्जिस्सन्ति ! नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु भुत्तावी पवारितो खादनीयं वा भोजनीयं वा खादेय्य वा भुञ्जेय्य वा, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२३७. तेन खो पन समयेन भिक्खू गिलानानं भिक्खूनं पणीते पिण्डपाते नीहरन्ति। गिलाना न चित्तरूपं भुञ्जन्ति। तानि भिक्खू छट्टेन्ति। अस्सोसि खो भगवा उच्चासद्दं महासद्दं काकोरवसद्दं। सुत्वान आयस्मन्तं आनन्दं आमन्तेसि – ‘‘किं नु खो सो, आनन्द, उच्चासद्दो महासद्दो काकोरवसद्दो’’ति? अथ खो आयस्मा आनन्दो भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘भुञ्जेय्युं पनानन्द, भिक्खू गिलानातिरित्त’’न्ति। ‘‘न भुञ्जेय्युं, भगवा’’ति। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि भिक्खवे, गिलानस्स च अगिलानस्स च अतिरित्तं भुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, अतिरित्तं कातब्बं – ‘‘अलमेतं सब्ब’’न्ति। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२३८. ‘‘यो पन भिक्खु भुत्तावी पवारितो अनतिरित्तं खादनीयं वा भोजनीयं वा खादेय्य वा भुञ्जेय्य वा, पाचित्तिय’’न्ति।
२३९. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भुत्तावी नाम पञ्चन्नं भोजनानं अञ्ञतरं भोजनं अन्तमसो कुसग्गेनपि भुत्तं होति।
पवारितो नाम असनं पञ्ञायति, भोजनं पञ्ञायति, हत्थपासे ठितो अभिहरति, पटिक्खेपो पञ्ञायति।
अनतिरित्तं नाम अकप्पियकतं होति, अप्पटिग्गहितकतं होति, अनुच्चारितकतं होति , अहत्थपासे कतं होति, अभुत्ताविना कतं होति, भुत्ताविना पवारितेन आसना वुट्ठितेन कतं होति, ‘‘अलमेतं सब्बन्ति अवुत्तं होति, न गिलानातिरित्तं होति’’ – एतं अनतिरित्तं नाम।
अतिरित्तं नाम कप्पियकतं होति, पटिग्गहितकतं होति, उच्चारितकतं होति, हत्थपासे कतं होति, भुत्ताविना कतं होति, भुत्ताविना पवारितेन आसना अवुट्ठितेन कतं होति, ‘‘अलमेतं सब्ब’’न्ति वुत्तं होति, गिलानातिरित्तं होति – एतं अतिरित्तं नाम।
खादनीयं नाम पञ्च भोजनानि – यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं ठपेत्वा अवसेसं खादनीयं नाम।
भोजनीयं नाम पञ्च भोजनानि – ओदनो, कुम्मासो, सत्तु, मच्छो, मंसं।
‘‘खादिस्सामि भुञ्जिस्सामी’’ति पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति पाचित्तियस्स।
२४०. अनतिरित्ते अनतिरित्तसञ्ञी खादनीयं वा भोजनीयं वा खादति वा भुञ्जति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। अनतिरित्ते वेमतिको खादनीयं वा भोजनीयं वा खादति वा भुञ्जति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। अनतिरित्ते अतिरित्तसञ्ञी खादनीयं वा भोजनीयं वा खादति वा भुञ्जति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स।
यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं आहारत्थाय पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति दुक्कटस्स। अतिरित्ते अनतिरित्तसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अतिरित्ते वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अतिरित्ते अतिरित्तसञ्ञी, अनापत्ति।
२४१. अनापत्ति अतिरित्तं कारापेत्वा भुञ्जति, ‘‘अतिरित्तं कारापेत्वा भुञ्जिस्सामी’’ति पटिग्गण्हाति, अञ्ञस्सत्थाय हरन्तो गच्छति, गिलानस्स सेसकं भुञ्जति, यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं सति पच्चये परिभुञ्जति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
पठमपवारणासिक्खापदं निट्ठितं पञ्चमं।
६. दुतियपवारणासिक्खापदं
२४२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन द्वे भिक्खू कोसलेसु जनपदे सावत्थिं अद्धानमग्गप्पटिपन्ना होन्ति। एको भिक्खु अनाचारं आचरति। दुतियो भिक्खु तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘मावुसो, एवरूपमकासि, नेतं कप्पती’’ति। सो तस्मिं उपनन्धि। अथ खो ते भिक्खू सावत्थिं अगमंसु। तेन खो पन समयेन सावत्थियं अञ्ञतरस्स पूगस्स सङ्घभत्तं होति। दुतियो भिक्खु भुत्तावी पवारितो होति। उपनद्धो उपनन्धो (क॰) भिक्खु ञातिकुलं गन्त्वा पिण्डपातं आदाय येन सो भिक्खु तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘भुञ्जाहि, आवुसो’’ति। ‘‘अलं, आवुसो, परिपुण्णोम्ही’’ति। ‘‘सुन्दरो, आवुसो, पिण्डपातो, भुञ्जाही’’ति। अथ खो सो भिक्खु तेन भिक्खुना निप्पीळियमानो तं पिण्डपातं भुञ्जि। उपनद्धो भिक्खु तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘त्वम्पि त्वं हि (स्या॰) नाम, आवुसो, मं वत्तब्बं मञ्ञसि यं त्वं भुत्तावी पवारितो अनतिरित्तं भोजनं भुञ्जसी’’ति। ‘‘ननु, आवुसो, आचिक्खितब्ब’’न्ति। ‘‘ननु, आवुसो, पुच्छितब्ब’’न्ति।
अथ खो सो भिक्खु भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खु भिक्खुं भुत्ताविं पवारितं अनतिरित्तेन भोजनेन अभिहट्ठुं पवारेस्सती’’ ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, भिक्खु, भिक्खुं भुत्ताविं पवारितं अनतिरित्तेन भोजनेन अभिहट्ठुं पवारेसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, भिक्खुं भुत्ताविं पवारितं अनतिरित्तेन भोजनेन अभिहट्ठुं पवारेस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन भिक्खवे इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२४३. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुं भुत्ताविं पवारितं अनतिरित्तेन खादनीयेन वा भोजनीयेन वा अभिहट्ठुं पवारेय्य – ‘हन्द, भिक्खु, खाद वा भुञ्ज वा’ति, जानं आसादनापेक्खो, भुत्तस्मिं, पाचित्तिय’’न्ति।
२४४. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुन्ति अञ्ञं भिक्खुं।
भुत्तावी नाम पञ्चन्नं भोजनानं अञ्ञतरं भोजनं, अन्तमसो कुसग्गेनपि भुत्तं होति।
पवारितो नाम असनं पञ्ञायति, भोजनं पञ्ञायति, हत्थपासे ठितो अभिहरति, पटिक्खेपो पञ्ञायति।
अनतिरित्तं नाम अकप्पियकतं होति, अप्पटिग्गहितकतं होति, अनुच्चारितकतं होति, अहत्थपासे कतं होति, अभुत्ताविना कतं होति, भुत्ताविना पवारितेन आसना वुट्ठितेन कतं होति, ‘‘अलमेतं सब्ब’’न्ति अवुत्तं होति, न गिलानातिरित्तं होति – एतं अनतिरित्तं नाम।
खादनीयं नाम पञ्च भोजनानि – यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं ठपेत्वा अवसेसं खादनीयं नाम।
भोजनीयं नाम पञ्च भोजनानि – ओदनो, कुम्मासो, सत्तु, मच्छो, मंसं।
अभिहट्ठुं पवारेय्याति यावतकं इच्छसि तावतकं गण्हाहीति।
जानाति नाम सामं वा जानाति, अञ्ञे वा तस्स आरोचेन्ति, सो वा आरोचेति।
आसादनापेक्खोति ‘‘इमिना इमं चोदेस्सामि सारेस्सामि पटिचोदेस्सामि पटिसारेस्सामि मङ्कु करिस्सामी’’ति अभिहरति, आपत्ति दुक्कटस्स। तस्स वचनेन ‘‘खादिस्सामि भुञ्जिस्सामी’’ति पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति दुक्कटस्स। भोजनपरियोसाने आपत्ति पाचित्तियस्स।
२४५. पवारिते पवारितसञ्ञी अनतिरित्तेन खादनीयेन वा भोजनीयेन वा अभिहट्ठुं पवारेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। पवारिते वेमतिको अनतिरित्तेन खादनीयेन वा भोजनीयेन वा अभिहट्ठुं पवारेति, आपत्ति दुक्कटस्स। पवारिते अप्पवारितसञ्ञी अनतिरित्तेन खादनीयेन वा भोजनीयेन वा अभिहट्ठुं पवारेति, अनापत्ति। यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं आहारत्थाय अभिहरति, आपत्ति दुक्कटस्स। तस्स वचनेन ‘‘खादिस्सामि भुञ्जिस्सामी’’ति पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति दुक्कटस्स। अप्पवारिते पवारितसञ्ञी , आपत्ति दुक्कटस्स। अप्पवारिते वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अप्पवारिते अप्पवारितसञ्ञी, अनापत्ति।
२४६. अनापत्ति अतिरित्तं कारापेत्वा देति, ‘‘अतिरित्तं कारापेत्वा भुञ्जाही’’ति देति, अञ्ञस्सत्थाय हरन्तो गच्छाहीति देति, गिलानस्स सेसकं देति, ‘‘यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं सति पच्चये परिभुञ्जा’’ति देति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
दुतियपवारणासिक्खापदं निट्ठितं छट्ठं।
७. विकालभोजनसिक्खापदं
२४७. तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे। तेन खो पन समयेन राजगहे गिरग्गसमज्जो होति। सत्तरसवग्गिया भिक्खू गिरग्गसमज्जं दस्सनाय अगमंसु। मनुस्सा सत्तरसवग्गिये भिक्खू पस्सित्वा नहापेत्वा विलिम्पेत्वा भोजेत्वा खादनीयं अदंसु। सत्तरसवग्गिया भिक्खू खादनीयं आदाय आरामं गन्त्वा छब्बग्गिये भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘गण्हाथावुसो, खादनीयं खादथा’’ति। ‘‘कुतो तुम्हेहि, आवुसो, खादनीयं लद्ध’’न्ति? सत्तरसवग्गिया भिक्खू छब्बग्गियानं भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘किं पन तुम्हे, आवुसो, विकाले भोजनं भुञ्जथा’’ति? ‘‘एवमावुसो’’ति। छब्बग्गिया भिक्खू उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम सत्तरसवग्गिया भिक्खू विकाले भोजनं भुञ्जिस्सन्ती’’ति! अथ खो छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसुं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम सत्तरसवग्गिया भिक्खू विकाले भोजनं भुञ्जिस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, विकाले भोजनं भुञ्जथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, विकाले भोजनं भुञ्जिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२४८. यो पन भिक्खु विकाले खादनीयं वा भोजनीयं वा खादेय्य वा भुञ्जेय्य वा, पाचित्तिय’’न्ति।
२४९. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
विकालो नाम मज्झन्हिके वीतिवत्ते याव अरुणुग्गमना।
खादनीयं नाम पञ्च भोजनानि – यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं ठपेत्वा अवसेसं खादनीयं नाम।
भोजनीयं नाम पञ्च भोजनानि – ओदनो, कुम्मासो, सत्तु, मच्छो, मंसं।
‘‘खादिस्सामि भुञ्जिस्सामी’’ति पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति पाचित्तियस्स।
२५०. विकाले विकालसञ्ञी खादनीयं वा भोजनीयं वा खादति वा भुञ्जति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। विकाले वेमतिको खादनीयं वा भोजनीयं वा खादति वा भुञ्जति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। विकाले कालसञ्ञी खादनीयं वा भोजनीयं वा खादति वा भुञ्जति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स।
यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं आहारत्थाय पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति दुक्कटस्स। काले विकालसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। काले वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। काले कालसञ्ञी, अनापत्ति।
२५१. अनापत्ति यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं सति पच्चये परिभुञ्जति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
विकालभोजनसिक्खापदं निट्ठितं सत्तमं।
८. सन्निधिकारकसिक्खापदं
२५२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मतो आनन्दस्स उपज्झायो आयस्मा बेलट्ठसीसो बेलट्ठिसीसो (सी॰) वेळट्ठसीसो (स्या॰) अरञ्ञे विहरति। सो पिण्डाय चरित्वा सुक्खकुरं आरामं हरित्वा सुक्खापेत्वा निक्खिपति। यदा आहारेन अत्थो होति, तदा उदकेन तेमेत्वा तेमेत्वा भुञ्जति, चिरेन गामं पिण्डाय पविसति। भिक्खू आयस्मन्तं बेलट्ठसीसं एतदवोचुं – ‘‘किस्स त्वं, आवुसो, चिरेन गामं पिण्डाय पविससी’’ति? अथ खो आयस्मा बेलट्ठसीसो भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘किं पन त्वं, आवुसो, सन्निधिकारकं भोजनं भुञ्जसी’’ति? ‘‘एवमावुसो’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा बेलट्ठसीसो सन्निधिकारकं भोजनं भुञ्जिस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, बेलट्ठसीस, सन्निधिकारकं भोजनं भुञ्जसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, बेलट्ठसीस, सन्निधिकारकं भोजनं भुञ्जिस्ससि! नेतं, बेलट्ठसीस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२५३. ‘‘यो पन भिक्खु सन्निधिकारकं खादनीयं वा भोजनीयं वा खादेय्य वा भुञ्जेय्य वा, पाचित्तिय’’न्ति।
२५४. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
सन्निधिकारकं नाम अज्ज पटिग्गहितं अपरज्जु खादितं होति।
खादनीयं नाम पञ्च भोजनानि – यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं ठपेत्वा अवसेसं खादनीयं नाम।
भोजनीयं नाम पञ्च भोजनानि – ओदनो, कुम्मासो, सत्तु, मच्छो, मंसं।
‘‘खादिस्सामि भुञ्जिस्सामी’’ति पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति पाचित्तियस्स।
२५५. सन्निधिकारके सन्निधिकारकसञ्ञी खादनीयं वा भोजनीयं वा खादति वा भुञ्जति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। सन्निधिकारके वेमतिको खादनीयं वा भोजनीयं वा खादति वा भुञ्जति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। सन्निधिकारके असन्निधिकारकसञ्ञी खादनीयं वा भोजनीयं वा खादति वा भुञ्जति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स।
यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं आहारत्थाय पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति दुक्कटस्स। असन्निधिकारके सन्निधिकारकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। असन्निधिकारके वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। असन्निधिकारके असन्निधिकारकसञ्ञी, अनापत्ति।
२५६. अनापत्ति यावकालिकं यावकाले निदहित्वा भुञ्जति, यामकालिकं यामे निदहित्वा भुञ्जति, सत्ताहकालिकं सत्ताहं निदहित्वा भुञ्जति, यावजीविकं सति पच्चये परिभुञ्जति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
सन्निधिकारकसिक्खापदं निट्ठितं अट्ठमं।
९. पणीतभोजनसिक्खापदं
२५७. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू पणीतभोजनानि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जन्ति। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया पणीतभोजनानि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जिस्सन्ति! कस्स सम्पन्नं न मनापं, कस्स सादुं न रुच्चती’’ति!! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू पणीतभोजनानि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जिस्सन्ती’’ति …पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, पणीतभोजनानि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा …पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, पणीतभोजनानि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यानि खो पन तानि पणीतभोजनानि, सेय्यथिदं – सप्पि नवनीतं तेलं मधु फाणितं मच्छो मंसं खीरं दधि। यो पन भिक्खु एवरूपानि पणीतभोजनानि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२५८. तेन खो पन समयेन भिक्खू गिलाना होन्ति। गिलानपुच्छका भिक्खू गिलाने भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘कच्चावुसो खमनीयं, कच्चि यापनीय’’न्ति? ‘‘पुब्बे मयं, आवुसो, पणीतभोजनानि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जाम, तेन नो फासु होति; इदानि पन ‘‘भगवता पटिक्खित्त’’न्ति कुक्कुच्चायन्ता न विञ्ञापेम, तेन नो न फासु होती’’ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, गिलानेन भिक्खुना पणीतभोजनानि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२५९. ‘‘यानि खो पन तानि पणीतभोजनानि, सेय्यथिदं – सप्पि नवनीतं तेलं मधु फाणितं मच्छो मंसं खीरं दधि। यो पन भिक्खु एवरूपानि पणीतभोजनानि अगिलानो अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
२६०. यानि खो पन तानि पणीतभोजनानीति सप्पि नाम गोसप्पि वा अजिकासप्पि वा महिंससप्पि वा, येसं मंसं कप्पति तेसं सप्पि।
नवनीतं नाम तेसञ्ञेव नवनीतं।
तेलं नाम तिलतेलं सासपतेलं मधुकतेलं एरण्डतेलं वसातेलं।
मधु नाम मक्खिकामधु ।
फाणितं नाम उच्छुम्हा निब्बत्तं।
मच्छो नाम उदको उदकचरो (स्या॰ क॰) वुच्चति।
मंसं नाम येसं मंसं कप्पति, तेसं मंसं।
खीरं नाम गोखीरं वा अजिकाखीरं वा महिंसखीरं वा, येसं मंसं कप्पति, तेसं खीरं।
दधि नाम तेसञ्ञेव दधि।
यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
एवरूपानि पणीतभोजनानीति तथारूपानि पणीतभोजनानि।
अगिलानो नाम यस्स विना पणीतभोजनानि फासु होति।
गिलानो नाम यस्स विना पणीतभोजनानि न फासु होति।
अगिलानो अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेति, पयोगे पयोगे पयोगे (क॰) दुक्कटं। पटिलाभेन ‘‘भुञ्जिस्सामी’’ति पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति पाचित्तियस्स।
२६१. अगिलानो अगिलानसञ्ञी पणीतभोजनानि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अगिलानो वेमतिको पणीतभोजनानि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अगिलानो गिलानसञ्ञी पणीतभोजनानि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
गिलानो अगिलानसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। गिलानो वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। गिलानो गिलानसञ्ञी अनापत्ति।
२६२. अनापत्ति गिलानस्स, गिलानो हुत्वा विञ्ञापेत्वा अगिलानो भुञ्जति, गिलानस्स सेसकं भुञ्जति, ञातकानं पवारितानं अञ्ञस्सत्थाय अत्तनो धनेन, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
पणीतभोजनसिक्खापदं निट्ठितं नवमं।
१०. दन्तपोनसिक्खापदं
२६३. तेन समयेन बुद्धो भगवा वेसालियं विहरति महावने कूटागारसालायं। तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सब्बपंसुकूलिको सुसाने विहरति। सो मनुस्सेहि दिय्यमानं न इच्छति पटिग्गहेतुं, सुसानेपि रुक्खमूलेपि उम्मारेपि अय्यवोसाटितकानि सामं गहेत्वा परिभुञ्जति भुञ्जति (स्या॰)। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम अयं भिक्खु अम्हाकं अय्यवोसाटितकानि सामं गहेत्वा परिभुञ्जिस्सति! थेरोयं भिक्खु वठरो मनुस्समंसं मञ्ञे खादती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खु अदिन्नं मुखद्वारं आहारं आहरिस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, भिक्खु, अदिन्नं मुखद्वारं आहारं आहरसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, अदिन्नं मुखद्वारं आहारं आहरिस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु अदिन्नं मुखद्वारं आहारं आहरेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२६४. तेन खो पन समयेन भिक्खू उदकदन्तपोने उदकदन्तपोणे (स्या॰ क॰) कुक्कुच्चायन्ति । भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, उदकदन्तपोनं सामं गहेत्वा परिभुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२६५. ‘‘यो पन भिक्खु अदिन्नं मुखद्वारं आहारं आहरेय्य, अञ्ञत्र उदकदन्तपोना, पाचित्तिय’’न्ति।
२६६. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
अदिन्नं नाम अप्पटिग्गहितकं वुच्चति।
दिन्नं नाम कायेन वा कायपटिबद्धेन वा निस्सग्गियेन वा देन्ते हत्थपासे ठितो कायेन वा कायपटिबद्धेन वा पटिग्गण्हाति, एतं दिन्नं नाम।
आहारो नाम उदकदन्तपोनं ठपेत्वा यंकिञ्चि अज्झोहरणीयं, एसो आहारो नाम।
अञ्ञत्र उदकदन्तपोनाति ठपेत्वा उदकदन्तपोनं।
‘‘खादिस्सामि भुञ्जिस्सामी’’ति गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति पाचित्तियस्स।
२६७. अप्पटिग्गहितके अप्पटिग्गहितकसञ्ञी अदिन्नं मुखद्वारं आहारं आहारेति, अञ्ञत्र उदकदन्तपोना, आपत्ति पाचित्तियस्स। अप्पटिग्गहितके वेमतिको अदिन्नं मुखद्वारं आहारं आहारेति, अञ्ञत्र उदकदन्तपोना, आपत्ति पाचित्तियस्स। अप्पटिग्गहितके पटिग्गहितकसञ्ञी अदिन्नं मुखद्वारं आहारं आहारेति, अञ्ञत्र उदकदन्तपोना, आपत्ति पाचित्तियस्स।
पटिग्गहितके अप्पटिग्गहितकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। पटिग्गहितके वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। पटिग्गहितके पटिग्गहितकसञ्ञी, अनापत्ति।
२६८. अनापत्ति उदकदन्तपोने, चत्तारि महाविकतानि सति पच्चये असति कप्पियकारके सामं गहेत्वा परिभुञ्जति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
दन्तपोनसिक्खापदं निट्ठितं दसमं।
भोजनवग्गो चतुत्थो।
तस्सुद्दानं –
पिण्डो गणं परं पूवं, द्वे च वुत्ता पवारणा।
विकाले सन्निधी खीरं, दन्तपोनेन ते दसाति॥
५. अचेलकवग्गो
१. अचेलकसिक्खापदं
२६९. तेन समयेन बुद्धो भगवा वेसालियं विहरति महावने कूटागारसालायं। तेन खो पन समयेन सङ्घस्स खादनीयं उस्सन्नं होति। अथ खो आयस्मा आनन्दो भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। ‘‘तेनहानन्द, विघासादानं पूवं देही’’ति। ‘‘एवं भन्ते’’ति खो आयस्मा आनन्दो भगवतो पटिस्सुणित्वा विघासादे पटिपाटिया निसीदापेत्वा एकेकं पूवं देन्तो अञ्ञतरिस्सा परिब्बाजिकाय एकं मञ्ञमानो द्वे पूवे अदासि। सामन्ता परिब्बाजिकायो तं परिब्बाजिकं एतदवोचुं – ‘‘जारो ते एसो समणो’’ति। ‘‘न मे सो समणो जारो, एकं मञ्ञमानो द्वे पूवे अदासी’’ति। दुतियम्पि खो…पे॰… ततियम्पि खो आयस्मा आनन्दो एकेकं पूवं देन्तो तस्सायेव परिब्बाजिकाय एकं मञ्ञमानो द्वे पूवे अदासि। सामन्ता परिब्बाजिकायो तं परिब्बाजिकं एतदवोचुं – ‘‘जारो ते एसो समणो’’ति। ‘‘न मे सो समणो जारो, एकं मञ्ञमानो द्वे पूवे अदासी’’ति। ‘‘जारो न जारो’’ति भण्डिंसु। अञ्ञतरोपि आजीवको परिवेसनं अगमासि। अञ्ञतरो भिक्खु पहूतेन सप्पिना ओदनं मद्दित्वा तस्स आजीवकस्स महन्तं पिण्डं अदासि। अथ खो सो आजीवको तं पिण्डं आदाय अगमासि। अञ्ञतरो आजीवको तं आजीवकं एतदवोच – ‘‘कुतो तया, आवुसो, पिण्डो लद्धो’’ति? ‘‘तस्सावुसो, समणस्स गोतमस्स मुण्डगहपतिकस्स परिवेसनाय लद्धो’’ति।
अस्सोसुं खो उपासका तेसं आजीवकानं इमं कथासल्लापं। अथ खो ते उपासका येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदिंसु। एकमन्तं निसिन्ना खो ते उपासका भगवन्तं एतदवोचुं – ‘‘इमे, भन्ते, तित्थिया अवण्णकामा बुद्धस्स अवण्णकामा धम्मस्स अवण्णकामा सङ्घस्स। साधु, भन्ते, अय्या तित्थियानं सहत्था न ददेय्यु’’न्ति। अथ खो भगवा ते उपासके धम्मिया कथाय सन्दस्सेसि समादपेसि समुत्तेजेसि सम्पहंसेसि। अथ खो ते उपासका भगवता धम्मिया कथाय सन्दस्सिता समादपिता समुत्तेजिता सम्पहंसिता उट्ठायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कमिंसु। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, भिक्खवे, भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञपेस्सामि दस अत्थवसे पटिच्च – सङ्घसुट्ठुताय, सङ्घफासुताय …पे॰… सद्धम्मट्ठितिया, विनयानुग्गहाय। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२७०. ‘‘यो पन भिक्खु अचेलकस्स वा परिब्बाजकस्स वा परिब्बाजिकाय वा सहत्था खादनीयं वा भोजनीयं वा ददेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
२७१. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
अचेलको नाम यो कोचि परिब्बाजकसमापन्नो नग्गो।
परिब्बाजको नाम भिक्खुञ्च सामणेरञ्च ठपेत्वा यो कोचि परिब्बाजकसमापन्नो।
परिब्बाजिका नाम भिक्खुनिञ्च सिक्खमानञ्च सामणेरिञ्च ठपेत्वा या काचि परिब्बाजिकसमापन्ना।
खादनीयं नाम पञ्च भोजनानि – उदकदन्तपोनं ठपेत्वा अवसेसं खादनीयं नाम।
भोजनीयं नाम पञ्च भोजनानि – ओदनो, कुम्मासो, सत्तु, मच्छो, मंसं।
ददेय्याति कायेन वा कायपटिबद्धेन वा निस्सग्गियेन वा देति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
२७२. तित्थिये तित्थियसञ्ञी सहत्था खादनीयं वा भोजनीयं वा देति, आपत्ति पाचित्तियस्स। तित्थिये वेमतिको सहत्था खादनीयं वा भोजनीयं वा देति, आपत्ति पाचित्तियस्स। तित्थिये अतित्थियसञ्ञी सहत्था खादनीयं वा भोजनीयं वा देति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
उदकदन्तपोनं देति, आपत्ति दुक्कटस्स। अतित्थिये तित्थियसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अतित्थिये वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अतित्थिये अतित्थियसञ्ञी, अनापत्ति।
२७३. अनापत्ति दापेति न देति, उपनिक्खिपित्वा देति, बाहिरालेपं देति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
अचेलकसिक्खापदं निट्ठितं पठमं।
२. उय्योजनसिक्खापदं
२७४. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो भातुनो सद्धिविहारिकं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘एहावुसो, गामं पिण्डाय पविसिस्सामा’’ति। तस्स अदापेत्वा उय्योजेसि – ‘‘गच्छावुसो, न मे तया सद्धिं कथा वा निसज्जा वा फासु होति, एककस्स मे कथा वा निसज्जा वा फासु होती’’ति। अथ खो सो भिक्खु उपकट्ठे काले नासक्खि पिण्डाय चरितुं, पटिक्कमनेपि भत्तविस्सग्गं न सम्भावेसि, छिन्नभत्तो अहोसि। अथ खो सो भिक्खु आरामं गन्त्वा भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो भिक्खुं – ‘एहावुसो, गामं पिण्डाय पविसिस्सामा’ति तस्स अदापेत्वा उय्योजेस्सती’’ति …पे॰… सच्चं किर त्वं, उपनन्द, भिक्खुं – ‘‘एहावुसो, गामं पिण्डाय पविसिस्सामा’’ति तस्स अदापेत्वा उय्योजेसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, भिक्खुं – ‘‘एहावुसो, गामं पिण्डाय पविसिस्सामा’’ति तस्स अदापेत्वा उय्योजेस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे , इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२७५. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुं – ‘‘एहावुसो, गामं वा निगमं वा पिण्डाय पविसिस्सामा’ति तस्स दापेत्वा वा अदापेत्वा वा उय्योजेय्य – ‘गच्छावुसो, न मे तया सद्धिं कथा वा निसज्जा वा फासु होति, एककस्स मे कथा वा निसज्जा वा फासु होती’ति, एतदेव पच्चयं करित्वा अनञ्ञं, पाचित्तिय’’न्ति।
२७६. यो पनाति यो, यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुन्ति अञ्ञं भिक्खुं।
एहावुसो, गामं वा निगमं वाति गामोपि निगमोपि नगरम्पि, गामो चेव निगमो च।
तस्स दापेत्वाति यागुं वा भत्तं वा खादनीयं वा भोजनीयं वा दापेत्वा।
अदापेत्वाति न किञ्चि दापेत्वा।
उय्योजेय्याति मातुगामेन सद्धिं हसितुकामो कीळितुकामो रहो निसीदितुकामो अनाचारं आचरितुकामो एवं वदेति – ‘‘गच्छावुसो, न मे तया सद्धिं कथा वा निसज्जा वा फासु होति, एककस्स मे कथा वा निसज्जा वा फासु होती’’ति उय्योजेति, आपत्ति दुक्कटस्स। दस्सनूपचारं वा सवनूपचारं वा विजहन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स। विजहिते, आपत्ति पाचित्तियस्स।
एतदेव पच्चयं करित्वा अनञ्ञन्ति न अञ्ञो कोचि पच्चयो होति उय्योजेतुं।
२७७. उपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी उय्योजेति, आपत्ति पाचित्तियस्स । उपसम्पन्ने वेमतिको उय्योजेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी उय्योजेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
कलिसासनं आरोपेति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्नं उय्योजेति, आपत्ति दुक्कटस्स। कलिसासनं आरोपेति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
२७८. अनापत्ति ‘‘उभो एकतो न यापेस्सामा’’ति उय्योजेति, ‘‘महग्घं भण्डं पस्सित्वा लोभधम्मं उप्पादेस्सती’’ति उय्योजेति, ‘‘मातुगामं पस्सित्वा अनभिरतिं उप्पादेस्सती’’ति उय्योजेति, ‘‘गिलानस्स वा ओहिय्यकस्स वा विहारपालस्स वा यागुं वा भत्तं वा खादनीयं वा भोजनीयं वा नीहरा’’ति उय्योजेति, न अनाचारं आचरितुकामो, सति करणीये उय्योजेति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
उय्योजनसिक्खापदं निट्ठितं दुतियं।
३. सभोजनसिक्खापदं
२७९. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो सहायकस्स घरं गन्त्वा तस्स पजापतिया सद्धिं सयनिघरे सयनीघरे (स्या॰) निसज्जं कप्पेसि। अथ खो सो पुरिसो येनायस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो सो पुरिसो पजापतिं एतदवोच – ‘‘ददेहाय्यस्स भिक्ख’’न्ति। अथ खो सा इत्थी आयस्मतो उपनन्दस्स सक्यपुत्तस्स भिक्खं अदासि। अथ खो सो पुरिसो आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं एतदवोच – ‘‘गच्छथ, भन्ते, यतो अय्यस्स भिक्खा दिन्ना’’ति। अथ खो सा इत्थी सल्लक्खेत्वा – ‘‘परियुट्ठितो अयं पुरिसो’’ति, आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं एतदवोच – ‘‘निसीदथ, भन्ते, मा अगमित्था’’ति। दुतियम्पि खो सो पुरिसो…पे॰… ततियम्पि खो सो पुरिसो आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं एतदवोच – ‘‘गच्छथ, भन्ते, यतो अय्यस्स भिक्खा दिन्ना’’ति। ततियम्पि खो सा इत्थी आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं एतदवोच – ‘‘निसीदथ, भन्ते, मा अगमित्था’’ति।
अथ खो सो पुरिसो निक्खमित्वा भिक्खू उज्झापेसि – ‘‘अयं, भन्ते, अय्यो उपनन्दो मय्हं पजापतिया सद्धिं सयनिघरे निसिन्नो। सो मया उय्योजीयमानो न इच्छति गन्तुं। बहुकिच्चा मयं बहुकरणीया’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो सभोजने कुले अनुपखज्ज निसज्जं कप्पेस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, उपनन्द, सभोजने कुले अनुपखज्ज निसज्जं कप्पेसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, सभोजने कुले अनुपखज्ज निसज्जं कप्पेस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२८०. ‘‘यो पन भिक्खु सभोजने कुले अनुपखज्ज निसज्जं कप्पेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
२८१. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
सभोजनं नाम कुलं इत्थी चेव होति पुरिसो च, इत्थी च पुरिसो च उभो अनिक्खन्ता होन्ति, उभो अवीतरागा।
अनुपखज्जाति अनुपविसित्वा।
निसज्जं कप्पेय्याति महल्लके घरे पिट्ठसङ्घाटस्स पिट्ठिसङ्घाटस्स (स्या॰) हत्थपासं विजहित्वा निसीदति, आपत्ति पाचित्तियस्स। खुद्दके घरे पिट्ठिवंसं अतिक्कमित्वा निसीदति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
२८२. सयनिघरे सयनिघरसञ्ञी सभोजने कुले अनुपखज्ज निसज्जं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। सयनिघरे वेमतिको सभोजने कुले अनुपखज्ज निसज्जं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। सयनिघरे नसयनिघरसञ्ञी सभोजने कुले अनुपखज्ज निसज्जं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
नसयनिघरे सयनिघरसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। नसयनिघरे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। नसयनिघरे नसयनिघरसञ्ञी, अनापत्ति।
२८३. अनापत्ति महल्लके घरे पिट्ठसङ्घाटस्स हत्थपासं अविजहित्वा निसीदति, खुद्दके घरे पिट्ठिवंसं अनतिक्कमित्वा निसीदति, भिक्खु दुतियो होति, उभो निक्खन्ता होन्ति, उभो वीतरागा, नसयनिघरे, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
सभोजनसिक्खापदं निट्ठितं ततियं।
४. रहोपटिच्छन्नसिक्खापदं
२८४. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो सहायकस्स घरं गन्त्वा तस्स पजापतिया सद्धिं रहो पटिच्छन्ने आसने निसज्जं कप्पेसि। अथ खो सो पुरिसो उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘कथञ्हि नाम अय्यो उपनन्दो मय्हं पजापतिया सद्धिं रहो पटिच्छन्ने आसने निसज्जं कप्पेस्सती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तस्स पुरिसस्स उज्झायन्तस्स खिय्यन्तस्स विपाचेन्तस्स। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – कथञ्हि नाम आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो मातुगामेन सद्धिं रहो पटिच्छन्ने आसने निसज्जं कप्पेस्सतीति…पे॰… सच्चं किर त्वं, उपनन्द, मातुगामेन सद्धिं रहो पटिच्छन्ने आसने निसज्जं कप्पेसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, मातुगामेन सद्धिं रहो पटिच्छन्ने आसने निसज्जं कप्पेस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२८५. ‘‘यो पन भिक्खु मातुगामेन सद्धिं रहो पटिच्छन्ने आसने निसज्जं कप्पेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
२८६. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
मातुगामो नाम मनुस्सित्थी, न यक्खी न पेती न तिरच्छानगता, अन्तमसो तदहुजातापि दारिका, पगेव महत्तरी।
सद्धिन्ति एकतो।
पाचि॰ २००,२९१; पारा॰ ४४५,४५४ रहो नाम चक्खुस्स रहो सोतस्स रहो। चक्खुस्स रहो नाम न सक्का होति अक्खिं वा निखणीयमाने भमुकं वा उक्खिपीयमाने सीसं वा उक्खिपीयमाने पस्सितुं। सोतस्स रहो नाम न सक्का होति पकतिकथा सोतुं।
पारा॰ ४४५ पटिच्छन्नं नाम आसनं कुट्टेन कुड्डेन (सी॰ स्या॰) वा कवाटेन वा किलञ्जेन वा साणिपाकारेन वा रुक्खेन वा थम्भेन वा कोत्थळिया कोट्ठळिया (सी॰ स्या॰) कोत्थळिकाय (क॰) वा, येन केनचि पटिच्छन्नं होति।
निसज्जं कप्पेय्याति मातुगामे निसिन्ने भिक्खु उपनिसिन्नो वा होति उपनिपन्नो वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। भिक्खु निसिन्ने मातुगामो उपनिसिन्नो वा होति उपनिपन्नो वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। उभो वा निसिन्ना होन्ति उभो वा निपन्ना, आपत्ति पाचित्तियस्स।
२८७. मातुगामे मातुगामसञ्ञी रहो पटिच्छन्ने आसने निसज्जं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। मातुगामे वेमतिको रहो पटिच्छन्ने आसने निसज्जं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। मातुगामे अमातुगामसञ्ञी रहो पटिच्छन्ने आसने निसज्जं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
यक्खिया वा पेतिया वा पण्डकेन वा तिरच्छानगताय वा मनुस्सविग्गहित्थिया वा सद्धिं रहो पटिच्छन्ने आसने निसज्जं कप्पेति, आपत्ति दुक्कटस्स। अमातुगामे मातुगामसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अमातुगामे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अमातुगामे अमातुगामसञ्ञी, अनापत्ति।
२८८. अनापत्ति यो कोचि विञ्ञू पुरिसो दुतियो होति, तिट्ठति न निसीदति, अरहोपेक्खो, अञ्ञविहितो निसीदति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
रहोपटिच्छन्नसिक्खापदं निट्ठितं चतुत्थं।
५. रहोनिसज्जसिक्खापदं
२८९. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो सहायकस्स घरं गन्त्वा तस्स पजापतिया सद्धिं एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेसि। अथ खो सो पुरिसो उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘कथञ्हि नाम अय्यो उपनन्दो मय्हं पजापतिया सद्धिं एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेस्सती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तस्स पुरिसस्स उज्झायन्तस्स खिय्यन्तस्स विपाचेन्तस्स। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो मातुगामेन सद्धिं एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, उपनन्द, मातुगामेन सद्धिं एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, मातुगामेन सद्धिं एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पासादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२९०. ‘‘यो पन भिक्खु मातुगामेन सद्धिं एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
२९१. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
मातुगामो नाम मनुस्सित्थी, न यक्खी न पेती न तिरच्छानगता, विञ्ञू पटिबला सुभासितदुब्भासितं दुट्ठुल्लादुट्ठुल्लं आजानितुं।
सद्धिन्ति एकतो।
एको एकायाति भिक्खु चेव होति मातुगामो च।
पाचि॰ २००,२८६; पारा॰ ४४५,४५४ रहो नाम चक्खुस्स रहो, सोतस्स रहो। चक्खुस्स रहो नाम न सक्का होति अक्खिं वा निखणीयमाने भमुकं वा उक्खिपीयमाने सीसं वा उक्खिपीयमाने पस्सितुं। सोतस्स रहो नाम न सक्का होति पकतिकथा सोतुं।
निसज्जं कप्पेय्याति मातुगामे निसिन्ने भिक्खु उपनिसिन्नो वा होति उपनिपन्नो वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। भिक्खु निसिन्ने मातुगामो उपनिसिन्नो वा होति उपनिपन्नो वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। उभो वा निसिन्ना होन्ति उभो वा निपन्ना, आपत्ति पाचित्तियस्स।
२९२. मातुगामे मातुगामसञ्ञी एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। मातुगामे वेमतिको एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। मातुगामे अमातुगामसञ्ञी एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
यक्खिया वा पेतिया वा पण्डकेन वा तिरच्छानगतमनुस्सविग्गहित्थिया वा तिरच्छानगताय वा मनुस्सविग्गहित्थिया वा (क॰) सद्धिं एको एकाय रहो निसज्जं कप्पेति, आपत्ति दुक्कटस्स। अमातुगामे मातुगामसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अमातुगामे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अमातुगामे अमातुगामसञ्ञी, अनापत्ति।
२९३. अनापत्ति यो कोचि विञ्ञू पुरिसो दुतियो होति, तिट्ठति न निसीदति, अरहोपेक्खो अञ्ञविहितो निसीदति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
रहोनिसज्जसिक्खापदं निट्ठितं पञ्चमं।
६. चारित्तसिक्खापदं
२९४. तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे। तेन खो पन समयेन आयस्मतो उपनन्दस्स सक्यपुत्तस्स उपट्ठाककुलं आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं भत्तेन निमन्तेसि। अञ्ञेपि भिक्खू भत्तेन निमन्तेसि। तेन खो पन समयेन आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो पुरेभत्तं, कुलानि पयिरुपासति। अथ खो ते भिक्खू ते मनुस्से एतदवोचुं – ‘‘देथावुसो भत्त’’न्ति। ‘‘आगमेथ, भन्ते, यावाय्यो उपनन्दो आगच्छती’’ति। दुतियम्पि खो ते भिक्खू…पे॰… ततियम्पि खो ते भिक्खू ते मनुस्से एतदवोचुं – ‘‘देथावुसो, भत्तं; पुरे कालो अतिक्कमती’’ति। ‘‘यम्पि मयं, भन्ते, भत्तं करिम्हा अय्यस्स उपनन्दस्स कारणा। आगमेथ, भन्ते, यावाय्यो उपनन्दो आगच्छती’’ति।
अथ खो आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो पुरेभत्तं कुलानि पयिरुपासित्वा दिवा आगच्छति। भिक्खू न चित्तरूपं भुञ्जिंसु। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो निमन्तितो सभत्तो समानो पुरेभत्तं कुलेसु चारित्तं आपज्जिस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, उपनन्द, निमन्तितो सभत्तो समानो पुरेभत्तं कुलेसु चारित्तं आपज्जसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, निमन्तितो सभत्तो समानो पुरेभत्तं कुलेसु चारित्तं आपज्जिस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु निमन्तितो सभत्तो समानो पुरेभत्तं कुलेसु चारित्तं आपज्जेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२९५. महाव॰ २७७ तेन खो पन समयेन आयस्मतो उपनन्दस्स सक्यपुत्तस्स उपट्ठाककुलं सङ्घस्सत्थाय खादनीयं पाहेसि – ‘‘अय्यस्स उपनन्दस्स दस्सेत्वा सङ्घस्स दातब्ब’’न्ति। तेन खो पन समयेन आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो गामं पिण्डाय पविट्ठो होति। अथ खो ते मनुस्सा आरामं गन्त्वा भिक्खू पुच्छिंसु – ‘‘कहं, भन्ते, अय्यो उपनन्दो’’ति ? ‘‘एसावुसो, आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो गामं पिण्डाय पविट्ठो’’ति। ‘‘इदं, भन्ते, खादनीयं अय्यस्स उपनन्दस्स दस्सेत्वा सङ्घस्स दातब्ब’’न्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, भिक्खवे, पटिग्गहेत्वा निक्खिपथ याव उपनन्दो आगच्छती’’ति।
अथ खो आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो – ‘‘भगवता पटिक्खित्तं पुरेभत्तं कुलेसु चारित्तं आपज्जितु’’न्ति पच्छाभत्तं कुलानि पयिरुपासित्वा दिवा पटिक्कमि, खादनीयं उस्सारियित्थ। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो पच्छाभत्तं कुलेसु चारित्तं आपज्जिस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, उपनन्द, पच्छाभत्तं कुलेसु चारित्तं आपज्जसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, पच्छाभत्तं कुलेसु चारित्तं आपज्जिस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन भिक्खवे इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु निमन्तितो सभत्तो समानो पुरेभत्तं वा पच्छाभत्तं वा कुलेसु चारित्तं आपज्जेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२९६. तेन खो पन समयेन भिक्खू चीवरदानसमये कुक्कुच्चायन्ता कुलानि न पयिरुपासन्ति। चीवरं परित्तं उप्पज्जति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, चीवरदानसमये कुलानि पयिरुपासितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु निमन्तितो सभत्तो समानो पुरेभत्तं वा पच्छाभत्तं वा कुलेसु चारित्तं आपज्जेय्य, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो। चीवरदानसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२९७. तेन खो पन समयेन भिक्खू चीवरकम्मं करोन्ति, अत्थो च होति सूचियापि सुत्तेनपि सत्थकेनपि। भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता कुलानि न पयिरुपासन्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, चीवरकारसमये कुलानि पयिरुपासितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु निमन्तितो सभत्तो समानो पुरेभत्तं वा पच्छाभत्तं वा कुलेसु चारित्तं आपज्जेय्य , अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं । तत्थायं समयो। चीवरदानसमयो, चीवरकारसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
२९८. तेन खो पन समयेन भिक्खू गिलाना होन्ति, अत्थो च होति भेसज्जेहि। भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता कुलानि न पयिरुपासन्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, सन्तं भिक्खुं आपुच्छा कुलानि पयिरुपासितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
२९९. ‘‘यो पन भिक्खु निमन्तितो सभत्तो समानो सन्तं भिक्खुं अनापुच्छा पुरेभत्तं वा पच्छाभत्तं वा कुलेसु चारित्तं आपज्जेय्य, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो। चीवरदानसमयो, चीवरकारसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
३००. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
निमन्तितो नाम पञ्चन्नं भोजनानं अञ्ञतरेन भोजनेन निमन्तितो।
सभत्तो नाम येन निमन्तितो तेन सभत्तो।
सन्तं नाम भिक्खुं सक्का होति आपुच्छा पविसितुं।
असन्तं नाम भिक्खुं न सक्का होति आपुच्छा पविसितुं।
पुरेभत्तं नाम येन निमन्तितो तं अभुत्तावी।
पच्छाभत्तं नाम येन निमन्तितो तं अन्तमसो कुसग्गेनपि अरुणुग्गमनेपि (सी॰) भुत्तं होति।
कुलं नाम चत्तारि कुलानि – खत्तियकुलं, ब्राह्मणकुलं, वेस्सकुलं, सुद्दकुलं।
कुलेसु चारित्तं आपज्जेय्याति अञ्ञस्स घरूपचारं ओक्कमन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स। पठमं पादं उम्मारं अतिक्कामेति, आपत्ति दुक्कटस्स। दुतियं पादं अतिक्कामेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञत्र समयाति ठपेत्वा समयं।
चीवरदानसमयो नाम अनत्थते कथिने वस्सानस्स पच्छिमो मासो, अत्थते कथिने पञ्च मासा।
चीवरकारसमयो नाम चीवरे कयिरमाने।
३०१. निमन्तिते निमन्तितसञ्ञी सन्तं भिक्खुं अनापुच्छा पुरेभत्तं वा पच्छाभत्तं वा कुलेसु चारित्तं आपज्जति, अञ्ञत्र समया, आपत्ति पाचित्तियस्स। निमन्तिते वेमतिको सन्तं भिक्खुं अनापुच्छा पुरेभत्तं वा पच्छाभत्तं वा कुलेसु चारित्तं आपज्जति, अञ्ञत्र समया, आपत्ति पाचित्तियस्स। निमन्तिते अनिमन्तितसञ्ञी सन्तं भिक्खुं अनापुच्छा पुरेभत्तं वा पच्छाभत्तं वा कुलेसु चारित्तं आपज्जति, अञ्ञत्र समया, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अनिमन्तिते निमन्तितसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अनिमन्तिते वेमतिको , आपत्ति दुक्कटस्स। अनिमन्तिते अनिमन्तितसञ्ञी, अनापत्ति।
३०२. अनापत्ति समये, सन्तं भिक्खुं आपुच्छा पविसति, असन्तं भिक्खुं अनापुच्छा पविसति, अञ्ञस्स घरेन मग्गो होति, घरूपचारेन मग्गो होति, अन्तरारामं गच्छति, भिक्खुनुपस्सयं गच्छति, तित्थियसेय्यं गच्छति, पटिक्कमनं गच्छति, भत्तियघरं गच्छति, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
चारित्तसिक्खापदं निट्ठितं छट्ठं।
७. महानामसिक्खापदं
३०३. तेन समयेन बुद्धो भगवा सक्केसु विहरति कपिलवत्थुस्मिं निग्रोधारामे। तेन खो पन समयेन महानामस्स सक्कस्स भेसज्जं उस्सन्नं होति। अथ खो महानामो सक्को येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो महानामो सक्को भगवन्तं एतदवोच – ‘‘इच्छामहं, भन्ते, सङ्घं चतुमासं चतुम्मासं (सी॰) चातुमासं (स्या॰) भेसज्जेन पवारेतु’’न्ति। ‘‘साधु साधु , महानाम! तेन हि त्वं, महानाम, सङ्घं चतुमासं भेसज्जेन पवारेही’’ति। भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता नाधिवासेन्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, चतुमासं भेसज्जप्पच्चयपवारणं सादितुन्ति।
३०४. तेन खो पन समयेन भिक्खू महानामं सक्कं परित्तं भेसज्जं विञ्ञापेन्ति। तथेव महानामस्स सक्कस्स भेसज्जं उस्सन्नं होति। दुतियम्पि खो महानामो सक्को येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो महानामो सक्को भगवन्तं एतदवोच – ‘‘इच्छामहं, भन्ते, सङ्घं अपरम्पि चतुमासं भेसज्जेन पवारेतु’’न्ति। ‘‘साधु साधु, महानाम! तेन हि त्वं, महानाम, सङ्घं अपरम्पि चतुमासं भेसज्जेन पवारेही’’ति। भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता नाधिवासेन्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, पुन पवारणम्पि सादितुन्ति।
३०५. तेन खो पन समयेन भिक्खू महानामं सक्कं परित्तंयेव भेसज्जं विञ्ञापेन्ति। तथेव महानामस्स सक्कस्स भेसज्जं उस्सन्नं होति। ततियम्पि खो महानामो सक्को येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो महानामो सक्को भगवन्तं एतदवोच – ‘‘इच्छामहं, भन्ते, सङ्घं यावजीवं भेसज्जेन पवारेतु’’न्ति। ‘‘साधु साधु, महानाम! तेन हि त्वं, महानाम, सङ्घं यावजीवं भेसज्जेन पवारेही’’ति। भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता नाधिवासेन्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, निच्चपवारणम्पि सादितुन्ति।
तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू दुन्निवत्था होन्ति दुप्पारुता अनाकप्पसम्पन्ना। महानामो सक्को वत्ता होति – ‘‘किस्स तुम्हे, भन्ते, दुन्निवत्था दुप्पारुता अनाकप्पसम्पन्ना? ननु नाम पब्बजितेन सुनिवत्थेन भवितब्बं सुपारुतेन आकप्पसम्पन्नेना’’ति? छब्बग्गिया भिक्खू महानामे सक्के उपनन्धिंसु। अथ खो छब्बग्गियानं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘केन नु खो मयं उपायेन महानामं सक्कं मङ्कु करेय्यामा’’ति? अथ खो छब्बग्गियानं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘महानामेन खो, आवुसो, सक्केन सङ्घो भेसज्जेन पवारितो। हन्द मयं, आवुसो, महानामं सक्कं सप्पिं विञ्ञापेमा’’ति। अथ खो छब्बग्गिया भिक्खू येन महानामो सक्को तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा महानामं सक्कं एतदवोचुं – ‘‘दोणेन, आवुसो, सप्पिना अत्थो’’ति। ‘‘अज्जण्हो, भन्ते, आगमेथ। मनुस्सा वजं गता सप्पिं आहरितुं। कालं आहरिस्सथा’’ति काले हरिस्सथाति (स्या॰)।
दुतियम्पि खो…पे॰… ततियम्पि खो छब्बग्गिया भिक्खू महानामं सक्कं एतदवोचुं – ‘‘दोणेन, आवुसो, सप्पिना अत्थो’’ति। ‘‘अज्जण्हो, भन्ते, आगमेथ। मनुस्सा वजं गता सप्पिं आहरितुं। कालं आहरिस्सथा’’ति। ‘‘किं पन तया, आवुसो, अदातुकामेन पवारितेन, यं त्वं पवारेत्वा न देसी’’ति! अथ खो महानामो सक्को उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘कथञ्हि नाम भदन्ता – ‘अज्जण्हो, भन्ते, आगमेथा’ति वुच्चमाना नागमेस्सन्ती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू महानामस्स सक्कस्स उज्झायन्तस्स खिय्यन्तस्स विपाचेन्तस्स। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू महानामेन सक्केन – ‘अज्जण्हो, भन्ते, आगमेथा’ति वुच्चमाना नागमेस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, महानामेन सक्केन – ‘‘अज्जण्हो, भन्ते, आगमेथा’’ति वुच्चमाना नागमेथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, महानामेन सक्केन – ‘‘अज्जण्हो, भन्ते आगमेथा’’ति वुच्चमाना नागमेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३०६. ‘‘अगिलानेन भिक्खुना चतुमासप्पच्चयपवारणा सादितब्बा , अञ्ञत्र पुनपवारणाय, अञ्ञत्र निच्चपवारणाय; ततो चे उत्तरि सादियेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
३०७. अगिलानेन भिक्खुना चतुमासप्पच्चयपवारणा सादितब्बाति गिलानप्पच्चयपवारणा सादितब्बा।
पुनपवारणापि सादितब्बाति यदा गिलानो भविस्सामि तदा विञ्ञापेस्सामीति।
निच्चपवारणापि सादितब्बाति यदा गिलानो भविस्सामि तदा विञ्ञापेस्सामीति।
ततो चे उत्तरि सादियेय्याति अत्थि पवारणा भेसज्जपरियन्ता न रत्तिपरियन्ता, अत्थि पवारणा रत्तिपरियन्ता न भेसज्जपरियन्ता, अत्थि पवारणा भेसज्जपरियन्ता च रत्तिपरियन्ता च, अत्थि पवारणा नेव भेसज्जपरियन्ता न रत्तिपरियन्ता।
भेसज्जपरियन्ता नाम भेसज्जानि परिग्गहितानि होन्ति – ‘‘एत्तकेहि भेसज्जेहि पवारेमी’’ति। रत्तिपरियन्ता नाम रत्तियो परिग्गहितायो होन्ति – ‘‘एत्तकासु रत्तीसु पवारेमी’’ति। भेसज्जपरियन्ता च रत्तिपरियन्ता च नाम भेसज्जानि च परिग्गहितानि होन्ति रत्तियो च परिग्गहितायो होन्ति – ‘‘एत्तकेहि भेसज्जेहि एत्तकासु रत्तीसु पवारेमी’’ति। नेव भेसज्जपरियन्ता न रत्तिपरियन्ता नाम भेसज्जानि च अपरिग्गहितानि होन्ति रत्तियो च अपरिग्गहितायो होन्ति।
३०८. भेसज्जपरियन्ते – येहि भेसज्जेहि पवारितो होति तानि भेसज्जानि ठपेत्वा अञ्ञानि भेसज्जानि विञ्ञापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। रत्तिपरियन्ते – यासु रत्तीसु पवारितो होति, ता रत्तियो ठपेत्वा अञ्ञासु रत्तीसु विञ्ञापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। भेसज्जपरियन्ते च रत्तिपरियन्ते च – येहि भेसज्जेहि पवारितो होति, तानि भेसज्जानि ठपेत्वा यासु रत्तीसु पवारितो होति, ता रत्तियो ठपेत्वा अञ्ञानि भेसज्जानि अञ्ञासु रत्तीसु विञ्ञापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। नेव भेसज्जपरियन्ते न रत्तिपरियन्ते, अनापत्ति।
३०९. न भेसज्जेन करणीयेन करणीये (सी॰ स्या॰) भेसज्जं विञ्ञापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अञ्ञेन भेसज्जेन करणीयेन अञ्ञं भेसज्जं विञ्ञापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। ततुत्तरि ततुत्तरिसञ्ञी भेसज्जं विञ्ञापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। ततुत्तरि वेमतिको भेसज्जं विञ्ञापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। ततुत्तरि नततुत्तरिसञ्ञी भेसज्जं विञ्ञापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
नततुत्तरि ततुत्तरिसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। नततुत्तरि वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। नततुत्तरि नततुत्तरिसञ्ञी, अनापत्ति।
३१०. अनापत्ति येहि भेसज्जेहि पवारितो होति तानि भेसज्जानि विञ्ञापेति, यासु रत्तीसु पवारितो होति तासु रत्तीसु विञ्ञापेति , ‘‘इमेहि तया भेसज्जेहि पवारिताम्ह , अम्हाकञ्च इमिना च इमिना च भेसज्जेन अत्थो’’ति आचिक्खित्वा विञ्ञापेति, ‘‘यासु तया रत्तीसु पवारिताम्ह तायो च रत्तियो वीतिवत्ता अम्हाकञ्च भेसज्जेन अत्थो’’ति आचिक्खित्वा विञ्ञापेति, ञातकानं पवारितानं, अञ्ञस्सत्थाय, अत्तनो धनेन, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
महानामसिक्खापदं निट्ठितं सत्तमं।
८. उय्युत्तसेनासिक्खापदं
३११. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन राजा पसेनदि कोसलो सेनाय अब्भुय्यातो होति। छब्बग्गिया भिक्खू उय्युत्तं सेनं दस्सनाय अगमंसु। अद्दसा खो राजा पसेनदि कोसलो छब्बग्गिये भिक्खू दूरतोव आगच्छन्ते। दिस्वान पक्कोसापेत्वा एतदवोच – ‘‘किस्स तुम्हे, भन्ते, आगतत्था’’ति? ‘‘महाराजानं मयं दट्ठुकामा’’ महाराज महाराजानं मयं दट्ठुकामा (क॰) ति। ‘‘किं, भन्ते, मं दिट्ठेन युद्धाभिनन्दिनं युद्धाभिनन्दिना (क॰); ननु भगवा पस्सितब्बो’’ति? मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया उय्युत्तं सेनं दस्सनाय आगच्छिस्सन्ति! अम्हाकम्पि अलाभा, अम्हाकम्पि दुल्लद्धं, ये मयं आजीवस्स हेतु पुत्तदारस्स कारणा सेनाय आगच्छामा’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू उय्युत्तं सेनं दस्सनाय गच्छिस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, उय्युत्तं सेनं दस्सनाय गच्छथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, उय्युत्तं सेनं दस्सनाय गच्छिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु उय्युत्तं सेनं दस्सनाय गच्छेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
३१२. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरस्स भिक्खुनो मातुलो सेनाय गिलानो होति । सो तस्स भिक्खुनो सन्तिके दूतं पाहेसि – ‘‘अहञ्हि सेनाय गिलानो। आगच्छतु भदन्तो। इच्छामि भदन्तस्स आगत’’न्ति। अथ खो तस्स भिक्खुनो एतदहोसि – ‘‘भगवता सिक्खापदं पञ्ञत्तं – ‘न उय्युत्तं सेनं दस्सनाय गन्तब्ब’न्ति। अयञ्च मे मातुलो सेनाय गिलानो। कथं नु खो मया पटिपज्जितब्ब’’न्ति? भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, तथारूपप्पच्चया सेनाय गन्तुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३१३. ‘‘यो पन भिक्खु उय्युत्तं सेनं दस्सनाय गच्छेय्य, अञ्ञत्र तथारूपप्पच्चया, पाचित्तिय’’न्ति।
३१४. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
उय्युत्ता नाम सेना गामतो निक्खमित्वा निविट्ठा वा होति पयाता वा।
सेना नाम हत्थी अस्सा रथा पत्ती। द्वादसपुरिसो हत्थी, तिपुरिसो अस्सो, चतुपुरिसो रथो, चत्तारो पुरिसा सरहत्था पत्ति। दस्सनाय गच्छति, आपत्ति दुक्कटस्स। यत्थ ठितो पस्सति, आपत्ति पाचित्तियस्स। दस्सनूपचारं विजहित्वा पुनप्पुनं पस्सति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञत्र तथारूपप्पच्चयाति ठपेत्वा तथारूपप्पच्चयं।
३१५. उय्युत्ते उय्युत्तसञ्ञी दस्सनाय गच्छति, अञ्ञत्र तथारूपप्पच्चया, आपत्ति पाचित्तियस्स। उय्युत्ते वेमतिको दस्सनाय गच्छति, अञ्ञत्र तथारूपप्पच्चया, आपत्ति पाचित्तियस्स। उय्युत्ते अनुय्युत्तसञ्ञी दस्सनाय गच्छति, अञ्ञत्र तथारूपप्पच्चया, आपत्ति पाचित्तियस्स।
एकमेकं दस्सनाय गच्छति, आपत्ति दुक्कटस्स। यत्थ ठितो पस्सति, आपत्ति दुक्कटस्स। दस्सनूपचारं विजहित्वा पुनप्पुनं पस्सति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुय्युत्ते उय्युत्तसञ्ञी , आपत्ति दुक्कटस्स। अनुय्युत्ते वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुय्युत्ते अनुय्युत्तसञ्ञी, अनापत्ति।
३१६. अनापत्ति आरामे ठितो पस्सति, भिक्खुस्स ठितोकासं वा निसिन्नोकासं वा निपन्नोकासं वा आगच्छति, पटिपथं गच्छन्तो पस्सति, तथारूपप्पच्चया, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
उय्युत्तसेनासिक्खापदं निट्ठितं अट्ठमं।
९. सेनावाससिक्खापदं
३१७. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू सति करणीये सेनं गन्त्वा अतिरेकतिरत्तं सेनाय वसन्ति। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया सेनाय वसिस्सन्ति! अम्हाकम्पि अलाभा, अम्हाकम्पि दुल्लद्धं, ये मयं आजीवस्स हेतु पुत्तदारस्स कारणा सेनाय पटिवसामा’’ति। अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू अतिरेकतिरत्तं सेनाय वसिस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, अतिरेकतिरत्तं सेनाय वसथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, अतिरेकतिरत्तं सेनाय वसिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३१८. ‘‘सिया च तस्स भिक्खुनो कोचिदेव पच्चयो सेनं गमनाय, दिरत्ततिरत्तं तेन भिक्खुना सेनाय वसितब्बं। ततो चे उत्तरिं वसेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
३१९. सिया च तस्स भिक्खुनो कोचिदेव पच्चयो सेनं गमनायाति सिया पच्चयो सिया करणीयं।
दिरत्ततिरत्तं तेन भिक्खुना सेनाय वसितब्बन्ति द्वेतिस्सो रत्तियो वसितब्बं।
ततो चे उत्तरि वसेय्याति चतुत्थे दिवसे अत्थङ्गते सूरिये सेनाय वसति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
३२०. अतिरेकतिरत्ते अतिरेकसञ्ञी सेनाय वसति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अतिरेकतिरत्ते वेमतिको सेनाय वसति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अतिरेकतिरत्ते ऊनकसञ्ञी सेनाय वसति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
ऊनकतिरत्ते अतिरेकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। ऊनकतिरत्ते वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। ऊनकतिरत्ते ऊनकसञ्ञी, अनापत्ति।
३२१. अनापत्ति द्वेतिस्सो रत्तियो वसति, ऊनकद्वेतिस्सो रत्तियो वसति, द्वे रत्तियो वसित्वा ततियाय रत्तिया पुरारुणा निक्खमित्वा पुन वसति, गिलानो वसति, गिलानस्स करणीयेन वसति, सेना वा पटिसेनाय रुद्धा होति, केनचि पलिबुद्धो होति, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
सेनावाससिक्खापदं निट्ठितं नवमं।
१०. उय्योधिकसिक्खापदं
३२२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू दिरत्ततिरत्तं सेनाय वसमाना उय्योधिकम्पि बलग्गम्पि सेनाब्यूहम्पि अनीकदस्सनम्पि गच्छन्ति। अञ्ञतरोपि छब्बग्गियो भिक्खु उय्योधिकं गन्त्वा कण्डेन पटिविद्धो होति। मनुस्सा तं भिक्खुं उप्पण्डेसुं – ‘‘कच्चि, भन्ते, सुयुद्धं अहोसि, कति ते लक्खानि लद्धानी’’ति? सो भिक्खु तेहि मनुस्सेहि उप्पण्डीयमानो मङ्कु अहोसि। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया उय्योधिकं दस्सनाय आगच्छिस्सन्ति! अम्हाकम्पि अलाभा, अम्हाकम्पि दुल्लद्धं, ये मयं आजीवस्स हेतु पुत्तदारस्स कारणा उय्योधिकं आगच्छामा’’ति। अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं । ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू उय्योधिकं दस्सनाय गच्छिस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, उय्योधिकं दस्सनाय गच्छथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, उय्योधिकं दस्सनाय गच्छिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे , इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३२३. ‘‘दिरत्ततिरत्तं चे भिक्खु सेनाय वसमानो उय्योधिकं वा बलग्गं वा सेनाब्यूहं वा अनीकदस्सनं वा गच्छेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
३२४. दिरत्ततिरत्तं चे भिक्खु सेनाय वसमानोति द्वेतिस्सो रत्तियो वसमानो।
उय्योधिकं नाम यत्थ सम्पहारो दिस्सति।
बलग्गं नाम एत्तका हत्थी, एत्तका अस्सा, एत्तका रथा, एत्तका पत्ती।
सेनाब्यूहं नाम इतो हत्थी होन्तु, इतो अस्सा होन्तु, इतो रथा होन्तु, इतो पत्तिका होन्तु।
अनीकं नाम हत्थानीकं, अस्सानीकं , रथानीकं, पत्तानीकं। तयो हत्थी पच्छिमं हत्थानीकं, तयो अस्सा पच्छिमं अस्सानीकं, तयो रथा पच्छिमं रथानीकं, चत्तारो पुरिसा सरहत्था पत्ती पच्छिमं पत्तानीकं। दस्सनाय गच्छति, आपत्ति दुक्कटस्स। यत्थ ठितो पस्सति, आपत्ति पाचित्तियस्स। दस्सनूपचारं विजहित्वा पुनप्पुनं पस्सति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
एकमेकं दस्सनाय गच्छति, आपत्ति दुक्कटस्स। यत्थ ठितो पस्सति, आपत्ति दुक्कटस्स। दस्सनूपचारं विजहित्वा पुनप्पुनं पस्सति, आपत्ति दुक्कटस्स।
३२५. अनापत्ति आरामे ठितो पस्सति, भिक्खुस्स ठितोकासं वा निसिन्नोकासं वा निपन्नोकासं वा आगन्त्वा सम्पहारो दिस्सति, पटिपथं गच्छन्तो पस्सति, सति करणीये गन्त्वा पस्सति , आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
उय्योधिकसिक्खापदं निट्ठितं दसमं।
अचेलकवग्गो पञ्चमो।
तस्सुद्दानं –
पूवं कथोपनन्दस्स, तयंपट्ठाकमेव च।
महानामो पसेनदि, सेनाविद्धो इमे दसाति अचेलकं उय्योजञ्च, सभोजनं दुवे रहो। सभत्तकञ्च भेसज्जं, उय्युत्तं सेनुय्योधिकं॥
६. सुरापानवग्गो
१. सुरापानसिक्खापदं
३२६. तेन समयेन बुद्धो भगवा चेतियेसु चारिकं चरमानो येन भद्दवतिका तेन पायासि। अद्दसंसु खो गोपालका पसुपालका कस्सका पथाविनो भगवन्तं दूरतोव आगच्छन्तं। दिस्वान भगवन्तं एतदवोचुं – ‘‘मा खो, भन्ते, भगवा अम्बतित्थं अगमासि। अम्बतित्थे, भन्ते, जटिलस्स अस्समे नागो पटिवसति इद्धिमा आसिविसो आसीविसो (सी॰ स्या॰) घोरविसो। सो भगवन्तं मा विहेठेसी’’ति। एवं वुत्ते भगवा तुण्ही अहोसि। दुतियम्पि खो…पे॰… ततियम्पि खो गोपालका पसुपालका कस्सका पथाविनो भगवन्तं एतदवोचुं – ‘‘मा खो, भन्ते, भगवा अम्बतित्थं अगमासि। अम्बतित्थे, भन्ते, जटिलस्स अस्समे नागो पटिवसति इद्धिमा आसिविसो घोरविसो। सो भगवन्तं मा विहेठेसी’’ति। ततियम्पि खो भगवा तुण्ही अहोसि।
अथ खो भगवा अनुपुब्बेन चारिकं चरमानो येन भद्दवतिका तदवसरि। तत्र सुदं भगवा भद्दवतिकायं विहरति । अथ खो आयस्मा सागतो येन अम्बतित्थस्स अम्बतित्थकस्स (सी॰), अम्बतित्थं (स्या॰) जटिलस्स अस्समो तेनुपसङ्कमि ; उपसङ्कमित्वा अग्यागारं पविसित्वा तिणसन्थारकं पञ्ञपेत्वा निसीदि पल्लङ्कं आभुजित्वा उजुं कायं पणिधाय परिमुखं सतिं उपट्ठपेत्वा। अद्दसा खो सो नागो आयस्मन्तं सागतं पविट्ठं । दिस्वान दुम्मनो दुक्खी दुम्मनो (सी॰ स्या॰) पधूपायि पधूपासि (स्या॰ क॰)। आयस्मापि सागतो पधूपायि पधूपासि (स्या॰ क॰)। अथ खो सो नागो मक्खं असहमानो पज्जलि। आयस्मापि सागतो तेजोधातुं समापज्जित्वा पज्जलि। अथ खो आयस्मा सागतो तस्स नागस्स तेजसा तेजं परियादियित्वा येन भद्दवतिका तेनुपसङ्कमि। अथ खो भगवा भद्दवतिकायं यथाभिरन्तं विहरित्वा येन कोसम्बी तेन चारिकं पक्कामि। अस्सोसुं खो कोसम्बिका उपासका – ‘‘अय्यो किर सागतो अम्बतित्थिकेन नागेन सद्धिं सङ्गामेसी’’ति।
अथ खो भगवा अनुपुब्बेन चारिकं चरमानो येन कोसम्बी तदवसरि। अथ खो कोसम्बिका उपासका भगवतो पच्चुग्गमनं करित्वा येनायस्मा सागतो तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं सागतं अभिवादेत्वा एकमन्तं अट्ठंसु। एकमन्तं ठिता खो कोसम्बिका उपासका आयस्मन्तं सागतं एतदवोचुं – ‘‘किं, भन्ते, अय्यानं दुल्लभञ्च मनापञ्च, किं पटियादेमा’’ति? एवं वुत्ते छब्बग्गिया भिक्खू कोसम्बिके उपासके एतदवोचुं – ‘‘अत्थावुसो, कापोतिका नाम पसन्ना भिक्खूनं दुल्लभा च मनापा च, तं पटियादेथा’’ति। अथ खो कोसम्बिका उपासका घरे घरे कापोतिकं पसन्नं पटियादेत्वा आयस्मन्तं सागतं पिण्डाय पविट्ठं दिस्वान आयस्मन्तं सागतं एतदवोचुं – ‘‘पिवतु, भन्ते, अय्यो सागतो कापोतिकं पसन्नं, पिवतु , भन्ते, अय्यो सागतो कापोतिकं पसन्न’’न्ति। अथ खो आयस्मा सागतो घरे घरे कापोतिकं पसन्नं पिवित्वा नगरम्हा निक्खमन्तो नगरद्वारे परिपति।
अथ खो भगवा सम्बहुलेहि भिक्खूहि सद्धिं नगरम्हा निक्खमन्तो अद्दस आयस्मन्तं सागतं नगरद्वारे परिपतन्तं। दिस्वान भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘गण्हथ, भिक्खवे, सागत’’न्ति। ‘‘एवं, भन्ते’’ति खो ते भिक्खू भगवतो पटिस्सुणित्वा आयस्मन्तं सागतं आरामं नेत्वा येन भगवा तेन सीसं कत्वा निपातेसुं। अथ खो आयस्मा सागतो परिवत्तित्वा येन भगवा तेन पादे करित्वा सेय्यं कप्पेसि । अथ खो भगवा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘ननु, भिक्खवे, पुब्बे सागतो तथागते सगारवो अहोसि सप्पतिस्सो’’ति ? ‘‘एवं, भन्ते’’। ‘‘अपि नु खो, भिक्खवे, सागतो एतरहि तथागते सगारवो सप्पतिस्सो’’ति? ‘‘नो हेतं, भन्ते’’। ‘‘ननु, भिक्खवे, सागतो अम्बतित्थिकेन नागेन डेड्डुभेनापि (सी॰ स्या॰) सद्धिं सङ्गामेसी’’ति? ‘‘एवं, भन्ते’’। ‘‘अपि नु खो, भिक्खवे, सागतो एतरहि पहोति नागेन सद्धिं सङ्गामेतु’’न्ति? ‘‘नो हेतं, भन्ते’’। ‘‘अपि नु खो, भिक्खवे, तं पातब्बं यं पिवित्वा विसञ्ञी अस्सा’’ति? ‘‘नो हेतं, भन्ते’’। ‘‘अननुच्छविकं, भिक्खवे, सागतस्स अननुलोमिकं अप्पतिरूपं अस्सामणकं अकप्पियं अकरणीयं। कथञ्हि नाम, भिक्खवे, सागतो मज्जं पिविस्सति! नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३२७. ‘‘सुरामेरयपाने पाचित्तिय’’न्ति।
३२८. सुरा नाम पिट्ठसुरा पूवसुरा ओदनसुरा किण्णपक्खित्ता सम्भारसंयुत्ता।
मेरयो नाम पुप्फासवो फलासवो मध्वासवो गुळासवो सम्भारसंयुत्तो।
पिवेय्याति अन्तमसो कुसग्गेनपि पिवति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
मज्जे मज्जसञ्ञी पिवति, आपत्ति पाचित्तियस्स। मज्जे वेमतिको पिवति, आपत्ति पाचित्तियस्स। मज्जे अमज्जसञ्ञी पिवति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अमज्जे मज्जसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अमज्जे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अमज्जे अमज्जसञ्ञी, अनापत्ति।
३२९. अनापत्ति अमज्जञ्च होति मज्जवण्णं मज्जगन्धं मज्जरसं तं पिवति, सूपसम्पाके, मंससम्पाके, तेलसम्पाके, आमलकफाणिते, अमज्जं अरिट्ठं पिवति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
सुरापानसिक्खापदं निट्ठितं पठमं।
२. अङ्गुलिपतोदकसिक्खापदं
३३०. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू सत्तरसवग्गियं भिक्खुं अङ्गुलिपतोदकेन हासेसुं। सो भिक्खु उत्तन्तो अनस्सासको कालमकासि। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खुं अङ्गुलिपतोदकेन हासेस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, भिक्खुं अङ्गुलिपतोदकेन हासेथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, भिक्खुं अङ्गुलिपतोदकेन हासेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३३१. ‘‘अङ्गुलिपतोदके पाचित्तिय’’न्ति।
३३२. अङ्गुलिपतोदको नाम अङ्गुलिपतोदको नाम अङ्गुलियापि तुदन्ति (स्या॰) उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं हसाधिप्पायो हस्साधिप्पायो (सी॰ स्या॰) कायेन कायं आमसति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी अङ्गुलिपतोदकेन हासेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने वेमतिको अङ्गुलिपतोदकेन हासेति, आपत्ति पाचित्तियस्स । उपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी अङ्गुलिपतोदकेन हासेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
कायेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। कायपटिबद्धेन कायं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। कायपटिबद्धेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। निस्सग्गियेन कायं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। निस्सग्गियेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। निस्सग्गियेन निस्सग्गियं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स।
३३३. अनुपसम्पन्नं कायेन कायं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। कायेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। कायपटिबद्धेन कायं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। कायपटिबद्धेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। निस्सग्गियेन कायं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स । निस्सग्गियेन कायपटिबद्धं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। निस्सग्गियेन निस्सग्गियं आमसति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
३३४. अनापत्ति न हसाधिप्पायो, सति करणीये आमसति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
अङ्गुलिपतोदकसिक्खापदं निट्ठितं दुतियं।
३. हसधम्मसिक्खापदं
३३५. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन सत्तरसवग्गिया भिक्खू अचिरवतिया नदिया उदके कीळन्ति। तेन खो पन समयेन राजा पसेनदि कोसलो मल्लिकाय देविया सद्धिं उपरिपासादवरगतो होति। अद्दसा खो राजा पसेनदि कोसलो सत्तरसवग्गिये भिक्खू अचिरवतिया नदिया उदके कीळन्ते। दिस्वान मल्लिकं देविं एतदवोच – ‘‘एते ते, मल्लिके, अरहन्तो उदके कीळन्ती’’ति। ‘‘निस्संसयं खो, महाराज, भगवता सिक्खापदं अपञ्ञत्तं। ते वा भिक्खू अप्पकतञ्ञुनो’’ति। अथ खो रञ्ञो पसेनदिस्स कोसलस्स एतदहोसि – ‘‘केन नु खो अहं उपायेन भगवतो च न आरोचेय्यं, भगवा च जानेय्य इमे भिक्खू उदके कीळिता’’ति? अथ खो राजा पसेनदि कोसलो सत्तरसवग्गिये भिक्खू पक्कोसापेत्वा महन्तं गुळपिण्डं अदासि – ‘‘इमं, भन्ते, गुळपिण्डं भगवतो देथा’’ति। सत्तरसवग्गिया भिक्खू तं गुळपिण्डं आदाय येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं एतदवोचुं – ‘‘इमं, भन्ते, गुळपिण्डं राजा पसेनदि कोसलो भगवतो देती’’ति। ‘‘कहं पन तुम्हे, भिक्खवे, राजा अद्दसा’’ति। ‘‘अचिरवतिया नदिया, भगवा, उदके कीळन्ते’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, उदके कीळिस्सथ! नेतं , मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३३६. ‘‘उदके हसधम्मे हस्सधम्मे (सी॰ स्या॰) पाचित्तिय’’न्ति।
३३७. उदके हसधम्मो नाम उपरिगोप्फके उदके हसाधिप्पायो निमुज्जति वा उम्मुज्जति वा पलवति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स।
३३८. उदके हसधम्मे हसधम्मसञ्ञी, आपत्ति पाचित्तियस्स। उदके हसधम्मे वेमतिको, आपत्ति पाचित्तियस्स। उदके हसधम्मे अहसधम्मसञ्ञी, आपत्ति पाचित्तियस्स।
हेट्ठागोप्फके उदके कीळति, आपत्ति दुक्कटस्स। उदके नावाय कीळति, आपत्ति दुक्कटस्स। हत्थेन वा पादेन वा कट्ठेन वा कठलाय वा उदकं पहरति, आपत्ति दुक्कटस्स। भाजनगतं उदकं वा कञ्जिकं वा खीरं वा तक्कं वा रजनं वा पस्सावं वा चिक्खल्लं वा कीळति, आपत्ति दुक्कटस्स।
उदके अहसधम्मे हसधम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। उदके अहसधम्मे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। उदके अहसधम्मे अहसधम्मसञ्ञी, अनापत्ति।
३३९. अनापत्ति न हसाधिप्पायो, सति करणीये उदकं ओतरित्वा निमुज्जति वा उम्मुज्जति वा पलवति वा, पारं गच्छन्तो निमुज्जति वा उम्मुज्जति वा पलवति वा, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
हसधम्मसिक्खापदं निट्ठितं ततियं।
४. अनादरियसिक्खापदं
३४०. तेन समयेन बुद्धो भगवा कोसम्बियं विहरति घोसितारामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा छन्नो अनाचारं आचरति। भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘मावुसो छन्न, एवरूपं अकासि। नेतं कप्पती’’ति। सो अनादरियं पटिच्च करोतियेव। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा छन्नो अनादरियं करिस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, छन्न, अनादरियं करोसीति ? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, अनादरियं करिस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३४१. ‘‘अनादरिये पाचित्तिय’’न्ति।
३४२. अनादरियं नाम द्वे अनादरियानि – पुग्गलानादरियञ्च धम्मानादरियञ्च।
पुग्गलानादरियं नाम उपसम्पन्नेन पञ्ञत्तेन वुच्चमानो – ‘‘अयं उक्खित्तको वा वम्भितो वा गरहितो वा, इमस्स वचनं अकतं भविस्सती’’ति अनादरियं करोति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
धम्मानादरियं नाम उपसम्पन्नेन पञ्ञत्तेन वुच्चमानो ‘‘कथायं नस्सेय्य वा विनस्सेय्य वा अन्तरधायेय्य वा’’, तं वा न सिक्खितुकामो अनादरियं करोति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
३४३. उपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी अनादरियं करोति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने वेमतिको अनादरियं करोति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी अनादरियं करोति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अपञ्ञत्तेन वुच्चमानो – ‘‘इदं न सल्लेखाय न धुतत्थाय न पासादिकताय न अपचयाय न वीरियारम्भाय संवत्तती’’ति अनादरियं करोति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्नेन पञ्ञत्तेन वा अपञ्ञत्तेन वा वुच्चमानो – ‘‘इदं न सल्लेखाय न धुतत्थाय न पासादिकताय न अपचयाय न वीरियारम्भाय संवत्तती’’ति अनादरियं करोति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनुपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
३४४. अनापत्ति – ‘‘एवं अम्हाकं आचरियानं उग्गहो परिपुच्छा’’ति भणति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
अनादरियसिक्खापदं निट्ठितं चतुत्थं।
५. भिंसापनसिक्खापदं
३४५. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू सत्तरसवग्गिये भिक्खू भिंसापेन्ति। ते भिंसापीयमाना रोदन्ति। भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘किस्स तुम्हे, आवुसो, रोदथा’’ति? ‘‘इमे, आवुसो, छब्बग्गिया भिक्खू अम्हे भिंसापेन्ती’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खुं भिंसापेस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, भिक्खुं भिंसापेथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, भिक्खुं भिंसापेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३४६. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुं भिंसापेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
३४७. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुन्ति अञ्ञं भिक्खुं।
भिंसापेय्याति उपसम्पन्नो उपसम्पन्नं भिंसापेतुकामो रूपं वा सद्दं वा गन्धं वा रसं वा फोट्ठब्बं वा उपसंहरति। भायेय्य वा सो न वा भायेय्य, आपत्ति पाचित्तियस्स। चोरकन्तारं वा वाळकन्तारं वा पिसाचकन्तारं वा आचिक्खति। भायेय्य वा सो न वा भायेय्य, आपत्ति पाचित्तियस्स।
३४८. उपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी भिंसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने वेमतिको भिंसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। ‘उपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी भिंसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अनुपसम्पन्नं भिंसापेतुकामो रूपं वा सद्दं वा गन्धं वा रसं वा फोट्ठब्बं वा उपसंहरति। भायेय्य वा सो न वा भायेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स। चोरकन्तारं वा वाळकन्तारं वा पिसाचकन्तारं वा आचिक्खति। भायेय्य वा सो न वा भायेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स । अनुपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
३४९. अनापत्ति न भिंसापेतुकामो रूपं वा सद्दं वा गन्धं वा रसं वा फोट्ठब्बं वा उपसंहरति, चोरकन्तारं वा वाळकन्तारं वा पिसाचकन्तारं वा आचिक्खति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
भिंसापनसिक्खापदं निट्ठितं पञ्चमं।
६. जोतिकसिक्खापदं
३५०. तेन समयेन बुद्धो भगवा भग्गेसु विहरति सुंसुमारगिरे सुंसुमारगिरे (सी॰ स्या॰) संसुमारगिरे (क॰) भेसकळावने मिगदाये। तेन खो पन समयेन भिक्खू हेमन्तिके काले अञ्ञतरं महन्तं सुसिरकट्ठं जोतिं समादहित्वा विसिब्बेसुं। तस्मिञ्च सुसिरे कण्हसप्पो अग्गिना सन्तत्तो निक्खमित्वा भिक्खू परिपातेसि। भिक्खू तहं तहं उपधाविंसु। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खू जोतिं समादहित्वा विसिब्बेस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर, भिक्खवे, भिक्खू जोतिं समादहित्वा विसिब्बेन्तीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम ते, भिक्खवे , मोघपुरिसा जोतिं समादहित्वा विसिब्बेस्सन्ति! नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु विसिब्बनापेक्खो जोतिं समादहेय्य वा समादहापेय्य वा, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
३५१. तेन खो पन समयेन भिक्खू गिलाना होन्ति। गिलानपुच्छका भिक्खू गिलाने भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘कच्चावुसो, खमनीयं, कच्चि यापनीय’’न्ति? ‘‘पुब्बे मयं, आवुसो, जोतिं समादहित्वा विसिब्बेम; तेन नो फासु होति। इदानि पन ‘‘भगवता पटिक्खित्त’’न्ति कुक्कुच्चायन्ता न विसिब्बेम, तेन नो न फासु होती’’ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, गिलानेन भिक्खुना जोतिं समादहित्वा वा समादहापेत्वा वा विसिब्बेतुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु अगिलानो विसिब्बनापेक्खो जोतिं समादहेय्य वा समादहापेय्य वा, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
३५२. तेन खो पन समयेन भिक्खू पदीपेपि जोतिकेपि जन्ताघरेपि कुक्कुच्चायन्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, तथारूपप्पच्चया जोतिं समादहितुं समादहापेतुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३५३. ‘‘यो पन भिक्खु अगिलानो विसिब्बनापेक्खो जोतिं समादहेय्य वा समादहापेय्य वा, अञ्ञत्र तथारूपप्पच्चया, पाचित्तिय’’न्ति।
३५४. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
अगिलानो नाम यस्स विना अग्गिना फासु होति।
गिलानो नाम यस्स विना अग्गिना न फासु होति।
विसिब्बनापेक्खोति तप्पितुकामो।
जोति नाम अग्गि वुच्चति।
समादहेय्याति सयं समादहति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
समादहापेय्याति अञ्ञं आणापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। सकिं आणत्तो बहुकम्पि समादहति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञत्र तथा रूपप्पच्चयाति ठपेत्वा तथारूपप्पच्चयं।
३५५. अगिलानो अगिलानसञ्ञी विसिब्बनापेक्खो जोतिं समादहति वा समादहापेति वा, अञ्ञत्र तथारूपप्पच्चया, आपत्ति पाचित्तियस्स। अगिलानो वेमतिको विसिब्बनापेक्खो जोतिं समादहति वा समादहापेति वा, अञ्ञत्र तथारूपप्पच्चया, आपत्ति पाचित्तियस्स। अगिलानो गिलानसञ्ञी विसिब्बनापेक्खो जोतिं समादहति वा समादहापेति वा, अञ्ञत्र तथारूपप्पच्चया, आपत्ति पाचित्तियस्स।
पटिलातं उक्खिपति, आपत्ति दुक्कटस्स। गिलानो अगिलानसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। गिलानो वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। गिलानो गिलानसञ्ञी, अनापत्ति।
३५६. अनापत्ति गिलानस्स, अञ्ञेन कतं विसिब्बेति, वीतच्चितङ्गारं विसिब्बेति, पदीपे जोतिके जन्ताघरे तथारूपप्पच्चया, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
जोतिकसिक्खापदं निट्ठितं छट्ठं।
७. नहानसिक्खापदं
३५७. तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे। तेन खो पन समयेन भिक्खू तपोदे नहायन्ति। तेन खो पन समयेन अथ खो (सी॰ स्या॰) राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो ‘‘सीसं नहायिस्सामी’’ति तपोदं गन्त्वा – ‘‘यावाय्या नहायन्ती’’ति एकमन्तं पटिमानेसि। भिक्खू याव समन्धकारा नहायिंसु। अथ खो राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो विकाले सीसं नहायित्वा, नगरद्वारे थकिते बहिनगरे वसित्वा, कालस्सेव असम्भिन्नेन विलेपनेन येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नं खो राजानं मागधं सेनियं बिम्बिसारं भगवा एतदवोच – ‘‘किस्स त्वं, महाराज, कालस्सेव आगतो असम्भिन्नेन विलेपनेना’’ति? अथ खो राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। अथ खो भगवा राजानं मागधं सेनियं बिम्बिसारं धम्मिया कथाय सन्दस्सेसि समादपेसि समुत्तेजेसि सम्पहंसेसि। अथ खो राजा मागधो सेनियो बिम्बिसारो भगवता धम्मिया कथाय सन्दस्सितो समादपितो समुत्तेजितो सम्पहंसितो उट्ठायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा भिक्खू पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर, भिक्खवे, भिक्खू राजानम्पि पस्सित्वा न मत्तं जानित्वा नहायन्ती’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम ते, भिक्खवे, मोघपुरिसा राजानम्पि पस्सित्वा न मत्तं जानित्वा नहायिस्सन्ति! नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु ओरेनद्धमासं नहायेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
३५८. तेन खो पन समयेन भिक्खू उण्हसमये परिळाहसमये कुक्कुच्चायन्ता न नहायन्ति, सेदगतेन गत्तेन सयन्ति। चीवरम्पि सेनासनम्पि दुस्सति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, उण्हसमये परिळाहसमये ओरेनद्धमासं नहायितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु ओरेनद्धमासं नहायेय्य, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो। दियड्ढो मासो सेसो गिम्हानन्ति गिम्हानं (इतिपि) वस्सानस्स पठमो मासो इच्चेते अड्ढतेय्यमासा उण्हसमयो परिळाहसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
३५९. तेन खो पन समयेन भिक्खू गिलाना होन्ति। गिलानपुच्छका भिक्खू गिलाने भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘कच्चावुसो, खमनीयं, कच्चि यापनीय’’न्ति? ‘‘पुब्बे मयं, आवुसो, ओरेनद्धमासं नहायाम, तेन नो फासु होति; इदानि पन ‘‘भगवता पटिक्खित्त’’न्ति कुक्कुच्चायन्ता न नहायाम, तेन नो न फासु होती’’ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, गिलानेन भिक्खुना ओरेनद्धमासं नहायितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु ओरेनद्धमासं नहायेय्य, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो। दियड्ढो मासो सेसो गिम्हानन्ति गिम्हानं (इतिपि) वस्सानस्स पठमो मासो इच्चेते अड्ढतेय्यमासा उण्हसमयो, परिळाहसमयो, गिलानसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
३६०. तेन खो पन समयेन भिक्खू नवकम्मं कत्वा कुक्कुच्चायन्ता न नहायन्ति। ते सेदगतेन गत्तेन सयन्ति। चीवरम्पि सेनासनम्पि दुस्सति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, कम्मसमये ओरेनद्धमासं नहायितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु ओरेनद्धमासं नहायेय्य, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो। दियड्ढो मासो सेसो गिम्हानन्ति वस्सानस्स पठमो मासो इच्चेते अड्ढतेय्यमासा उण्हसमयो, परिळाहसमयो, गिलानसमयो, कम्मसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
३६१. तेन खो पन समयेन भिक्खू अद्धानं गन्त्वा कुक्कुच्चायन्ता न नहायन्ति। ते सेदगतेन गत्तेन सयन्ति। चीवरम्पि सेनासनम्पि दुस्सति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, अद्धानगमनसमये ओरेनद्धमासं नहायितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु ओरेनद्धमासं नहायेय्य, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो। दियड्ढो मासो सेसो गिम्हानन्ति वस्सानस्स पठमो मासो इच्चेते अड्ढतेय्यमासा उण्हसमयो, परिळाहसमयो, गिलानसमयो, कम्मसमयो, अद्धानगमनसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
३६२. तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू अज्झोकासे चीवरकम्मं करोन्ता सरजेन वातेन ओकिण्णा होन्ति। देवो च थोकं थोकं फुसायति। भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता न नहायन्ति, किलिन्नेन गत्तेन सयन्ति। चीवरम्पि सेनासनम्पि दुस्सति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, वातवुट्ठिसमये ओरेनद्धमासं नहायितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३६३. ‘‘यो पन भिक्खु ओरेनद्धमासं नहायेय्य, अञ्ञत्र समया, पाचित्तियं। तत्थायं समयो। दियड्ढो मासो सेसो गिम्हानन्ति वस्सानस्स पठमो मासो इच्चेते अड्ढतेय्यमासा उण्हसमयो, परिळाहसमयो, गिलानसमयो, कम्मसमयो, अद्धानगमनसमयो, वातवुट्ठिसमयो – अयं तत्थ समयो’’ति।
३६४. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
ओरेनद्धमासन्ति ऊनकद्धमासं।
नहायेय्याति चुण्णेन वा मत्तिकाय वा नहायति, पयोगे पयोगे दुक्कटं। नहानपरियोसाने, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञत्र समयाति ठपेत्वा समयं।
उण्हसमयो नाम दियड्ढो मासो सेसो गिम्हानं। परिळाहसमयो नाम वस्सानस्स पठमो मासो ‘‘इच्चेते अड्ढतेय्यमासा उण्हसमयो परिळाहसमयो’’ति नहायितब्बं।
गिलानसमयो नाम यस्स विना नहानेन न फासु होति। गिलानसमयोति नहायितब्बं।
कम्मसमयो नाम अन्तमसो परिवेणम्पि सम्मट्ठं होति। ‘‘कम्मसमयो’’ति नहायितब्बं।
अद्धानगमनसमयो नाम ‘‘अद्धयोजनं गच्छिस्सामी’’ति नहायितब्बं, गच्छन्तेन नहायितब्बं, गतेन नहायितब्बं।
वातवुट्ठिसमयो नाम भिक्खू सरजेन वातेन ओकिण्णा होन्ति, द्वे वा तीणि वा उदकफुसितानि काये पतितानि होन्ति। ‘‘वातवुट्ठिसमयो’’ति नहायितब्बं।
३६५. ऊनकद्धमासे ऊनकसञ्ञी, अञ्ञत्र समया, नहायति, आपत्ति पाचित्तियस्स। ऊनकद्धमासे वेमतिको, अञ्ञत्र समया, नहायति, आपत्ति पाचित्तियस्स। ऊनकद्धमासे अतिरेकसञ्ञी, अञ्ञत्र समया, नहायति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अतिरेकद्धमासे ऊनकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अतिरेकद्धमासे वेमतिको , आपत्ति दुक्कटस्स। अतिरेकद्धमासे अतिरेकसञ्ञी, अनापत्ति।
३६६. अनापत्ति समये, अद्धमासं नहायति, अतिरेकद्धमासं नहायति, पारं गच्छन्तो नहायति, सब्बपच्चन्तिमेसु जनपदेसु, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
नहानसिक्खापदं निट्ठितं सत्तमं।
८. दुब्बण्णकरणसिक्खापदं
३६७. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू च परिब्बाजका च साकेता सावत्थिं अद्धानमग्गप्पटिपन्ना होन्ति। अन्तरामग्गे चोरा निक्खमित्वा ते अच्छिन्दिंसु। सावत्थिया राजभटा निक्खमित्वा ते चोरे सभण्डे गहेत्वा भिक्खूनं सन्तिके दूतं पाहेसुं – ‘‘आगच्छन्तु, भदन्ता, सकं सकं चीवरं सञ्जानित्वा गण्हन्तू’’ति। भिक्खू न सञ्जानन्ति। ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भदन्ता अत्तनो अत्तनो चीवरं न सञ्जानिस्सन्ती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। अथ खो ते भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा भिक्खूनं तदनुच्छविकं तदनुलोमिकं धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, भिक्खवे, भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञपेस्सामि दस अत्थवसे पटिच्च – सङ्घसुट्ठुताय, सङ्घफासुताय…पे॰… सद्धम्मट्ठितिया, विनयानुग्गहाय। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३६८. ‘‘नवं पन भिक्खुना चीवरलाभेन तिण्णं दुब्बण्णकरणानं अञ्ञतरं दुब्बण्णकरणं आदातब्बं – नीलं वा कद्दमं वा काळसामं वा। अनादा चे भिक्खु तिण्णं दुब्बण्णकरणानं अञ्ञतरं दुब्बण्णकरणं नवं चीवरं परिभुञ्जेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
३६९. नवं नाम अकतकप्पं वुच्चति।
चीवरं नाम छन्नं चीवरानं अञ्ञतरं चीवरं।
तिण्णं दुब्बण्णकरणानं अञ्ञतरं दुब्बण्णकरणं आदातब्बन्ति अन्तमसो कुसग्गेनपि आदातब्बं।
नीलं नाम द्वे नीलानि – कंसनीलं, पलासनीलं।
कद्दमो नाम ओदको वुच्चति।
काळसामं नाम यंकिञ्चि काळसामकं काळकं (सी॰ स्या॰)।
अनादा चे भिक्खु तिण्णं दुब्बण्णकरणानं अञ्ञतरं दुब्बण्णकरणन्ति अन्तमसो कुसग्गेनपि अनादियित्वा तिण्णं दुब्बण्णकरणानं अञ्ञतरं दुब्बण्णकरणं नवं चीवरं परिभुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
३७०. अनादिन्ने अनादिन्नसञ्ञी परिभुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अनादिन्ने वेमतिको परिभुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अनादिन्ने आदिन्नसञ्ञी परिभुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
आदिन्ने अनादिन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। आदिन्ने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। आदिन्ने आदिन्नसञ्ञी, अनापत्ति।
३७१. अनापत्तिआदियित्वा परिभुञ्जति, कप्पो नट्ठो होति, कप्पकतोकासो जिण्णो होति, कप्पकतेन अकप्पकतं संसिब्बितं होति, अग्गळे अनुवाते परिभण्डे, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
दुब्बण्णकरणसिक्खापदं निट्ठितं अट्ठमं।
९. विकप्पनसिक्खापदं
३७२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो भातुनो सद्धिविहारिकस्स भिक्खुनो सामं चीवरं विकप्पेत्वा अप्पच्चुद्धारणं अपच्चुद्धारकं (सी॰ स्या॰) परिभुञ्जति। अथ खो सो भिक्खु भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि – ‘‘अयं, आवुसो, आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो मय्हं चीवरं सामं विकप्पेत्वा अप्पच्चुद्धारणं परिभुञ्जती’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो भिक्खुस्स सामं चीवरं विकप्पेत्वा अप्पच्चुद्धारणं परिभुञ्जिस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, उपनन्द, भिक्खुस्स सामं चीवरं विकप्पेत्वा अप्पच्चुद्धारणं परिभुञ्जसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, भिक्खुस्स सामं चीवरं विकप्पेत्वा अप्पच्चुद्धारणं परिभुञ्जिस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३७३. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुस्स वा भिक्खुनिया वा सिक्खमानाय वा सामणेरस्स वा सामणेरिया वा सामं चीवरं विकप्पेत्वा अप्पच्चुद्धारणं अपच्चुद्धारकं (सी॰ स्या॰) परिभुञ्जेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
३७४. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुस्साति अञ्ञस्स भिक्खुस्स।
भिक्खुनी नाम उभतोसङ्घे उपसम्पन्ना।
सिक्खमाना नाम द्वे वस्सानि छसु धम्मेसु सिक्खितसिक्खा।
सामणेरो नाम दससिक्खापदिको।
सामणेरी नाम दससिक्खापदिका।
सामन्ति सयं विकप्पेत्वा।
चीवरं नाम छन्नं चीवरानं अञ्ञतरं चीवरं विकप्पनुपगं पच्छिमं।
विकप्पना नाम द्वे विकप्पना – सम्मुखाविकप्पना च परम्मुखाविकप्पना च।
सम्मुखाविकप्पना नाम ‘‘इमं चीवरं तुय्हं विकप्पेमि इत्थन्नामस्स वा’’ति।
परम्मुखाविकप्पना नाम ‘‘इमं चीवरं विकप्पनत्थाय तुय्हं दम्मी’’ति। तेन वत्तब्बो – ‘‘को ते मित्तो वा सन्दिट्ठो वा’’ति? ‘‘इत्थन्नामो च इत्थन्नामो चा’’ति। तेन वत्तब्बो – ‘‘अहं तेसं दम्मि, तेसं सन्तकं परिभुञ्ज वा विस्सज्जेहि वा यथापच्चयं वा करोही’’ति।
अप्पच्चुद्धारणं नाम तस्स वा अदिन्नं, तस्स वा अविस्ससन्तो परिभुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
३७५. अप्पच्चुद्धारणे अप्पच्चुद्धारणसञ्ञी परिभुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अप्पच्चुद्धारणे वेमतिको परिभुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अप्पच्चुद्धारणे अप्पच्चुद्धारणसञ्ञी परिभुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अधिट्ठेति वा विस्सज्जेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। पच्चुद्धारणे अप्पच्चुद्धारणसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स । पच्चुद्धारणे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। पच्चुद्धारणे पच्चुद्धारणसञ्ञी, अनापत्ति।
३७६. अनापत्ति सो वा देति, तस्स वा विस्ससन्तो परिभुञ्जति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
विकप्पनसिक्खापदं निट्ठितं नवमं।
१०. चीवरअपनिधानसिक्खापदं
३७७. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन सत्तरसवग्गिया भिक्खू असन्निहितपरिक्खारा होन्ति। छब्बग्गिया भिक्खू सत्तरसवग्गियानं भिक्खूनं पत्तम्पि चीवरम्पि अपनिधेन्ति। सत्तरसवग्गिया भिक्खू छब्बग्गिये भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘देथावुसो, अम्हाकं पत्तम्पि चीवरम्पी’’ति। छब्बग्गिया भिक्खू हसन्ति, ते रोदन्ति। भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘किस्स तुम्हे, आवुसो, रोदथा’’ति? ‘‘इमे, आवुसो, छब्बग्गिया भिक्खू अम्हाकं पत्तम्पि चीवरम्पि अपनिधेन्ती’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खूनं पत्तम्पि चीवरम्पि अपनिधेस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, भिक्खूनं पत्तम्पि चीवरम्पि अपनिधेथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, भिक्खूनं पत्तम्पि चीवरम्पि अपनिधेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३७८. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुस्स पत्तं वा चीवरं वा निसीदनं वा सूचिघरं वा कायबन्धनं वा अपनिधेय्य वा अपनिधापेय्य वा, अन्तमसो हसापेक्खोपि, पाचित्तिय’’न्ति।
३७९. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुस्साति अञ्ञस्स भिक्खुस्स।
पत्तो नाम द्वे पत्ता – अयोपत्तो, मत्तिकापत्तो।
चीवरं नाम छन्नं चीवरानं अञ्ञतरं चीवरं, विकप्पनुपगं पच्छिमं।
निसीदनं नाम सदसं वुच्चति।
सूचिघरं नाम ससूचिकं वा असूचिकं वा।
कायबन्धनं नाम द्वे कायबन्धनानि – पट्टिका, सूकरन्तकं।
अपनिधेय्य वाति सयं अपनिधेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अपनिधापेय्य वाति अञ्ञं आणापेसि, आपत्ति पाचित्तियस्स। अपनिधापेय्य वा ति अय्यं आणापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। सकिं आणत्तो बहुकम्पि अपनिधेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अन्तमसो हसापेक्खोपीति कीळाधिप्पायो।
३८०. उपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी पत्तं वा चीवरं वा निसीदनं वा सूचिघरं वा कायबन्धनं वा अपनिधेति वा अपनिधापेति वा, अन्तमसो हसापेक्खोपि, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने वेमतिको…पे॰… उपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी पत्तं वा चीवरं वा निसीदनं वा सूचिघरं वा कायबन्धनं वा अपनिधेति वा अपनिधापेति वा, अन्तमसो हसापेक्खोपि, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञं परिक्खारं अपनिधेति वा अपनिधापेति वा, अन्तमसो हसापेक्खोपि, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्नस्स पत्तं वा चीवरं वा अञ्ञं वा परिक्खारं अपनिधेति वा अपनिधापेति वा, अन्तमसो हसापेक्खोपि, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स । अनुपसम्पन्ने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
३८१. अनापत्ति नहसाधिप्पायो, दुन्निक्खित्तं पटिसामेति, ‘‘धम्मिं कथं कत्वा दस्सामी’’ति पटिसामेति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
चीवरअपनिधानसिक्खापदं निट्ठितं दसमं।
सुरापानवग्गो छट्ठो।
तस्सुद्दानं –
सुरा अङ्गुलि हासो च तोयञ्च (इतिपि), अनादरियञ्च भिंसनं।
जोतिनहानदुब्बण्णं, सामं अपनिधेन चाति॥
७. सप्पाणकवग्गो
१. सञ्चिच्चसिक्खापदं
३८२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा उदायी इस्सासो होति, काका चस्स अमनापा होन्ति। सो काके विज्झित्वा विज्झित्वा सीसं छिन्दित्वा सूले पटिपाटिया ठपेसि। भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘केनिमे, आवुसो, काका जीविता वोरोपिता’’ति? ‘‘मया, आवुसो। अमनापा मे काका’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा उदायी सञ्चिच्च पाणं जीविता वोरोपेस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, उदायि, सञ्चिच्च पाणं जीविता वोरोपेसीति? ‘‘सच्चं , भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, सञ्चिच्च पाणं जीविता वोरोपेस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३८३. ‘‘यो पन भिक्खु सञ्चिच्च पाणं जीविता वोरोपेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
३८४. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
सञ्चिच्चाति जानन्तो सञ्जानन्तो चेच्च अभिवितरित्वा वीतिक्कमो।
पाणो नाम तिरच्छानगतपाणो वुच्चति।
जीविता वोरोपेय्याति जीवितिन्द्रियं उपच्छिन्दति उपरोधेति सन्ततिं विकोपेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
३८५. पाणे पाणसञ्ञी जीविता वोरोपेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। पाणे वेमतिको जीविता वोरोपेति, आपत्ति दुक्कटस्स। पाणे अप्पाणसञ्ञी जीविता वोरोपेति, अनापत्ति। अप्पाणे पाणसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अप्पाणे वेमितको, आपत्ति दुक्कटस्स। अप्पाणे अप्पाणसञ्ञी, अनापत्ति।
३८६. अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, नमरणाधिप्पायस्स, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
सञ्चिच्चसिक्खापदं निट्ठितं पठमं।
२. सप्पाणकसिक्खापदं
३८७. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू जानं सप्पाणकं उदकं परिभुञ्जन्ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू जानं सप्पाणकं उदकं परिभुञ्जिस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, जानं सप्पाणकं उदकं परिभुञ्जथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, जानं सप्पाणकं उदकं परिभुञ्जिस्सथ! नेतं , मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३८८. ‘‘यो पन भिक्खु जानं सप्पाणकं उदकं परिभुञ्जेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
३८९. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
जानाति नाम सामं वा जानाति, अञ्ञे वा तस्स आरोचेन्ति। ‘‘सप्पाणक’’न्ति जानन्तो, ‘‘परिभोगेन मरिस्सन्ती’’ति जानन्तो परिभुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
३९०. सप्पाणके सप्पाणकसञ्ञी परिभुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। सप्पाणके वेमतिको परिभुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स । सप्पाणके अप्पाणकसञ्ञी परिभुञ्जति, अनापत्ति। अप्पाणके सप्पाणकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अप्पाणके वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अप्पाणके अप्पाणकसञ्ञी, अनापत्ति।
३९१. अनापत्ति ‘‘सप्पाणक’’न्ति अजानन्तो, ‘‘अप्पाणक’’न्ति जानन्तो, ‘‘परिभोगेन न मरिस्सन्ती’’ति जानन्तो परिभुञ्जति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
सप्पाणकसिक्खापदं निट्ठितं दुतियं।
३. उक्कोटनसिक्खापदं
३९२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू जानं यथाधम्मं निहताधिकरणं पुनकम्माय उक्कोटेन्ति – ‘‘अकतं कम्मं दुक्कटं कम्मं पुन कातब्बं कम्मं अनिहतं दुन्निहतं पुन निहनितब्ब’’न्ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू जानं यथाधम्मं निहताधिकरणं पुनकम्माय उक्कोटेस्सन्ती’’ति …पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, जानं यथाधम्मं निहताधिकरणं पुनकम्माय उक्कोटेथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, जानं यथाधम्मं निहताधिकरणं पुनकम्माय उक्कोटेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३९३. ‘‘यो पन भिक्खु जानं यथाधम्मं निहताधिकरणं पुनकम्माय उक्कोटेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
३९४. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
जानाति नाम सामं वा जानाति, अञ्ञे वा तस्स आरोचेन्ति, सो वा आरोचेति।
यथाधम्मं नाम धम्मेन विनयेन सत्थुसासनेन कतं, एतं यथाधम्मं नाम।
अधिकरणं नाम चत्तारि अधिकरणानि – विवादाधिकरणं, अनुवादाधिकरणं, आपत्ताधिकरणं, किच्चाधिकरणं।
पुनकम्माय उक्कोटेय्याति ‘‘अकतं कम्मं दुक्कटं कम्मं पुनकातब्बं कम्मं अनिहतं दुन्निहतं पुन निहनितब्बं’’ति उक्कोटेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
३९५. धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी उक्कोटेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। धम्मकम्मे वेमतिको उक्कोटेति, आपत्ति दुक्कटस्स। धम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी उक्कोटेति, अनापत्ति। अधम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी, अनापत्ति।
३९६. अनापत्ति ‘‘अधम्मेन वा वग्गेन वा न कम्मारहस्स वा कम्मं कत’’न्ति जानन्तो उक्कोटेति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
उक्कोटनसिक्खापदं निट्ठितं ततियं।
४. दुट्ठुल्लसिक्खापदं
३९७. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो सञ्चेतनिकं सुक्कविस्सट्ठिं आपत्तिं आपज्जित्वा भातुनो सद्धिविहारिकस्स भिक्खुनो आरोचेसि – ‘‘अहं, आवुसो, सञ्चेतनिकं सुक्कविस्सट्ठिं आपत्तिं आपन्नो। मा कस्सचि आरोचेही’’ति। तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु सञ्चेतनिकं सुक्कविस्सट्ठिं आपत्तिं आपज्जित्वा सङ्घं तस्सा आपत्तिया परिवासं याचि। तस्स सङ्घो तस्सा आपत्तिया परिवासं अदासि। सो परिवसन्तो तं भिक्खुं पस्सित्वा एतदवोच – ‘‘अहं, आवुसो, सञ्चेतनिकं सुक्कविस्सट्ठिं आपत्तिं आपज्जित्वा सङ्घं तस्सा आपत्तिया परिवासं याचिं, तस्स मे सङ्घो तस्सा आपत्तिया परिवासं अदासि, सोहं परिवसामि, वेदियामहं वेदयामहं (स्या॰), आवुसो, वेदियती’’ति मं आयस्मा धारेतू’’ति।
‘‘किं नु खो, आवुसो, यो अञ्ञोपि इमं आपत्तिं आपज्जति सोपि एवं करोती’’ति? ‘‘एवमावुसो’’ति। ‘‘अयं, आवुसो, आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो सञ्चेतनिकं सुक्कविस्सट्ठिं आपत्तिं आपज्जित्वा आपज्जि (?) सो मे आरोचेति मा कस्सचि आरोचेही’’ति। ‘‘किं पन त्वं, आवुसो, पटिच्छादेसी’’ति? ‘‘एवमावुसो’’ति। अथ खो सो भिक्खु भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खु भिक्खुस्स जानं दुट्ठुल्लं आपत्तिं पटिच्छादेस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, भिक्खु, भिक्खुस्स जानं दुट्ठुल्लं आपत्तिं पटिच्छादेसीति। ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, भिक्खुस्स जानं दुट्ठुल्लं आपत्तिं पटिच्छादेस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
३९८. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुस्स जानं दुट्ठुल्लं आपत्तिं पटिच्छादेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
३९९. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुस्साति अञ्ञस्स भिक्खुस्स।
जानाति नाम सामं वा जानाति अञ्ञे वा तस्स आरोचेन्ति, सो वा आरोचेति।
दुट्ठुल्ला नाम आपत्ति चत्तारि च पाराजिकानि तेरस च सङ्घादिसेसा।
पटिच्छादेय्याति ‘‘इमं जानित्वा चोदेस्सन्ति, सारेस्सन्ति खुंसेस्सन्ति, वम्भेस्सन्ति, मङ्कुं करिस्सन्ति नारोचेस्सामी’’ति धुरं निक्खित्तमत्ते, आपत्ति पाचित्तियस्स।
४००. दुट्ठुल्लाय आपत्तिया दुट्ठुल्लापत्तिसञ्ञी पटिच्छादेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। दुट्ठुल्लाय आपत्तिया वेमतिको पटिच्छादेति , आपत्ति दुक्कटस्स। दुट्ठुल्लाय आपत्तिया अदुट्ठुल्लापत्तिसञ्ञी पटिच्छादेति, आपत्ति दुक्कटस्स। अदुट्ठुल्लं आपत्तिं पटिच्छादेति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्नस्स दुट्ठुल्लं वा अदुट्ठुल्लं वा अज्झाचारं पटिच्छादेति, आपत्ति दुक्कटस्स। अदुट्ठुल्लाय आपत्तिया दुट्ठुल्लापत्तिसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अदुट्ठुल्लाय आपत्तिया वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अदुट्ठुल्लाय आपत्तिया अदुट्ठुल्लापत्तिसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
४०१. अनापत्ति – ‘‘सङ्घस्स भण्डनं वा कलहो वा विग्गहो वा विवादो वा भविस्सती’’ति नारोचेति, ‘‘सङ्घभेदो वा सङ्घराजि वा भविस्सती’’ति नारोचेति, ‘‘अयं कक्खळो फरुसो जीवितन्तरायं वा ब्रह्मचरियन्तरायं वा करिस्सती’’ति नारोचेति, अञ्ञे पतिरूपे भिक्खू अपस्सन्तो नारोचेति, नछादेतुकामो नारोचेति, ‘‘पञ्ञायिस्सति सकेन कम्मेना’’ति नारोचेति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
दुट्ठुल्लसिक्खापदं निट्ठितं चतुत्थं।
५. ऊनवीसतिवस्ससिक्खापदं
४०२. तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे। इदं वत्थु महाव॰ ९९ तेन खो पन समयेन राजगहे सत्तरसवग्गिया दारका सहायका होन्ति। उपालिदारको तेसं पामोक्खो होति। अथ खो उपालिस्स मातापितूनं एतदहोसि – ‘‘केन नु खो उपायेन उपालि अम्हाकं अच्चयेन सुखञ्च जीवेय्य न च किलमेय्या’’ति? अथ खो उपालिस्स मातापितूनं एतदहोसि – ‘‘सचे खो उपालि लेखं सिक्खेय्य, एवं खो उपालि अम्हाकं अच्चयेन सुखञ्च जीवेय्य, न च किलमेय्या’’ति। अथ खो उपालिस्स मातापितूनं एतदहोसि – ‘‘सचे खो उपालि लेखं सिक्खिस्सति, अङ्गुलियो दुक्खा भविस्सन्ति। सचे खो उपालि गणनं सिक्खेय्य, एवं खो उपालि अम्हाकं अच्चयेन सुखञ्च जीवेय्य न च किलमेय्या’’ति। अथ खो उपालिस्स मातापितूनं एतदहोसि – ‘‘सचे खो उपालि गणनं सिक्खिस्सति, उरस्स दुक्खो भविस्सति। सचे खो उपालि रूपं सिक्खेय्य, एवं खो उपालि अम्हाकं अच्चयेन सुखञ्च जीवेय्य न च किलमेय्या’’ति। अथ खो उपालिस्स मातापितूनं एतदहोसि – ‘‘सचे खो उपालि रूपं सिक्खिस्सति, अक्खीनि दुक्खा भविस्सन्ति। इमे खो समणा सक्यपुत्तिया सुखसीला सुखसमाचारा सुभोजनानि भुञ्जित्वा निवातेसु सयनेसु सयन्ति। सचे खो उपालि समणेसु सक्यपुत्तियेसु पब्बजेय्य, एवं खो उपालि अम्हाकं अच्चयेन सुखञ्च जीवेय्य, न च किलमेय्या’’ति।
अस्सोसि खो उपालिदारको मातापितूनं इमं कथासल्लापं। अथ खो उपालिदारको येन ते दारका तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा ते दारके एतदवोच – ‘‘एथ मयं, अय्या, समणेसु सक्यपुत्तियेसु पब्बजिस्सामा’’ति। ‘‘सचे खो त्वं, अय्य, पब्बजिस्ससि, एवं मयम्पि पब्बजिस्सामा’’ति। अथ खो ते दारका एकमेकस्स मातापितरो उपसङ्कमित्वा एतदवोचुं – ‘‘अनुजानाथ मं अगारस्मा अनगारियं पब्बज्जाया’’ति। अथ खो तेसं दारकानं मातापितरो – ‘‘सब्बेपिमे दारका समानच्छन्दा कल्याणाधिप्पाया’’ति अनुजानिंसु। ते भिक्खू उपसङ्कमित्वा पब्बज्जं याचिंसु। ते भिक्खू पब्बाजेसुं उपसम्पादेसुं। ते रत्तिया पच्चूससमयं पच्चुट्ठाय रोदन्ति – ‘‘यागुं देथ , भत्तं देथ, खादनीयं देथा’’ति। भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘आगमेथ, आवुसो, याव रत्ति विभायति। सचे यागु भविस्सति, पिविस्सथ। सचे भत्तं भविस्सति, भुञ्जिस्सथ। सचे खादनीयं भविस्सति, खादिस्सथ। नो चे भविस्सति यागु वा भत्तं वा खादनीयं वा, पिण्डाय चरित्वा भुञ्जिस्सथा’’ति। एवम्पि खो ते भिक्खू भिक्खूहि वुच्चमाना रोदन्तियेव – ‘‘यागुं देथ, भत्तं देथ, खादनीयं देथा’’ति। सेनासनं ऊहदन्तिपि उम्मिहन्तिपि।
अस्सोसि खो भगवा रत्तिया पच्चूससमयं पच्चुट्ठाय दारकसद्दं। सुत्वान आयस्मन्तं आनन्दं आमन्तेसि – ‘‘किं नु खो सो, आनन्द, दारकसद्दो’’ति? अथ खो आयस्मा आनन्दो भगवतो एतमत्थं आरोचेसि। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा भिक्खू पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर, भिक्खवे, भिक्खू जानं ऊनवीसतिवस्सं पुग्गलं उपसम्पादेन्ती’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम ते, भिक्खवे, मोघपुरिसा जानं ऊनवीसतिवस्सं पुग्गलं उपसम्पादेस्सन्ति! ऊनकवीसतिवस्सो, भिक्खवे, पुग्गलो अक्खमो होति सीतस्स उण्हस्स जिघच्छाय पिपासाय डंसमकसवातातपसरीसपसम्फस्सानं दुरुत्तानं दुरागतानं वचनपथानं उप्पन्नानं सारीरिकानं वेदनानं दुक्खानं तिब्बानं खरानं कटुकानं असातानं अमनापानं पाणहरानं अनधिवासकजातिको होति। वीसतिवस्सोव खो, भिक्खवे, पुग्गलो खमो होति सीतस्स उण्हस्स…पे॰… पाणहरानं अधिवासकजातिको होति। नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४०३. ‘‘यो पन भिक्खु जानं ऊनवीसतिवस्सं पुग्गलं उपसम्पादेय्य, सो च पुग्गलो अनुपसम्पन्नो , ते च भिक्खू गारय्हा, इदं तस्मिं पाचित्तिय’’न्ति।
४०४. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
जानाति नाम सामं वा जानाति, अञ्ञे वा तस्स आरोचेन्ति, सो वा आरोचेति।
ऊनवीसतिवस्सो नाम अप्पत्तवीसतिवस्सो।
‘‘उपसम्पादेस्सामी’’ति गणं वा आचरियं वा पत्तं वा चीवरं वा परियेसति, सीमं वा सम्मन्नति सम्मनति (क॰), आपत्ति दुक्कटस्स। ञत्तिया दुक्कटं। द्वीहि कम्मवाचाहि दुक्कटा। कम्मवाचापरियोसाने उपज्झायस्स आपत्ति पाचित्तियस्स। गणस्स च आचरियस्स च आपत्ति दुक्कटस्स।
४०५. ऊनवीसतिवस्से ऊनवीसतिवस्ससञ्ञी उपसम्पादेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। ऊनवीसतिवस्से वेमतिको उपसम्पादेति, आपत्ति दुक्कटस्स। ऊनवीसतिवस्से परिपुण्णवीसतिवस्ससञ्ञी उपसम्पादेति, अनापत्ति। परिपुण्णवीसतिवस्से ऊनवीसतिवस्ससञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। परिपुण्णवीसतिवस्से वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। परिपुण्णवीसतिवस्से परिपुण्णवीसतिवस्ससञ्ञी, अनापत्ति।
४०६. अनापत्ति ऊनवीसतिवस्सं परिपुण्णवीसतिवस्ससञ्ञी उपसम्पादेति, परिपुण्णवीसतिवस्सं परिपुण्णवीसतिवस्ससञ्ञी उपसम्पादेति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
ऊनवीसतिवस्ससिक्खापदं निट्ठितं पञ्चमं।
६. थेय्यसत्थसिक्खापदं
४०७. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो सत्थो राजगहा पटियालोकं गन्तुकामो होति। अञ्ञतरो भिक्खु ते मनुस्से एतदवोच – ‘‘अहम्पायस्मन्तेहि सद्धिं गमिस्सामी’’ति। ‘‘मयं खो, भन्ते, सुङ्कं परिहरिस्सामा’’ति। ‘‘पजानाथावुसो’’ति। अस्सोसुं खो कम्मिया कम्मिका (सी॰ स्या॰) – ‘‘सत्थो किर सुङ्कं परिहरिस्सती’’ति। ते मग्गे परियुट्ठिंसु। अथ खो ते कम्मिका तं सत्थं गहेत्वा अच्छिन्दित्वा तं भिक्खुं एतदवोचुं – ‘‘किस्स त्वं, भन्ते, जानं थेय्यसत्थेन सद्धिं गच्छसी’’ति? पलिबुन्धेत्वा मुञ्चिंसु। अथ खो सो भिक्खु सावत्थिं गन्त्वा भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खु जानं थेय्यसत्थेन सद्धिं संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जिस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, भिक्खु, जानं थेय्यसत्थेन सद्धिं संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, जानं थेय्यसत्थेन सद्धिं संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जिस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४०८. ‘‘यो पन भिक्खु जानं थेय्यसत्थेन सद्धिं संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जेय्य, अन्तमसो गामन्तरम्पि, पाचित्तिय’’न्ति।
४०९. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
जानाति नाम सामं वा जानाति, अञ्ञे वा तस्स आरोचेन्ति, सो वा आरोचेति।
थेय्यसत्थो नाम चोरा कतकम्मा वा होन्ति अकतकम्मा वा, राजानं वा थेय्यं गच्छन्ति सुङ्कं वा परिहरन्ति।
सद्धिन्ति एकतो।
संविधायाति – ‘‘गच्छामावुसो, गच्छाम भन्ते; गच्छाम भन्ते, गच्छामावुसो, अज्ज वा हिय्यो वा परे वा गच्छामा’’ति संविदहति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अन्तमसो गामन्तरम्पीति कुक्कुटसम्पाते गामे गामन्तरे गामन्तरे आपत्ति पाचित्तियस्स। अगामके अरञ्ञे अद्धयोजने अद्धयोजने आपत्ति पाचित्तियस्स।
४१०. थेय्यसत्थे थेय्यसत्थसञ्ञी संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जति, अन्तमसो गामन्तरम्पि, आपत्ति पाचित्तियस्स। थेय्यसत्थे वेमतिको संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जति, अन्तमसो गामन्तरम्पि, आपत्ति दुक्कटस्स। थेय्यसत्थे अथेय्यसत्थसञ्ञी संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जति, अन्तमसो गामन्तरम्पि, अनापत्ति। भिक्खु संविदहति, मनुस्सा न संविदहन्ति, आपत्ति दुक्कटस्स। अथेय्यसत्थे थेय्यसत्थसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अथेय्यसत्थे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अथेय्यसत्थे अथेय्यसत्थसञ्ञी अनापत्ति।
४११. अनापत्ति असंविदहित्वा गच्छति, मनुस्सा संविदहन्ति भिक्खु न संविदहति, विसङ्केतेन गच्छति, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
थेय्यसत्थसिक्खापदं निट्ठितं छट्ठं।
७. संविधानसिक्खापदं
४१२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु कोसलेसु जनपदे सावत्थिं गच्छन्तो अञ्ञतरेन गामद्वारेन अतिक्कमति। अञ्ञतरा इत्थी सामिकेन सह भण्डित्वा गामतो निक्खमित्वा तं भिक्खुं पस्सित्वा एतदवोच – ‘‘कहं, भन्ते, अय्यो गमिस्सती’’ति? ‘‘सावत्थिं खो अहं, भगिनि, गमिस्सामी’’ति। ‘‘अहं अय्येन सद्धिं गमिस्सामी’’ति। ‘‘एय्यासि, भगिनी’’ति। अथ खो तस्सा इत्थिया सामिको गामतो निक्खमित्वा मनुस्से पुच्छि – ‘‘अपाय्यो अपय्या (सी॰ स्या॰) एवरूपिं इत्थिं पस्सेय्याथा’’ति? ‘‘एसाय्यो, पब्बजितेन सह गच्छती’’ति। अथ खो सो पुरिसो अनुबन्धित्वा तं भिक्खुं गहेत्वा आकोटेत्वा मुञ्चि। अथ खो सो भिक्खु अञ्ञतरस्मिं रुक्खमूले पधूपेन्तो निसीदि। अथ खो सा इत्थी तं पुरिसं एतदवोच – ‘‘नाय्यो सो भिक्खु मं निप्पातेसि; अपिच, अहमेव तेन भिक्खुना सद्धिं गच्छामि; अकारको सो भिक्खु; गच्छ, नं खमापेही’’ति। अथ खो सो पुरिसो तं भिक्खुं खमापेसि। अथ खो सो भिक्खु सावत्थिं गन्त्वा भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खु मातुगामेन सद्धिं संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जिस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, भिक्खु, मातुगामेन सद्धिं संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, मातुगामेन सद्धिं संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जिस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं, उद्दिसेय्याथ –
४१३. ‘‘यो पन भिक्खु मातुगामेन सद्धिं संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जेय्य, अन्तमसो गामन्तरम्पि, पाचित्तिय’’न्ति।
४१४. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
मातुगामो नाम मनुस्सित्थी, न यक्खी न पेती न तिरच्छानगता विञ्ञू पटिबला सुभासितदुब्भासितं दुट्ठुल्लादुट्ठुल्लं आजानितुं।
सद्धिन्ति एकतो।
संविधायाति – ‘‘गच्छाम भगिनि, गच्छामाय्य, गच्छामाय्य, गच्छाम भगिनि, अज्ज वा हिय्यो वा परे वा गच्छामा’’ति संविदहति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अन्तमसो गामन्तरम्पीति कुक्कुटसम्पाते गामे गामन्तरे गामन्तरे आपत्ति पाचित्तियस्स। अगामके अरञ्ञे अद्धयोजने अद्धयोजने आपत्ति पाचित्तियस्स।
४१५. मातुगामे मातुगामसञ्ञी संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जति, अन्तमसो गामन्तरम्पि, आपत्ति पाचित्तियस्स। मातुगामे वेमतिको संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जति, अन्तमसो गामन्तरम्पि, आपत्ति पाचित्तियस्स। मातुगामे अमातुगामसञ्ञी संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जति, अन्तमसो गामन्तरम्पि, आपत्ति पाचित्तियस्स।
भिक्खु संविदहति मातुगामो न संविदहति, आपत्ति दुक्कटस्स। यक्खिया वा पेतिया पण्डकेन वा तिरच्छानगतमनुस्सविग्गहित्थिया वा सद्धिं संविधाय एकद्धानमग्गं पटिपज्जति, अन्तमसो गामन्तरम्पि, आपत्ति दुक्कटस्स। अमातुगामे मातुगामसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अमातुगामे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अमातुगामे अमातुगामसञ्ञी, अनापत्ति।
४१६. अनापत्ति असंविदहित्वा गच्छति, मातुगामो संविदहति भिक्खु न संविदहति, विसङ्केतेन गच्छति, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
संविधानसिक्खापदं निट्ठितं सत्तमं।
८. अरिट्ठसिक्खापदं
४१७. इदं वत्थु चूळव॰ ६५; म॰ नि॰ १.२३४ तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन अरिट्ठस्स नाम भिक्खुनो गद्धबाधिपुब्बस्स गन्धबाधिपुब्बस्स (स्या॰ क॰) एवरूपं पापकं दिट्ठिगतं उप्पन्नं होति – ‘‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’ति। अस्सोसुं खो सम्बहुला भिक्खू – ‘‘अरिट्ठस्स किर नाम भिक्खुनो गद्धबाधिपुब्बस्स एवरूपं पापकं दिट्ठिगतं उप्पन्नं – ‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता, ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’’ति। अथ खो ते भिक्खू येन अरिट्ठो भिक्खु गद्धबाधिपुब्बो तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा अरिट्ठं भिक्खुं गद्धबाधिपुब्बं एतदवोचुं – ‘‘सच्चं किर ते, आवुसो अरिट्ठ, एवरूपं पापकं दिट्ठिगतं उप्पन्नं – ‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता, ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’ति? ‘‘एवंब्याखो अहं, आवुसो, भगवता धम्मं देसितं आजानामि – ‘यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’’ति।
‘‘मा, आवुसो अरिट्ठ, एवं अवच। मा भगवन्तं अब्भाचिक्खि। न हि साधु भगवतो अब्भक्खानं अब्भाचिक्खनं (इतिपि)। न हि भगवा एवं वदेय्य । अनेकपरियायेनावुसो अरिट्ठ, अन्तरायिका धम्मा अन्तरायिका वुत्ता भगवता। अलञ्च पन ते पटिसेवतो अन्तरायाय। अप्पस्सादा कामा वुत्ता भगवता बहुदुक्खा बहुपायासा, आदीनवो एत्थ भिय्यो। अट्ठिकङ्कलूपमा कामा वुत्ता भगवता बहुदुक्खा बहुपायासा, आदीनवो एत्थ भिय्यो। मंसपेसूपमा कामा वुत्ता भगवता…पे॰… तिणुक्कूपमा कामा वुत्ता भगवता… अङ्गारकासूपमा कामा वुत्ता भगवता… सुपिनकूपमा कामा वुत्ता भगवता… याचितकूपमा कामा वुत्ता भगवता… रुक्खफलूपमा कामा वुत्ता भगवता… असिसूनूपमा कामा वुत्ता भगवता… सत्तिसूलूपमा कामा वुत्ता भगवता… सप्पसिरूपमा कामा वुत्ता भगवता बहुदुक्खा बहुपायासा, आदीनवो एत्थ भिय्यो’’ति।
एवम्पि खो अरिट्ठो भिक्खु गद्धबाधिपुब्बो तेहि भिक्खूहि वुच्चमानो तथेव तं पापकं दिट्ठिगतं थामसा परामासा अभिनिविस्स वोहरति – ‘‘एवंब्याखो अहं, आवुसो, भगवता धम्मं देसितं आजानामि, – ‘यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता, ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’’ति। यतो च खो ते भिक्खू नासक्खिंसु अरिट्ठं भिक्खुं गद्धबाधिपुब्बं एतस्मा पापका दिट्ठिगता विवेचेतुं, अथ खो ते भिक्खू येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा अरिट्ठं भिक्खुं गद्धबाधिपुब्बं पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर ते, अरिट्ठ, एवरूपं पापकं दिट्ठिगतं उप्पन्नं – ‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’’ति ? ‘‘एवंब्याखो अहं, भन्ते, भगवता धम्मं देसितं आजानामि – ‘यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’’ति।
कस्स नु खो नाम त्वं, मोघपुरिस, मया एवं धम्मं देसितं आजानासि? ननु मया, मोघपुरिस, अनेकपरियायेन अन्तरायिका धम्मा अन्तरायिका वुत्ता। अलञ्च पन ते पटिसेवतो अन्तरायाय। अप्पस्सादा कामा वुत्ता मया बहुदुक्खा बहुपायासा, आदीनवो एत्थ भिय्यो। अट्ठिकङ्कलूपमा कामा वुत्ता मया…पे॰… मंसपेसूपमा कामा वुत्ता मया… तिणुक्कूपमा कामा वुत्ता मया… अङ्गारकासूपमा कामा वुत्ता मया… सुपिनकूपमा कामा वुत्ता मया… याचितकूपमा कामा वुत्ता मया… रुक्खफलूपमा कामा वुत्ता मया… असिसूनूपमा कामा वुत्ता मया… सत्तिसूलूपमा कामा वुत्ता मया… सप्पसिरूपमा कामा वुत्ता मया बहुदुक्खा बहुपायासा, आदीनवो एत्थ भिय्यो। अथ च पन त्वं, मोघपुरिस, अत्तना दुग्गहितेन अम्हे चेव अब्भाचिक्खसि, अत्तानञ्च खणसि, बहुञ्च अपुञ्ञं पसवसि। तञ्हि ते, मोघपुरिस, भविस्सति दीघरत्तं अहिताय दुक्खाय। नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰…। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४१८. ‘‘यो पन भिक्खु एवं वदेय्य – ‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता, ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’ति सो भिक्खु भिक्खूहि एवमस्स वचनीयो – ‘मायस्मा एवं अवच, मा भगवन्तं अब्भाचिक्खि, न हि साधु भगवतो अब्भक्खानं, न हि भगवा एवं वदेय्य, अनेकपरियायेनावुसो, अन्तरायिका धम्मा अन्तरायिका वुत्ता भगवता, अलञ्च पन ते पटिसेवतो अन्तरायाया’ति। एवञ्च एवञ्च पन (क॰) सो भिक्खु भिक्खूहि वुच्चमानो तथेव पग्गण्हेय्य, सो भिक्खु भिक्खूहि यावततियं समनुभासितब्बो तस्स पटिनिस्सग्गाय। यावततियञ्चे समनुभासियमानो तं पटिनिस्सज्जेय्य, इच्चेतं कुसलं, नो चे पटिनिस्सज्जेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
४१९. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
एवं वदेय्याति – ‘‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’ति।
सो भिक्खूति यो सो एवंवादी भिक्खु।
भिक्खूहीति अञ्ञेहि भिक्खूहि। ये पस्सन्ति ये सुणन्ति तेहि वत्तब्बो – ‘‘मायस्मा एवं अवच, मा भगवन्तं अब्भाचिक्खि, न हि साधु भगवतो अब्भक्खानं, न हि भगवा एवं वदेय्य, अनेकपरियायेनावुसो अन्तरायिका धम्मा अन्तरायिका वुत्ता भगवता। अलञ्च पन ते पटिसेवतो अन्तरायाया’’ति। दुतियम्पि वत्तब्बो। ततियम्पि वत्तब्बो। सचे पटिनिस्सज्जति , इच्चेतं कुसलं; नो चे पटिनिस्सज्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। सुत्वा न वदन्ति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो भिक्खु सङ्घमज्झम्पि आकड्ढित्वा वत्तब्बो – ‘‘मायस्मा एवं अवच, मा भगवन्तं अब्भाचिक्खि, न हि साधु भगवतो अब्भक्खानं, न हि भगवा एवं वदेय्य, अनेकपरियायेनावुसो अन्तरायिका धम्मा अन्तरायिका वुत्ता भगवता। अलञ्च पन ते पटिसेवतो अन्तरायाया’’ति। दुतियम्पि वत्तब्बो। ततियम्पि वत्तब्बो। सचे पटिनिस्सज्जति, इच्चेतं कुसलं। नो चे पटिनिस्सज्जति, आपत्ति दुक्कटस्स। सो भिक्खु समनुभासितब्बो। एवञ्च पन, भिक्खवे, समनुभासितब्बो। ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
४२०. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। इत्थन्नामस्स भिक्खुनो एवरूपं पापकं दिट्ठिगतं उप्पन्नं – ‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता, ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’ति। सो तं दिट्ठिं न पटिनिस्सज्जति। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुं समनुभासेय्य – तस्सा दिट्ठिया पटिनिस्सग्गाय। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। इत्थन्नामस्स भिक्खुनो एवरूपं पापकं दिट्ठिगतं उप्पन्नं – ‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता, ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’ति। सो तं दिट्ठिं न पटिनिस्सज्जति। सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुं समनुभासति तस्सा दिट्ठिया पटिनिस्सग्गाय। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स भिक्खुनो समनुभासना, तस्सा दिट्ठिया पटिनिस्सग्गाय, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘दुतियम्पि एतमत्थं वदामि…पे॰… ततियम्पि एतमत्थं वदामि – ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। इत्थन्नामस्स भिक्खुनो एवरूपं पापकं दिट्ठिगतं उप्पन्नं – ‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’ति । सो तं दिट्ठिं न पटिनिस्सज्जति। सङ्घो इत्थन्नामं भिक्खुं समनुभासति तस्सा दिट्ठिया पटिनिस्सग्गाय। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स भिक्खुनो समनुभासना, तस्सा दिट्ठिया पटिनिस्सग्गाय, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘समनुभट्ठो सङ्घेन इत्थन्नामो भिक्खु, तस्सा दिट्ठिया पटिनिस्सग्गाय। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति।
ञत्तिया दुक्कटं। द्वीहि कम्मवाचाहि दुक्कटा। कम्मवाचापरियोसाने आपत्ति पाचित्तियस्स।
४२१. धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी न पटिनिस्सज्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। धम्मकम्मे वेमतिको न पटिनिस्सज्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स धम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी न पटिनिस्सज्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अधम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
४२२. अनापत्ति असमनुभासन्तस्स, पटिनिस्सज्जन्तस्स, उम्मत्तकस्साति।
अरिट्ठसिक्खापदं निट्ठितं अट्ठमं।
९. उक्खित्तसम्भोगसिक्खापदं
४२३. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू जानं तथावादिना अरिट्ठेन भिक्खुना भिक्खुना गद्धबाधिपुब्बेन (?) अकटानुधम्मेन तं दिट्ठिं अप्पटिनिस्सट्ठेन सद्धिं सम्भुञ्जन्तिपि संवसन्तिपि सहापि सेय्यं कप्पेन्ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू जानं तथावादिना अरिट्ठेन भिक्खुना भिक्खुना गद्धबाधिपुब्बेन (?) अकटानुधम्मेन तं दिट्ठिं अप्पटिनिस्सट्ठेन सद्धिं सम्भुञ्जिस्सन्तिपि संवसिस्सन्तिपि सहापि सेय्यं कप्पेस्सन्तीति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, जानं तथावादिना अरिट्ठेन भिक्खुना भिक्खुना गद्धबाधिपुब्बेन (?) अकटानुधम्मेन तं दिट्ठिं अप्पटिनिस्सट्ठेन सद्धिं सम्भुञ्जथापि संवसथापि सहापि सेय्यं कप्पेथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, जानं तथावादिना अरिट्ठेन भिक्खुना भिक्खुना गद्धबाधिपुब्बने (?) अकटानुधम्मेन तं दिट्ठिं अप्पटिनिस्सट्ठेन सद्धिं सम्भुञ्जिस्सथापि संवसिस्सथापि सहापि सेय्यं कप्पेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४२४. ‘‘यो पन भिक्खु जानं तथावादिना भिक्खुना अकटानुधम्मेन तं दिट्ठिं अप्पटिनिस्सट्ठेन सद्धिं सम्भुञ्जेय्य वा संवसेय्य वा सह वा सेय्यं कप्पेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
४२५. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
जानाति नाम सामं वा जानाति, अञ्ञे वा तस्स आरोचेन्ति, सो वा आरोचेति।
तथावादिनाति – ‘‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता, ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’ति एवं वादिना।
अकटानुधम्मो नाम उक्खित्तो अनोसारितो।
तं दिट्ठिं अप्पटिनिस्सट्ठेन सद्धिन्ति एतं दिट्ठिं अप्पटिनिस्सट्ठेन सद्धिं।
सम्भुञ्जेय्य वाति सम्भोगो नाम द्वे सम्भोगा – आमिससम्भोगो च धम्मसम्भोगो च। आमिससम्भोगो नाम आमिसं देति वा पटिग्गण्हाति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। धम्मसम्भोगो नाम उद्दिसति वा उद्दिसापेति वा, पदेन उद्दिसति वा उद्दिसापेति वा, पदे पदे आपत्ति पाचित्तियस्स। अक्खराय उद्दिसति वा उद्दिसापेति वा, अक्खरक्खराय आपत्ति पाचित्तियस्स।
संवसेय्य वाति उक्खित्तकेन सद्धिं उपोसथं वा पवारणं वा सङ्घकम्मं वा करोति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
सह वा सेय्यं कप्पेय्याति एकच्छन्ने उक्खित्तके निपन्ने भिक्खु निपज्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। भिक्खु निपन्ने उक्खित्तको निपज्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उभो वा निपज्जन्ति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उट्ठहित्वा पुनप्पुनं निपज्जन्ति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
४२६. उक्खित्तके उक्खित्तकसञ्ञी सम्भुञ्जति वा संवसति वा सह वा सेय्यं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उक्खित्तके वेमतिको सम्भुञ्जति वा संवसति वा सह वा सेय्यं कप्पेति, आपत्ति दुक्कटस्स। उक्खित्तके अनुक्खित्तकसञ्ञी सम्भुञ्जति वा संवसति वा सह वा सेय्यं कप्पेति, अनापत्ति । अनुक्खित्तके उक्खित्तकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुक्खित्तके वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुक्खित्तके अनुक्खित्तकसञ्ञी, अनापत्ति।
४२७. अनापत्ति अनुक्खित्तोति जानाति, उक्खित्तो ओसारितोति जानाति, उक्खित्तो तं दिट्ठिं पटिनिस्सट्ठोति जानाति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
उक्खित्तसम्भोगसिक्खापदं निट्ठितं नवमं।
१०. कण्टकसिक्खापदं
४२८. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन कण्टकस्स कण्डकस्स (स्या॰ क॰) नाम समणुद्देसस्स एवरूपं पापकं दिट्ठिगतं उप्पन्नं होति – ‘‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’ति। अस्सोसुं खो सम्बहुला भिक्खू कण्टकस्स नाम किर समणुद्देसस्स एवरूपं पापकं दिट्ठिगतं उप्पन्नं – ‘‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता, ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’ति। अथ खो ते भिक्खू येन कण्टको समणुद्देसो तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा कण्टकं समणुद्देसं एतदवोचुं – ‘‘सच्चं किर ते, आवुसो कण्टक, एवरूपं पापकं दिट्ठिगतं उप्पन्नं – ‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, यथा ये’मे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’’ति? ‘‘एवंब्याखो अहं, भन्ते, भगवता धम्मं देसितं आजानामि – ‘यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’’ति।
मा , आवुसो कण्टक, एवं अवच। मा भगवन्तं अब्भाचिक्खि। न हि साधु भगवतो अब्भक्खानं। न हि भगवा एवं वदेय्य। अनेकपरियायेन, आवुसो कण्टक, अन्तरायिका धम्मा अन्तरायिका वुत्ता भगवता। अलञ्च पन ते पटिसेवतो अन्तरायाय। अप्पस्सादा कामा वुत्ता भगवता बहुदुक्खा बहुपायासा, आदीनवो एत्थ भिय्यो…पे॰… एवम्पि खो कण्टको समणुद्देसो तेहि भिक्खूहि वुच्चमानो तथेव तं पापकं दिट्ठिगतं थामसा परामासा अभिनिविस्स वोहरति – ‘‘एवंब्याखो अहं, भन्ते, भगवता धम्मं देसितं आजानामि – ‘यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’’ति।
यतो च खो ते भिक्खू नासक्खिंसु कण्टकं समणुद्देसं एतस्मा पापका दिट्ठिगता विवेचेतुं, अथ खो ते भिक्खू येन भगवा तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा कण्टकं समणुद्देसं पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर ते, कण्टक, एवरूपं पापकं दिट्ठिगतं उप्पन्नं – ‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’’ति? ‘‘एवंब्याखो अहं, भन्ते, भगवता धम्मं देसितं आजानामि – ‘यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’’ति।
‘‘कस्स नु खो नाम त्वं, मोघपुरिस, मया एवं धम्मं देसितं आजानासि? ननु मया, मोघपुरिस, अनेकपरियायेन अन्तरायिका धम्मा अन्तरायिका वुत्ता, अलञ्च पन ते पटिसेवतो अन्तरायाय? अप्पस्सादा कामा वुत्ता मया बहुदुक्खा बहुपायासा, आदीनवो एत्थ भिय्यो। अट्ठिकङ्कलूपमा कामा वुत्ता मया…पे॰… सप्पसिरूपमा कामा वुत्ता मया बहुदुक्खा बहुपायासा, आदीनवो एत्थ भिय्यो। अथ च पन त्वं, मोघपुरिस, अत्तना दुग्गहितेन अम्हे चेव अब्भाचिक्खसि अत्तानञ्च खणसि बहुञ्च अपुञ्ञं पसवसि। तञ्हि ते, मोघपुरिस, भविस्सति दीघरत्तं अहिताय दुक्खाय। नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… पसन्नानञ्च एकच्चानं अञ्ञथत्ताया’’ति। विगरहित्वा…पे॰… धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, भिक्खवे, सङ्घो कण्टकं समणुद्देसं नासेतु। एवञ्च पन, भिक्खवे, नासेतब्बो – अज्जतग्गे ते, आवुसो कण्टक, न चेव सो भगवा सत्था अपदिसितब्बो। यम्पि चञ्ञे समणुद्देसा लभन्ति भिक्खूहि सद्धिं दिरत्ततिरत्तं सहसेय्यं सापि ते नत्थि। चर पिरे विनस्सा’’ति। अथ खो सङ्घो कण्टकं समणुद्देसं नासेसि।
तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू जानं तथानासितं कण्टकं समणुद्देसं उपलापेन्तिपि उपट्ठापेन्तिपि सम्भुञ्जन्तिपि सहापि सेय्यं कप्पेन्ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू जानं तथानासितं कण्टकं समणुद्देसं उपलापेस्सन्तिपि उपट्ठापेस्सन्तिपि सम्भुञ्जिस्सन्तिपि सहापि सेय्यं कप्पेस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, जानं तथानासितं कण्टकं समणुद्देसं उपलापेथापि उपट्ठापेथापि सम्भुञ्जथापि सहापि सेय्यं कप्पेथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, जानं तथानासितं कण्टकं समणुद्देसं उपलापेस्सथापि उपट्ठापेस्सथापि सम्भुञ्जिस्सथापि सहापि सेय्यं कप्पेस्सथ ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४२९. ‘‘समणुद्देसोपि चे एवं वदेय्य – ‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’ति, सो समणुद्देसो भिक्खूहि एवमस्स वचनीयो – ‘मावुसो समणुद्देस, एवं अवच, मा भगवन्तं अब्भाचिक्खि, न हि साधु भगवतो अब्भक्खानं, न हि भगवा एवं वदेय्य। अनेकपरियायेनावुसो समणुद्देस, अन्तरायिका धम्मा अन्तरायिका वुत्ता भगवता। अलञ्च पन ते पटिसेवतो अन्तरायाया’ति। एवञ्च एवञ्च पन (क॰) सो समणुद्देसो भिक्खूहि वुच्चमानो तथेव पग्गण्हेय्य, सो समणुद्देसो भिक्खूहि एवमस्स वचनीयो – ‘अज्जतग्गे ते, आवुसो समणुद्देस, न चेव सो भगवा सत्था अपदिसितब्बो। यम्पि चञ्ञे समणुद्देसा लभन्ति भिक्खूहि सद्धिं दिरत्ततिरत्तं सहसेय्यं सापि ते नत्थि। चर पिरे विनस्सा’ति। यो पन भिक्खु जानं तथानासितं समणुद्देसं उपलापेय्य वा उपट्ठापेय्य वा सम्भुञ्जेय्य वा सह वा सेय्यं कप्पेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
४३०. समणुद्देसो नाम सामणेरो वुच्चति।
एवं वदेय्याति – ‘‘तथाहं भगवता धम्मं देसितं आजानामि, यथा येमे अन्तरायिका धम्मा वुत्ता भगवता, ते पटिसेवतो नालं अन्तरायाया’’ति।
सो समणुद्देसोति यो सो एवंवादी समणुद्देसो।
भिक्खूहीति अञ्ञेहि भिक्खूहि, ये पस्सन्ति ये सुणन्ति तेहि वत्तब्बो – ‘‘मा, आवुसो समणुद्देस, एवं अवच। मा भगवन्तं अब्भाचिक्खि। न हि साधु भगवतो अब्भक्खानं। न हि भगवा एवं वदेय्य। अनेकपरियायेनावुसो समणुद्देस, अन्तरायिका धम्मा अन्तरायिका वुत्ता भगवता। अलञ्च पन ते पटिसेवतो अन्तरायाया’’ति। दुतियम्पि वत्तब्बो… ततियम्पि वत्तब्बो…पे॰… सचे पटिनिस्सज्जति इच्चेतं कुसलं, नो चे पटिनिस्सज्जति सो समणुद्देसो भिक्खूहि एवमस्स वचनीयो – ‘‘अज्जतग्गे ते, आवुसो समणुद्देस, न चेव सो भगवा सत्था अपदिसितब्बो। यम्पि चञ्ञे समणुद्देसा लभन्ति भिक्खूहि सद्धिं दिरत्ततिरत्तं सहसेय्यं सापि ते नत्थि। चर पिरे विनस्सा’’ति।
यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
जानाति नाम सामं वा जानाति, अञ्ञे वा तस्स आरोचेन्ति, सो वा आरोचेति।
तथानासितन्ति एवं नासितं।
समणुद्देसो नाम सामणेरो वुच्चति।
उपलापेय्य वाति तस्स पत्तं वा चीवरं वा उद्देसं वा परिपुच्छं वा दस्सामीति उपलापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
उपट्ठापेय्य वाति तस्स चुण्णं वा मत्तिकं वा दन्तकट्ठं वा मुखोदकं वा सादियति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
सम्भुञ्जेय्य वाति सम्भोगो नाम द्वे सम्भोगा – आमिससम्भोगो च धम्मसम्भोगो च। आमिससम्भोगो नाम आमिसं देति वा पटिग्गण्हाति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स। धम्मसम्भोगो नाम उद्दिसति वा उद्दिसापेति वा, पदेन उद्दिसति वा उद्दिसापेति वा, पदे पदे आपत्ति पाचित्तियस्स। अक्खराय उद्दिसति वा उद्दिसापेति वा, अक्खरक्खराय आपत्ति पाचित्तियस्स।
सह वा सेय्यं कप्पेय्याति एकच्छन्ने नासितके समणुद्देसे निपन्ने भिक्खु निपज्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। भिक्खु निपन्ने नासितको समणुद्देसो निपज्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उभो वा निपज्जन्ति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उट्ठहित्वा पुनप्पुनं निपज्जन्ति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
४३१. नासितके नासितकसञ्ञी उपलापेति वा उपट्ठापेति वा सम्भुञ्जति वा सह वा सेय्यं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। नासितके वेमतिको उपलापेति वा उपट्ठापेति वा सम्भुञ्जति वा सह वा सेय्यं कप्पेति, आपत्ति दुक्कटस्स। नासितके अनासितकसञ्ञी उपलापेति वा उपट्ठापेति वा सम्भुञ्जति वा सह वा सेय्यं कप्पेति, अनापत्ति। अनासितके नासितकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अनासितके वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनासितके अनासितकसञ्ञी, अनापत्ति।
४३२. अनापत्ति अनासितकोति जानाति, तं दिट्ठिं पटिनिस्सट्ठोति जानाति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
कण्टकसिक्खापदं निट्ठितं दसमं।
सप्पाणकवग्गो सत्तमो।
तस्सुद्दानं –
सञ्चिच्चवधसप्पाणं, उक्कोटं दुट्ठुल्लछादनं।
ऊनवीसति सत्थञ्च, संविधानं अरिट्ठकं।
उक्खित्तं कण्टकञ्चेव, दस सिक्खापदा इमेति॥
८. सहधम्मिकवग्गो
१. सहधम्मिकसिक्खापदं
४३३. तेन समयेन बुद्धो भगवा कोसम्बियं विहरति घोसितारामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा छन्नो अनाचारं आचरति। भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘मावुसो छन्न, एवरूपं अकासि। नेतं कप्पती’’ति। सो एवं वदेति – ‘‘न तावाहं, आवुसो, एतस्मिं सिक्खापदे सिक्खिस्सामि याव न अञ्ञं भिक्खुं ब्यत्तं विनयधरं परिपुच्छामी’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा छन्नो भिक्खूहि सहधम्मिकं वुच्चमानो एवं वक्खति – न तावाहं, आवुसो, एतस्मिं सिक्खापदे सिक्खिस्सामि याव न अञ्ञं भिक्खुं ब्यत्तं विनयधरं परिपुच्छामी’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, छन्न, भिक्खूहि सहधम्मिकं वुच्चमानो एवं वदेसि – ‘‘न तावाहं, आवुसो, एतस्मिं सिक्खापदे सिक्खिस्सामि याव न अञ्ञं भिक्खुं ब्यत्तं विनयधरं परिपुच्छामी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, भिक्खूहि सहधम्मिकं वुच्चमानो एवं वक्खसि – ‘‘न तावाहं, आवुसो, एतस्मिं सिक्खापदे सिक्खिस्सामि याव न अञ्ञं भिक्खुं ब्यत्तं विनयधरं परिपुच्छामी’’ति। नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४३४. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खूहि सहधम्मिकं वुच्चमानो एवं वदेय्य – ‘न तावाहं, आवुसो, एतस्मिं सिक्खापदे सिक्खिस्सामि याव न अञ्ञं भिक्खुं ब्यत्तं विनयधरं परिपुच्छामी’ति, पाचित्तियं। सिक्खमानेन, भिक्खवे, भिक्खुना अञ्ञातब्बं परिपुच्छितब्बं परिपञ्हितब्बं। अयं तत्थ सामीची’’ति।
४३५. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खूहीति अञ्ञेहि भिक्खूहि।
सहधम्मिकं नाम यं भगवता पञ्ञत्तं सिक्खापदं एतं सहधम्मिकं नाम। तेन वुच्चमानो एवं वदेति वदेय्य (क॰) – ‘‘न तावाहं, आवुसो, एतस्मिं सिक्खापदे सिक्खिस्सामि याव न अञ्ञं भिक्खुं ब्यत्तं विनयधरं परिपुच्छामी’’ति इमानि पदानि स्या॰ पोत्थके न दिस्सन्ति। पण्डितं ब्यत्तं इमानि पदानि स्या॰ पोत्थके न दिस्सन्ति मेधाविं बहुस्सुतं धम्मकथिकं परिपुच्छामीति भणति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
४३६. उपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी एवं वदेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने वेमतिको एवं वदेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी एवं वदेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अपञ्ञत्तेन वुच्चमानो – ‘‘इदं न सल्लेखाय न धुतत्थाय न पासादिकताय न अपचयाय न वीरियारम्भाय संवत्तती’’ति एवं वदेति, ‘‘न तावाहं, आवुसो, एतस्मिं सिक्खापदे सिक्खिस्सामि याव न अञ्ञं भिक्खुं ब्यत्तं विनयधरं पण्डितं मेधाविं बहुस्सुतं धम्मकथिकं परिपुच्छामी’’ति भणति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनुपसम्पन्नेन पञ्ञत्तेन वा अपञ्ञत्तेन वा वुच्चमानो – ‘‘इदं न सल्लेखाय न धुतत्थाय न पासादिकताय न अपचयाय न वीरियारम्भाय संवत्तती’’ति एवं वदेति, ‘‘न तावाहं, आवुसो, एतस्मिं सिक्खापदे सिक्खिस्सामि याव न अञ्ञं भिक्खुं ब्यत्तं विनयधरं पण्डितं मेधाविं बहुस्सुतं धम्मकथिकं परिपुच्छामी’’ति भणति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
सिक्खमानेनाति सिक्खितुकामेन।
अञ्ञातब्बन्ति जानितब्बं।
परिपुच्छितब्बन्ति ‘‘इदं, भन्ते, कथं; इमस्स वा क्वत्थो’’ति?
परिपञ्हितब्बन्ति चिन्तेतब्बं तुलयितब्बं।
अयं तत्थ सामीचीति अयं तत्थ अनुधम्मता।
४३७. अनापत्ति ‘‘जानिस्सामि सिक्खिस्सामी’’ति भणति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
सहधम्मिकसिक्खापदं निट्ठितं पठमं।
२. विलेखनसिक्खापदं
४३८. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। इदं वत्थु चूळव॰ ३२० तेन खो पन समयेन भगवा भिक्खूनं अनेकपरियायेन विनयकथं कथेति, विनयस्स वण्णं भासति, विनयपरियत्तिया वण्णं भासति, आदिस्स आदिस्स आयस्मतो उपालिस्स वण्णं भासति। भिक्खूनं एतदहोसि भिक्खू भगवा (स्या॰ क॰) – ‘‘भगवा खो अनेकपरियायेन विनयकथं कथेति, विनयस्स वण्णं भासति, विनयपरियत्तिया वण्णं भासति, आदिस्स आदिस्स आयस्मतो उपालिस्स वण्णं भासति। हन्द मयं, आवुसो, आयस्मतो उपालिस्स सन्तिके विनयं परियापुणामा’’ति, ते च बहू भिक्खू थेरा च नवा च मज्झिमा च आयस्मतो उपालिस्स सन्तिके विनयं परियापुणन्ति।
अथ खो छब्बग्गियानं भिक्खूनं एतदहोसि – ‘‘एतरहि खो, आवुसो, बहू भिक्खू थेरा च नवा च मज्झिमा च आयस्मतो उपालिस्स सन्तिके विनयं परियापुणन्ति। सचे इमे विनये पकतञ्ञुनो भविस्सन्ति अम्हे येनिच्छकं यदिच्छकं यावदिच्छकं आकड्ढिस्सन्ति परिकड्ढिस्सन्ति। हन्द मयं, आवुसो, विनयं विवण्णेमा’’ति। अथ खो छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खू उपसङ्कमित्वा एवं वदन्ति – ‘‘किं पनिमेहि खुद्दानुखुद्दकेहि सिक्खापदेहि उद्दिट्ठेहि, यावदेव कुक्कुच्चाय विहेसाय विलेखाय संवत्तन्ती’’ति! ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू विनयं विवण्णेस्सन्तीति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, विनयं विवण्णेथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, विनयं विवण्णेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४३९. ‘‘यो पन भिक्खु पातिमोक्खे उद्दिस्समाने एवं वदेय्य – ‘किं पनिमेहि खुद्दानुखुद्दकेहि सिक्खापदेहि उद्दिट्ठेहि, यावदेव कुक्कुच्चाय विहेसाय विलेखाय संवत्तन्ती’ति, सिक्खापदविवण्णके पाचित्तिय’’न्ति।
४४०. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
पातिमोक्खे उद्दिस्समानेति उद्दिसन्ते वा उद्दिसापेन्ते वा सज्झायं वा करोन्ते।
एवं वदेय्याति – ‘‘किं पनिमेहि खुद्दानुखुद्दकेहि सिक्खापदेहि उद्दिट्ठेहि, यावदेव कुक्कुच्चाय विहेसाय विलेखाय संवत्तन्तीति। ‘‘ये इमं परियापुणन्ति तेसं कुक्कुच्चं होति, विहेसा होति, विलेखा होति, ये इमं न परियापुणन्ति तेसं कुक्कुच्चं न होति विहेसा न होति विलेखा न होति। अनुद्दिट्ठं इदं वरं, अनुग्गहितं इदं वरं, अपरियापुटं इदं वरं, अधारितं इदं वरं, विनयो वा अन्तरधायतु, इमे वा भिक्खू अपकतञ्ञुनो होन्तू’’ति उपसम्पन्नस्स विनयं विवण्णेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
४४१. उपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी विनयं विवण्णेति, आपत्ति पाचित्तियस्स । उपसम्पन्ने वेमतिको विनयं विवण्णेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी विनयं विवण्णेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञं धम्मं विवण्णेति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्नस्स विनयं वा अञ्ञं वा धम्मं विवण्णेति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
४४२. अनापत्ति न विवण्णेतुकामो, ‘‘इङ्घ त्वं सुत्तन्ते वा गाथायो वा अभिधम्मं वा परियापुणस्सु, पच्छा विनयं परियापुणिस्ससी’’ति भणति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
विलेखनसिक्खापदं निट्ठितं दुतियं।
३. मोहनसिक्खापदं
४४३. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू अनाचारं आचरित्वा ‘‘अञ्ञाणकेन आपन्नाति जानन्तू’’ति पातिमोक्खे उद्दिस्समाने एवं वदन्ति – ‘‘इदानेव खो मयं जानाम, अयम्पि किर धम्मो सुत्तागतो सुत्तपरियापन्नो अन्वद्धमासं उद्देसं आगच्छती’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू पातिमोक्खे उद्दिस्समाने एवं वक्खन्ति – इदानेव खो मयं जानाम , अयम्पि किर धम्मो सुत्तागतो सुत्तपरियापन्नो अन्वद्धमासं उद्देसं आगच्छती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, पातिमोक्खे उद्दिस्समाने एवं वदेथ – ‘‘इदानेव खो मयं जानाम, अयम्पि किर धम्मो सुत्तागतो सुत्तपरियापन्नो अन्वद्धमासं उद्देसं आगच्छती’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, पातिमोक्खे उद्दिस्समाने एवं वक्खथ – ‘‘इदानेव खो मयं जानाम, अयम्पि किर धम्मो सुत्तागतो सुत्तपरियापन्नो अन्वद्धमासं उद्देसं आगच्छती’’ति! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४४४. ‘‘यो पन भिक्खु अन्वद्धमासं पातिमोक्खे उद्दिस्समाने एवं वदेय्य – ‘इदानेव खो अहं जानामि, अयम्पि किर धम्मो सुत्तागतो सुत्तपरियापन्नो अन्वद्धमासं उद्देसं आगच्छती’ति। तञ्चे भिक्खुं अञ्ञे भिक्खू जानेय्युं निसिन्नपुब्बं इमिना भिक्खुना द्वत्तिक्खत्तुं पातिमोक्खे उद्दिस्समाने, को पन वादो भिय्यो भिय्योति (स्या॰), न च तस्स भिक्खुनो अञ्ञाणकेन मुत्ति अत्थि, यञ्च तत्थ आपत्तिं आपन्नो तञ्च यथाधम्मो कारेतब्बो, उत्तरि चस्स मोहो आरोपेतब्बो – ‘तस्स ते, आवुसो, अलाभा, तस्स ते दुल्लद्धं, यं त्वं पातिमोक्खे उद्दिस्समाने न साधुकं अट्ठिं कत्वा अट्ठिकत्वा (स्या॰ क॰) मनसि करोसी’ति। इदं तस्मिं मोहनके पाचित्तिय’’न्ति।
४४५. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
अन्वद्धमासन्ति अनुपोसथिकं।
पातिमोक्खे उद्दिस्समानेति उद्दिसन्ते।
एवं वदेय्याति अनाचारं आचरित्वा – ‘‘अञ्ञाणकेन आपन्नोति जानन्तू’’ति पातिमोक्खे उद्दिस्समाने एवं वदेति – ‘‘इदानेव खो अहं जानामि, अयम्पि किर धम्मो सुत्तागतो सुत्तपरियापन्नो अन्वद्धमासं उद्देसं आगच्छती’’ति, आपत्ति दुक्कटस्स।
तञ्चे मोहेतुकामं भिक्खुं अञ्ञे भिक्खू जानेय्युं निसिन्नपुब्बं इमिना भिक्खुना द्वत्तिक्खत्तुं पातिमोक्खे उद्दिस्समाने, को पन वादो भिय्यो, न च तस्स भिक्खुनो अञ्ञाणकेन मुत्ति अत्थि, यञ्च तत्थ आपत्तिं आपन्नो, तञ्च यथाधम्मो कारेतब्बो, उत्तरि चस्स मोहो आरोपेतब्बो। एवञ्च पन, भिक्खवे, आरोपेतब्बो। ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
४४६. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु पातिमोक्खे उद्दिस्समाने न साधुकं अट्ठिं कत्वा मनसि करोति। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामस्स भिक्खुनो मोहं आरोपेय्य। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। अयं इत्थन्नामो भिक्खु पातिमोक्खे उद्दिस्समाने न साधुकं अट्ठिं कत्वा मनसि करोति। सङ्घो इत्थन्नामस्स भिक्खुनो मोहं आरोपेति। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स भिक्खुनो मोहस्स आरोपना, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘आरोपितो सङ्घेन इत्थन्नामस्स भिक्खुनो मोहो। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति।
अनारोपिते मोहे मोहेति, आपत्ति दुक्कटस्स। आरोपिते मोहे मोहेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
४४७. धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति पाचित्तियस्स। धम्मकम्मे वेमतिको, आपत्ति पाचित्तियस्स। धम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी मोहेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अधम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे वेमतिको , आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
४४८. अनापत्ति न वित्थारेन सुतं होति, ऊनकद्वत्तिक्खत्तुं वित्थारेन सुतं होति, न मोहेतुकामस्स, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
मोहनसिक्खापदं निट्ठितं ततियं।
४. पहारसिक्खापदं
४४९. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू कुपिता अनत्तमना सत्तरसवग्गियानं भिक्खूनं पहारं देन्ति। ते रोदन्ति। भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘किस्स तुम्हे, आवुसो, रोदथा’’ति? ‘‘इमे, आवुसो, छब्बग्गिया भिक्खू कुपिता अनत्तमना अम्हाकं पहारं देन्ती’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू कुपिता अनत्तमना भिक्खूनं पहारं दस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, कुपिता अनत्तमना भिक्खूनं पहारं देथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, कुपिता अनत्तमना भिक्खूनं पहारं दस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४५०. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुस्स कुपितो अनत्तमनो पहारं ददेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
४५१. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुस्साति अञ्ञस्स भिक्खुस्स।
कुपितो अनत्तमनोति अनभिरद्धो आहतचित्तो खिलजातो।
पहारं ददेय्याति कायेन वा कायपटिबद्धेन वा निस्सग्गियेन वा अन्तमसो उप्पलपत्तेनपि पहारं देति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
४५२. उपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी कुपितो अनत्तमनो पहारं देति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने वेमतिको कुपितो अनत्तमनो पहारं देति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी कुपितो अनत्तमनो पहारं देति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अनुपसम्पन्नस्स कुपितो अनत्तमनो पहारं देति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने वेमतिको , आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
४५३. अनापत्ति केनचि विहेठीयमानो मोक्खाधिप्पायो पहारं देति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
पहारसिक्खापदं निट्ठितं चतुत्थं।
५. तलसत्तिकसिक्खापदं
४५४. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू कुपिता अनत्तमना सत्तरसवग्गियानं भिक्खूनं तलसत्तिकं उग्गिरन्ति। ते पहारसमुच्चिता रोदन्ति। भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘किस्स तुम्हे, आवुसो, रोदथा’’ति? ‘‘इमे, आवुसो, छब्बग्गिया भिक्खू कुपिता अनत्तमना अम्हाकं तलसत्तिकं उग्गिरन्ती’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू कुपिता अनत्तमना सत्तरसवग्गियानं भिक्खूनं तलसत्तिकं उग्गिरिस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, कुपिता अनत्तमना सत्तरसवग्गियानं भिक्खूनं तलसत्तिकं उग्गिरथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, कुपिता अनत्तमना सत्तरसवग्गियानं भिक्खूनं तलसत्तिकं उग्गिरिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४५५. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुस्स कुपितो अनत्तमनो तलसत्तिकं उग्गिरेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
४५६. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुस्साति अञ्ञस्स भिक्खुस्स।
कुपितो अनत्तमनोति अनभिरद्धो आहतचित्तो खिलजातो।
तलसत्तिकं उग्गिरेय्याति कायं वा कायपटिबद्धं वा अन्तमसो उप्पलपत्तम्पि उच्चारेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
४५७. उपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी कुपितो अनत्तमनो तलसत्तिकं उग्गिरति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने वेमतिको कुपितो अनत्तमनो तलसत्तिकं उग्गिरति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी कुपितो अनत्तमनो तलसत्तिकं उग्गिरति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अनुपसम्पन्नस्स कुपितो अनत्तमनो तलसत्तिकं उग्गिरति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
४५८. अनापत्ति केनचि विहेठीयमानो मोक्खाधिप्पायो तलसत्तिकं उग्गिरति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
तलसत्तिकसिक्खापदं निट्ठितं पञ्चमं।
६. अमूलकसिक्खापदं
४५९. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खुं अमूलकेन सङ्घादिसेसेन अनुद्धंसेन्ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खुं अमूलकेन सङ्घादिसेसेन अनुद्धंसेस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, भिक्खुं अमूलकेन सङ्घादिसेसेन अनुद्धंसेथाति ? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, भिक्खुं अमूलकेन सङ्घादिसेसेन अनुद्धंसेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४६०. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुं अमूलकेन सङ्घादिसेसेन अनुद्धंसेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
४६१. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुन्ति अञ्ञं भिक्खुं।
अमूलकं नाम अदिट्ठं अस्सुतं अपरिसङ्कितं।
सङ्घादिसेसेनाति तेरसन्नं अञ्ञतरेन।
अनुद्धंसेय्याति चोदेति वा चोदापेति वा, आपत्ति पाचित्तियस्स।
४६२. उपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी अमूलकेन सङ्घादिसेसेन अनुद्धंसेति , आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने वेमतिको अमूलकेन सङ्घादिसेसेन अनुद्धंसेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी अमूलकेन सङ्घादिसेसेन अनुद्धंसेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
आचारविपत्तिया वा दिट्ठिविपत्तिया वा अनुद्धंसेति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्नं अनुद्धंसेति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
४६३. अनापत्ति तथासञ्ञी चोदेति, वा चोदापेति वा, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
अमूलकसिक्खापदं निट्ठितं छट्ठं।
७. सञ्चिच्चसिक्खापदं
४६४. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू सत्तरसवग्गियानं भिक्खूनं सञ्चिच्च कुक्कुच्चं उपदहन्ति – ‘‘भगवता, आवुसो, सिक्खापदं पञ्ञत्तं – ‘न ऊनवीसतिवस्सो पुग्गलो उपसम्पादेतब्बो’ति। तुम्हे च ऊनवीसतिवस्सा उपसम्पन्ना। कच्चि नो तुम्हे अनुपसम्पन्ना’’ति? ते रोदन्ति। भिक्खू एवमाहंसु – ‘‘किस्स तुम्हे, आवुसो, रोदथा’’ति? ‘‘इमे , आवुसो, छब्बग्गिया भिक्खू अम्हाकं सञ्चिच्च कुक्कुच्चं उपदहन्ती’’ति । ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खूनं सञ्चिच्च कुक्कुच्चं उपदहिस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, भिक्खूनं सञ्चिच्च कुक्कुच्चं उपदहथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, भिक्खूनं सञ्चिच्च कुक्कुच्चं उपदहिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४६५. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खुस्स सञ्चिच्च कुक्कुच्चं उपदहेय्य उप्पादेय्य (इतिपि) – ‘इतिस्स मुहुत्तम्पि अफासु भविस्सती’ति एतदेव पच्चयं करित्वा अनञ्ञं, पाचित्तिय’’न्ति।
४६६. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खुस्साति अञ्ञस्स भिक्खुस्स।
सञ्चिच्चाति जानन्तो सञ्जानन्तो चेच्च अभिवितरित्वा वीतिक्कमो।
कुक्कुच्चं उपदहेय्याति ‘‘ऊनवीसतिवस्सो मञ्ञे त्वं उपसम्पन्नो, विकाले मञ्ञे तया भुत्तं, मज्जं मञ्ञे तया पीतं, मातुगामेन सद्धिं रहो मञ्ञे तया निसिन्न’’न्ति कुक्कुच्चं उपदहति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
एतदेव पच्चयं करित्वा, अनञ्ञन्ति न अञ्ञो कोचि पच्चयो होति कुक्कुच्चं उपदहितुं।
४६७. उपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी सञ्चिच्च कुक्कुच्चं उपदहति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने वेमतिको सञ्चिच्च कुक्कुच्चं उपदहति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी सञ्चिच्च कुक्कुच्चं उपदहति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अनुपसम्पन्नस्स सञ्चिच्च कुक्कुच्चं उपदहति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
४६८. अनापत्ति न कुक्कुच्चं उपदहितुकामो ‘‘ऊनवीसतिवस्सो मञ्ञे त्वं उपसम्पन्नो, विकाले मञ्ञे तया भुत्तं, मज्जं मञ्ञे तया पीतं, मातुगामेन सद्धिं रहो मञ्ञे तया निसिन्नं, इङ्घ जानाहि, मा ते पच्छा कुक्कुच्चं अहोसी’’ति भणति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
सञ्चिच्चसिक्खापदं निट्ठितं सत्तमं।
८. उपस्सुतिसिक्खापदं
४६९. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू पेसलेहि भिक्खूहि सद्धिं भण्डन्ति। पेसला भिक्खू एवं वदन्ति – ‘‘अलज्जिनो इमे, आवुसो, छब्बग्गिया भिक्खू। न सक्का इमेहि सह भण्डितु’’न्ति। छब्बग्गिया भिक्खू एवं वदन्ति – ‘‘किस्स तुम्हे, आवुसो, अम्हे अलज्जिवादेन पापेथा’’ति? ‘‘कहं पन तुम्हे, आवुसो, अस्सुत्था’’ति? ‘‘मयं आयस्मन्तानं उपस्सुतिं उपस्सुति (?) तिट्ठम्हा’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खूनं भण्डनजातानं कलहजातानं विवादापन्नानं उपस्सुतिं उपस्सुति (?) तिट्ठिस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, भिक्खूनं भण्डनजातानं कलहजातानं विवादापन्नानं उपस्सुतिं उपस्सुति (?) तिट्ठथाति? ‘‘सच्च, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, भिक्खूनं भण्डनजातानं कलहजातानं विवादापन्नानं उपस्सुतिं उपस्सुति (?) तिट्ठिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४७०. ‘‘यो पन भिक्खु भिक्खूनं भण्डनजातानं कलहजातानं विवादापन्नानं उपस्सुतिं तिट्ठेय्य – ‘यं इमे भणिस्सन्ति तं सोस्सामी’ति एतदेव पच्चयं करित्वा अनञ्ञं, पाचित्तिय’’न्ति।
४७१. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
भिक्खूनन्ति अञ्ञेसं भिक्खूनं।
भण्डनजातानं कलहजातानं विवादापन्नानन्ति अधिकरणजातानं।
उपस्सुतिं तिट्ठेय्याति ‘‘इमेसं सुत्वा चोदेस्सामि सारेस्सामि पटिचोदेस्सामि पटिसारेस्सामि मङ्कू करिस्सामी’’ति गच्छति, आपत्ति दुक्कटस्स। यत्थ ठितो सुणाति, आपत्ति पाचित्तियस्स। पच्छतो गच्छन्तो तुरितो गच्छति सोस्सामीति, आपत्ति दुक्कटस्स। यत्थ ठितो सुणाति, आपत्ति पाचित्तियस्स। पुरतो गच्छन्तो ओहिय्यति सोस्सामीति, आपत्ति दुक्कटस्स। यत्थ ठितो सुणाति, आपत्ति पाचित्तियस्स। भिक्खुस्स ठितोकासं वा निसिन्नोकासं वा निपन्नोकासं वा आगन्त्वा मन्तेन्तं उक्कासितब्बं , विजानापेतब्बं, नो चे उक्कासेय्य वा विजानापेय्य वा, आपत्ति पाचित्तियस्स।
एतदेव पच्चयं करित्वा अनञ्ञन्ति न अञ्ञो कोचि पच्चयो होति उपस्सुतिं तिट्ठितुं।
४७२. उपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी उपस्सुतिं तिट्ठति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने वेमतिको उपस्सुतिं तिट्ठति, आपत्ति पाचित्तियस्स। उपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी उपस्सुतिं तिट्ठति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अनुपसम्पन्नस्स उपस्सुतिं तिट्ठति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स।
४७३. अनापत्ति – ‘‘इमेसं सुत्वा ओरमिस्सामि विरमिस्सामि वूपसमिस्सामि वूपसमेस्सामि (सी॰) अत्तानं परिमोचेस्सामी’’ति गच्छति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
उपस्सुतिसिक्खापदं निट्ठितं अट्ठमं।
९. कम्मपटिबाहनसिक्खापदं
४७४. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू अनाचारं आचरित्वा एकमेकस्स कम्मे कयिरमाने पटिक्कोसन्ति। तेन खो पन समयेन सङ्घो सन्निपतितो होति केनचिदेव करणीयेन। छब्बग्गिया भिक्खू चीवरकम्मं करोन्ता एकस्स छन्दं अदंसु। अथ खो सङ्घो – ‘‘अयं, आवुसो, छब्बग्गियो भिक्खु एकको आगतो, हन्दस्स मयं कम्मं करोमा’’ति तस्स कम्मं अकासि। अथ खो सो भिक्खु येन छब्बग्गिया भिक्खू तेनुपसङ्कमि। छब्बग्गिया भिक्खू तं भिक्खुं एतदवोचुं – ‘‘किं, आवुसो, सङ्घो अकासी’’ति? ‘‘सङ्घो मे, आवुसो, कम्मं अकासी’’ति। ‘‘न मयं, आवुसो, एतदत्थाय छन्दं अदम्हा – ‘‘तुय्हं कम्मं करिस्सती’’ति। सचे च मयं जानेय्याम ‘‘तुय्हं कम्मं करिस्सती’’ति, न मयं छन्दं ददेय्यामा’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू धम्मिकानं कम्मानं छन्दं दत्वा पच्छा खीयनधम्मं खिय्यधम्मं (इतिपि) आपज्जिस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, धम्मिकानं कम्मानं छन्दं दत्वा पच्छा खीयनधम्मं खिय्यधम्मं (इतिपि) आपज्जथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, धम्मिकानं कम्मानं छन्दं दत्वा पच्छा खीयनधम्मं खिय्यधम्मं (इतिपि) आपज्जिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४७५. ‘‘यो पन भिक्खु धम्मिकानं कम्मानं छन्दं दत्वा पच्छा खीयनधम्मं आपज्जेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
४७६. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
धम्मिकं नाम कम्मं अपलोकनकम्मं ञत्तिकम्मं ञत्तिदुतियकम्मं ञत्तिचतुत्थकम्मं धम्मेन विनयेन सत्थुसासनेन कतं, एतं धम्मिकं नाम कम्मं। छन्दं दत्वा खिय्यति आपत्ति पाचित्तियस्स।
४७७. धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी छन्दं दत्वा खिय्यति, आपत्ति पाचित्तियस्स। धम्मकम्मे वेमतिको छन्दं दत्वा खिय्यति, आपत्ति दुक्कटस्स। धम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी छन्दं दत्वा खिय्यति, अनापत्ति। अधम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी, अनापत्ति।
४७८. अनापत्ति – ‘‘अधम्मेन वा वग्गेन वा न कम्मारहस्स वा कम्मं कत’’न्ति जानन्तो खिय्यति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
कम्मपटिबाहनसिक्खापदं निट्ठितं नवमं।
१०. छन्दंअदत्वागमनसिक्खापदं
४७९. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन सङ्घो सन्निपतितो होति केनचिदेव करणीयेन। छब्बग्गिया भिक्खू चीवरकम्मं करोन्ता एकस्स छन्दं अदंसु। अथ खो सङ्घो ‘‘यस्सत्थाय सन्निपतितो तं कम्मं करिस्सामी’’ति ञत्तिं ठपेसि। अथ खो सो भिक्खु – ‘‘एवमेविमे एकमेकस्स कम्मं करोन्ति, कस्स तुम्हे कम्मं करिस्सथा’’ति छन्दं अदत्वा उट्ठायासना पक्कामि। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खु सङ्घे विनिच्छयकथाय वत्तमानाय छन्दं अदत्वा उट्ठायासना पक्कमिस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, भिक्खु, सङ्घे विनिच्छयकथाय वत्तमानाय छन्दं अदत्वा उट्ठायासना पक्कमसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, सङ्घे विनिच्छयकथाय वत्तमानाय छन्दं अदत्वा उट्ठायासना पक्कमिस्ससि ! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४८०. ‘‘यो पन भिक्खु सङ्घे विनिच्छयकथाय वत्तमानाय छन्दं अदत्वा उट्ठायासना पक्कमेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
४८१. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
सङ्घे विनिच्छयकथा नाम वत्थु वा आरोचितं होति अविनिच्छितं, ञत्ति वा ठपिता होति, कम्मवाचा वा विप्पकता होति।
छन्दं अदत्वा उट्ठायासना पक्कमेय्याति – ‘‘कथं इदं कम्मं कुप्पं अस्स वग्गं अस्स न करेय्या’’ति गच्छति, आपत्ति दुक्कटस्स। परिसाय हत्थपासं विजहन्तस्स आपत्ति दुक्कटस्स। विजहिते आपत्ति पाचित्तियस्स।
४८२. धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी छन्दं अदत्वा उट्ठायासना पक्कमति, आपत्ति पाचित्तियस्स। धम्मकम्मे वेमतिको छन्दं अदत्वा उट्ठायासना पक्कमति, आपत्ति दुक्कटस्स। धम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी छन्दं अदत्वा उट्ठायासना पक्कमति, अनापत्ति। अधम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी, अनापत्ति।
४८३. अनापत्ति – ‘‘सङ्घस्स भण्डनं वा कलहो वा विग्गहो वा विवादो वा भविस्सती’’ति गच्छति, ‘‘सङ्घभेदो वा सङ्घराजि वा भविस्सती’’ति गच्छति, ‘‘अधम्मेन वा वग्गेन वा न कम्मारहस्स वा कम्मं करिस्सती’’ति गच्छति, गिलानो गच्छति, गिलानस्स करणीयेन गच्छति, उच्चारेन वा पस्सावेन वा पीळितो गच्छति, ‘‘न कम्मं कोपेतुकामो पुन पच्चागमिस्सामी’’ति गच्छति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
छन्दं अदत्वा गमनसिक्खापदं निट्ठितं दसमं।
११. दुब्बलसिक्खापदं
४८४. तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे। तेन खो पन समयेन आयस्मा दब्बो मल्लपुत्तो सङ्घस्स सेनासनञ्च पञ्ञपेति भत्तानि च उद्दिसति। सो चायस्मा दुब्बलचीवरो होति। तेन खो पन समयेन सङ्घस्स एकं चीवरं उप्पन्नं होति। अथ खो सङ्घो तं चीवरं आयस्मतो दब्बस्स मल्लपुत्तस्स अदासि । छब्बग्गिया भिक्खू उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘यथासन्थुतं भिक्खू सङ्घिकं लाभं परिणामेन्ती’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू समग्गेन सङ्घेन चीवरं दत्वा पच्छा खीयनधम्मं आपज्जिस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, समग्गेन सङ्घेन चीवरं दत्वा पच्छा खीयनधम्मं आपज्जथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, समग्गेन सङ्घेन चीवरं दत्वा पच्छा खीयनधम्मं आपज्जिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं, वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४८५. ‘‘यो पन भिक्खु समग्गेन सङ्घेन चीवरं दत्वा पच्छा खीयनधम्मं आपज्जेय्य ‘यथासन्थुतं भिक्खू सङ्घिकं लाभं परिणामेन्ती’ति, पाचित्तिय’’न्ति।
४८६. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
समग्गो नाम सङ्घो समानसंवासको समानसीमायं ठितो।
चीवरं नाम छन्नं चीवरानं अञ्ञतरं चीवरं विकप्पनुपगं पच्छिमं।
दत्वाति सयं दत्वा।
यथासन्थुतं नाम यथामित्तता यथासन्दिट्ठता यथासम्भत्तता यथासमानुपज्झायकता यथासमानाचरियकता।
सङ्घिकं नाम सङ्घस्स दिन्नं होति परिच्चत्तं।
लाभो नाम चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारा, अन्तमसो चुण्णपिण्डोपि, दन्तकट्ठम्पि, दसिकसुत्तम्पि।
पच्छा खीयनधम्मं आपज्जेय्याति उपसम्पन्नस्स सङ्घेन सम्मतस्स सेनासनपञ्ञापकस्स वा भत्तुद्देसकस्स वा यागुभाजकस्स वा फलभाजकस्स वा खज्जभाजकस्स वा अप्पमत्तकविस्सज्जकस्स वा चीवरं दिन्ने खिय्यति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
४८७. धम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी चीवरं दिन्ने खिय्यति, आपत्ति पाचित्तियस्स। धम्मकम्मे वेमतिको चीवरं दिन्ने खिय्यति, आपत्ति पाचित्तियस्स। धम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी चीवरं दिन्ने खिय्यति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञं परिक्खारं दिन्ने खिय्यति, आपत्ति दुक्कटस्स। उपसम्पन्नस्स सङ्घेन असम्मतस्स सेनासनपञ्ञापकस्स वा भत्तुद्देसकस्स वा यागुभाजकस्स वा फलभाजकस्स वा खज्जभाजकस्स वा अप्पमत्तकविस्सज्जकस्स वा चीवरं वा अञ्ञं वा परिक्खारं दिन्ने खिय्यति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्नस्स सङ्घेन सम्मतस्स वा असम्मतस्स वा सेनासनपञ्ञापकस्स वा भत्तुद्देसकस्स वा यागुभाजकस्स वा फलभाजकस्स वा खज्जभाजकस्स वा अप्पमत्तकविस्सज्जकस्स वा चीवरं वा अञ्ञं वा परिक्खारं दिन्ने खिय्यति, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे धम्मकम्मसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अधम्मकम्मे अधम्मकम्मसञ्ञी, अनापत्ति।
४८८. अनापत्ति – पकतिया छन्दा दोसा मोहा भया करोन्तं ‘‘क्वत्थो तस्स दिन्नेन लद्धापि विनिपातेस्सति न सम्मा उपनेस्सती’’ति खिय्यति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
दुब्बलसिक्खापदं निट्ठितं एकादसमं।
१२. परिणामनसिक्खापदं
४८९. इदं वत्थु पारा॰ ६५७ तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन सावत्थियं अञ्ञतरस्स पूगस्स सङ्घस्स सचीवरभत्तं पटियत्तं होति – ‘‘भोजेत्वा चीवरेन अच्छादेस्सामा’’ति। अथ खो छब्बग्गिया भिक्खू येन सो पूगो तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा तं पूगं एतदवोचुं – ‘‘देथावुसो, इमानि चीवरानि इमेसं भिक्खून’’न्ति। ‘‘न मयं, भन्ते, दस्साम। अम्हाकं सङ्घस्स अनुवस्सं सचीवरभिक्खा पञ्ञत्ता’’ति। ‘‘बहू, आवुसो, सङ्घस्स दायका, बहू सङ्घस्स भत्ता भद्दा (क॰)। इमे तुम्हे निस्साय तुम्हे सम्पस्सन्ता इध विहरन्ति। तुम्हे चे इमेसं न दस्सथ, अथ को चरहि इमेसं दस्सति? देथावुसो, इमानि चीवरानि इमेसं भिक्खून’’न्ति। अथ खो सो पूगो छब्बग्गियेहि भिक्खूहि निप्पीळियमानो यथापटियत्तं चीवरं छब्बग्गियानं भिक्खूनं दत्वा सङ्घं भत्तेन परिविसि। ये ते भिक्खू जानन्ति सङ्घस्स सचीवरभत्तं पटियत्तं ‘‘न च जानन्ति छब्बग्गियानं भिक्खूनं दिन्न’’न्ति ते एवमाहंसु – ‘‘ओणोजेथावुसो, सङ्घस्स चीवर’’न्ति। ‘‘नत्थि, भन्ते। यथापटियत्तं चीवरं अय्या छब्बग्गिया अय्यानं छब्बग्गियानं परिणामेसु’’न्ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू जानं सङ्घिकं लाभं परिणतं पुग्गलस्स परिणामेस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, जानं सङ्घिकं लाभं परिणतं पुग्गलस्स परिणामेथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, जानं सङ्घिकं लाभं परिणतं पुग्गलस्स परिणामेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४९०. ‘‘यो पन भिक्खु जानं सङ्घिकं लाभं परिणतं पुग्गलस्स परिणामेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
४९१. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
जानाति नाम सामं वा जानाति, अञ्ञे वा तस्स आरोचेन्ति, सो वा आरोचेति।
सङ्घिकं नाम सङ्घस्स दिन्नं होति परिच्चत्तं।
लाभो नाम चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानप्पच्चयभेसज्जपरिक्खारा, अन्तमसो चुण्णपिण्डोपि, दन्तकट्ठम्पि, दसिकसुत्तम्पि।
परिणतं नाम ‘‘दस्साम करिस्सामा’’ति वाचा भिन्ना होति, तं पुग्गलस्स परिणामेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
४९२. परिणते परिणतसञ्ञी पुग्गलस्स परिणामेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। परिणते वेमतिको पुग्गलस्स परिणामेति, आपत्ति दुक्कटस्स। परिणते अपरिणतसञ्ञी पुग्गलस्स परिणामेति, अनापत्ति। सङ्घस्स परिणतं अञ्ञसङ्घस्स वा चेतियस्स वा परिणामेति, आपत्ति दुक्कटस्स। चेतियस्स परिणतं अञ्ञचेतियस्स वा सङ्घस्स वा पुग्गलस्स वा परिणामेति, आपत्ति दुक्कटस्स। पुग्गलस्स परिणतं अञ्ञपुग्गलस्स वा सङ्घस्स वा चेतियस्स वा परिणामेति, आपत्ति दुक्कटस्स । अपरिणते परिणतसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अपरिणते वेमतिको , आपत्ति दुक्कटस्स। अपरिणते अपरिणतसञ्ञी, अनापत्ति।
४९३. अनापत्ति – ‘‘कत्थ देमा’’ति पुच्छीयमानो – ‘‘यत्थ तुम्हाकं देय्यधम्मो परिभोगं वा लभेय्य पटिसङ्खारं वा लभेय्य चिरट्ठितिको वा अस्स यत्थ वा पन तुम्हाकं चित्तं पसीदति तत्थ देथा’’ति भणति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
परिणामनसिक्खापदं निट्ठितं द्वादसमं।
सहधम्मिकवग्गो अट्ठमो।
तस्सुद्दानं –
सहधम्म-विवण्णञ्च, मोहापनं पहारकं।
तलसत्ति अमूलञ्च, सञ्चिच्च च उपस्सुति।
पटिबाहनछन्दञ्च, दब्बञ्च परिणामनन्ति॥
९. रतनवग्गो
१. अन्तेपुरसिक्खापदं
४९४. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन राजा पसेनदि कोसलो उय्यानपालं आणापेसि – ‘‘गच्छ, भणे, उय्यानं सोधेहि। उय्यानं गमिस्सामा’’ति। ‘‘एवं, देवा’’ति खो सो उय्यानपालो रञ्ञो पसेनदिस्स कोसलस्स पटिस्सुत्वा उय्यानं सोधेन्तो अद्दस भगवन्तं अञ्ञतरस्मिं रुक्खमूले निसिन्नं। दिस्वान येन राजा पसेनदि कोसलो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा राजानं पसेनदिं कोसलं एतदवोच – ‘‘सुद्धं, देव, उय्यानं। अपिच, भगवा तत्थ निसिन्नो’’ति। ‘‘होतु, भणे! मयं भगवन्तं पयिरुपासिस्सामा’’ति। अथ खो राजा पसेनदि कोसलो उय्यानं गन्त्वा येन भगवा तेनुपसङ्कमि। तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो उपासको भगवन्तं पयिरुपासन्तो निसिन्नो होति। अद्दसा खो राजा पसेनदि कोसलो तं उपासकं भगवन्तं पयिरुपासन्तं निसिन्नं। दिस्वान भीतो अट्ठासि। अथ खो रञ्ञो पसेनदिस्स कोसलस्स एतदहोसि – ‘‘नारहतायं पुरिसो पापो होतुं , यथा भगवन्तं पयिरुपासती’’ति। येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। अथ खो सो उपासको भगवतो गारवेन राजानं पसेनदिं कोसलं नेव अभिवादेसि न पच्चुट्ठासि। अथ खो राजा पसेनदि कोसलो अनत्तमनो अहोसि – ‘‘कथञ्हि नामायं पुरिसो मयि आगते नेव अभिवादेस्सति न पच्चुट्ठेस्सती’’ति! अथ खो भगवा राजानं पसेनदिं कोसलं अनत्तमनं विदित्वा राजानं पसेनदिं कोसलं एतदवोच – ‘‘एसो खो, महाराज, उपासको बहुस्सुतो आगतागमो कामेसु वीतरागो’’ति। अथ खो रञ्ञो पसेनदिस्स कोसलस्स एतदहोसि – ‘‘नारहतायं उपासको ओरको होतुं, भगवापि इमस्स वण्णं भासती’’ति। तं उपासकं एतदवोच – ‘‘वदेय्यासि, उपासक, येन अत्थो’’ति। ‘‘सुट्ठु, देवा’’ति। अथ खो भगवा राजानं पसेनदिं कोसलं धम्मिया कथाय सन्दस्सेसि समादपेसि समुत्तेजेसि सम्पहंसेसि। अथ खो राजा पसेनदि कोसलो भगवता धम्मिया कथाय सन्दस्सितो समादपितो समुत्तेजितो सम्पहंसितो उट्ठायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि।
४९५. तेन खो पन समयेन राजा पसेनदि कोसलो उपरिपासादवरगतो होति। अद्दसा खो राजा पसेनदि कोसलो तं उपासकं रथिकाय रथियाय (इतिपि) छत्तपाणिं गच्छन्तं। दिस्वान पक्कोसापेत्वा एतदवोच – ‘‘त्वं किर, उपासक, बहुस्सुतो आगतागमो। साधु, उपासक, अम्हाकं इत्थागारं धम्मं वाचेही’’ति। ‘‘यमहं यम्पाहं (सी॰), देव, जानामि अय्यानं वाहसा, अय्याव देवस्स इत्थागारं धम्मं वाचेस्सन्ती’’ति। अथ खो राजा पसेनदि कोसलो – ‘‘सच्चं खो उपासको आहा’’ति येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नो खो राजा पसेनदि कोसलो भगवन्तं एतदवोच – ‘‘साधु, भन्ते, भगवा एकं भिक्खुं आणापेतु यो अम्हाकं इत्थागारं धम्मं वाचेस्सती’’ति। अथ खो भगवा राजानं पसेनदिं कोसलं धम्मिया कथाय सन्दस्सेसि…पे॰… पदक्खिणं कत्वा पक्कामि। अथ खो भगवा आयस्मन्तं आनन्दं आमन्तेसि – ‘‘तेनहानन्द, रञ्ञो इत्थागारं धम्मं वाचेही’’ति। ‘‘एवं, भन्ते’’ति खो आयस्मा आनन्दो भगवतो पटिस्सुत्वा कालेन कालं पविसित्वा रञ्ञो इत्थागारं धम्मं वाचेति। अथ खो आयस्मा आनन्दो पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय येन रञ्ञो पसेनदिस्स कोसलस्स निवेसनं तेनुपसङ्कमि।
४९६. तेन खो पन समयेन राजा पसेनदि कोसलो मल्लिकाय देविया सद्धिं सयनगतो होति। अद्दसा खो मल्लिका देवी आयस्मन्तं आनन्दं दूरतोव आगच्छन्तं। दिस्वान सहसा वुट्ठासि; पीतकमट्ठं दुस्सं पभस्सित्थ। अथ खो आयस्मा आनन्दो ततोव पटिनिवत्तित्वा आरामं गन्त्वा भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा आनन्दो पुब्बे अप्पटिसंविदितो रञ्ञो अन्तेपुरं पविसिस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, आनन्द, पुब्बे अप्पटिसंविदितो रञ्ञो अन्तेपुरं पविससीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, आनन्द, पुब्बे अप्पटिसंविदितो रञ्ञो अन्तेपुरं पविसिस्ससि! नेतं, आनन्द, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… विगरहित्वा…पे॰… धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि –
४९७. अ॰ नि॰ १०.४५ ‘‘दसयिमे, भिक्खवे, आदीनवा राजन्तेपुरप्पवेसने। कतमे दस? इध, भिक्खवे, राजा महेसिया सद्धिं निसिन्नो होति, तत्थ भिक्खु पविसति। महेसी वा भिक्खुं दिस्वा सितं पातुकरोति। भिक्खु वा महेसिं दिस्वा सितं पातुकरोति। तत्थ रञ्ञो एवं होति – ‘‘अद्धा इमेसं कतं वा करिस्सन्ति वा’’ति। अयं, भिक्खवे, पठमो आदीनवो राजन्तेपुरप्पवेसने।
‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, राजा बहुकिच्चो बहुकरणीयो। अञ्ञतरं इत्थिं गन्त्वा नस्सरति। सा तेन गब्भं गण्हि। तत्थ रञ्ञो एवं होति – ‘‘न खो इध अञ्ञो कोचि पविसति अञ्ञत्र पब्बजितेन। सिया नु खो पब्बजितस्स कम्म’’न्ति। अयं, भिक्खवे, दुतियो आदीनवो राजन्तेपुरप्पवेसने।
‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, रञ्ञो अन्तेपुरे अञ्ञतरं रतनं नस्सति। तत्थ रञ्ञो एवं होति – ‘‘न खो इध अञ्ञो कोचि पविसति अञ्ञत्र पब्बजितेन। सिया नु खो पब्बजितस्स कम्म’’न्ति। अयं, भिक्खवे, ततियो आदीनवो राजन्तेपुरप्पवेसने।
‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, रञ्ञो अन्तेपुरे अब्भन्तरा गुय्हमन्ता बहिद्धा सम्भेदं गच्छन्ति। तत्थ रञ्ञो एवं होति – ‘‘न खो इध अञ्ञो कोचि पविसति अञ्ञत्र पब्बजितेन। सिया नु खो पब्बजितस्स कम्म’’न्ति। अयं, भिक्खवे, चतुत्थो आदीनवो राजन्तेपुरप्पवेसने।
‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, रञ्ञो अन्तेपुरे पुत्तो वा पितरं पत्थेति पिता वा पुत्तं पत्थेति। तेसं एवं होति – ‘‘न खो इध अञ्ञो कोचि पविसति अञ्ञत्र पब्बजितेन। सिया नु खो पब्बजितस्स कम्म’’न्ति। अयं, भिक्खवे, पञ्चमो आदीनवो राजन्तेपुरप्पवेसने।
‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, राजा नीचट्ठानियं उच्चे ठाने ठपेति। येसं तं अमनापं तेसं एवं होति – ‘‘राजा खो पब्बजितेन संसट्ठो। सिया नु खो पब्बजितस्स कम्म’’न्ति। अयं, भिक्खवे, छट्ठो आदीनवो, राजन्तेपुरप्पवेसने।
‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, राजा उच्चट्ठानियं नीचे ठाने ठपेति। येसं तं अमनापं तेसं एवं होति – ‘‘राजा खो पब्बजितेन संसट्ठो। सिया नु खो पब्बजितस्स कम्म’’न्ति। अयं , भिक्खवे, सत्तमो आदीनवो राजन्तेपुरप्पवेसने।
‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, राजा अकाले सेनं उय्योजेति। येसं तं अमनापं तेसं एवं होति – ‘‘राजा खो पब्बजितेन संसट्ठो। सिया नु खो पब्बजितस्स कम्म’’न्ति। अयं, भिक्खवे, अट्ठमो आदीनवो राजन्तेपुरप्पवेसने।
‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, राजा काले सेनं उय्योजेत्वा अन्तरामग्गतो निवत्तापेति। येसं तं अमनापं तेसं एवं होति – ‘‘‘राजा खो पब्बजितेन संसट्ठो। सिया नु खो पब्बजितस्स कम्म’’न्ति। अयं, भिक्खवे, नवमो आदीनवो राजन्तेपुरप्पवेसने।
‘‘पुन चपरं, भिक्खवे, रञ्ञो राजन्तेपुरं हत्थिसम्मद्दं अस्ससम्मद्दं रथसम्मद्दं रज्जनीयानि रज्जनीयानि (क॰) रूपसद्दगन्धरसफोट्ठब्बानि, यानि न पब्बजितस्स सारुप्पानि। अयं, भिक्खवे, दसमो आदीनवो राजन्तेपुरप्पवेसने। इमे खो, भिक्खवे, दस आदीनवा राजन्तेपुरप्पवेसने’’ति। अथ खो भगवा आयस्मन्तं आनन्दं अनेकपरियायेन विगरहित्वा दुब्भरताय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
४९८. ‘‘यो पन भिक्खु रञ्ञो खत्तियस्स मुद्धावसित्तस्स मुद्धाभिसित्तस्स (स्या॰) अनिक्खन्तराजके अनिग्गतरतनके पुब्बे अप्पटिसंविदितो इन्दखीलं अतिक्कामेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
४९९. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
खत्तियो नाम उभतो सुजातो होति, मातितो च पितितो च संसुद्धगहणिको, याव सत्तमा पितामहयुगा अक्खित्तो अनुपकुट्ठो जातिवादेन।
मुद्धावसित्तो नाम खत्तियाभिसेकेन अभिसित्तो होति।
अनिक्खन्तराजकेति राजा सयनिघरा अनिक्खन्तो होति।
अनिग्गतरतनकेति महेसी सयनिघरा अनिक्खन्ता होति, उभो वा अनिक्खन्ता होन्ति।
पुब्बे अप्पटिसंविदितोति पुब्बे अनामन्तेत्वा।
इन्दखीलो नाम सयनिघरस्स उम्मारो वुच्चति।
सयनिघरं नाम यत्थ कत्थचि रञ्ञो सयनं पञ्ञत्तं होति, अन्तमसो साणिपाकारपरिक्खित्तम्पि।
इन्दखीलं अतिक्कामेय्याति पठमं पादं उम्मारं अतिक्कामेति, आपत्ति दुक्कटस्स। दुतियं पादं अतिक्कामेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
५००. अप्पटिसंविदिते अप्पटिसंविदितसञ्ञी इन्दखीलं अतिक्कामेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अप्पटिसंविदिते वेमतिको इन्दखीलं अतिक्कामेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अप्पटिसंविदिते पटिसंविदितसञ्ञी इन्दखीलं अतिक्कामेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
पटिसंविदिते अप्पटिसंविदितसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। पटिसंविदिते वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। पटिसंविदिते पटिसंविदितसञ्ञी, अनापत्ति।
५०१. अनापत्ति पटिसंविदिते, न खत्तियो होति, न खत्तियाभिसेकेन अभिसित्तो होति, राजा सयनिघरा निक्खन्तो होति, महेसी सयनिघरा निक्खन्ता होति, उभो वा निक्खन्ता होन्ति, न सयनिघरे, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
अन्तेपुरसिक्खापदं निट्ठितं पठमं।
२. रतनसिक्खापदं
५०२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अचिरवतिया नदिया नहायति। अञ्ञतरोपि ब्राह्मणो पञ्चसतानं थविकं थले निक्खिपित्वा अचिरवतिया नदिया नहायन्तो विस्सरित्वा अगमासि। अथ खो सो भिक्खु – ‘‘तस्सायं ब्राह्मणस्स थविका, मा इध नस्सी’’ति अग्गहेसि। अथ खो सो ब्राह्मणो सरित्वा तुरितो आधावित्वा तं भिक्खुं एतदवोच – ‘‘अपि मे, भो, थविकं पस्सेय्यासी’’ति? ‘‘हन्द, ब्राह्मणा’’ति अदासि। अथ खो तस्स ब्राह्मणस्स एतदहोसि – ‘‘केन नु खो अहं उपायेन इमस्स भिक्खुनो पुण्णपत्तं न ददेय्य’’न्ति! ‘‘न मे, भो, पञ्चसतानि, सहस्सं मे’’ति पलिबुन्धेत्वा मुञ्चि। अथ खो सो भिक्खु आरामं गन्त्वा भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खु रतनं उग्गहेस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, भिक्खु, रतनं उग्गहेसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, रतनं उग्गहेस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु रतनं वा रतनसम्मतं वा उग्गण्हेय्य वा उग्गण्हापेय्य वा, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
५०३. तेन खो पन समयेन सावत्थिया उस्सवो होति। मनुस्सा अलङ्कतप्पटियत्ता उय्यानं गच्छन्ति। विसाखापि मिगारमाता अलङ्कतप्पटियत्ता ‘‘उय्यानं गमिस्सामी’’ति गामतो निक्खमित्वा – ‘‘क्याहं करिस्सामि उय्यानं गन्त्वा, यंनूनाहं भगवन्तं पयिरुपासेय्य’’न्ति आभरणं ओमुञ्चित्वा उत्तरासङ्गेन भण्डिकं बन्धित्वा दासिया अदासि – ‘‘हन्द, जे, इमं भण्डिकं गण्हाही’’ति। अथ खो विसाखा मिगारमाता येन भगवा तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि। एकमन्तं निसिन्नं खो विसाखं मिगारमातरं भगवा धम्मिया कथाय सन्दस्सेसि समादपेसि समुत्तेजेसि सम्पहंसेसि। अथ खो विसाखा मिगारमाता भगवता धम्मिया कथाय सन्दस्सिता समादपिता समुत्तेजिता सम्पहंसिता उट्ठायासना भगवन्तं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि। अथ खो सा दासी तं भण्डिकं विस्सरित्वा अगमासि। भिक्खू पस्सित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। ‘‘तेन हि, भिक्खवे, उग्गहेत्वा निक्खिपथा’’ति। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, रतनं वा रतनसम्मतं वा अज्झारामे उग्गहेत्वा वा उग्गहापेत्वा वा निक्खिपितुं – ‘‘यस्स भविस्सति सो हरिस्सती’’ति। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु रतनं वा रतनसम्मतं वा, अञ्ञत्र अज्झारामा, उग्गण्हेय्य वा उग्गण्हापेय्य वा, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
५०४. तेन खो पन समयेन कासीसु जनपदे अनाथपिण्डिकस्स गहपतिस्स कम्मन्तगामो होति। तेन च गहपतिना अन्तेवासी आणत्तो होति – ‘‘सचे भदन्ता आगच्छन्ति भत्तं करेय्यासी’’ति। तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू कासीसु जनपदे चारिकं चरमाना येन अनाथपिण्डिकस्स गहपतिस्स कम्मन्तगामो तेनुपसङ्कमिंसु। अद्दसा खो सो पुरिसो ते भिक्खू दूरतोव आगच्छन्ते। दिस्वान येन ते भिक्खू तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा ते भिक्खू अभिवादेत्वा एतदवोच – ‘‘अधिवासेन्तु, भन्ते, अय्या स्वातनाय गहपतिनो भत्त’’न्ति। अधिवासेसुं खो ते भिक्खू तुण्हीभावेन। अथ खो सो पुरिसो तस्सा रत्तिया अच्चयेन पणीतं खादनीयं भोजनीयं पटियादापेत्वा कालं आरोचापेत्वा अङ्गुलिमुद्दिकं ओमुञ्चित्वा ते भिक्खू भत्तेन परिविसित्वा – ‘‘अय्या भुञ्जित्वा गच्छन्तु, अहम्पि कम्मन्तं गमिस्सामी’’ति अङ्गुलिमुद्दिकं विस्सरित्वा अगमासि। भिक्खू पस्सित्वा – ‘‘सचे मयं गमिस्साम नस्सिस्सतायं अङ्गुलिमुद्दिका’’ति तत्थेव अच्छिंसु। अथ खो सो पुरिसो कम्मन्ता आगच्छन्तो ते भिक्खू पस्सित्वा एतदवोच – ‘‘किस्स, भन्ते, अय्या इधेव अच्छन्ती’’ति? अथ खो ते भिक्खू तस्स पुरिसस्स एतमत्थं आरोचेत्वा सावत्थिं गन्त्वा भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसुं। भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, रतनं वा रतनसम्मतं वा अज्झारामे वा अज्झावसथे वा उग्गहेत्वा वा उग्गहापेत्वा वा निक्खिपितुं – यस्स भविस्सति सो हरिस्सती’’ति। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५०५. ‘‘यो पन भिक्खु रतनं वा रतनसम्मतं वा, अञ्ञत्र अज्झारामा वा अज्झावसथा वा, उग्गण्हेय्य वा उग्गण्हापेय्य वा, पाचित्तियं। रतनं वा पन भिक्खुना रतनसम्मतं वा अज्झारामे वा अज्झावसथे वा उग्गहेत्वा वा उग्गहापेत्वा वा निक्खिपितब्बं – ‘यस्स भविस्सति सो हरिस्सती’ति। अयं तत्थ सामीची’’ति।
५०६. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
रतनं नाम मुत्ता मणि वेळुरियो सङ्खो सिला पवालं रजतं जातरूपं लोहितङ्को लोहितको (?) मसारगल्लं।
रतनसम्मतं नाम यं मनुस्सानं उपभोगपरिभोगं, एतं रतनसम्मतं नाम।
अञ्ञत्र अज्झारामा वा अज्झावसथा वाति ठपेत्वा अज्झारामं अज्झावसथं।
अज्झारामो नाम परिक्खित्तस्स आरामस्स अन्तो आरामो, अपरिक्खित्तस्स उपचारो।
अज्झावसथो नाम परिक्खित्तस्स आवसथस्स अन्तो आवसथो, अपरिक्खित्तस्स उपचारो।
उग्गण्हेय्याति सयं गण्हाति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
उग्गण्हापेय्याति अञ्ञं गाहापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
रतनं वा पन भिक्खुना रतनसम्मतं वा अज्झारामे वा अज्झावसथे वा उग्गहेत्वा वा उग्गहापेत्वा वा निक्खिपितब्बन्ति रूपेन वा निमित्तेन वा सञ्ञाणं कत्वा निक्खिपित्वा आचिक्खितब्बं – ‘‘यस्स भण्डं नट्ठं सो आगच्छतू’’ति। सचे तत्थ आगच्छति सो वत्तब्बो – ‘‘आवुसो, कीदिसं ते भण्ड’’न्ति? सचे रूपेन वा निमित्तेन वा सम्पादेति दातब्बं, नो चे सम्पादेति ‘‘विचिनाहि आवुसो’’ति वत्तब्बो। तम्हा आवासा पक्कमन्तेन ये तत्थ होन्ति भिक्खू पतिरूपा, तेसं हत्थे निक्खिपित्वा पक्कमितब्बं। नो चे होन्ति भिक्खू पतिरूपा, ये तत्थ होन्ति गहपतिका पतिरूपा, तेसं हत्थे निक्खिपित्वा पक्कमितब्बं।
अयं तत्थ सामीचीति अयं तत्थ अनुधम्मता।
५०७. अनापत्ति रतनं वा रतनसम्मतं वा अज्झारामे वा अज्झावसथे वा उग्गहेत्वा वा उग्गहापेत्वा वा निक्खिपति – ‘‘यस्स भविस्सति सो हरिस्सती’’ति, रतनसम्मतं विस्सासं गण्हाति, तावकालिकं गण्हाति, पंसुकूलसञ्ञिस्स, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
रतनसिक्खापदं निट्ठितं दुतियं।
३. विकालगामप्पविसनसिक्खापदं
५०८. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू विकाले गामं पविसित्वा सभायं निसीदित्वा अनेकविहितं तिरच्छानकथं कथेन्ति, सेय्यथिदं – इमा तिरच्छानकथायो दी॰ १.१७; म॰ नि॰ २.२२३; सं॰ नि॰ ; अ॰ नि॰ १०.६९ राजकथं चोरकथं महामत्तकथं सेनाकथं भयकथं युद्धकथं अन्नकथं पानकथं वत्थकथं सयनकथं मालाकथं गन्धकथं ञातिकथं यानकथं गामकथं निगमकथं नगरकथं जनपदकथं इत्थिकथं इत्थिकथं पुरिसकथं (क॰) मज्झिमपण्णासट्ठकथा १५६ पिट्ठे ओलोकेतब्बा सूरकथं विसिखाकथं कुम्भट्ठानकथं पुब्बपेतकथं नानत्तकथं लोकक्खायिकं समुद्दक्खायिकं इतिभवाभवकथं इति वा। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया विकाले गामं पविसित्वा सभायं निसीदित्वा अनेकविहितं तिरच्छानकथं कथेस्सन्ति, सेय्यथिदं – राजकथं चोरकथं…पे॰… इतिभवाभवकथं इति वा, सेय्यथापि गिही कामभोगिनो’’ति!
अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू विकाले गामं पविसित्वा सभायं निसीदित्वा अनेकविहितं तिरच्छानकथं कथेस्सन्ति, सेय्यथिदं – राजकथं चोरकथं…पे॰… इतिभवाभवकथं इति वा’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, विकाले गामं पविसित्वा सभायं निसीदित्वा अनेकविहितं तिरच्छानकथं कथेथ, सेय्यथिदं – राजकथं चोरकथं…पे॰… इतिभवाभवकथं इति वाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, विकाले गामं पविसित्वा सभायं निसीदित्वा अनेकविहितं तिरच्छानकथं कथेस्सथ, सेय्यथिदं – राजकथं चोरकथं…पे॰… इतिभवाभवकथं इति वा! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु विकाले गामं पविसेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
५०९. तेन खो पन समयेन सम्बहुला भिक्खू कोसलेसु जनपदे सावत्थिं गच्छन्ता सायं अञ्ञतरं गामं उपगच्छिंसु। मनुस्सा ते भिक्खू पस्सित्वा एतदवोचुं – ‘‘पविसथ, भन्ते’’ति । अथ खो ते भिक्खू – ‘‘भगवता पटिक्खित्तं विकाले गामं पविसितु’’न्ति कुक्कुच्चायन्ता न पविसिंसु। चोरा ते भिक्खू अच्छिन्दिंसु। अथ खो ते भिक्खू सावत्थिं गन्त्वा भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसुं। भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, आपुच्छा विकाले गामं पविसितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु अनापुच्छा विकाले गामं पविसेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
५१०. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु कोसलेसु जनपदे सावत्थिं गच्छन्तो सायं अञ्ञतरं गामं उपगच्छि। मनुस्सा तं भिक्खुं पस्सित्वा एतदवोचुं – ‘‘पविसथ, भन्ते’’ति। अथ खो सो भिक्खु – ‘‘भगवता पटिक्खित्तं अनापुच्छा विकाले गामं पविसितु’’न्ति कुक्कुच्चायन्तो न पाविसि। चोरा तं भिक्खुं अच्छिन्दिंसु। अथ खो सो भिक्खु सावत्थिं गन्त्वा भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, सन्तं भिक्खुं आपुच्छा विकाले गामं पविसितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यो पन भिक्खु सन्तं भिक्खुं अनापुच्छा विकाले गामं पविसेय्य, पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
५११. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु अहिना दट्ठो होति। अञ्ञतरो भिक्खु ‘‘अग्गिं आहरिस्सामी’’ति गामं गच्छति। अथ खो सो भिक्खु – ‘‘भगवता पटिक्खित्तं सन्तं भिक्खुं अनापुच्छा विकाले गामं पविसितु’’न्ति कुक्कुच्चायन्तो न पाविसि…पे॰… भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं । अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, तथारूपे अच्चायिके करणीये सन्तं भिक्खुं अनापुच्छा विकाले गामं पविसितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५१२. ‘‘यो पन भिक्खु सन्तं भिक्खुं अनापुच्छा विकाले गामं पविसेय्य, अञ्ञत्र तथारूपा अच्चायिका करणीया, पाचित्तिय’’न्ति।
५१३. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
सन्तो नाम भिक्खु सक्का होति आपुच्छा पविसितुं।
असन्तो नाम भिक्खु न सक्का होति आपुच्छा पविसितुं।
विकालो नाम मज्झन्हिके वीतिवत्ते याव अरुणुग्गमना।
गामं पविसेय्याति परिक्खित्तस्स गामस्स परिक्खेपं अतिक्कमन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स। अपरिक्खित्तस्स गामस्स उपचारं ओक्कमन्तस्स आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञत्र तथारूपा अच्चायिका करणीयाति ठपेत्वा तथारूपं अच्चायिकं करणीयं।
५१४. विकाले विकालसञ्ञी सन्तं भिक्खुं अनापुच्छा गामं पविसति, अञ्ञत्र तथारूपा अच्चायिका करणीया, आपत्ति पाचित्तियस्स। विकाले वेमतिको सन्तं भिक्खुं अनापुच्छा गामं पविसति, अञ्ञत्र तथारूपा अच्चायिका करणीया, आपत्ति पाचित्तियस्स। विकाले कालसञ्ञी सन्तं भिक्खुं अनापुच्छा गामं पविसति, अञ्ञत्र तथारूपा अच्चायिका करणीया, आपत्ति पाचित्तियस्स।
काले विकालसञ्ञी , आपत्ति दुक्कटस्स। काले वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। काले कालसञ्ञी, अनापत्ति।
५१५. अनापत्ति तथारूपे अच्चायिके करणीये, सन्तं भिक्खुं आपुच्छा पविसति, असन्तं भिक्खुं अनापुच्छा पविसति, अन्तरारामं गच्छति, भिक्खुनुपस्सयं गच्छति, तित्थियसेय्यं गच्छति, पटिक्कमनं गच्छति, गामेन मग्गो होति, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
विकालगामप्पविसनसिक्खापदं निट्ठितं ततियं।
४. सूचिघरसिक्खापदं
५१६. तेन समयेन बुद्धो भगवा सक्केसु विहरति कपिलवत्थुस्मिं निग्रोधारामे। तेन खो पन समयेन अञ्ञतरेन दन्तकारेन भिक्खू पवारिता होन्ति – ‘‘येसं अय्यानं सूचिघरेन अत्थो अहं सूचिघरेना’’ति। तेन खो पन समयेन भिक्खू बहू सूचिघरे विञ्ञापेन्ति। येसं खुद्दका सूचिघरा ते महन्ते सूचिघरे विञ्ञापेन्ति। येसं महन्ता सूचिघरा ते खुद्दके सूचिघरे विञ्ञापेन्ति। अथ खो सो दन्तकारो भिक्खूनं बहू सूचिघरे करोन्तो न सक्कोति अञ्ञं विक्कायिकं भण्डं कातुं, अत्तनापि न यापेति, पुत्तदारोपिस्स किलमति। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया न मत्तं जानित्वा बहू सूचिघरे विञ्ञापेस्सन्ति! अयं इमेसं बहू सूचिघरे करोन्तो न सक्कोति अञ्ञं विक्कायिकं भण्डं कातुं, अत्तनापि न यापेति, पुत्तदारोपिस्स किलमती’’ति। अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खू न मत्तं जानित्वा बहू सूचिघरे विञ्ञापेस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर, भिक्खवे, भिक्खू न मत्तं जानित्वा बहू सूचिघरे विञ्ञापेन्तीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम ते, भिक्खवे, मोघपुरिसा न मत्तं जानित्वा बहू सूचिघरे विञ्ञापेस्सन्ति! नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५१७. ‘‘यो पन भिक्खु अट्ठिमयं वा दन्तमयं वा विसाणमयं वा सूचिघरं कारापेय्य भेदनकं, पाचित्तिय’’न्ति।
५१८. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
अट्ठि नाम यं किञ्चि अट्ठि।
दन्तो नाम हत्थिदन्तो वुच्चति।
विसाणं नाम यं किञ्चि विसाणं।
कारापेय्याति करोति वा कारापेति वा, पयोगे दुक्कटं। पटिलाभेन भिन्दित्वा पाचित्तियं देसेतब्बं।
५१९. अत्तना विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अत्तना विप्पकतं परेहि परियोसापेति परियोसावापेति (क॰), आपत्ति पाचित्तियस्स । परेहि विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। परेहि विप्पकतं परेहि परियोसापेति परियोसावापेति (क॰), आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञस्सत्थाय करोति वा कारापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। अञ्ञेन कतं पटिलभित्वा परिभुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स।
५२०. अनापत्ति गण्ठिकाय गण्डिकाय (स्या॰), अरणिके, विधे वीठे (सी॰), वीथे (स्या॰), अञ्जनिया, अञ्जनिसलाकाय, वासिजटे, उदकपुञ्छनिया, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
सूचिघरसिक्खापदं निट्ठितं चतुत्थं।
५. मञ्चपीठसिक्खापदं
५२१. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो उच्चे मञ्चे सयति। अथ खो भगवा सम्बहुलेहि भिक्खूहि सद्धिं सेनासनचारिकं आहिण्डन्तो येनायस्मतो उपनन्दस्स सक्यपुत्तस्स विहारो तेनुपसङ्कमि। अद्दसा खो आयस्मा उपनन्दो सक्यपुत्तो भगवन्तं दूरतोव आगच्छन्तं। दिस्वान भगवन्तं एतदवोच – ‘‘आगच्छतु मे, भन्ते, भगवा सयनं पस्सतू’’ति। अथ खो भगवा ततोव पटिनिवत्तित्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘आसयतो, भिक्खवे, मोघपुरिसो वेदितब्बो’’ति। अथ खो भगवा आयस्मन्तं उपनन्दं सक्यपुत्तं अनेकपरियायेन विगरहित्वा दुब्भरताय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५२२. ‘‘नवं पन भिक्खुना मञ्चं वा पीठं वा कारयमानेन अट्ठङ्गुलपादकं कारेतब्बं सुगतङ्गुलेन, अञ्ञत्र हेट्ठिमाय अटनिया; तं अतिक्कामयतो छेदनकं पाचित्तिय’’न्ति।
५२३. नवं नाम करणं उपादाय वुच्चति।
मञ्चो नाम चत्तारो मञ्चा – मसारको, बुन्दिकाबद्धो, कुळीरपादको, आहच्चपादको।
पीठं नाम चत्तारि पीठानि – मसारकं, बुन्दिकाबद्धं, कुळीरपादकं, आहच्चपादकं।
कारयमानेनाति करोन्तो वा कारापेन्तो वा।
अट्ठङ्गुलपादकं कारेतब्बं सुगतङ्गुलेन, अञ्ञत्र हेट्ठिमाय अटनियाति ठपेत्वा हेट्ठिमं अटनिं; तं अतिक्कामेत्वा करोति वा कारापेति वा, पयोगे दुक्कटं, पटिलाभेन छिन्दित्वा पाचित्तियं देसेतब्बं।
५२४. अत्तना विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अत्तना विप्पकतं परेहि परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। परेहि विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। परेहि विप्पकतं परेहि परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञस्सत्थाय करोति वा कारापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। अञ्ञेन कतं पटिलभित्वा परिभुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स।
५२५. अनापत्ति पमाणिकं करोति, ऊनकं करोति, अञ्ञेन कतं पमाणातिक्कन्तं पटिलभित्वा छिन्दित्वा परिभुञ्जति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
मञ्चपीठसिक्खापदं निट्ठितं पञ्चमं।
६. तूलोनद्धसिक्खापदं
५२६. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू मञ्चम्पि पीठम्पि तूलोनद्धं कारापेन्ति। मनुस्सा विहारचारिकं आहिण्डन्ता पस्सित्वा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया मञ्चम्पि पीठम्पि तूलोनद्धं कारापेस्सन्ति, सेय्यथापि गिही कामभोगिनो’’ति ! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू मञ्चम्पि पीठम्पि तूलोनद्धं कारापेस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, मञ्चम्पि पीठम्पि तूलोनद्धं कारापेथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, मञ्चम्पि पीठम्पि तूलोनद्धं कारापेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५२७. ‘‘यो पन भिक्खु मञ्चं वा पीठं वा तूलोनद्धं कारापेय्य, उद्दालनकं पाचित्तिय’’न्ति।
५२८. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
मञ्चो नाम चत्तारो मञ्चा – मसारको, बुन्दिकाबद्धो, कुळीरपादको, आहच्चपादको।
पीठं नाम चत्तारि पीठानि – मसारकं, बुन्दिकाबद्धं, कुळीरपादकं, आहच्चपादकं।
तूलं नाम तीणि तूलानि – रुक्खतूलं, लतातूलं, पोटकितूलं।
कारापेय्याति करोति वा कारापेति वा, पयोगे दुक्कटं। पटिलाभेन उद्दालेत्वा पाचित्तियं देसेतब्बं।
५२९. अत्तना विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अत्तना विप्पकतं परेहि परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। परेहि विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। परेहि विप्पकतं परेहि परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञस्सत्थाय करोति वा कारापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। अञ्ञेन कतं पटिलभित्वा परिभुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स।
५३०. अनापत्ति आयोगे, कायबन्धने, अंसबद्धके, पत्तथविकाय, परिस्सावने, बिब्बोहनं करोति, अञ्ञेन कतं पटिलभित्वा उद्दालेत्वा परिभुञ्जति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
तूलोनद्धसिक्खापदं निट्ठितं छट्ठं।
७. निसीदनसिक्खापदं
५३१. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन भगवता भिक्खूनं निसीदनं अनुञ्ञातं होति। छब्बग्गिया भिक्खू – ‘‘भगवता निसीदनं अनुञ्ञात’’न्ति अप्पमाणिकानि निसीदनानि धारेन्ति। मञ्चस्सपि पीठस्सपि पुरतोपि पच्छतोपि ओलम्बेन्ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू अप्पमाणिकानि निसीदनानि धारेस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, अप्पमाणिकानि निसीदनानि धारेथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, अप्पमाणिकानि निसीदनानि धारेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘निसीदनं पन भिक्खुना कारयमानेन पमाणिकं कारेतब्बं। तत्रिदं पमाणं – दीघसो द्वे विदत्थियो, सुगतविदत्थिया; तिरियं दियड्ढं। तं अतिक्कामयतो छेदनकं पाचित्तिय’’न्ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
५३२. तेन खो पन समयेन आयस्मा उदायी महाकायो होति। सो भगवतो पुरतो निसीदनं पञ्ञपेत्वा समन्ततो समञ्छमानो निसीदति। अथ खो भगवा आयस्मन्तं उदायिं एतदवोच – ‘‘किस्स त्वं, उदायि, निसीदनं समन्ततो समञ्छसि; सेय्यथापि पुराणासिकोट्ठो’’ति? ‘‘तथा हि पन, भन्ते, भगवता भिक्खूनं अतिखुद्दकं निसीदनं अनुञ्ञात’’न्ति। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, निसीदनस्स दसं विदत्थिं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५३३. ‘‘निसीदनं पन भिक्खुना कारयमानेन पमाणिकं कारेतब्बं। तत्रिदं पमाणं – दीघसो द्वे विदत्थियो, सुगतविदत्थिया; तिरियं दियड्ढं। दसा विदत्थि। तं अतिक्कामयतो छेदनकं पाचित्तिय’’न्ति।
५३४. निसीदनं नाम सदसं वुच्चति।
कारयमानेनाति करोन्तो वा कारापेन्तो वा पमाणिकं कारेतब्बं। तत्रिदं पमाणं – दीघसो द्वे विदत्थियो, सुगतविदत्थिया; तिरियं दियड्ढं। दसा विदत्थि। तं अतिक्कामेत्वा करोति वा कारापेति वा, पयोगे दुक्कटं। पटिलाभेन छिन्दित्वा पाचित्तियं देसेतब्बं।
५३५. अत्तना विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अत्तना विप्पकतं परेहि परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। परेहि विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। परेहि विप्पकतं परेहि परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञस्सत्थाय करोति वा कारापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। अञ्ञेन कतं पटिलभित्वा परिभुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स।
५३६. अनापत्ति पमाणिकं करोति, ऊनकं करोति, अञ्ञेन कतं पमाणातिक्कन्तं पटिलभित्वा छिन्दित्वा परिभुञ्जति, वितानं वा भूमत्थरणं वा साणिपाकारं वा भिसिं वा बिब्बोहनं वा करोति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
निसीदनसिक्खापदं निट्ठितं सत्तमं।
८. कण्डुप्पटिच्छादिसिक्खापदं
५३७. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन भगवता भिक्खूनं कण्डुप्पटिच्छादि अनुञ्ञाता होति । छब्बग्गिया भिक्खू – ‘‘भगवता कण्डुप्पटिच्छादि अनुञ्ञाता’’ति अप्पमाणिकायो कण्डुप्पटिच्छादियो धारेन्ति; पुरतोपि पच्छतोपि आकड्ढन्ता आहिण्डन्ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू अप्पमाणिकायो कण्डुप्पटिच्छादियो धारेस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, अप्पमाणिकायो कण्डुप्पटिच्छादियो धारेथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, अप्पमाणिकायो कण्डुप्पटिच्छादियो धारेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५३८. ‘‘कण्डुप्पटिच्छादिं पन भिक्खुना कारयमानेन पमाणिका कारेतब्बा। तत्रिदं पमाणं – दीघसो चतस्सो विदत्थियो, सुगतविदत्थिया; तिरियं द्वे विदत्थियो। तं अतिक्कामयतो छेदनकं पाचित्तिय’’न्ति।
५३९. कण्डुप्पटिच्छादि नाम यस्स अधोनाभि उब्भजाणुमण्डलं कण्डु वा पीळका वा अस्सावो वा थुल्लकच्छु वा आबाधो, तस्स पटिच्छादनत्थाय।
कारयमानेनाति करोन्तो वा कारापेन्तो वा । पमाणिका कारेतब्बा। तत्रिदं पमाणं – दीघसो चतस्सो विदत्थियो, सुगतविदत्थिया; तिरियं द्वे विदत्थियो। तं अतिक्कामेत्वा करोति वा कारापेति वा, पयोगे दुक्कटं। पटिलाभेन छिन्दित्वा पाचित्तियं देसेतब्बं।
५४०. अत्तना विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अत्तना विप्पकतं परेहि परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। परेहि विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। परेहि विप्पकतं परेहि परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञस्सत्थाय करोति वा कारापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। अञ्ञेन कतं पटिलभित्वा परिभुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स।
५४१. अनापत्ति पमाणिकं करोति, ऊनकं करोति, अञ्ञेन कतं पमाणातिक्कन्तं पटिलभित्वा छिन्दित्वा परिभुञ्जति, वितानं वा भूमत्थरणं वा साणिपाकारं वा भिसिं वा बिब्बोहनं वा करोति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
कण्डुप्पटिच्छादिसिक्खापदं निट्ठितं अट्ठमं।
९. वस्सिकसाटिकासिक्खापदं
५४२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन भगवता भिक्खूनं वस्सिकसाटिका अनुञ्ञाता होति। छब्बग्गिया भिक्खू – ‘‘भगवता वस्सिकसाटिका अनुञ्ञाता’’ति अप्पमाणिकायो वस्सिकसाटिकायो धारेन्ति। पुरतोपि पच्छतोपि आकड्ढन्ता आहिण्डन्ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू अप्पमाणिकायो वस्सिकसाटिकायो धारेस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, अप्पमाणिकायो वस्सिकसाटिकायो धारेथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, अप्पमाणिकायो वस्सिकसाटिकायो धारेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५४३. ‘‘वस्सिकसाटिकं पन भिक्खुना कारयमानेन पमाणिका कारेतब्बा। तत्रिदं पमाणं – दीघसो छ विदत्थियो, सुगतविदत्थिया; तिरियं अड्ढतेय्या। तं अतिक्कामयतो छेदनकं पाचित्तिय’’न्ति।
५४४. वस्सिकसाटिका नाम वस्सानस्स चतुमासत्थाय।
कारयमानेनाति करोन्तो वा कारापेन्तो वा। पमाणिका कारेतब्बा । तत्रिदं पमाणं – दीघसो छ विदत्थियो, सुगतविदत्थिया; तिरियं अड्ढतेय्या। तं अतिक्कामेत्वा करोति वा कारापेति वा, पयोगे दुक्कटं। पटिलाभेन छिन्दित्वा पाचित्तियं देसेतब्बं।
५४५. अत्तना विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अत्तना विप्पकतं परेहि परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। परेहि विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। परेहि विप्पकतं परेहि परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञस्सत्थाय करोति वा कारापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। अञ्ञेन कतं पटिलभित्वा परिभुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स।
५४६. अनापत्ति पमाणिकं करोति, ऊनकं करोति, अञ्ञेन कतं पमाणातिक्कन्तं पटिलभित्वा छिन्दित्वा परिभुञ्जति, वितानं वा भूमत्थरणं वा साणिपाकारं वा भिसिं वा बिब्बोहनं वा करोति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
वस्सिकसाटिकासिक्खापदं निट्ठितं नवमं।
१०. नन्दसिक्खापदं
५४७. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन आयस्मा नन्दो भगवतो मातुच्छापुत्तो अभिरूपो होति दस्सनीयो पासादिको चतुरङ्गुलोमको भगवता भगवतो (क॰)। सो सुगतचीवरप्पमाणं चीवरं धारेति। अद्दसंसु खो थेरा भिक्खू आयस्मन्तं नन्दं दूरतोव आगच्छन्तं। दिस्वान – ‘‘भगवा आगच्छती’’ति आसना वुट्ठहन्ति। ते उपगते जानित्वा उपगतं सञ्जानित्वा (स्या॰), उपगते सञ्जानित्वा (सी॰) उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा नन्दो सुगतचीवरप्पमाणं चीवरं धारेस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, नन्द, सुगतचीवरप्पमाणं चीवरं धारेसीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, नन्द, सुगतचीवरप्पमाणं चीवरं धारेस्ससि! नेतं, नन्द, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५४८. ‘‘यो पन भिक्खु सुगतचीवरप्पमाणं चीवरं कारापेय्य अतिरेकं वा, छेदनकं पाचित्तियं । तत्रिदं सुगतस्स सुगतचीवरप्पमाणं – दीघसो नव विदत्थियो, सुगतविदत्थिया; तिरियं छ विदत्थियो। इदं सुगतस्स सुगतचीवरप्पमाण’’न्ति।
५४९. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
सुगतचीवरप्पमाणं सुगतचीवरं (क॰) नाम दीघसो नव विदत्थियो, सुगतविदत्थिया; तिरियं छ विदत्थियो।
कारापेय्याति करोति वा कारापेति वा, पयोगे दुक्कटं। पटिलाभेन छिन्दित्वा पाचित्तियं देसेतब्बं।
५५०. अत्तना विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। अत्तना विप्पकतं परेहि परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। परेहि विप्पकतं अत्तना परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स। परेहि विप्पकतं परेहि परियोसापेति, आपत्ति पाचित्तियस्स।
अञ्ञस्सत्थाय करोति वा कारापेति वा, आपत्ति दुक्कटस्स। अञ्ञेन कतं पटिलभित्वा परिभुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स।
५५१. अनापत्ति ऊनकं करोति, अञ्ञेन कतं पटिलभित्वा छिन्दित्वा परिभुञ्जति, वितानं वा भूमत्थरणं वा साणिपाकारं वा भिसिं वा बिब्बोहनं वा करोति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
नन्दसिक्खापदं निट्ठितं दसमं।
रतनवग्गो राजवग्गो (सी॰) नवमो।
तस्सुद्दानं –
रञ्ञो च रतनं सन्तं, सूचि मञ्चञ्च तूलिकं।
निसीदनञ्च कण्डुञ्च, वस्सिका सुगतेन चाति॥
उद्दिट्ठा खो, आयस्मन्तो, द्वेनवुति पाचित्तिया धम्मा। तत्थायस्मन्ते पुच्छामि – ‘‘कच्चित्थ परिसुद्धा’’? दुतियम्पि पुच्छामि – ‘‘कच्चित्थ परिसुद्धा’’? ततियम्पि पुच्छामि – ‘‘कच्चित्थ परिसुद्धा’’? परिसुद्धेत्थायस्मन्तो, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामीति।
खुद्दकं समत्तं।
पाचित्तियकण्डं निट्ठितं।
<h3><center>पाटिदेसनीयकण्डं</center></h3>
१. पठमपाटिदेसनीयसिक्खापदं
इमे खो पनायस्मन्तो चत्तारो पाटिदेसनीया
धम्मा उद्देसं आगच्छन्ति।
५५२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन अञ्ञतरा भिक्खुनी सावत्थियं पिण्डाय चरित्वा पटिक्कमनकाले अञ्ञतरं भिक्खुं पस्सित्वा एतदवोच – ‘‘हन्दाय्य, भिक्खं पटिग्गण्हा’’ति। ‘‘सुट्ठु, भगिनी’’ति सब्बेव अग्गहेसि। सा उपकट्ठे काले नासक्खि पिण्डाय चरितुं, छिन्नभत्ता अहोसि। अथ खो सा भिक्खुनी दुतियम्पि दिवसं…पे॰… ततियम्पि दिवसं सावत्थियं पिण्डाय चरित्वा पटिक्कमनकाले तं भिक्खुं पस्सित्वा एतदवोच – ‘‘हन्दाय्य, भिक्खं पटिग्गण्हा’’ति। ‘‘सुट्ठु, भगिनी’’ति सब्बेव अग्गहेसि। सा उपकट्ठे काले नासक्खि पिण्डाय चरितुं, छिन्नभत्ता अहोसि। अथ खो सा भिक्खुनी चतुत्थे दिवसे रथिकाय पवेधेन्ती गच्छति। सेट्ठि गहपति रथेन पटिपथं आगच्छन्तो तं भिक्खुनिं एतदवोच – ‘‘अपेहाय्ये’’ति। सा वोक्कमन्ती तत्थेव परिपति। सेट्ठि गहपति तं भिक्खुनिं खमापेसि – ‘‘खमाहाय्ये, मयासि पातिता’’ति। ‘‘नाहं, गहपति, तया पातिता। अपिच, अहमेव दुब्बला’’ति। ‘‘किस्स पन त्वं, अय्ये, दुब्बला’’ति? अथ खो सा भिक्खुनी सेट्ठिस्स गहपतिस्स एतमत्थं आरोचेसि। सेट्ठि गहपति तं भिक्खुनिं घरं नेत्वा भोजेत्वा उज्झायति खिय्यति विपाचेति – ‘‘कथञ्हि नाम भदन्ता भिक्खुनिया हत्थतो आमिसं पटिग्गहेस्सन्ति! किच्छलाभो मातुगामो’’ति!
अस्सोसुं खो भिक्खू तस्स सेट्ठिस्स गहपतिस्स उज्झायन्तस्स खिय्यन्तस्स विपाचेन्तस्स। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खु भिक्खुनिया हत्थतो आमिसं पटिग्गहेस्सती’’ति …पे॰… सच्चं किर त्वं, भिक्खु, भिक्खुनिया हत्थतो आमिसं पटिग्गहेसीति ? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। ‘‘ञातिका ते, भिक्खु, अञ्ञातिका’’ति? ‘‘अञ्ञातिका, भगवा’’ति। ‘‘अञ्ञातको, मोघपुरिस, अञ्ञातिकाय न जानाति पतिरूपं वा अप्पतिरूपं वा सन्तं वा असन्तं वा। कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, अञ्ञातिकाय भिक्खुनिया हत्थतो आमिसं पटिग्गहेस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५५३. ‘‘यो पन भिक्खु अञ्ञातिकाय भिक्खुनिया अन्तरघरं पविट्ठाय हत्थतो खादनीयं वा भोजनीयं वा सहत्था पटिग्गहेत्वा खादेय्य वा भुञ्जेय्य वा, पटिदेसेतब्बं तेन भिक्खुना – ‘गारय्हं, आवुसो, धम्मं आपज्जिं असप्पायं पाटिदेसनीयं, तं पटिदेसेमी’’’ति।
५५४. यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
अञ्ञातिका नाम मातितो वा । पितितो वा याव सत्तमा पितामहयुगा असम्बद्धा।
भिक्खुनी नाम उभतोसङ्घे उपसम्पन्ना।
अन्तरघरं नाम रथिका ब्यूहं सिङ्घाटकं घरं।
खादनीयं नाम पञ्च भोजनानि – यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं ठपेत्वा अवसेसं खादनीयं नाम।
भोजनीयं नाम पञ्च भोजनानि – ओदनो, कुम्मासो, सत्तु, मच्छो, मंसं। ‘‘खादिस्सामि भुञ्जिस्सामी’’ति पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति पाटिदेसनीयस्स।
५५५. अञ्ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी अन्तरघरं पविट्ठाय हत्थतो खादनीयं वा भोजनीयं वा सहत्था पटिग्गहेत्वा खादति वा भुञ्जति वा, आपत्ति पाटिदेसनीयस्स। अञ्ञातिकाय वेमतिको अन्तरघरं पविट्ठाय हत्थतो खादनीयं वा भोजनीयं वा सहत्था पटिग्गहेत्वा खादति वा भुञ्जति वा, आपत्ति पाटिदेसनीयस्स। अञ्ञातिकाय ञातिकसञ्ञी अन्तरघरं पविट्ठाय हत्थतो खादनीयं वा भोजनीयं वा सहत्था पटिग्गहेत्वा खादति वा भुञ्जति वा, आपत्ति पाटिदेसनीयस्स।
यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं आहारत्थाय पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति दुक्कटस्स। एकतोउपसम्पन्नाय हत्थतो खादनीयं वा भोजनीयं वा – ‘‘खादिस्सामि भुञ्जिस्सामी’’ति पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति दुक्कटस्स। ञातिकाय अञ्ञातिकसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। ञातिकाय वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। ञातिकाय ञातिकसञ्ञी, अनापत्ति।
५५६. अनापत्ति ञातिकाय, दापेति न देति, उपनिक्खिपित्वा देति अन्तरारामे, भिक्खुनुपस्सये, तित्थियसेय्याय, पटिक्कमने , गामतो नीहरित्वा देति, यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं ‘‘सति पच्चये परिभुञ्जा’’ति देति, सिक्खमानाय, सामणेरिया, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
पठमपाटिदेसनीयसिक्खापदं निट्ठितं।
२. दुतियपाटिदेसनीयसिक्खापदं
५५७. तेन समयेन बुद्धो भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे। तेन खो पन समयेन भिक्खू कुलेसु निमन्तिता भुञ्जन्ति। छब्बग्गिया भिक्खुनियो छब्बग्गियानं भिक्खूनं वोसासन्तियो ठिता होन्ति – ‘‘इध सूपं देथ, इध ओदनं देथा’’ति। छब्बग्गिया भिक्खू यावदत्थं भुञ्जन्ति। अञ्ञे भिक्खू न चित्तरूपं भुञ्जन्ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू भिक्खुनियो वोसासन्तियो न निवारेस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, भिक्खुनियो वोसासन्तियो न निवारेथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा …पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, भिक्खुनियो वोसासन्तियो न निवारेस्सथ ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५५८. ‘‘भिक्खू पनेव कुलेसु निमन्तिता भुञ्जन्ति, तत्र चे सा तत्र चे (स्या॰) भिक्खुनी वोसासमानरूपा ठिता होति – ‘इध सूपं देथ, इध ओदनं देथा’ति, तेहि भिक्खूहि सा भिक्खुनी अपसादेतब्बा – ‘अपसक्क ताव, भगिनि, याव भिक्खू भुञ्जन्ती’ति। एकस्स चेपि एकस्सपि चे (सी॰ स्या॰) भिक्खुनो न पटिभासेय्य तं भिक्खुनिं अपसादेतुं – ‘अपसक्क ताव, भगिनि, याव भिक्खू भुञ्जन्ती’ति पटिदेसेतब्बं तेहि भिक्खूहि – ‘गारय्हं, आवुसो, धम्मं आपज्जिम्हा असप्पायं पाटिदेसनीयं, तं पटिदेसेमा’’’ति।
५५९. भिक्खू पनेव कुलेसु निमन्तिता भुञ्जन्तीति कुलं नाम चत्तारि कुलानि – खत्तियकुलं, ब्राह्मणकुलं, वेस्सकुलं, सुद्दकुलं।
निमन्तिता भुञ्जन्तीति पञ्चन्नं भोजनानं अञ्ञतरेन भोजनेन निमन्तिता भुञ्जन्ति।
भिक्खुनी नाम उभतोसङ्घे उपसम्पन्ना।
वोसासन्ती नाम यथामित्तता यथासन्दिट्ठता यथासम्भत्तता यथासमानुपज्झायकता यथासमानाचरियकता – ‘‘इध सूपं देथ, इध ओदनं देथा’’ति। एसा वोसासन्ती नाम।
तेहि भिक्खूहीति भुञ्जमानेहि भिक्खूहि।
सा भिक्खुनीति या सा वोसासन्ती भिक्खुनी।
तेहि भिक्खूहि सा भिक्खुनी अपसादेतब्बा – ‘‘अपसक्क ताव, भगिनि, याव भिक्खू भुञ्जन्ती’’ति। एकस्स चेपि एकस्सपि चे (सी॰ स्या॰) भिक्खुनो अनपसादितो अनपसादिते (सी॰ स्या॰) – ‘‘खादिस्सामि भुञ्जिस्सामी’’ति पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति पाटिदेसनीयस्स।
५६०. उपसम्पन्नाय उपसम्पन्नसञ्ञी वोसासन्तिया न निवारेति, आपत्ति पाटिदेसनीयस्स । उपसम्पन्नाय वेमतिको वोसासन्तिया न निवारेति, आपत्ति पाटिदेसनीयस्स। उपसम्पन्नाय अनुपसम्पन्नसञ्ञी वोसासन्तिया न निवारेति, आपत्ति पाटिदेसनीयस्स।
एकतोउपसम्पन्नाय वोसासन्तिया न निवारेति, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्नाय उपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्नाय वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। अनुपसम्पन्नाय अनुपसम्पन्नसञ्ञी, अनापत्ति।
५६१. अनापत्ति अत्तनो भत्तं दापेति न देति, अञ्ञेसं भत्तं देति न दापेति, यं न दिन्नं तं दापेति, यत्थ न दिन्नं तत्थ दापेति, सब्बेसं समकं दापेति, सिक्खमाना वोसासति, सामणेरी वोसासति, पञ्च भोजनानि ठपेत्वा सब्बत्थ, अनापत्ति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
दुतियपाटिदेसनीयसिक्खापदं निट्ठितं।
३. ततियपाटिदेसनीयसिक्खापदं
५६२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन सावत्थियं अञ्ञतरं कुलं उभतोपसन्नं होति। सद्धाय वड्ढति, भोगेन हायति, यं तस्मिं कुले उप्पज्जति पुरेभत्तं खादनीयं वा भोजनीयं वा तं सब्बं भिक्खूनं विस्सज्जेत्वा अप्पेकदा अनसिता अच्छन्ति। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया न मत्तं जानित्वा पटिग्गहेस्सन्ति! इमे इमेसं दत्वा अप्पेकदा अनसिता अच्छन्ती’’ति!! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। अथ खो ते भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, यं कुलं सद्धाय वड्ढति, भोगेन हायति एवरूपस्स कुलस्स ञत्तिदुतियेन कम्मेन सेक्खसम्मुतिं दातुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, दातब्बा। ब्यत्तेन भिक्खुना पटिबलेन सङ्घो ञापेतब्बो –
५६३. ‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। इत्थन्नामं कुलं सद्धाय वड्ढति, भोगेन हायति। यदि सङ्घस्स पत्तकल्लं, सङ्घो इत्थन्नामस्स कुलस्स सेक्खसम्मुतिं ददेय्य। एसा ञत्ति।
‘‘सुणातु मे, भन्ते, सङ्घो। इत्थन्नामं कुलं सद्धाय वड्ढति, भोगेन हायति। सङ्घो इत्थन्नामस्स कुलस्स सेक्खसम्मुतिं देति। यस्सायस्मतो खमति इत्थन्नामस्स कुलस्स सेक्खसम्मुतिया दानं, सो तुण्हस्स; यस्स नक्खमति, सो भासेय्य।
‘‘दिन्ना सङ्घेन इत्थन्नामस्स कुलस्स सेक्खसम्मुति। खमति सङ्घस्स, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामी’’ति।
एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यानि खो पन तानि सेक्खसम्मतानि कुलानि, यो पन भिक्खु तथारूपेसु सेक्खसम्मतेसु कुलेसु खादनीयं वा भोजनीयं वा सहत्था पटिग्गहेत्वा खादेय्य वा भुञ्जेय्य वा, पटिदेसेतब्बं तेन भिक्खुना – ‘गारय्हं, आवुसो, धम्मं आपज्जिं असप्पायं पाटिदेसनीयं तं पटिदेसेमी’’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
५६४. तेन खो पन समयेन सावत्थियं उस्सवो होति। मनुस्सा भिक्खू निमन्तेत्वा भोजेन्ति। तम्पि खो कुलं भिक्खू निमन्तेसि। भिक्खू कुक्कुच्चायन्ता नाधिवासेन्ति – ‘‘पटिक्खित्तं भगवता सेक्खसम्मतेसु कुलेसु खादनीयं वा भोजनीयं वा सहत्था पटिग्गहेत्वा खादितुं भुञ्जितु’’न्ति। ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘किं नु खो नाम अम्हाकं जीवितेन यं अय्या अम्हाकं न पटिग्गण्हन्ती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। अथ खो ते भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, निमन्तितेन सेक्खसम्मतेसु कुलेसु खादनीयं वा भोजनीयं वा सहत्था पटिग्गहेत्वा खादितुं भुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यानि खो पन तानि सेक्खसम्मतानि कुलानि, यो पन भिक्खु तथारूपेसु सेक्खसम्मतेसु कुलेसु पुब्बे अनिमन्तितो खादनीयं वा भोजनीयं वा सहत्था पटिग्गहेत्वा खादेय्य वा भुञ्जेय्य वा , पटिदेसेतब्बं तेन भिक्खुना – ‘गारय्हं, आवुसो, धम्मं आपज्जिं असप्पायं पाटिदेसनीयं, तं पटिदेसेमी’’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
५६५. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु तस्स कुलस्स कुलूपको होति। अथ खो सो भिक्खु पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय येन तं कुलं तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा पञ्ञत्ते आसने निसीदि। तेन खो पन समयेन सो भिक्खु गिलानो होति। अथ खो ते मनुस्सा तं भिक्खुं एतदवोचुं – ‘‘भुञ्जथ, भन्ते’’ति। अथ खो सो भिक्खु – ‘‘भगवता पटिक्खित्तं अनिमन्तितेन सेक्खसम्मतेसु कुलेसु खादनीयं वा भोजनीयं वा सहत्था पटिग्गहेत्वा खादितुं भुञ्जितु’’न्ति कुक्कुच्चायन्तो न पटिग्गहेसि; नासक्खि पिण्डाय चरितुं; छिन्नभत्तो अहोसि। अथ खो सो भिक्खु आरामं गन्त्वा भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, गिलानेन भिक्खुना सेक्खसम्मतेसु कुलेसु खादनीयं वा भोजनीयं वा सहत्था पटिग्गहेत्वा खादितुं भुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५६६. ‘‘यानि खो पन तानि सेक्खसम्मतानि कुलानि, यो पन भिक्खु तथारूपेसु सेक्खसम्मतेसु कुलेसु पुब्बे अनिमन्तितो अगिलानो खादनीयं वा भोजनीयं वा सहत्था पटिग्गहेत्वा खादेय्य वा भुञ्जेय्य वा, पटिदेसेतब्बं तेन भिक्खुना – ‘गारय्हं, आवुसो, धम्मं आपज्जिं असप्पायं पाटिदेसनीयं, तं पटिदेसेमी’’ति।
५६७. यानि खो पन तानि सेक्खसम्मतानि कुलानीति सेक्खसम्मतं नाम कुलं यं कुलं सद्धाय वड्ढति, भोगेन हायति। एवरूपस्स कुलस्स ञत्तिदुतियेन कम्मेन सेक्खसम्मुति दिन्ना होति।
यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
तथारूपेसु सेक्खसम्मतेसु कुलेसूति एवरूपेसु सेक्खसम्मतेसु कुलेसु।
अनिमन्तितो नाम अज्जतनाय वा स्वातनाय वा अनिमन्तितो, घरूपचारं ओक्कमन्ते निमन्तेति, एसो अनिमन्तितो नाम।
निमन्तितो नाम अज्जतनाय वा स्वातनाय वा निमन्तितो, घरूपचारं अनोक्कमन्ते निमन्तेति, एसो निमन्तितो नाम।
अगिलानो नाम सक्कोति पिण्डाय चरितुं।
गिलानो नाम न सक्कोति पिण्डाय चरितुं।
खादनीयं नाम पञ्च भोजनानि – यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं ठपेत्वा अवसेसं खादनीयं नाम।
भोजनीयं नाम पञ्च भोजनानि – ओदनो, कुम्मासो, सत्तु, मच्छो, मंसं।
अनिमन्तितो अगिलानो ‘‘खादिस्सामि भुञ्जिस्सामी’’ति पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स । अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति पाटिदेसनीयस्स।
५६८. सेक्खसम्मते सेक्खसम्मतसञ्ञी अनिमन्तितो अगिलानो खादनीयं वा भोजनीयंव सहत्था पटिग्गहेत्वा खादति वा भुञ्जति वा, आपत्ति पाटिदेसनीयस्स। सेक्खसम्मते वेमतिको…पे॰… सेक्खसम्मते असेक्खसम्मतसञ्ञी अनिमन्तितो अगिलानो खादनीयं वा भोजनीयं वा सहत्था पटिग्गहेत्वा खादति वा भुञ्जति वा, आपत्ति पाटिदेसनीयस्स।
यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं आहारत्थाय पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति दुक्कटस्स। असेक्खसम्मते सेक्खसम्मतसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। असेक्खसम्मते वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। असेक्खसम्मते असेक्खसम्मतसञ्ञी, अनापत्ति।
५६९. अनापत्ति निमन्तितस्स, गिलानस्स, निमन्तितस्स वा गिलानस्स वा सेसकं भुञ्जति , अञ्ञेसं भिक्खा तत्थ पञ्ञत्ता होति, घरतो नीहरित्वा देन्ति, निच्चभत्ते, सलाकभत्ते, पक्खिके, उपोसथिके, पाटिपदिके, यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं – ‘‘सति पच्चये परिभुञ्जा’’ति देति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
ततियपाटिदेसनीयसिक्खापदं निट्ठितं।
४. चतुत्थपाटिदेसनीयसिक्खापदं
५७०. तेन समयेन बुद्धो भगवा सक्केसु विहरति कपिलवत्थुस्मिं निग्रोधारामे। तेन खो पन समयेन साकियदासका अवरुद्धा होन्ति। साकियानियो इच्छन्ति आरञ्ञकेसु सेनासनेसु भत्तं कातुं। अस्सोसुं खो साकियदासका – ‘‘साकियानियो किर आरञ्ञकेसु सेनासनेसु भत्तं कत्तुकामा’’ति। ते मग्गे परियुट्ठिंसु। साकियानियो पणीतं खादनीयं भोजनीयं आदाय आरञ्ञकं सेनासनं अगमंसु। साकियदासका निक्खमित्वा साकियानियो अच्छिन्दिंसु च दूसेसुञ्च। साकिया निक्खमित्वा ते चोरे सभण्डे सह भण्डेन (क॰) गहेत्वा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भदन्ता आरामे चोरे पटिवसन्ते नारोचेस्सन्ती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू साकियानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। अथ खो ते भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘तेन हि, भिक्खवे, भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञपेस्सामि दस अत्थवसे पटिच्च – सङ्घसुट्ठुताय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘यानि खो पन तानि आरञ्ञकानि सेनासनानि सासङ्कसम्मतानि सप्पटिभयानि, यो पन भिक्खु तथारूपेसु सेनासनेसु सेनासनेसु विहरन्तो (सी॰ स्या॰) पुब्बे अप्पटिसंविदितं खादनीयं वा भोजनीयं वा अज्झारामे सहत्था पटिग्गहेत्वा खादेय्य वा भुञ्जेय्य वा, पटिदेसेतब्बं तेन भिक्खुना – ‘गारय्हं, आवुसो, धम्मं आपज्जिं असप्पायं पाटिदेसनीयं तं पटिदेसेमी’’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
५७१. तेन खो पन समयेन अञ्ञतरो भिक्खु आरञ्ञकेसु सेनासनेसु गिलानो होति । मनुस्सा खादनीयं वा भोजनीयं वा आदाय आरञ्ञकं सेनासनं अगमंसु। अथ खो ते मनुस्सा तं भिक्खुं एतदवोचुं – ‘‘भुञ्जथ, भन्ते’’ति। अथ खो सो भिक्खु – ‘‘भगवता पटिक्खित्तं आरञ्ञकेसु सेनासनेसु खादनीयं वा भोजनीयं वा सहत्था पटिग्गहेत्वा खादितुं भुञ्जितु’’न्ति कुक्कुच्चायन्तो न पटिग्गहेसि, नासक्खि पिण्डाय चरितुं पविसितुं (क॰), छिन्नभत्तो अहोसि। अथ खो सो भिक्खु भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि। भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, गिलानेन भिक्खुना आरञ्ञकेसु सेनासनेसु पुब्बे अप्पटिसंविदितं खादनीयं वा भोजनीयं वा सहत्था पटिग्गहेत्वा खादितुं भुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
५७२. ‘‘यानि खो पन तानि आरञ्ञकानि सेनासनानि सासङ्कसम्मतानि सप्पटिभयानि, यो पन भिक्खु तथारूपेसु सेनासनेसु पुब्बे अप्पटिसंविदितं खादनीयं वा भोजनीयं वा अज्झारामे सहत्था पटिग्गहेत्वा अगिलानो खादेय्य वा भुञ्जेय्य वा, पटिदेसेतब्बं तेन भिक्खुना – ‘गारय्हं, आवुसो, धम्मं आपज्जिं असप्पायं पाटिदेसनीयं, तं पटिदेसेमी’’’ति।
५७३. यानि खो पन तानि आरञ्ञकानि सेनासनानीति आरञ्ञकं नाम सेनासनं पञ्चधनुसतिकं पच्छिमं।
सासङ्कं नाम आरामे आरामूपचारे चोरानं निविट्ठोकासो दिस्सति, भुत्तोकासो दिस्सति, ठितोकासो दिस्सति, निसिन्नोकासो दिस्सति, निपन्नोकासो दिस्सति।
सप्पटिभयं नाम आरामे आरामूपचारे चोरेहि मनुस्सा हता दिस्सन्ति, विलुत्ता दिस्सन्ति, आकोटिता दिस्सन्ति।
यो पनाति यो यादिसो…पे॰… भिक्खूति…पे॰… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति।
तथारूपेसु सेनासनेसूति एवरूपेसु सेनासनेसु।
अप्पटिसंविदितं नाम पञ्चन्नं पटिसंविदितं, एतं अप्पटिसंविदितं नाम। आरामं आरामूपचारं ठपेत्वा पटिसंविदितं, एतं एतम्पि (सी॰) अप्पटिसंविदितं नाम।
पटिसंविदितं नाम यो कोचि इत्थी वा पुरिसो वा आरामं आरामूपचारं आगन्त्वा आरोचेति – ‘‘इत्थन्नामस्स, भन्ते, खादनीयं वा भोजनीयं वा आहरिस्सन्ती’’ति। सचे सासङ्कं होति, सासङ्कन्ति आचिक्खितब्बं; सचे सप्पटिभयं होति, सप्पटिभयन्ति आचिक्खितब्बं; सचे – ‘‘होतु, भन्ते, आहरियिस्सती’’ति भणति, चोरा वत्तब्बा – ‘‘मनुस्सा इधूपचरन्ति अपसक्कथा’’ति। यागुया पटिसंविदिते तस्सा परिवारो आहरिय्यति, एतं पटिसंविदितं नाम। भत्तेन पटिसंविदिते तस्स परिवारो आहरिय्यति, एतं पटिसंविदितं नाम । खादनीयेन पटिसंविदिते तस्स परिवारो आहरिय्यति, एतं पटिसंविदितं नाम। कुलेन पटिसंविदिते यो तस्मिं कुले मनुस्सो खादनीयं वा भोजनीयं वा आहरति, एतं पटिसंविदितं नाम। गामेन पटिसंविदिते यो तस्मिं गामे मनुस्सो खादनीयं वा भोजनीयं वा आहरति, एतं पटिसंविदितं नाम। पूगेन पटिसंविदिते यो तस्मिं पूगे मनुस्सो खादनीयं वा भोजनीयं वा आहरति, एतं पटिसंविदितं नाम।
खादनीयं नाम पञ्च भोजनानि – यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं ठपेत्वा अवसेसं खादनीयं नाम।
भोजनीयं नाम पञ्च भोजनानि – ओदनो, कुम्मासो, सत्तु, मच्छो, मंसं।
अज्झारामो नाम परिक्खित्तस्स आरामस्स अन्तोआरामो। अपरिक्खित्तस्स उपचारो।
अगिलानो नाम सक्कोति पिण्डाय चरितुं गन्तुं (क॰)।
गिलानो नाम न सक्कोति पिण्डाय चरितुं गन्तुं (क॰)।
अप्पटिसंविदितं अगिलानो ‘‘खादिस्सामि भुञ्जिस्सामी’’ति पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति पाटिदेसनीयस्स।
५७४. अप्पटिसंविदिते अप्पटिसंविदितसञ्ञी खादनीयं वा भोजनीयं वा अज्झारामे सहत्था पटिग्गहेत्वा अगिलानो खादति वा भुञ्जति वा, आपत्ति पाटिदेसनीयस्स। अप्पटिसंविदिते वेमतिको खादनीयं वा भोजनीयं वा अज्झारामे सहत्था पटिग्गहेत्वा अगिलानो खादति वा भुञ्जति वा, आपत्ति पाटिदेसनीयस्स। अप्पटिसंविदिते पटिसंविदितसञ्ञी खादनीयं वा भोजनीयं वा अज्झारामे सहत्था पटिग्गहेत्वा अगिलानो खादति वा भुञ्जति वा, आपत्ति पाटिदेसनीयस्स।
यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं आहारत्थाय पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स। अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति दुक्कटस्स। पटिसंविदिते अप्पटिसंविदितसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स। पटिसंविदिते वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स। पटिसंविदिते पटिसंविदितसञ्ञी, अनापत्ति।
५७५. अनापत्ति पटिसंविदिते, गिलानस्स, पटिसंविदिते वा गिलानस्स वा सेसकं भुञ्जति, बहारामे पटिग्गहेत्वा अन्तोआरामे भुञ्जति, तत्थ जातकं मूलं वा तचं वा पत्तं वा पुप्फं वा फलं वा भुञ्जति, यामकालिकं सत्ताहकालिकं यावजीविकं सति पच्चये परिभुञ्जति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
चतुत्थपाटिदेसनीयसिक्खापदं निट्ठितं।
उद्दिट्ठा खो, आयस्मन्तो, चत्तारो पाटिदेसनीया धम्मा। तत्थायस्मन्ते पुच्छामि – ‘‘कच्चित्थ परिसुद्धा’’? दुतियम्पि पुच्छामि – ‘‘कच्चित्थ परिसुद्धा’’? ततियम्पि पुच्छामि – ‘‘कच्चित्थ परिसुद्धा’’? परिसुद्धेत्थायस्मन्तो, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामीति।
पाटिदेसनीयकण्डं निट्ठितं।
<h3><center>सेखियकण्डं</center></h3>
१. परिमण्डलवग्गो
इमे खो पनायस्मन्तो सेखिया
धम्मा उद्देसं आगच्छन्ति।
५७६. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू पुरतोपि पच्छतोपि ओलम्बेन्ता निवासेन्ति। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया पुरतोपि पच्छतोपि ओलम्बेन्ता निवासेस्सन्ति, सेय्यथापि गिही कामभोगिनो’’ति। अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू पुरतोपि पच्छतोपि ओलम्बेन्ता निवासेस्सन्ती’’ति! अथ खो ते भिक्खू छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे भिक्खुसङ्घं सन्निपातापेत्वा छब्बग्गिये भिक्खू पटिपुच्छि – ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, पुरतोपि पच्छतोपि ओलम्बेन्ता निवासेथा’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, पुरतोपि पच्छतोपि ओलम्बेन्ता निवासेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘परिमण्डलं निवासेस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
परिमण्डलं निवासेतब्बं नाभिमण्डलं जाणुमण्डलं पटिच्छादेन्तेन। यो अनादरियं पटिच्च पुरतो वा पच्छतो वा ओलम्बेन्तो निवासेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, आपदासु, उम्मत्तकस्स,
आदिकम्मिकस्साति।
पठमसिक्खापदं निट्ठितं।
५७७. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू पुरतोपि पच्छतोपि ओलम्बेन्ता पारुपन्ति…पे॰…।
‘‘परिमण्डलं पारुपिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
परिमण्डलं पारुपितब्बं उभो कण्णे समं कत्वा। यो अनादरियं पटिच्च पुरतो वा पच्छतो वा ओलम्बेन्तो पारुपति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, आपदासु, उम्मत्तकस्स,
आदिकम्मिकस्साति।
दुतियसिक्खापदं निट्ठितं।
५७८. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू कायं विवरित्वा अन्तरघरे गच्छन्ति…पे॰…।
‘‘सुप्पटिच्छन्नो अन्तरघरे गमिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
सुप्पटिच्छन्नेन अन्तरघरे गन्तब्बं। यो अनादरियं पटिच्च कायं विवरित्वा अन्तरघरे गच्छति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, आपदासु, उम्मत्तकस्स,
आदिकम्मिकस्साति।
ततियसिक्खापदं निट्ठितं।
५७९. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू कायं विवरित्वा अन्तरघरे निसीदन्ति…पे॰…।
‘‘सुप्पटिच्छन्नो अन्तरघरे निसीदिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
सुप्पटिच्छन्नेन अन्तरघरे निसीदितब्बं। यो अनादरियं पटिच्च कायं विवरित्वा अन्तरघरे निसीदति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, वासूपगतस्स, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
चतुत्थसिक्खापदं निट्ठितं।
५८०. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू हत्थम्पि पादम्पि कीळापेन्ता अन्तरघरे गच्छन्ति…पे॰…।
‘‘सुसंवुतो अन्तरघरे गमिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
सुसंवुतेन अन्तरघरे गन्तब्बं। यो अनादरियं पटिच्च हत्थं वा पादं वा कीळापेन्तो अन्तरघरे गच्छति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
पञ्चमसिक्खापदं निट्ठितं।
५८१. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू हत्थम्पि पादम्पि कीळापेन्ता अन्तरघरे निसीदन्ति…पे॰…।
‘‘सुसंवुतो अन्तरघरे निसीदिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
सुसंवुतेन अन्तरघरे निसीदितब्बं। यो अनादरियं पटिच्च हत्थं वा पादं वा कीळापेन्तो अन्तरघरे निसीदति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
छट्ठसिक्खापदं निट्ठितं।
५८२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू तहं तहं ओलोकेन्ता अन्तरघरे गच्छन्ति…पे॰…।
‘‘ओक्खित्तचक्खु अन्तरघरे गमिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
ओक्खित्तचक्खुना अन्तरघरे गन्तब्बं युगमत्तं पेक्खन्तेन। यो अनादरियं पटिच्च तहं तहं ओलोकेन्तो अन्तरघरे गच्छति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, आपदासु, उम्मत्तकस्स,
आदिकम्मिकस्साति।
सत्तमसिक्खापदं निट्ठितं।
५८३. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू तहं तहं ओलोकेन्ता अन्तरघरे निसीदन्ति…पे॰…।
‘‘ओक्खित्तचक्खु अन्तरघरे निसीदिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
ओक्खित्तचक्खुना अन्तरघरे निसीदितब्बं युगमत्तं पेक्खन्तेन। यो अनादरियं पटिच्च तहं तहं ओलोकेन्तो अन्तरघरे निसीदति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, आपदासु, उम्मत्तकस्स,
आदिकम्मिकस्साति।
अट्ठमसिक्खापदं निट्ठितं।
५८४. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू उक्खित्तकाय अन्तरघरे गच्छन्ति…पे॰…।
‘‘न उक्खित्तकाय अन्तरघरे गमिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न उक्खित्तकाय अन्तरघरे गन्तब्बं। यो अनादरियं पटिच्च एकतो वा उभतो वा उक्खिपित्वा अन्तरघरे गच्छति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, आपदासु, उम्मत्तकस्स,
आदिकम्मिकस्साति।
नवमसिक्खापदं निट्ठितं।
५८५. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू उक्खित्तकाय अन्तरघरे निसीदन्ति…पे॰…।
‘‘न उक्खित्तकाय अन्तरघरे निसीदिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न उक्खित्तकाय अन्तरघरे निसीदितब्बं। यो अनादरियं पटिच्च एकतो वा उभतो वा उक्खिपित्वा अन्तरघरे निसीदति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, वासूपगतस्स, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
दसमसिक्खापदं निट्ठितं।
परिमण्डलवग्गो पठमो।
२. उज्जग्घिकवग्गो
५८६. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू महाहसितं हसन्ता अन्तरघरे गच्छन्ति…पे॰…।
‘‘न उज्जग्घिकाय अन्तरघरे गमिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न उज्जग्घिकाय अन्तरघरे गन्तब्बं। यो अनादरियं पटिच्च महाहसितं हसन्तो अन्तरघरे गच्छति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, हसनीयस्मिं वत्थुस्मिं मिहितमत्तं करोति, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
पठमसिक्खापदं निट्ठितं।
५८७. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू महाहसितं हसन्ता अन्तरघरे निसीदन्ति…पे॰…।
‘‘न उज्जग्घिकाय अन्तरघरे निसीदिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न उज्जग्घिकाय अन्तरघरे निसीदितब्बं। यो अनादरियं पटिच्च महाहसितं हसन्तो अन्तरघरे निसीदति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, हसनीयस्मिं वत्थुस्मिं मिहितमत्तं करोति, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
दुतियसिक्खापदं निट्ठितं।
५८८. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू उच्चासद्दं महासद्दं करोन्ता अन्तरघरे गच्छन्ति…पे॰…।
‘‘अप्पसद्दो अन्तरघरे गमिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
अप्पसद्देन अन्तरघरे गन्तब्बं। यो अनादरियं पटिच्च उच्चासद्दं महासद्दं करोन्तो अन्तरघरे गच्छति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
ततियसिक्खापदं निट्ठितं।
५८९. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू उच्चासद्दं महासद्दं करोन्ता अन्तरघरे निसीदन्ति…पे॰…।
‘‘अप्पसद्दो अन्तरघरे निसीदिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
अप्पसद्देन अन्तरघरे निसीदितब्बं। यो अनादरियं पटिच्च उच्चासद्दं महासद्दं करोन्तो अन्तरघरे निसीदति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च…पे॰… आदिकम्मिकस्साति।
चतुत्थसिक्खापदं निट्ठितं।
५९०. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू कायप्पचालकं अन्तरघरे गच्छन्ति कायं ओलम्बेन्ता…पे॰…।
‘‘न कायप्पचालकं अन्तरघरे गमिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न कायप्पचालकं अन्तरघरे गन्तब्बं। कायं पग्गहेत्वा गन्तब्बं । यो अनादरियं पटिच्च कायप्पचालकं अन्तरघरे गच्छति कायं ओलम्बेन्तो, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च…पे॰… आदिकम्मिकस्साति।
पञ्चमसिक्खापदं निट्ठितं।
५९१. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू कायप्पचालकं अन्तरघरे निसीदन्ति, कायं ओलम्बेन्ता…पे॰…।
‘‘न कायप्पचालकं अन्तरघरे निसीदिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न कायप्पचालकं अन्तरघरे निसीदितब्बं। कायं पग्गहेत्वा निसीदितब्बं। यो अनादरियं पटिच्च कायप्पचालकं अन्तरघरे निसीदति कायं ओलम्बेन्तो, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, वासूपगतस्स, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
छट्ठसिक्खापदं निट्ठितं।
५९२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू बाहुप्पचालकं अन्तरघरे गच्छन्ति बाहुं ओलम्बेन्ता…पे॰…।
‘‘न बाहुप्पचालकं अन्तरघरे गमिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न बाहुप्पचालकं अन्तरघरे गन्तब्बं। बाहुं पग्गहेत्वा गन्तब्बं। यो अनादरियं पटिच्च बाहुप्पचालकं अन्तरघरे गच्छति बाहुं ओलम्बेन्तो, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च…पे॰… आदिकम्मिकस्साति।
सत्तमसिक्खापदं निट्ठितं।
५९३. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू बाहुप्पचालकं अन्तरघरे निसीदन्ति बाहुं ओलम्बेन्ता…पे॰…।
‘‘न बाहुप्पचालकं अन्तरघरे निसीदिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न बाहुप्पचालकं अन्तरघरे निसीदितब्बं। बाहुं पग्गहेत्वा निसीदितब्बं। यो अनादरियं पटिच्च बाहुप्पचालकं अन्तरघरे निसीदति बाहुं ओलम्बेन्तो, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, वासूपगतस्स, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
अट्ठमसिक्खापदं निट्ठितं।
५९४. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डकस्स आरामे । तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू सीसप्पचालकं अन्तरघरे गच्छन्ति सीसं ओलम्बेन्ता…पे॰…।
‘‘न सीसप्पचालकं अन्तरघरे गमिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न सीसप्पचालकं अन्तरघरे गन्तब्बं। सीसं पग्गहेत्वा गन्तब्बं। यो अनादरियं पटिच्च सीसप्पचालकं अन्तरघरे गच्छति सीसं ओलम्बेन्तो, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च…पे॰… आदिकम्मिकस्साति।
नवमसिक्खापदं निट्ठितं।
५९५. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू सीसप्पचालकं अन्तरघरे निसीदन्ति सीसं ओलम्बेन्ता…पे॰…।
‘‘न सीसप्पचालकं अन्तरघरे निसीदिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न सीसप्पचालकं अन्तरघरे निसीदितब्बं। सीसं पग्गहेत्वा निसीदितब्बं । यो अनादरियं पटिच्च सीसप्पचालकं अन्तरघरे निसीदति सीसं ओलम्बेन्तो, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, वासूपगतस्स, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
दसमसिक्खापदं निट्ठितं।
उज्जग्घिकवग्गो दुतियो।
३. खम्भकतवग्गो
५९६. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू खम्भकता अन्तरघरे गच्छन्ति…पे॰…।
‘‘न खम्भकतो अन्तरघरे गमिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न खम्भकतेन अन्तरघरे गन्तब्बं। यो अनादरियं पटिच्च एकतो वा उभतो वा खम्भं कत्वा अन्तरघरे गच्छति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च…पे॰… आदिकम्मिकस्साति।
पठमसिक्खापदं निट्ठितं।
५९७. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू खम्भकता अन्तरघरे निसीदन्ति…पे॰…।
‘‘न खम्भकतो अन्तरघरे निसीदिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न खम्भकतेन अन्तरघरे निसीदितब्बं। यो अनादरियं पटिच्च एकतो वा उभतो वा खम्भं कत्वा अन्तरघरे निसीदति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, वासूपगतस्स, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
दुतियसिक्खापदं निट्ठितं।
५९८. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू ससीसं पारुपित्वा अन्तरघरे गच्छन्ति…पे॰…।
‘‘न ओगुण्ठितो अन्तरघरे गमिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न ओगुण्ठितेन अन्तरघरे गन्तब्बं। यो अनादरियं पटिच्च ससीसं पारुपित्वा अन्तरघरे गच्छति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च…पे॰… आदिकम्मिकस्साति।
ततियसिक्खापदं निट्ठितं।
५९९. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू ससीसं पारुपित्वा अन्तरघरे निसीदन्ति…पे॰…।
‘‘न ओगुण्ठितो अन्तरघरे निसीदिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न ओगुण्ठितेन अन्तरघरे निसीदितब्बं। यो अनादरियं पटिच्च ससीसं पारुपित्वा अन्तरघरे निसीदति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, वासूपगतस्स, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
चतुत्थसिक्खापदं निट्ठितं।
६००. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू उक्कुटिकाय अन्तरघरे गच्छन्ति…पे॰…।
‘‘न उक्कुटिकाय अन्तरघरे गमिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न उक्कुटिकाय अन्तरघरे गन्तब्बं। यो अनादरियं पटिच्च उक्कुटिकाय अन्तरघरे गच्छति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च…पे॰… आदिकम्मिकस्साति।
पञ्चमसिक्खापदं निट्ठितं।
६०१. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू पल्लत्थिकाय पल्लत्तिकाय (क॰) अन्तरघरे निसीदन्ति…पे॰…।
‘‘न पल्लत्थिकाय अन्तरघरे निसीदिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न पल्लत्थिकाय अन्तरघरे निसीदितब्बं। यो अनादरियं पटिच्च हत्थपल्लत्थिकाय वा दुस्सपल्लत्थिकाय वा अन्तरघरे निसीदति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, वासूपगतस्स, आपदासु,
उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
छट्ठसिक्खापदं निट्ठितं।
६०२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू असक्कच्चं पिण्डपातं पटिग्गण्हन्ति छड्डेतुकामा विय…पे॰…।
‘‘सक्कच्चं पिण्डपातं पटिग्गहेस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
सक्कच्चं पिण्डपातो पटिग्गहेतब्बो। यो अनादरियं पटिच्च असक्कच्चं पिण्डपातं पटिग्गण्हाति छड्डेतुकामो विय, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च…पे॰… आदिकम्मिकस्साति।
सत्तमसिक्खापदं निट्ठितं।
६०३. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू तहं तहं ओलोकेन्ता पिण्डपातं पटिग्गण्हन्ति, आकिरन्तेपि अतिक्कन्तेपि अतिक्कमन्तेपि (सी॰) न जानन्ति…पे॰…।
‘‘पत्तसञ्ञी पिण्डपातं पटिग्गहेस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
पत्तसञ्ञिना पिण्डपातो पटिग्गहेतब्बो। यो अनादरियं पटिच्च तहं तहं ओलोकेन्तो पिण्डपातं पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च…पे॰… आदिकम्मिकस्साति।
अट्ठमसिक्खापदं निट्ठितं।
६०४. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू पिण्डपातं पटिग्गण्हन्ता सूपञ्ञेव बहुं पटिग्गण्हन्ति…पे॰…।
‘‘समसूपकं पिण्डपातं पटिग्गहेस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
सूपो नाम द्वे सूपा – मुग्गसूपो, माससूपो। हत्थहारियो समसूपको पिण्डपातो पटिग्गहेतब्बो। यो अनादरियं पटिच्च सूपञ्ञेव बहुं पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, रसरसे, ञातकानं पवारितानं, अञ्ञस्सत्थाय, अत्तनो धनेन, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
नवमसिक्खापदं निट्ठितं।
६०५. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू थूपीकतं पिण्डपातं पटिग्गण्हन्ति…पे॰…।
‘‘समतित्तिकं समतित्थिकं (क॰) पिण्डपातं पटिग्गहेस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
समतित्तिको समतित्थिकं (क॰) पिण्डपातो पटिग्गहेतब्बो। यो अनादरियं पटिच्च थूपीकतं पिण्डपातं पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
दसमसिक्खापदं निट्ठितं।
खम्भकतवग्गो ततियो।
४. सक्कच्चवग्गो
६०६. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू असक्कच्चं पिण्डपातं भुञ्जन्ति अभुञ्जितुकामा विय…पे॰…।
‘‘सक्कच्चं पिण्डपातं भुञ्जिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
सक्कच्चं पिण्डपातो भुञ्जितब्बो। यो अनादरियं पटिच्च असक्कच्चं पिण्डपातं भुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, आपदासु, उम्मत्तकस्स,
आदिकम्मिकस्साति।
पठमसिक्खापदं निट्ठितं।
६०७. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू तहं तहं ओलोकेन्ता पिण्डपातं भुञ्जन्ति, आकिरन्तेपि अतिक्कन्तेपि न जानन्ति…पे॰… ।
‘‘पत्तसञ्ञी पिण्डपातं भुञ्जिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
पत्तसञ्ञिना पिण्डपातो भुञ्जितब्बो। यो अनादरियं पटिच्च तहं तहं ओलोकेन्तो पिण्डपातं भुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च…पे॰… आदिकम्मिकस्साति।
दुतियसिक्खापदं निट्ठितं।
६०८. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू तहं तहं ओमसित्वा ओमद्दित्वा (क॰) पिण्डपातं भुञ्जन्ति…पे॰…।
‘‘सपदानं पिण्डपातं भुञ्जिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
सपदानं पिण्डपातो भुञ्जितब्बो। यो अनादरियं पटिच्च तहं तहं ओमसित्वा ओमद्दित्वा (क॰) पिण्डपातं भुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, अञ्ञेसं देन्तो ओमसति, अञ्ञस्स भाजने आकिरन्तो ओमसति, उत्तरिभङ्गे, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
ततियसिक्खापदं निट्ठितं।
६०९. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे । तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू पिण्डपातं भुञ्जन्ता सूपञ्ञेव बहुं भुञ्जन्ति…पे॰…।
‘‘समसूपकं पिण्डपातं भुञ्जिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
सूपो नाम द्वे सूपा – मुग्गसूपो, माससूपो हत्थहारियो। समसूपको पिण्डपातो भुञ्जितब्बो। यो अनादरियं पटिच्च सूपञ्ञेव बहुं भुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, रसरसे , ञातकानं पवारितानं, अत्तनो धनेन, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
चतुत्थसिक्खापदं निट्ठितं।
६१०. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू थूपकतो ओमद्दित्वा पिण्डपातं भुञ्जन्ति…पे॰…।
‘‘न थूपकतो ओमद्दित्वा पिण्डपातं भुञ्जिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न थूपकतो ओमद्दित्वा पिण्डपातो भुञ्जितब्बो। यो अनादरियं पटिच्च थूपकतो ओमद्दित्वा पिण्डपातं भुञ्जति आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, परित्तके सेसे एकतो संकड्ढित्वा ओमद्दित्वा भुञ्जति, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
पञ्चमसिक्खापदं निट्ठितं।
६११. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू सूपम्पि ब्यञ्जनम्पि ओदनेन पटिच्छादेन्ति भिय्योकम्यतं उपादाय…पे॰…।
‘‘न सूपं वा ब्यञ्जनं वा ओदनेन पटिच्छादेस्सामि भिय्योकम्यतं उपादायाति सिक्खा करणीया’’ति।
न सूपं वा ब्यञ्जनं वा ओदनेन पटिच्छादेतब्बं भिय्योकम्यतं उपादाय। यो अनादरियं पटिच्च सूपं वा ब्यञ्जनं वा ओदनेन पटिच्छादेति भिय्योकम्यतं उपादाय, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, सामिका पटिच्छादेत्वा देन्ति, न भिय्योकम्यतं उपादाय, आपदासु, उम्मत्तकस्स , आदिकम्मिकस्साति।
छट्ठसिक्खापदं निट्ठितं।
६१२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू सूपम्पि ओदनम्पि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जन्ति। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया सूपम्पि ओदनम्पि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जिस्सन्ति! कस्स सम्पन्नं न मनापं ! कस्स सादुं न रुच्चती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू सूपम्पि ओदनम्पि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जिस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, सूपम्पि ओदनम्पि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, सूपम्पि ओदनम्पि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘न सूपं वा ओदनं वा अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
६१३. तेन खो पन समयेन भिक्खू गिलाना होन्ति। गिलानपुच्छका भिक्खू गिलाने भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘कच्चावुसो, खमनीयं, कच्चि यापनीय’’न्ति? ‘‘पुब्बे मयं, आवुसो, सूपम्पि ओदनम्पि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जाम, तेन नो फासु होति। इदानि पन – ‘‘भगवता पटिक्खित्त’’न्ति कुक्कुच्चायन्ता न विञ्ञापेम, तेन नो न फासु होती’’ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे॰… अनुजानामि, भिक्खवे, गिलानेन भिक्खुना सूपम्पि ओदनम्पि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जितुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘न सूपं वा ओदनं वा अगिलानो अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न सूपं वा ओदनं वा अगिलानेन अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जितब्बं। यो अनादरियं पटिच्च सूपं वा ओदनं वा अगिलानो अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, ञातकानं पवारितानं, अञ्ञस्सत्थाय, अत्तनो धनेन, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
सत्तमसिक्खापदं निट्ठितं।
६१४. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू उज्झानसञ्ञी परेसं पत्तं ओलोकेन्ति…पे॰…।
‘‘न उज्झानसञ्ञी परेसं पत्तं ओलोकेस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न उज्झानसञ्ञिना परेसं पत्तो ओलोकेतब्बो। यो अनादरियं पटिच्च उज्झानसञ्ञी परेसं पत्तं ओलोकेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, ‘‘दस्सामी’’ति वा ‘‘दापेस्सामी’’ति वा ओलोकेति, न उज्झानसञ्ञिस्स, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
अट्ठमसिक्खापदं निट्ठितं।
६१५. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू महन्तं कबळं करोन्ति…पे॰…।
‘‘नातिमहन्तं कबळं करिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
नातिमहन्तो कबळो कातब्बो। यो अनादरियं पटिच्च महन्तं कबळं करोति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, खज्जके, फलाफले, उत्तरिभङ्गे, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
नवमसिक्खापदं निट्ठितं।
६१६. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू दीघं आलोपं करोन्ति…पे॰…।
‘‘परिमण्डलं आलोपं करिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
परिमण्डलो आलोपो कातब्बो। यो अनादरियं पटिच्च दीघं आलोपं करोति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, खज्जके, फलाफले, उत्तरिभङ्गे, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
दसमसिक्खापदं निट्ठितं।
सक्कच्चवग्गो चतुत्थो।
५. कबळवग्गो
६१७. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू अनाहटे कबळे मुखद्वारं विवरन्ति…पे॰…।
‘‘न अनाहटे कबळे मुखद्वारं विवरिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न अनाहटे कबळे मुखद्वारं विवरितब्बं। यो अनादरियं पटिच्च अनाहटे कबळे मुखद्वारं विवरति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च…पे॰… आदिकम्मिकस्साति।
पठमसिक्खापदं निट्ठितं।
६१८. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू भुञ्जमाना सब्बं हत्थं मुखे पक्खिपन्ति…पे॰…।
‘‘न भुञ्जमानो सब्बं हत्थं मुखे पक्खिपिस्सामीति सिक्खाकरणीया’’ति।
न भुञ्जमानेन सब्बो हत्थो मुखे पक्खिपितब्बो। यो अनादरियं पटिच्च भुञ्जमानो सब्बं हत्थं मुखे पक्खिपति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च…पे॰… आदिकम्मिकस्साति।
दुतियसिक्खापदं निट्ठितं।
६१९. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू सकबळेन मुखेन ब्याहरन्ति…पे॰…।
‘‘न सकबळेन मुखेन ब्याहरिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न सकबळेन मुखेन ब्याहरितब्बं। यो अनादरियं पटिच्च सकबळेन मुखेन ब्याहरति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च…पे॰… आदिकम्मिकस्साति।
ततियसिक्खापदं निट्ठितं।
६२०. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू पिण्डुक्खेपकं भुञ्जन्ति…पे॰…।
‘‘न पिण्डुक्खेपकं भुञ्जिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न पिण्डुक्खेपकं भुञ्जितब्बं। यो अनादरियं पटिच्च पिण्डुक्खेपकं भुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, खज्जके, फलाफले, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
चतुत्थसिक्खापदं निट्ठितं।
६२१. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू कबळावच्छेदकं भुञ्जन्ति…पे॰…।
‘‘न कबळावच्छेदकं भुञ्जिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न कबळावच्छेदकं भुञ्जितब्बं। यो अनादरियं पटिच्च कबळावच्छेदकं भुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, खज्जके फलाफले, उत्तरिभङ्गे, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
पञ्चमसिक्खापदं निट्ठितं।
६२२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू अवगण्डकारकं भुञ्जन्ति…पे॰…।
‘‘न अवगण्डकारकं भुञ्जिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न अवगण्डकारकं भुञ्जितब्बं। यो अनादरियं पटिच्च एकतो वा उभतो वा गण्डं कत्वा भुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, फलाफले, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
छट्ठसिक्खापदं निट्ठितं।
६२३. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू हत्थनिद्धुनकं भुञ्जन्ति…पे॰…।
‘‘न हत्थनिद्धुनकं भुञ्जिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न हत्थनिद्धुनकं भुञ्जितब्बं। यो अनादरियं पटिच्च हत्थनिद्धुनकं भुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, कचवरं छड्डेन्तो हत्थं निद्धुनाति, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
सत्तमसिक्खापदं निट्ठितं।
६२४. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू सित्थावकारकं भुञ्जन्ति…पे॰…।
‘‘न सित्थावकारकं भुञ्जिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न सित्थावकारकं भुञ्जितब्बं। यो अनादरियं पटिच्च सित्थावकारकं भुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, कचवरं छड्डेन्तो सित्थं छड्डयति, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति ।
अट्ठमसिक्खापदं निट्ठितं।
६२५. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू जिव्हानिच्छारकं भुञ्जन्ति…पे॰…।
‘‘न जिव्हानिच्छारकं भुञ्जिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न जिव्हानिच्छारकं भुञ्जितब्बं। यो अनादरियं पटिच्च जिव्हानिच्छारकं भुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च…पे॰… आदिकम्मिकस्साति।
नवमसिक्खापदं निट्ठितं।
६२६. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू चपुचपुकारकं भुञ्जन्ति…पे॰…।
‘‘न चपुचपुकारकं भुञ्जिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न चपुचपुकारकं भुञ्जितब्बं। यो अनादरियं पटिच्च चपुचपुकारकं भुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च…पे॰… आदिकम्मिकस्साति।
दसमसिक्खापदं निट्ठितं।
कबळवग्गो पञ्चमो।
६. सुरुसुरुवग्गो
६२७. तेन समयेन बुद्धो भगवा कोसम्बियं विहरति घोसितारामे। तेन खो पन समयेन अञ्ञतरेन ब्राह्मणेन सङ्घस्स पयोपानं पटियत्तं होति। भिक्खू सुरुसुरुकारकं खीरं पिवन्ति। अञ्ञतरो नटपुब्बको भिक्खु एवमाह – ‘‘सब्बोयं मञ्ञे सङ्घो सीतीकतो’’ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खु सङ्घं आरब्भ दवं करिस्सती’’ति…पे॰… सच्चं किर त्वं, भिक्खु, सङ्घं आरब्भ दवं अकासीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम त्वं, मोघपुरिस, सङ्घं आरब्भ दवं करिस्ससि! नेतं, मोघपुरिस, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… विगरहित्वा…पे॰… धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘न, भिक्खवे, बुद्धं वा धम्मं वा सङ्घं वा आरब्भ दवो कातब्बो। यो करेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति। अथ खो भगवा तं भिक्खुं अनेकपरियायेन विगरहित्वा दुब्भरताय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘न सुरुसुरुकारकं भुञ्जिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न सुरुसुरुकारकं भुञ्जितब्बं। यो अनादरियं पटिच्च सुरुसुरुकारकं भुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च…पे॰… आदिकम्मिकस्साति।
पठमसिक्खापदं निट्ठितं।
६२८. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू हत्थनिल्लेहकं भुञ्जन्ति…पे॰…।
‘‘न हत्थनिल्लेहकं भुञ्जिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न हत्थनिल्लेहकं भुञ्जितब्बं। यो अनादरियं पटिच्च हत्थनिल्लेहकं भुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च…पे॰… आदिकम्मिकस्साति।
दुतियसिक्खापदं निट्ठितं।
६२९. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू पत्तनिल्लेहकं भुञ्जन्ति…पे॰…।
‘‘न पत्तनिल्लेहकं भुञ्जिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न पत्तनिल्लेहकं भुञ्जितब्बं। यो अनादरियं पटिच्च पत्तनिल्लेहकं भुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, परित्तके सेसे एकतो सङ्कड्ढित्वा निल्लेहित्वा भुञ्जति, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
ततियसिक्खापदं निट्ठितं।
६३०. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू ओट्ठनिल्लेहकं भुञ्जन्ति…पे॰…।
‘‘न ओट्ठनिल्लेहकं भुञ्जिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न ओट्ठनिल्लेहकं भुञ्जितब्बं। यो अनादरियं पटिच्च ओट्ठनिल्लेहकं भुञ्जति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च…पे॰… आदिकम्मिकस्साति।
चतुत्थसिक्खापदं निट्ठितं।
६३१. तेन समयेन बुद्धो भगवा भग्गेसु विहरति सुसुमारगिरे सुंसुमारगिरे (सी॰ स्या॰), संसुमारगिरे (क॰) भेसकळावने मिगदाये। तेन खो पन समयेन भिक्खू कोकनदे कोकनुदे (क॰) पासादे सामिसेन हत्थेन पानीयथालकं पटिग्गण्हन्ति। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया सामिसेन हत्थेन पानीयथालकं पटिग्गहेस्सन्ति, सेय्यथापि गिही कामभोगिनो’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खू सामिसेन हत्थेन पानीयथालकं पटिग्गहेस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर, भिक्खवे, भिक्खू सामिसेन हत्थेन पानीयथालकं पटिग्गण्हन्तीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम ते, भिक्खवे, मोघपुरिसा सामिसेन हत्थेन पानीयथालकं पटिग्गहेस्सन्ति! नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘न सामिसेन हत्थेन पानीयथालकं पटिग्गहेस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न सामिसेन हत्थेन पानीयथालको पटिग्गहेतब्बो। यो अनादरियं पटिच्च सामिसेन हत्थेन पानीयथालकं पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, ‘‘धोविस्सामी’’ति वा ‘‘धोवापेस्सामी’’ति वा पटिग्गण्हाति, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
पञ्चमसिक्खापदं निट्ठितं।
६३२. तेन समयेन बुद्धो भगवा भग्गेसु विहरति सुसुमारगिरे भेसकळावने मिगदाये। तेन खो पन समयेन भिक्खू कोकनदे पासादे ससित्थकं पत्तधोवनं अन्तरघरे छड्डेन्ति। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया ससित्थकं पत्तधोवनं अन्तरघरे छड्डेस्सन्ति, सेय्यथापि गिही कामभोगिनो’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खू ससित्थकं पत्तधोवनं अन्तरघरे छड्डेस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर, भिक्खवे, भिक्खू ससित्थकं पत्तधोवनं अन्तरघरे छड्डेन्तीति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम ते, भिक्खवे, मोघपुरिसा ससित्थकं पत्तधोवनं अन्तरघरे छड्डेस्सन्ति! नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘न ससित्थकं पत्तधोवनं अन्तरघरे छड्डेस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न ससित्थकं पत्तधोवनं अन्तरघरे छड्डेतब्बं। यो अनादरियं पटिच्च ससित्थकं पत्तधोवनं अन्तरघरे छड्डेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, उद्धरित्वा वा भिन्दित्वा वा पटिग्गहे वा नीहरित्वा वा छड्डेति, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
छट्ठसिक्खापदं निट्ठितं।
६३३. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू छत्तपाणिस्स धम्मं देसेन्ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू छत्तपाणिस्स धम्मं देसेस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, छत्तपाणिस्स धम्मं देसेथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, छत्तपाणिस्स धम्मं देसेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘न छत्तपाणिस्स धम्मं देसेस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
६३४. तेन खो पन समयेन भिक्खू छत्तपाणिस्स गिलानस्स धम्मं देसेतुं कुक्कुच्चायन्ति। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया छत्तपाणिस्स गिलानस्स धम्मं न देसेस्सन्ती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। अथ खो ते भिक्खू भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, छत्तपाणिस्स गिलानस्स धम्मं देसेतुं। एवञ्च पन , भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘न छत्तपाणिस्स अगिलानस्स धम्मं देसेस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
छत्तं नाम तीणि छत्तानि – सेतच्छत्तं, किलञ्जच्छत्तं, पण्णच्छत्तं मण्डलबद्धं सलाकबद्धं।
धम्मो नाम बुद्धभासितो सावकभासितो इसिभासितो देवताभासितो अत्थूपसञ्हितो धम्मूपसञ्हितो।
देसेय्याति पदेन देसेति, पदे पदे आपत्ति दुक्कटस्स। अक्खराय देसेति, अक्खरक्खराय आपत्ति दुक्कटस्स। न छत्तपाणिस्स अगिलानस्स धम्मो देसेतब्बो। यो अनादरियं पटिच्च छत्तपाणिस्स अगिलानस्स धम्मं देसेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च…पे॰… आदिकम्मिकस्साति।
सत्तमसिक्खापदं निट्ठितं।
६३५. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू दण्डपाणिस्स धम्मं देसेन्ति…पे॰…।
‘‘न दण्डपाणिस्स अगिलानस्स धम्मं देसेस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
दण्डो नाम मज्झिमस्स पुरिसस्स चतुहत्थो दण्डो। ततो उक्कट्ठो अदण्डो, ओमको अदण्डो।
न दण्डपाणिस्स अगिलानस्स धम्मो देसेतब्बो। यो अनादरियं पटिच्च दण्डपाणिस्स अगिलानस्स धम्मं देसेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च…पे॰… आदिकम्मिकस्साति।
अट्ठमसिक्खापदं निट्ठितं।
६३६. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू सत्थपाणिस्स धम्मं देसेन्ति…पे॰…।
‘‘न सत्थपाणिस्स अगिलानस्स धम्मं देसेस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
सत्थं नाम एकतोधारं उभतोधारं पहरणं।
न सत्थपाणिस्स अगिलानस्स धम्मो देसेतब्बो। यो अनादरियं पटिच्च सत्थपाणिस्स अगिलानस्स धम्मं देसेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च…पे॰… आदिकम्मिकस्साति।
नवमसिक्खापदं निट्ठितं।
६३७. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू आवुधपाणिस्स धम्मं देसेन्ति…पे॰…।
‘‘न आवुधपाणिस्स अगिलानस्स धम्मं देसेस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
आवुधं नाम चापो कोदण्डो।
न आवुधपाणिस्स अगिलानस्स धम्मो देसेतब्बो। यो अनादरियं पटिच्च आवुधपाणिस्स अगिलानस्स धम्मं देसेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च…पे॰… आदिकम्मिकस्साति।
दसमसिक्खापदं निट्ठितं।
सुरुसुरुवग्गो छट्ठो।
७. पादुकवग्गो
६३८. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू पादुकारुळ्हस्स धम्मं देसेन्ति…पे॰…।
‘‘न पादुकारुळ्हस्स अगिलानस्स धम्मं देसेस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न पादुकारुळ्हस्स अगिलानस्स धम्मो देसेतब्बो। यो अनादरियं पटिच्च अक्कन्तस्स वा पटिमुक्कस्स वा ओमुक्कस्स वा अगिलानस्स धम्मं देसेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च…पे॰… आदिकम्मिकस्साति।
पठमसिक्खापदं निट्ठितं।
६३९. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू उपाहनारुळ्हस्स धम्मं देसेन्ति…पे॰…।
‘‘न उपाहनारुळ्हस्स अगिलानस्स धम्मं देसेस्सामीति सिक्खाकरणीया’’ति।
न उपाहनारुळ्हस्स अगिलानस्स धम्मो देसेतब्बो। यो अनादरियं पटिच्च अक्कन्तस्स वा पटिमुक्कस्स वा ओमुक्कस्स वा अगिलानस्स धम्मं देसेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च…पे॰… आदिकम्मिकस्साति।
दुतियसिक्खापदं निट्ठितं।
६४०. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू यानगतस्स धम्मं देसेन्ति…पे॰…।
‘‘न यानगतस्स अगिलानस्स धम्मं देसेस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
यानं नाम वय्हं रथो सकटं सन्दमानिका सिविका पाटङ्की।
न यानगतस्स अगिलानस्स धम्मो देसेतब्बो। यो अनादरियं पटिच्च यानगतस्स अगिलानस्स धम्मं देसेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च…पे॰… आदिकम्मिकस्साति।
ततियसिक्खापदं निट्ठितं।
६४१. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू सयनगतस्स धम्मं देसेन्ति…पे॰…।
‘‘न सयनगतस्स अगिलानस्स धम्मं देसेस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न सयनगतस्स अगिलानस्स धम्मो देसेतब्बो। यो अनादरियं पटिच्च अन्तमसो छमायम्पि निपन्नस्स सयनगतस्स अगिलानस्स धम्मं देसेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च…पे॰… आदिकम्मिकस्साति।
चतुत्थसिक्खापदं निट्ठितं।
६४२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू पल्लत्थिकाय निसिन्नस्स धम्मं देसेन्ति…पे॰…।
‘‘न पल्लत्थिकाय निसिन्नस्स अगिलानस्स धम्मं देसेस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न पल्लत्थिकाय निसिन्नस्स अगिलानस्स धम्मो देसेतब्बो। यो अनादरियं पटिच्च हत्थपल्लत्थिकाय वा दुस्सपल्लत्थिकाय वा निसिन्नस्स अगिलानस्स धम्मं देसेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च…पे॰… आदिकम्मिकस्साति।
पञ्चमसिक्खापदं निट्ठितं।
६४३. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू वेठितसीसस्स धम्मं देसेन्ति…पे॰…।
‘‘न वेठितसीसस्स अगिलानस्स धम्मं देसेस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
वेठितसीसो नाम केसन्तं न दस्सापेत्वा वेठितो होति।
न वेठितसीसस्स अगिलानस्स धम्मो देसेतब्बो। यो अनादरियं पटिच्च वेठितसीसस्स अगिलानस्स धम्मं देसेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, केसन्तं विवरापेत्वा देसेति, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
छट्ठसिक्खापदं निट्ठितं।
६४४. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू ओगुण्ठितसीसस्स धम्मं देसेन्ति…पे॰…।
‘‘न ओगुण्ठितसीसस्स अगिलानस्स धम्मं देसेस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
ओगुण्ठितसीसो नाम ससीसं पारुतो वुच्चति।
न ओगुण्ठितसीसस्स अगिलानस्स धम्मो देसेतब्बो। यो अनादरियं पटिच्च ओगुण्ठितसीसस्स अगिलानस्स धम्मं देसेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, सीसं विवरापेत्वा देसेति, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
सत्तमसिक्खापदं निट्ठितं।
६४५. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू छमाय निसीदित्वा आसने निसिन्नस्स धम्मं देसेन्ति…पे॰…।
‘‘न छमायं निसीदित्वा आसने निसिन्नस्स अगिलानस्स धम्मं देसेस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न छमायं निसीदित्वा निसिन्नेन (अट्ठकथा) आसने निसिन्नस्स अगिलानस्स धम्मो देसेतब्बो। यो अनादरियं पटिच्च छमायं निसीदित्वा आसने निसिन्नस्स अगिलानस्स धम्मं देसेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च…पे॰… आदिकम्मिकस्साति।
अट्ठमसिक्खापदं निट्ठितं।
६४६. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू नीचे आसने निसीदित्वा उच्चे आसने निसिन्नस्स धम्मं देसेन्ति। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू नीचे आसने निसीदित्वा उच्चे आसने निसिन्नस्स धम्मं देसेस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, नीचे आसने निसीदित्वा उच्चे आसने निसिन्नस्स धम्मं देसेथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, नीचे आसने निसीदित्वा उच्चे आसने निसिन्नस्स धम्मं देसेस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… विगरहित्वा…पे॰… धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि –
६४७. ‘‘भूतपुब्बं , भिक्खवे, बाराणसियं अञ्ञतरस्स छपकस्स छवकस्स (स्या॰) पजापति गब्भिनी अहोसि। अथ खो, भिक्खवे, सा छपकी तं छपकं एतदवोच – ‘गब्भिनीम्हि, अय्यपुत्त! इच्छामि अम्बं खादितु’न्ति। ‘नत्थि अम्बं अम्बो (स्या॰), अकालो अम्बस्सा’ति। ‘सचे न लभिस्सामि मरिस्सामी’ति। तेन खो पन समयेन, रञ्ञो अम्बो धुवफलो होति। अथ खो, भिक्खवे, सो छपको येन सो अम्बो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तं अम्बं अभिरुहित्वा निलीनो अच्छि । अथ खो, भिक्खवे, राजा पुरोहितेन ब्राह्मणेन सद्धिं येन सो अम्बो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा उच्चे आसने निसीदित्वा मन्तं परियापुणाति । अथ खो, भिक्खवे , तस्स छपकस्स एतदहोसि – ‘याव अधम्मिको अयं राजा, यत्र हि नाम उच्चे आसने निसीदित्वा मन्तं परियापुणिस्सति। अयञ्च ब्राह्मणो अधम्मिको, यत्र हि नाम नीचे आसने निसीदित्वा उच्चे आसने निसिन्नस्स मन्तं वाचेस्सति। अहञ्चम्हि अधम्मिको, योहं इत्थिया कारणा रञ्ञो अम्बं अवहरामि। सब्बमिदं चरिमं कत’न्ति तत्थेव परिपति।
इमा गाथायो जा॰ १.४.३३-३५ जातके अञ्ञथा दिस्सन्ति ‘‘उभो अत्थं न जानन्ति, उभो धम्मं न पस्सरे।
यो चायं मन्तं वाचेति, यो चाधम्मेनधीयति॥
‘‘सालीनं ओदनो भुत्तो, सुचिमंसूपसेचनो।
तस्मा धम्मे न वत्तामि, धम्मो अरियेभि वण्णितो॥
‘‘धिरत्थु तं धनलाभं, यसलाभञ्च ब्राह्मण।
या वुत्ति विनिपातेन, अधम्मचरणेन वा॥
‘‘परिब्बज महाब्रह्मे, पचन्तञ्ञेपि पाणिनो।
मा त्वं अधम्मो आचरितो, अस्मा कुम्भमिवाभिदा’’ति॥
‘‘तदापि मे, भिक्खवे, अमनापा नीचे आसने निसीदित्वा उच्चे आसने निसिन्नस्स मन्तं वाचेतुं, किमङ्ग पन एतरहि न अमनापा भविस्सति नीचे आसने निसीदित्वा उच्चे आसने निसिन्नस्स धम्मं देसेतुं। नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘न नीचे आसने निसीदित्वा उच्चे आसने निसिन्नस्स अगिलानस्स धम्मं देसेस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न नीचे आसने निसीदित्वा उच्चे आसने निसिन्नस्स अगिलानस्स धम्मो देसेतब्बो। यो अनादरियं पटिच्च नीचे आसने निसीदित्वा उच्चे आसने निसिन्नस्स अगिलानस्स धम्मं देसेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च…पे॰… आदिकम्मिकस्साति।
नवमसिक्खापदं निट्ठितं।
६४८. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू ठिता निसिन्नस्स धम्मं देसेन्ति…पे॰…।
‘‘न ठितो निसिन्नस्स अगिलानस्स धम्मं देसेस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न ठितेन निसिन्नस्स अगिलानस्स धम्मो देसेतब्बो। यो अनादरियं पटिच्च ठितो निसिन्नस्स अगिलानस्स धम्मं देसेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च…पे॰… आदिकम्मिकस्साति।
दसमसिक्खापदं निट्ठितं।
६४९. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू पच्छतो गच्छन्ता पुरतो गच्छन्तस्स धम्मं देसेन्ति…पे॰…।
‘‘न पच्छतो गच्छन्तो पुरतो गच्छन्तस्स अगिलानस्स धम्मं देसेस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न पच्छतो गच्छन्तेन पुरतो गच्छन्तस्स अगिलानस्स धम्मो देसेतब्बो। यो अनादरियं पटिच्च पच्छतो गच्छन्तो पुरतो गच्छन्तस्स अगिलानस्स धम्मं देसेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च…पे॰… आदिकम्मिकस्साति।
एकादसमसिक्खापदं निट्ठितं।
६५०. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू उप्पथेन गच्छन्ता पथेन गच्छन्तस्स धम्मं देसेन्ति…पे॰…।
‘‘न उप्पथेन गच्छन्तो पथेन गच्छन्तस्स अगिलानस्स धम्मं देसेस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न उप्पथेन गच्छन्तेन पथेन गच्छन्तस्स अगिलानस्स धम्मो देसेतब्बो। यो अनादरियं पटिच्च उप्पथेन गच्छन्तो पथेन गच्छन्तस्स अगिलानस्स धम्मं देसेति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च…पे॰… आदिकम्मिकस्साति।
द्वादसमसिक्खापदं निट्ठितं।
६५१. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू ठिता उच्चारम्पि पस्सावम्पि करोन्ति…पे॰…।
‘‘न ठितो अगिलानो उच्चारं वा पस्सावं वा करिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न ठितेन अगिलानेन उच्चारो वा पस्सावो वा कातब्बो। यो अनादरियं पटिच्च ठितो अगिलानो उच्चारं वा पस्सावं वा करोति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च…पे॰… आदिकम्मिकस्साति।
तेरसमसिक्खापदं निट्ठितं।
६५२. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू हरिते उच्चारम्पि पस्सावम्पि खेळम्पि करोन्ति…पे॰…।
‘‘न हरिते अगिलानो उच्चारं वा पस्सावं वा खेळं वा करिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न हरिते अगिलानेन उच्चारो वा पस्सावो वा खेळो वा कातब्बो। यो अनादरियं पटिच्च हरिते अगिलानो उच्चारं वा पस्सावं वा खेळं वा करोति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, अप्पहरिते कतो हरितं ओत्थरति, आपदासु, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति।
चुद्दसमसिक्खापदं निट्ठितं।
६५३. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू उदके उच्चारम्पि पस्सावम्पि खेळम्पि करोन्ति। मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया उदके उच्चारम्पि पस्सावम्पि खेळम्पि करिस्सन्ति, सेय्यथापि गिही कामभोगिनो’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं। ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे॰… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू उदके उच्चारम्पि पस्सावम्पि खेळम्पि करिस्सन्ती’’ति…पे॰… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, उदके उच्चारम्पि पस्सावम्पि खेळम्पि करोथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति। विगरहि बुद्धो भगवा…पे॰… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, उदके उच्चारम्पि पस्सावम्पि खेळम्पि करिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे॰… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘न उदके उच्चारं वा पस्सावं वा खेळं वा करिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति।
६५४. तेन खो पन समयेन गिलाना भिक्खू उदके उच्चारम्पि पस्सावम्पि खेळम्पि कातुं कुक्कुच्चायन्ति। भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं। अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, गिलानेन भिक्खुना उदके उच्चारम्पि पस्सावम्पि खेळम्पि कातुं। एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –
‘‘न उदके अगिलानो उच्चारं वा पस्सावं वा खेळं वा करिस्सामीति सिक्खा करणीया’’ति।
न उदके अगिलानेन उच्चारो वा पस्सावो वा खेळो वा कातब्बो। यो अनादरियं पटिच्च उदके अगिलानो उच्चारं वा पस्सावं वा खेळं वा करोति, आपत्ति दुक्कटस्स।
अनापत्ति असञ्चिच्च, अस्सतिया, अजानन्तस्स, गिलानस्स, थले कतो उदकं ओत्थरति, आपदासु, उम्मत्तकस्स, खित्तचित्तस्स, वेदनाट्टस्स, आदिकम्मिकस्साति।
पन्नरसमसिक्खापदं निट्ठितं।
पादुकवग्गो सत्तमो।
उद्दिट्ठा खो, आयस्मन्तो, सेखिया धम्मा। तत्थायस्मन्ते पुच्छामि – ‘‘कच्चित्थ परिसुद्धा’’? दुतियम्पि पुच्छामि – ‘‘कच्चित्थ परिसुद्धा’’? ततियम्पि पुच्छामि – ‘‘कच्चित्थ परिसुद्धा’’? परिसुद्धेत्थायस्मन्तो, तस्मा तुण्ही, एवमेतं धारयामीति।
सेखिया निट्ठिता।
सेखियकण्डं निट्ठितं।
[[Category:Pali]]
rpv4pj5g4bfk83tlqw9lzts3ni1eart
Dramat w Bicêtre/Część trzecia/I
0
454798
1346147
2026-07-19T09:21:47Z
Wydarty
213377
auto summary: New page created (no summary given)
1346147
wikitext
text/x-wiki
{{Dane tekstu
|autor = Frédéric Gilbert & E. Piron
|tytuł = [[Dramat w Bicêtre]]
|tłumacz = anonymous
|wydawca = S. Orgelbranda Synowie
|druk =
|rok wydania = 1894
|miejsce wydania = Warszawa
|tytuł oryginalny = ''Le drame de Bicêtre''
|strona indeksu = PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu
|źródło = [[:File:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu|Skany na Wikisource]]
|poprzedni = Dramat w Bicêtre/Część trzecia
|następny = Dramat w Bicêtre/Część trzecia/II
|inne = {{Całość|Dramat w Bicêtre/całość|epub=i|powieść|Cała}}
}}
<div style="margin-left:45px; margin-right:4%; text-indent:2em; text-align:justify; position:static;">
<pages index="PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu" from=413 to=416 fromsection="X" tosection="X" />
</div>
{{PD-US-1923-abroad/PL|top=-8}}
[[Category:Dramat w Bicêtre|D301]]
[[Category:Polski]]
ar2vt34lejkb73ecp8h9fof3sgdivgl
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/417
104
454799
1346148
2026-07-19T09:22:44Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346148
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>spełnieniu zabójstwa? Widocznie, człowiek ten posiada wolę silną i przygotował się dobrze do walki. Więc nie wiedział, że ofiara wskazała go, jako zabójcę.<br>
{{tab}}— Czy pan spał? — zapytał komisarz.<br>
{{tab}}— Rzeczywiście, wyciągnął mnie pan z łóżka. Ale nam lekarzom często się to zdarza. Niech pan siada i powie mi, co pana sprowadza w nocy?<br>
{{tab}}— Nie domyślasz się pan? — zapytał komisarz» siadając naprzeciw lekarza.<br>
{{tab}}— Nie. Jakim sposobem mogę się domyślić?<br>
{{tab}}— Przychodzę do pana z powodu dokonanego zabójstwa.<br>
{{tab}}— Zabójstwa? — powtórzył doktór zdziwiony. — Jakiego zabójstwa?<br>
{{tab}}— Hrabiny Luizy de Villegente.<br>
{{tab}}— Boże Wielki! Co pan mówisz? Hrabina Luiza została zamordowaną? Gdzie i kiedy?<br>
{{tab}}— W swoim pałacu, o trzy kwadranse na jedenastą.<br>
{{tab}}— Więc chodźmy tam prędzej — zawołał René, powstając. — Może jeszcze żyje i moja pomoc przyda się na co.<br>
{{tab}}— Nie żyje już. Ma gardło przecięte nożem. Właśnie od niej idę...<br>
{{tab}}— Ależ to rzecz straszna. Hrabina Luiza zamordowana w swoim pałacu. I przez kogo? Ma pan jakie podejrzenie?<br>
{{tab}}— Więcej, niż podejrzenie, gdyż pewność.<br>
{{tab}}— Ach, to dobrze!... Więc sprawcy tej zbrodni będą zatrzymani i ukarani. Odpłacą krwią za krew wylaną.<br>
{{tab}}— Nie sprawcy, lecz sprawca, gdyż zbrodni dokonał tylko jeden człowiek.<br>
{{tab}}Komisarz policyi mówiąc to, badawczo patrzał<noinclude></noinclude>
mhditupj5i3ntxk4aosudbxg84w2w71
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/418
104
454800
1346149
2026-07-19T09:24:40Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346149
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>w twarz Renégo. Ale ten, przejęty oburzaniem, nie zwrócił uwagi na postawę swego gościa.<br>
{{tab}}— Zapewne kradzież była celem zbrodni?<br>
{{tab}}— Pod tym względem panu najlepiej może być wiadomy jej cel.<br>
{{tab}}— Dlaczego? Nie rozumiem pana.<br>
{{tab}}— Dlatego, że pan zna zabójcę.<br>
{{tab}}— Znam? Więc któż taki?<br>
{{tab}}— Nie wszystko jeszcze panu powiedziałem. Hrabina Luiza nie zmarła natychmiast, i gdy przybyłem na wezwanie, oddychała jeszcze, poznała mnie i rozmawiała ze mną.<br>
{{tab}}— Biedna kobieta! Musiała cierpieć strasznie. Lepiejby dla niej było, gdyby była skonała odrazu.<br>
{{tab}}Cynizm doktora zmieszał komisarza. I ten człowiek miał odwagę litować się nad swą ofiarą i żałować, że nie umarła prędzej! Tęgi...<br>
{{tab}}— Zapewne, że to byłoby lepiej dla zabójcy — odrzekł komisarz tonem prawie groźnym.<br>
{{tab}}— Ale któż jest zabójcą? Niechże pan go nazwie! — zawołał doktór niecierpliwie.<br>
{{tab}}— Nie zrozumiał mię pan? Wszak powiedziałem, że hrabina rozmawiała ze mną, więc wskazała mi zabójcę.<br>
{{tab}}— Słyszałem, lecz kogoż wskazała?<br>
{{tab}}— Pana! — zawołał komisarz.<br>
{{tab}}René osłupiał. Zdawało mu się, że źle usłyszał<br>
{{tab}}— Mnie!... Kogo?... mnie?<br>
{{tab}}— Tak, pana.<br>
{{tab}}— Co pan mówi?<br>
{{tab}}— Wymówiła wyraźnie te trzy wyrazy: Doktór René Duclos. Myśląc, że nie dosłyszałem, zapytałem powtórnie, a ona znowu wymieniła nazwisko pońskie. Oskarżenie więc jest ścisłe, dokładne. Wątpli-<noinclude></noinclude>
r2gt8il1jtdvydivf3238avor9lr06s
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/419
104
454801
1346150
2026-07-19T09:25:39Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346150
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>wości tu nie może być żadnej. Pan zamordowałeś hrabinę Luizę de Villegente.<br>
{{tab}}René, usłyszawszy te słowa, zadrżał z przerażenia. Krople potu wystąpiły mu na czoło. Wzburzony był do głębi duszy.<br>
{{tab}}— Ja! zbrodniarzem!... Ja! mordercą hrabiny de Villegente!... — zawołał gwałtownie. Ależ to niedorzeczność!<br>
{{tab}}W tej chwili dwaj agenci policyjni weszli do salonu, a za nimi Klotylda Duclos, matka Renégo.<br>
{{tab}}Była to kobieta przeszło pięćdziesięcioletnia. Dobra i łagodna jej twarz, czysty wzrok, prawie dziecięcy, obok licznych, drobnych zmarszczek i śnieżnej białości włosów, czyniły ją podobną do czcigodnej staruszki.<br>
{{tab}}Ona również nad wszystko w świccie kochała swego syna, a René odpłacał jej przywiązaniem bezgranicznem.<br>
{{tab}}Klotylda, usłyszawszy naprzód dźwięk dzwonka, a następnie podniesione głosy w salonie, zaniepokojona, ubrała się pośpiesznie, by dowiedzieć się, co się stało. Weszła do salonu w chwili, gdy oburzony René wołał:<br>
{{tab}}— Ja! zbrodniarzem!... Ja! mordercą hrabiny de Villegente!...<br>
{{tab}}Zadrżała całem ciałem i zbladła. Niewymowna boleść ścisnęła jej serce. Pochwyciła rękę syna i zawołała głosem zdławionym:<br>
{{tab}}— Zbrodniarzem!... kto?... Ty! René?... Co to znaczy?<br>
{{tab}}— Ach! to ty matko! — zawołał lekarz, spoglądając na nią wzrokiem błędnym. — Po coś ty tu przyszła? Ale nie, owszem, dobrześ uczyniła. Czy wiesz o co mnie oskarżają?<br>
{{tab}}— Więc oskarżają cię o co?<br><noinclude></noinclude>
lolw9trsxem0fd5k272u7lns71finhb
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/420
104
454802
1346151
2026-07-19T09:28:03Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346151
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}Mówiąc to, obejrzała się, by zobaczyć człowieka, który syna jej obwiniał o podobną zbrodnio. Spostrzegłszy na nim wstęgę trójkolorową, zrozumiała, iż przedstawiał on sprawiedliwość nieubłaganą i siłę nieprzezwyciężoną.<br>
{{tab}}— Ach! to komisarz policyi! — dodała przestraszona.<br>
{{tab}}— Tak, komisarz, który przybył aresztować mnie jako zabójcę hrabiny de Villegente.<br>
{{tab}}— Ty miałbyś być zbrodniarzem! Ależ to niedorzeczność!... Pan komisarz przecież zna ciebie i wie, że jesteś człowiekiem uczciwym i że nie jesteś zdolnym do popełnienia jakiegokolwiek złego czynu. Ale po co ja to mówię? Myślałby kto, że chcę usprawiedliwiać ciebie, jak gdyby to było potrzebne?... A więc to prawda, że hrabina de Villegente zamordowana?<br>
{{tab}}— Tak, pani — odrzekł komisarz — i to ona właśnie wskazała zabójcę.<br>
{{tab}}— Dobrze, ale przecież nie mego syna?<br>
{{tab}}— Owszem, nazwała doktora Renégo Ducloc.<br>
{{tab}}— Ach! — zawołała matka, z przerażeniem cofając się, jak gdyby przed otwartą pod jej stopami przepaścią. — To kłamstwo, to oszczerstwo!... Ona wskazała mego syna!... Ach nieszczęśliwa!...<br>
{{tab}}— Nie, to nie jest oszczerstwem — wtrącił René — hrabina bowiem w chwili śmierci musiała być nieprzytomną. To były słowa osoby niepoczytalnej. Zdaje mi się, panie komisarzu, że nie przywiązujesz pan już teraz żadnego do nich znaczenia i ja nie potrzebuję usprawiedliwiać się. Dość, żem odpowiadał na dotychczasowe pytania.<br>
{{tab}}— Przepraszam pana doktora, oskarżenie to jest poważniejsze, niż pan myśli. Rola moja nieskończona...<br><noinclude></noinclude>
5ln573bce2z0so85p5h4koi2ktouxs2
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/430
104
454803
1346153
2026-07-19T09:34:07Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346153
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}Gdy tak rozmyślała nad tem, klęcząc ciągle przed zwłokami, Fabian podszedł do stołu i zadzwonił.<br>
{{tab}}Nadbiegła służba.<br>
{{tab}}Dwaj lokaje na rozkaz Fabiana ostrożnie podnieśli ciało hrabiny, zanieśli je na pierwsze piętro i złożyli na łóżku.<br>
{{tab}}Joanna ze świecą w ręku postępowała przed tym smutnym orszakiem. Marcela i Fabian szli na końcu.<br>
{{tab}}Głęboka boleść dławiła hrabiego.<br>
{{tab}}— Ach, matko moja! — jęczał wśród łkań, przyrządzając łóżko dla zmarłej. — Utracić ciebie w ten sposób... to okropne!... Byłaś najlepszą z matek i tak kochaliśmy się wzajemnie!... Ach! Mój Boże!... Zmarłaś śmiercią straszną!... Jakżeś ty musiała cierpieć!... Ty, zamordowana ręką najpodlejszego w świecie człowieka!...<br>
{{tab}}Imponującym gestem odtrącił pomoc służby, żonie swej zwłaszcza, nie pozwolił dotknąć się do łóżka.<br>
{{tab}}Marcela, usłyszawszy ostatnie słowa, nie mogła powstrzymać się od zapytania:<br>
{{tab}}— Więc pan znasz zabójcę?<br>
{{tab}}— Znam — odrzekł gniewnie.<br>
{{tab}}— Któż to taki? Dlaczegóż pan mi nie mówisz?<br>
{{tab}}— Lepiej będzie, gdy zamilczę o jego nazwisku w obecności pani. Proszę cię, Joanno, zostań tu przy zwłokach mej matki. Wrócę za kilka minut.<br>
{{tab}}— Pozostanę dopóki pan hrabia każę — odrzekła pokojowa.<br>
{{tab}}— Dziękuję ci. Panią zaś proszę z sobą — dodał, zwracając się do żony. — Chodźmy do pokoju pani.
{{f|align=center|{{---|60}}}}<br><noinclude></noinclude>
4ywv43ijlgm37ywj8dp1pbmpekjv7w5
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/421
104
454804
1346154
2026-07-19T09:35:50Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346154
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}— Dlaczego? Przyznaj pan, że słowa umierającej kobiety z gardłem przeciętem, pozostającej pod wrażeniem strasznego zamachu, który wstrząsnął wszystkiemi jej zmysłami i całym systemem nerwowym aż do wnętrza mózgu, słowa podobne nie mogą zmienić człowieka uczciwego w łotra, spokojnego i pracowitego obywatela w bandytę ostatniego rodzaju!<br>
{{tab}}— Masz zupełną racyę, mój synu — zawołała matka. — Oskarżenie to upada samo przez się. Pan nie możesz podtrzymywać go dłużej, panie komisarzu.<br>
{{tab}}— A jednak muszę — odrzekł urzędnik.<br>
{{tab}}— Ależ potrzeba dowieść. Musisz pan oprzeć oskarżenie swe na dowodach innych.<br>
{{tab}}— Rzeczywiście — rzekł komisarz — zobaczmy je. Więc pan zaprzeczasz stanowczo?<br>
{{tab}}— A rozumie się.<br>
{{tab}}— Zbrodnia spełniona była o trzy kwadranse da jedenastą. Gdzie pan byłeś wtedy?<br>
{{tab}}— Gdzie... byłem?... — wyjąkał René zmieszany.<br>
{{tab}}— Tak, gdzie pan byłeś? — powtórzył komisarz, obserwując zmieszanie lekarza.<br>
{{tab}}Klotylda spostrzegła również wahanie syna. Nie zastanowiła się nad powodem. lecz chcąc ratować sytuacyę, odrzekła natychmiast:<br>
{{tab}}— Był w domu. Powiedz-że, moje dziecko, panu komisarzowi, że byłeś w domu.<br>
{{tab}}— Tylko proszę pani nie bawić się w żadne kłamstwa — surowo zawołał komisarz. W chwili spełnienia zbrodni doktór był nieobecny w domu.<br>
{{tab}}— Jakto nie było go w domu?<br>
{{tab}}— Nie było, gdyż przysyłano po niego z pałacu, by przybył z pomocą i nie zastano go. Widocznie, służący jego oświadczył to posłańcowi hrabiego<noinclude></noinclude>
pksulh9gii6n90ird5pcrmy8a5uz92i
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/422
104
454805
1346156
2026-07-19T10:23:01Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346156
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>Fabiana. Niech doktór sam odpowie mi szczerze. Czy w chwili spełnienia zbrodni byłeś pan w domu?<br>
{{tab}}— Nie — odrzekł René, nie zastanawiając się nad tem, czy kłamstwo może sprawie jego pomódz, lub zaszkodzić, lecz idąc za popędem lojalnego charakteru swego.<br>
{{tab}}— Gdzież pan był? — zapytał urzędnik.<br>
{{tab}}René nic nie odrzekł.<br>
{{tab}}Matka spoglądała na niego wzrokiem zdziwienia i prośby.<br>
{{tab}}— Zapytuję pana jeszcze raz: gdzie byłeś pan? Czekam na odpowiedź.<br>
{{tab}}— Nie mogę tego powiedzieć — odrzekł René.<br>
{{tab}}Klotylda zachwiała się, jak gdyby pod ciosem otrzymanym w głowę. Utkwiła wzrok w oczy syna, położyła mu obie ręce na ramieniu i zapytała z naciskiem:<br>
{{tab}}— Nie możesz powiedzieć! Czyś ty to wyrzekł?<br>
{{tab}}— Tak, matko.<br>
{{tab}}— A więc nie chcesz powiedzieć!... Przyznam się, moje dziecko, że nie rozumiem ciebie. Ciąży na tobie podejrzenie straszne i gdy żądają od ciebie wyjaśnienia, ty milczysz. Gdybym nie była matką twoją i nie znała cię, wątpiłabym o twej niewinności.<br>
{{tab}}— Nie wątp o niej, matko — rzekł René z mocą. — Twój syn jest człowiekiem uczciwym i godnym ciebie.<br>
{{tab}}— Nie wątpię, ale potrzeba ażeby i inni nie wątpili. Czegóż pan komisarz żąda od ciebie? Pragnie wiedzieć tylko, gdzie byłeś o trzy kwadranse na jedenastą. Jeżeli powiesz, zrzucisz z siebie od razu wszelkie podejrzenie. Mów więc, moje dziecko, mów.<br><noinclude></noinclude>
ptpc2ytnp8u3cmrle93dedxg5x80363
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/423
104
454806
1346157
2026-07-19T10:25:20Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346157
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}— Nie nalegaj, matko, gdyż to rzecz niemożliwa.<br>
{{tab}}{{tab}}Komisarz policyi w milczeniu przysłuchiwał się tej rozmowie pomiędzy matką a synem. Klotylda, głęboko wzruszona, prowadziła dalej rozpoczęto przez niego badanie. Pozwalał jej mówić, spodziewając się, że wydobędzie z niego wyznanie, którego on nie mógł otrzymać. Skorzystał teraz z chwili, by spotęgować wzruszenie biednej kobiety.<br>
{{tab}}— Rozumie pani chyba, że to uporczywe milczenie potępia go i że ja dłużej wahać się nie mogę.<br>
{{tab}}— Słyszysz, René — zawołała przerażona matka. — I ty jeszcze się wahasz? Jedno twoje słowo wystarczy dla usunięcia podejrzeń p. komisarza. Powinieneś je wyrzec.<br>
{{tab}}— Ależ moja matko, pojmujesz przecież, że skoro milczę wobec grożącego mi niebezpieczeństwa, to dla tego, że honor mój tego wymaga, że nie chcę dopuścić się zdrady.<br>
{{tab}}— Honor, mówisz? Ależ właśnie honor twój jest zagrożony. Jakim sposobem wskazaniem miejsca gdzie byłeś, możesz splamić go więcej, niż tem milczeniem? Milcząc, pozostajesz pod zarzutem tak strasznym, że żadna plama z nim porównać się nie może. Właśnie milczenie pokryje twój honor błotem i krwią.<br>
{{tab}}— Chodzi tu o honor osoby innej, moja matko!<br>
{{tab}}— A co robisz z moim? Alboż hańba twoja nie jest zarazem moją? Nie odtrącając od siebie tak<noinclude></noinclude>
htcdzun923sq6e2e8w6hji3ymjvn3st
1346161
1346157
2026-07-19T10:30:20Z
Wydarty
213377
1346161
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}— Nie nalegaj, matko, gdyż to rzecz niemożliwa.
{{f|align=center|{{---|60}}}}<br>
<section begin="X"/><section end="X"/>
{{f|align=center|'''III.'''|w=120%|przed=12px|po=12px}}
{{tab}}{{tab}}Komisarz policyi w milczeniu przysłuchiwał się tej rozmowie pomiędzy matką a synem. Klotylda, głęboko wzruszona, prowadziła dalej rozpoczęto przez niego badanie. Pozwalał jej mówić, spodziewając się, że wydobędzie z niego wyznanie, którego on nie mógł otrzymać. Skorzystał teraz z chwili, by spotęgować wzruszenie biednej kobiety.<br>
{{tab}}— Rozumie pani chyba, że to uporczywe milczenie potępia go i że ja dłużej wahać się nie mogę.<br>
{{tab}}— Słyszysz, René — zawołała przerażona matka. — I ty jeszcze się wahasz? Jedno twoje słowo wystarczy dla usunięcia podejrzeń p. komisarza. Powinieneś je wyrzec.<br>
{{tab}}— Ależ moja matko, pojmujesz przecież, że skoro milczę wobec grożącego mi niebezpieczeństwa, to dla tego, że honor mój tego wymaga, że nie chcę dopuścić się zdrady.<br>
{{tab}}— Honor, mówisz? Ależ właśnie honor twój jest zagrożony. Jakim sposobem wskazaniem miejsca gdzie byłeś, możesz splamić go więcej, niż tem milczeniem? Milcząc, pozostajesz pod zarzutem tak strasznym, że żadna plama z nim porównać się nie może. Właśnie milczenie pokryje twój honor błotem i krwią.<br>
{{tab}}— Chodzi tu o honor osoby innej, moja matko!<br>
{{tab}}— A co robisz z moim? Alboż hańba twoja nie jest zarazem moją? Nie odtrącając od siebie tak<noinclude></noinclude>
mchv2z1c8rwfk2jjdn97je0yq518470
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/424
104
454807
1346158
2026-07-19T10:26:21Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346158
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>strasznego zarzutu, czyż nie hańbisz siwych włosów swej matki? Ach, René, rozdzierasz mi serce! Błagam cię, powiedz nam, gdzie byłeś.<br>
{{tab}}Klotylda łkając wymówiła ostatnie Łzy obficie spływały po jej policzkach.<br>
{{tab}}— Matko moja! — zawołał René — więc chcesz uczynić ze mnie zdrajcę?<br>
{{tab}}— Nie chcę — odrzekła — byś uchodził za zbrodniarza. Mów, René, mów...<br>
{{tab}}Doktór podstąpił jeden krok ku urzędnikowi. Był blady, jak trup.<br>
{{tab}}— Powiem panu wszystko — rzekł głosem zdławionym. — O jedenastej byłem na drodze, prowadzącej do Vitry, na wzgórzach Moulin-Saquet, z...<br>
{{tab}}— Z kim? — zapytał komisarz.<br>
{{tab}}— Nie, nie mogę powiedzieć więcej. Rób pan zemną co mu się podoba.<br>
{{tab}}— W imieniu prawa aresztuję pana!<br>
{{tab}}Wymawiając z naciskiem każde słowo tego frazesu sakramentalnego, komisarz dał znak agentom, którzy natychmiast zbliżyli się do więźnia. Doktór uczuł nagle zamęt w głowie. Wyciągnął ręce do matki, jak gdyby szukał oparcia, ale natychmiast odzyskał przytomność umysłu.<br>
{{tab}}Klotylda padła na kolana i błagalnie złożyła ręce.<br>
{{tab}}— René, zabijasz mię. Nie przeżyję tego nieszczęścia. Nie możesz mnie przecież opuścić w ten sposób, swoją matkę, która żyła dla ciebie tylko. Patrzaj, czołgam się u nóg twoich, płacze i zaklinam cię. Daj się zmiękczyć mym prośbom. Czyi ty nie wiesz co teraz nastąpi? Ty, prawość uosobiona, duma i szczęście moje, wyjdziesz ztąd, jak winowajca, oskarżony o zbrodnię potworną! Nie, to być nie może. Cóż ja ci uczyniłam, że nie masz<noinclude></noinclude>
2uz63p3h2hoe7opewnpmsemiphp3bz8
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/425
104
454808
1346159
2026-07-19T10:27:53Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346159
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>litości nad łzami memi, że nie chcesz skrócić mych cierpień? Więc milczysz? O ja nieszczęśliwa!... Jestem przekonaną, że jesteś niewinnym i jednem słowem możesz się usprawiedliwić. René, powiedz je, powiedz!...<br>
{{tab}}Doktór rozpłakał się. Ale czyż mógł powiedzieć, że tego wieczora znajdował się na schadzce z Marcelą, żoną Fabiana de Villegente?<br>
{{tab}}Byłoby to nikczemnością, która oddałaby go na i pogardę nictylko tłumów, lecz i samej Marceli. Mniejsza zresztą o tłumy, ale Marcela!...<br>
{{tab}}Zdradzić kobietę ukochaną, która mu powierzyła się, jako człowiekowi wybranemu ze wszystkich, byłoby to samo, co dopuścić się najwstrętniejszego czynu.<br>
{{tab}}Nie mógł popełnić go, wołał ponieść głowę na rusztowanie, niż wydać tajemnicę.<br>
{{tab}}— Przebacz mi, droga matko — odrzekł przerywanym łkaniami głosem — cierpienie, jakie ci sprawiam. Przebacz mi hańbę, jaką pokrywam cię. Ale uściśnij mię po raz ostatni. Może kiedyś dowiesz się o powodzie mego milczenia, a wtedy rozgrzeszysz mię z dzisiejszych twych upokorzeń. Nie popełniłem zbrodni, którą mi zarzucają, ale gdybym zastosował się do twej prośby, dopuściłbym się zbrodni rzeczywistej. Odwagi, matko, niewinność moja wykaże się wkrótce.<br>
{{tab}}— Ach, dziecko okrutne — zawołała biedna kobieta, rzucając mu się na szyję — więc w taki sposób opuszczasz matkę?<br>
{{tab}}— No, chodźmy! — rzekł komisarz, wskazując drzwi.<br>
{{tab}}— Dowidzenia, matko!... Nie na długo!<br>
{{tab}}Uścisnął ją raz jeszcze, wyrwał się z jej ramion<noinclude></noinclude>
tk8sym9nphamaivl425c2d7h52s04v6
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/426
104
454809
1346160
2026-07-19T10:29:15Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346160
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>i krokiem pewnym wyszedł, mając po obu bokach agentów.<br>
{{tab}}Gdy zniknął, Klotylda wyciągnęła ręce ku drzwiom, zachwiała się i padła zemdlona.
{{f|align=center|{{---|60}}}}<br>
<section begin="X"/><section end="X"/>
{{f|align=center|'''IV.'''|w=120%|przed=12px|po=12px}}
{{tab}}Od owej nocy, podczas której Ranoir wdarł się do pałacu. Marcela wiedząc, że jest bezustannie szpiegowaną przez hrabinę Luizę, widywała się z doktorem rzadko.<br>
{{tab}}Ale tego dnia René spotkawszy ją na drodze jadącą kucykami, namówił, by wznowiła dawne przechadzki nocne, podczas których trzymając się za ręce, zwierzali się ze swych uczuć i napawali się rozkoszą szczerej, poufnej rozmowy.<br>
{{tab}}Starożytna bajka daje miłości za towarzysza szaleństwo. Bajka ta potwierdza się wiecznie. Gdyby nieostrożność nie istniała, stworzyliby ją sami zakochani.<br>
{{tab}}Tego wieczora René miał szaloną ochotę zerwać zawartą z Marcelą umowę. Dotknięcie jej ręki wywoływało w nim dreszcz. Chciał pochwycić ją w ramiona i pokryć jej piękną twarz pocałunkami. W takich chwilach nie był zdolny prowadzić rozmowy i przemawiał wyrazami urywanemi.<br>
{{tab}}Marcela spostrzegła to. Instynktowna obawa opanowała ją.<br>
{{tab}}— Co ci jest dzisiaj, René? — zapytała.<br>
{{tab}}— Kocham cię — odrzekł patrząc głęboko w jej oczy.<br><noinclude></noinclude>
rz3jvcpwvs4zrsu79khepj65dxekzad
Dramat w Bicêtre/Część trzecia/II
0
454810
1346162
2026-07-19T10:30:33Z
Wydarty
213377
auto summary: New page created (no summary given)
1346162
wikitext
text/x-wiki
{{Dane tekstu
|autor = Frédéric Gilbert & E. Piron
|tytuł = [[Dramat w Bicêtre]]
|tłumacz = anonymous
|wydawca = S. Orgelbranda Synowie
|druk =
|rok wydania = 1894
|miejsce wydania = Warszawa
|tytuł oryginalny = ''Le drame de Bicêtre''
|strona indeksu = PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu
|źródło = [[:File:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu|Skany na Wikisource]]
|poprzedni = Dramat w Bicêtre/Część trzecia/I
|następny = Dramat w Bicêtre/Część trzecia/III
|inne = {{Całość|Dramat w Bicêtre/całość|epub=i|powieść|Cała}}
}}
<div style="margin-left:45px; margin-right:4%; text-indent:2em; text-align:justify; position:static;">
<pages index="PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu" from=416 to=423 fromsection="X" tosection="X" />
</div>
{{PD-US-1923-abroad/PL|top=-8}}
[[Category:Dramat w Bicêtre|D302]]
[[Category:Polski]]
2hr7nm6lpkre6r78o4d3djmt3szyp9i
Dramat w Bicêtre/Część trzecia/III
0
454811
1346163
2026-07-19T10:31:06Z
Wydarty
213377
auto summary: New page created (no summary given)
1346163
wikitext
text/x-wiki
{{Dane tekstu
|autor = Frédéric Gilbert & E. Piron
|tytuł = [[Dramat w Bicêtre]]
|tłumacz = anonymous
|wydawca = S. Orgelbranda Synowie
|druk =
|rok wydania = 1894
|miejsce wydania = Warszawa
|tytuł oryginalny = ''Le drame de Bicêtre''
|strona indeksu = PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu
|źródło = [[:File:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu|Skany na Wikisource]]
|poprzedni = Dramat w Bicêtre/Część trzecia/II
|następny = Dramat w Bicêtre/Część trzecia/IV
|inne = {{Całość|Dramat w Bicêtre/całość|epub=i|powieść|Cała}}
}}
<div style="margin-left:45px; margin-right:4%; text-indent:2em; text-align:justify; position:static;">
<pages index="PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu" from=423 to=426 fromsection="X" tosection="X" />
</div>
{{PD-US-1923-abroad/PL|top=-8}}
[[Category:Dramat w Bicêtre|D303]]
[[Category:Polski]]
gkk1p0nunz3e2xkcb0gftb7jmxq1tfj
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/427
104
454812
1346164
2026-07-19T10:32:17Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346164
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}— Wiem i jestem z tego szczęśliwą, lecz mówmy o czem innem.<br>
{{tab}}Wypadek, o którym opowiemy później, miano wicie spotkanie Róży, przyszedł jej w pomoc w tej niebezpiecznej sytuacyi.<br>
{{tab}}René po raz ostatni uszanował dane Marceli słowo, lecz powiedział sobie, że złamie umowę podczas schadzki następnej.<br>
{{tab}}Gdy Marcela przez małe drzwiczki wróciła do ogrodu, było już wpół do dwunastej.<br>
{{tab}}Księżyc, oderwawszy się od chmur, zalewał ogród łagodnem swojem światłem, osłabiając jasność padającą z okien salonu.<br>
{{tab}}Gdy Marcela zbliżyła się do pałacu, usłyszała jakiś gwar głosów.<br>
{{tab}}Pośpiesznie po zawieszonej drabince weszła na balkon, zdjęła ją i z niepokojem zaczęła przysłuchiwać się dochodzącym ją głosom.<br>
{{tab}}Nastąpiło milczenie. Czyjeś kroki oddalały się aleją od pałacu.<br>
{{tab}}Co to znaczy? Czyżby goście o tak później porze?<br>
{{tab}}Nagle zadrżała całem ciałem.<br>
{{tab}}Usłyszała jęki, wydobywające się przez otwarte okna salonu.<br>
{{tab}}Podeszła do drzwi i wtedy dopiero doszedł jej uszu przerywany łkaniami głos Fabiana:<br>
{{tab}}— Matko moja biedna!... Przysięgam ci, że cię pomszczę!<br>
{{tab}}Przerażona Marcela pochwyciła zapaloną świecę i pobiegła z nią do salonu.<br>
{{tab}}Zebrana u wejścia służba ze smutnemi obliczami, rozstąpiła się przed nią.<br>
{{tab}}— Pani hrabina Marcela — zaanonsował lokaj,<noinclude></noinclude>
3lp6b6ttoipnin3u9sy7362dx6aex93
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/428
104
454813
1346165
2026-07-19T10:33:43Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346165
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>uważając, że i w takiej chwili tragicznej powinien był spełnić swój obowiązek.<br>
{{tab}}Fabian, usłyszawszy imię swej żony, wyprostował się i piorunującym wzrokiem spojrzał na wchodzącą.<br>
{{tab}}Ale ona nie widziała go. Rozszerzone jej źrenice utkwione były w zakrwawionego trupa hrabiny Luizy. Stojąc nbruchomie w pozycyi pochylonej naprzód i trzymając w jednej ręce lichtarz ze świecą, drugą machinalnie ocierała spływające z czoła krople potu.<br>
{{tab}}Służący, ugrupowani o parę kroków za nią, wpatrywali się ciekawie i nadstawiali uszu, by nie utracić ani słowa z mającej nastąpić pomiędzy małżonkami sceny.<br>
{{tab}}— Po coś pani tu przyszła? — gniewnie zapytał Fabian.<br>
{{tab}}— Hrabina zamordowana!... Nie żyje!...<br>
{{tab}}— Czyś pani słyszała co powiedziałem?... Po coś pani tu przyszła?<br>
{{tab}}Zuchwałe to pytanie, powtórzone wobec służby, oprzytomniło Marcelę. Widziała w oczach męża gniew, pozbawiający go rozwagi i pamięci na przyzwoitość.<br>
{{tab}}— Słyszałam łkania pańskie — odrzekła dumnie — i przybiegłam, by razem z nim zapłakać nad ciałem jego matki, nad katastrofą, jaka uderzyła w rodzinę naszą. Wybrałeś pan niewłaściwą chwilę do wyrażania swej goryczy wobec ludzi obcych. Uszanuj pan tę męczennicę.<br>
{{tab}}Fabian ręką dał służącym znak, by wyszli.<br>
{{tab}}— Idźcie do siebie — rzekł — zawezwę, gdy będę potrzebował.<br><noinclude></noinclude>
8xkpnt6wtzlwhd9d3wj21bgn8r5yyl6
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/429
104
454814
1346166
2026-07-19T10:34:57Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346166
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}Wyszedł na korytarz dla przekonania się, czy odeszli, następnie zaniknął drzwi i okna, po?zcm podszedł do Marceli, klęczącej przed trupem hrabiny.<br>
{{tab}}Okropny widok tej kobiety, której głowa spoczywała w kałuży krwi, przejął Marcelę głęboką litością. Łzy płynęły z jej oczu.<br>
{{tab}}— Dość, pani, tych łez fałszywych — rzekł Fabian, kładąc nacisk na każdy wyraz. — Matka moja nic lubiła cię, ale pani nienawidziłaś jej. Powiedziałem już pani, że dla niej niema miejsca przy tych zwłokach.<br>
{{tab}}— Przebaczam panu te zniewagi, gdyż boleść odejmuje mu przytomność umysłu.<br>
{{tab}}— Nie odgrywaj pani dłużej komedyi zemną. Niema tu dla pani miejsca, tembardziej, że niewiadomo jeszcze w jakim stopniu przyczyniłaś się do tej katastrofy, która cię niby tak wzrusza.<br>
{{tab}}Łzy przestały płynąć z oczu Marceli. Smutnie spojrzała na męża, jak gdyby chciała się przekonać, czy nieszczęście nie pozbawiło go zmysłów.<br>
{{tab}}— Słowa pańskie wywołują we mnie oburzenie. Zresztą, nie rozumiem ich powodu. I nie będę, na nie odpowiadała, zwłaszcza w tem miejscu. Zaszedł tu jakiś dramat straszny, przejmujący mię zgrozą i nakazujący nam spełnić nasz obowiązek. Nie możemy tu zostawić zwłok matki pańskiej. Trzeba je przenieść na górę, na łóżko. Pomożesz mi pan?<br>
{{tab}}— Nie dotykaj się ich pani, zabraniam ci...<br>
{{tab}}Marcela, pomimo miotających nią uczuć, zdawała sobie sprawę z usposobienia swego męża. Spostrzegła w nim ogromną nienawiść do siebie, szukającą tylko sposobności objawienia się. Jakiż mógł być powód takiego traktowania jej? Czyżby wiedział, że była tego wieczora na schadzce?<br><noinclude></noinclude>
092axp6yr7cj5vbrfqp2wi2idoeb3qo
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/431
104
454815
1346167
2026-07-19T11:14:22Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346167
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{f|align=center|'''V.'''|w=120%|przed=12px|po=12px}}
{{tab}}Gdy weszli, Marcela pierwsza zwróciła się do Fabiana i zapytała niecierpliwie:<br>
{{tab}}— Co pan masz do powiedzenia mi? A przede wszystkiem kto jest zabójcą matki pańskiej?<br>
{{tab}}— Zaraz dowiesz się pani. To sama matka moja wyznała jego nazwisko komisarzowi policyi. Przed wydaniem ostatniego tchnienia zebrała wszystkie siły swoje, by wydać zbrodniarza w ręce sprawiedliwości.<br>
{{tab}}— Ależ nazwisko?<br>
{{tab}}— Gdy komisarz policyi zapytał o nie moją matkę — rzekł Fabian, badawczo patrząc w oczy Marceli — odrzekła: Doktór René Duclos.<br>
{{tab}}— Jak? — zapytała Marcela osłupiała.<br>
{{tab}}— Doktór René Duclos.<br>
{{tab}}Cios ten byt tak gwałtownym i niespodziewanym, iż Marcela zachwiała się na nogach. Domyślała się jakiejś omyłki strasznej, lub niegodziwego oszczerstwa. Chciała zawołać, że to kłamstwo, ale powstrzymując oburzenie swe, odrzekła tylko:<br>
{{tab}}— Doktór René Duclos zabójcą hrabiny Luizy, czyż to rzecz możliwa? Pan sam w to nic wierzysz. Matka pańska rzeczywiście wymieniła jego nazwisko?<br>
{{tab}}— Najwyraźniej. Słyszało cztery osoby: komisarz policyi, dwóch agentów i ja. Komisarz dla lepszego przekonania się, zapytał ją powtórnie i matka znowu powtórzyła swe słowa. Wyznanie jej, jako ofiary, osoby umierającej, nie może podlegać wątpliwości.<br>
{{tab}}— To nie on, to nie on — energicznie zaprotestowała Marcela.<br><noinclude></noinclude>
mh1bhj9yyrovborgjzmz6x6i4n9tbce
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/432
104
454816
1346168
2026-07-19T11:15:20Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346168
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}— Zkąd pani wie o tem?<br>
{{tab}}— Ażeby popełnić podobną zbrodnię, potrzeba być, jak pan sam powiedziałeś, najpodlejszym z ludzi. Uczciwy i szlachetny charakter p. Duclos nie pozwala oskarżać go o nią.<br>
{{tab}}— Niech pani się strzeże. Zanadto gorąco broni pani zabójcę mej matki.<br>
{{tab}}— Powtarzam panu jeszcze raz, że to nie on.<br>
{{tab}}Fabian wiedział, że oskarżenie to jest fałszywe, ale domyślając się, ile cierpienia sprawiać ono musi Marceli, z wyrafinowanem okrucieństwem odgrywał dalej swą rolę.<br>
{{tab}}— Jaki masz pani dowód — zapytał — zapewniając tak stanowczo o niewinności tego nikczemnika?<br>
{{tab}}— Jego prawość charakteru, dumę...<br>
{{tab}}— Niech pani dalej wygłasza pochwały bandyty, który zamordował najzacniejszą z kobiet i najszlachetniejszą z matek. Była ona przecież i matką pani. Niech pani depcze po jej trupie.<br>
{{tab}}— Dość tego, panie!<br>
{{tab}}— Prawość, duma zabójcy! Słowa te byłyby pustemi w ustach człowieka obcego, lecz wypowiedziane przez panią, są wstrętnemi! I to jest cały dowód pani, mający wykazać niewinność tego człowieka! My mamy lepszy, potępiający go stanowczo.<br>
{{tab}}— Masz pan dowód! Ach prawda, wyznanie nieszczęśliwej matki pańskiej.<br>
{{tab}}— Inny jeszcze. Słowa samej ofiary wystarczyłyby, ale mamy nadto coś, co je potwierdza.<br>
{{tab}}— Cóż takiego? — zapytała Marcela, przestraszona pewnością tonu Fabiana.<br>
{{tab}}— O godzinie jedenastej posyłałem po doktora Duclos, by przybył natychmiast z pomocą. O jedenastej, to znaczy w dziesięć minut po dokonaniu zbrodni, tymczasem nie było go w domu.<br><noinclude></noinclude>
3gin0q72dos259twzgc0r19p85bhniz
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/433
104
454817
1346169
2026-07-19T11:16:28Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346169
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}— Więc czegóż to dowodzi? — zapytała Marcela.<br>
{{tab}}— Według pani, zdawałoby się, niczego. Ale komisarz policyi, któremu o tem opowiedziałem, zapatrywał się na tę nieobecność cokolwiek inaczej, a mianowicie widział w niej potwierdzenie słów ofiary. Poszedł natychmiast zaaresztować zbrodniarza... Niech się wytłumaczy z czasu przed sądem... Pójdzie na gilotynę...<br>
{{tab}}— Nie, to nie nastąpi! — zawołała Marcela przerażona.<br>
{{tab}}— Dlaczegóż to, skoro jest winnym?<br>
{{tab}}— Nie jest winnym, wiem dobrze...<br>
{{tab}}Marcela wstrzymała się nagle. Wczas spostrzegła, że oburzenie omal nie popchnęło ją do wyznania, co najmniej przedwczesnego.<br>
{{tab}}Tryskający z oczu Fabiana gniew, uczynił ją ostrożną.<br>
{{tab}}— Niech pani mówi dalej. Właśnie czas powiedzieć wszystko. Więc co pani wiadomo?<br>
{{tab}}— Nic nie wiem.<br>
{{tab}}— Nic? Gdzie pani byłaś w chwili, gdy mordowano hrabinę de Villegente?<br>
{{tab}}— Gdzie byłam?...<br>
{{tab}}— Tak, gdzie pani byłaś? Posyłałem po panią, lecz służący nie zastał cię w pokoju.<br>
{{tab}}Marcela, przeczuwając w tych słowach wstęp do ataku nowego i groźniejszego, nie wiedząc co odpowiedzieć, odrzekła bez namysłu.<br>
{{tab}}— Zapewne spałam i nie słyszałam wołania.<br>
{{tab}}— Tłumaczenie to uszłoby, gdyby nie to, ze służący wchodził do pokoju pani.<br>
{{tab}}— Wchodził do pokoju? — wyjąkała zmieszana.<br>
{{tab}}— Wchodził i nie zastał pani. Łóżko zaś było nierozebrane.<br>
{{tab}}— W takim razie musiałam przechadzać się<noinclude></noinclude>
13pbsa9jdgv81frr7l3dprldw8tnxuh
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/434
104
454818
1346170
2026-07-19T11:17:47Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346170
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>w parku. Rzeczywiście, przypominam sobie teraz Ten straszny wypadek poplątał myśli moje... Chciałam się przejść na świeżem powietrzu.<br>
{{tab}}— Sama?<br>
{{tab}}— Naturalnie, sama.<br>
{{tab}}— O jedenastej w nocy i w takim kostiumie? Niech pani przejrzy się w lustrze. Ma pani na sobie strój wizytowy i kapelusz na głowie.<br>
{{tab}}— Cóż pan w tem widzi dziwnego?<br>
{{tab}}— Co widzę dziwnego? Zuchwałe kłamstwo i bezczelność pani. Nawet tłómaczenia nie obmyśliłaś dobrze. Ponieważ nie chcesz pani powiedzieć, gdzie byłaś, więc ja ci powiem.<br>
{{tab}}— Ciekawa jestem — odrzekła Marcela, która pod wpływem usłyszanej zniewagi, gotowa była teraz wyznać wszystko i cisnąć mu w twarz ubliżającą prawdę, gdyby ją zmusił do tego.<br>
{{tab}}— Sędziowie hiszpańscy utrzymują, że w każdem śledztwie dla wyjaśnienia zbrodni, należy szukać kobiety. Otóż można zapytać, jaki interes miał doktór Duclos w zamordowaniu mej matki? Dla odkrycia tego trudnego do zrozumienia interesu, należy szukać kobiety. Znalazłem tę kobietę.<br>
{{tab}}— Ach! zawołała Marcela, zmieszana tym nowym, nieprzewidywanym zwrotem rozmowy.<br>
{{tab}}— Kobietą tą jesteś pani.<br>
{{tab}}— Ja! nie rozumiem pana.<br>
{{tab}}— Udajesz pani, że mnie nie rozumiesz. Łatwo jest pojąć dlaczego tak nienawidziłaś pani mej matki, gdyż jej oddawna było wiadome rozpustne życie pani.<br>
{{tab}}— Moje życie rozpustne?<br>
{{tab}}— Tak. Domyślałaś się pani, iż ona wiedziała, że doktór Duclos był kochankiem pani.<br>
{{tab}}— To kłamstwo! — zawołała głosem drżącym.<br><noinclude></noinclude>
ca94tc7d9v39mnx9lh0c9v21g5jb3y2
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/435
104
454819
1346171
2026-07-19T11:19:08Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346171
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}— Nie zaprzeczaj pani. Wiem o wszystkiem. Matka moja przeszkadzała ci w rozpuście, wiec spiskowałaś na jej życie. Takie kobiety, jak pani, nie cofają się przed niczem.<br>
{{tab}}— Ależ pan mówisz rzeczy wstrętne!<br>
{{tab}}— Mniej wstrętne, niż postępowanie pani. To ty, nikczemna, uzbroiłaś rękę doktora Duclos. On jest zabójcą, a tyś jego wspólniczką!<br>
{{tab}}— Pan chyba dostałeś pomieszania zmysłów... To coś strasznego!... Ani ja nie jestem wspólniczką, ani on nic jest zabójcą. To pan jesteś nikczemnym, zmyślając podobne oszczerstwa.<br>
{{tab}}— Niech pani się nie unosi, lecz upokorzy. Tylko pokora przystoi pani. Zdemaskowałem cię, nie dałem się oszukać, cisnąłem ci w twarz twą zbrodnię — i to jest wszystko, czego na teraz pragnąłem. Jakiekolwiek mogę mieć uczucia względem zabójców mojej matki, ograniczę się ukaraniem tego, którego ona wskazała. Ciebie nie wydam, gdyż i bez tego dosyć będą mówili o nas. Śmierć mojej matki nieszczęśliwej będzie przedmiotem powszechnej ciekawości. Nic chcę do bolesnego rozgłosu tej sprawy dodawać hańbę i zbrodnię twoją. Niech własne sumienie ukarze cię. Tylko pani sama nie ściągaj na siebie uwagi. Nieszczęście weszło do naszej rodziny, stało się, lecz zamknijmy drzwi przed hańbą.<br>
{{tab}}Fabian, powiedziawszy to, wyszedł natychmiast i udał się do pokoju, w którym spoczywały zwłoki hrabiny.<br>
{{tab}}Zresztą widział Marcelę tak zgnębioną oskarżeniem i wyrzutami, iż powiedział sobie, że cel jego został osiągniętym.<br>
{{tab}}Pragnął on przedewszystkiem, aby Marcela nie przyznała się dla ocalenia doktora Duclos do schadz-<noinclude></noinclude>
cv44h5e1w8738ux1ilvahck64rjq44v
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/436
104
454820
1346172
2026-07-19T11:20:24Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346172
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>ki z nim tego wieczora i nie usprawiedliwiła tym sposobem jego nieobecności w domu.<br>
{{tab}}Jeżeli wyznanie jej nie mogło przyczynić się do uniewinnienia doktora, a przeciwnie, obciążyłoby go, wykazując łatwe do wywnioskowania powody zbrodni, jak nienawiść Marceli do hrabiny Luizy, związek jej z doktorem Duclos i zachęcenie do zbrodni, to wyznanie takie powinno pozostać pogrążone na zawsze w głębi jej serca i nigdy nie wystąpić na usta.<br>
{{tab}}Fabian chciał wpoić to przekonanie w Marcelę i udało mu się to w zupełności.<br>
{{tab}}Pod wpływem słów jego doszła ona rzeczywiście do przekonania, że interweneya jej dla ocalenia Renégo, zamiast pomódz, zaszkodziłaby mu raczej. Wyznaniem swem potępiłaby siebie bez żadnej korzyści i gubiąc siebie, zgubiłaby zarazem doktora.<br>
{{tab}}Postanowiła więc milczeć.<br>
{{tab}}Nie miała siły protestować przeciwko potwornemu rozumowaniu Fabiana.<br>
{{tab}}Myśląc o niezasłużonych cierpieniach Renégo, o takim samym, być może, losie własnym, o boleści, jakiej doznaliby jej ojciec i siostra, z rezygnacyą pochyliła głowę wobec tak strasznych prób.<br>
{{tab}}Resztę nocy przepędziła we łzach i łkaniu.
{{f|align=center|{{---|60}}}}<br>
<section begin="X"/><section end="X"/>
{{f|align=center|'''VI.'''|w=120%|przed=12px|po=12px}}
{{tab}}Gdy Klotylda Duclos odzyskała przytomność, postanowiła nie zwlekając, udać się do przyjaciół swego syna z prośbą o radę i ratunek.<br><noinclude></noinclude>
rhqzfje0d4k2z6u72qztn2qnxed0bhp
Dramat w Bicêtre/Część trzecia/IV
0
454821
1346173
2026-07-19T11:21:15Z
Wydarty
213377
auto summary: New page created (no summary given)
1346173
wikitext
text/x-wiki
{{Dane tekstu
|autor = Frédéric Gilbert & E. Piron
|tytuł = [[Dramat w Bicêtre]]
|tłumacz = anonymous
|wydawca = S. Orgelbranda Synowie
|druk =
|rok wydania = 1894
|miejsce wydania = Warszawa
|tytuł oryginalny = ''Le drame de Bicêtre''
|strona indeksu = PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu
|źródło = [[:File:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu|Skany na Wikisource]]
|poprzedni = Dramat w Bicêtre/Część trzecia/III
|następny = Dramat w Bicêtre/Część trzecia/V
|inne = {{Całość|Dramat w Bicêtre/całość|epub=i|powieść|Cała}}
}}
<div style="margin-left:45px; margin-right:4%; text-indent:2em; text-align:justify; position:static;">
<pages index="PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu" from=426 to=430 fromsection="X" />
</div>
{{PD-US-1923-abroad/PL|top=-8}}
[[Category:Dramat w Bicêtre|D304]]
[[Category:Polski]]
kkwx74nzdzbtwyi2zoqq039tn8yxerx
Dramat w Bicêtre/Część trzecia/V
0
454822
1346174
2026-07-19T11:21:42Z
Wydarty
213377
auto summary: New page created (no summary given)
1346174
wikitext
text/x-wiki
{{Dane tekstu
|autor = Frédéric Gilbert & E. Piron
|tytuł = [[Dramat w Bicêtre]]
|tłumacz = anonymous
|wydawca = S. Orgelbranda Synowie
|druk =
|rok wydania = 1894
|miejsce wydania = Warszawa
|tytuł oryginalny = ''Le drame de Bicêtre''
|strona indeksu = PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu
|źródło = [[:File:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu|Skany na Wikisource]]
|poprzedni = Dramat w Bicêtre/Część trzecia/IV
|następny = Dramat w Bicêtre/Część trzecia/VI
|inne = {{Całość|Dramat w Bicêtre/całość|epub=i|powieść|Cała}}
}}
<div style="margin-left:45px; margin-right:4%; text-indent:2em; text-align:justify; position:static;">
<pages index="PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu" from=431 to=436 tosection="X" />
</div>
{{PD-US-1923-abroad/PL|top=-8}}
[[Category:Dramat w Bicêtre|D305]]
[[Category:Polski]]
66040d25kmlnb2smgwl2aotukujnqff
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/437
104
454823
1346175
2026-07-19T11:23:34Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346175
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}Pomimo rozdzierającej serce rozpaczy mówiła sobie jednak, że w strasznej tej sprawie zaszła jakaś omyłka i, że niewinność Renégo niedługo się wykaże.<br>
{{tab}}O godzinie szóstej rano zjawiła się już w mieszkaniu państwa Midoux. Jakkolwiek od niedawnego dopiero czasu mieszkała w Villejuif, zdołała zyskać sobie sympatyę Henryki i przywiązanie Różyczki, dla której wystarczało, że była matką jej „przyjaciela“, by pokochać ją całem sercem.<br>
{{tab}}Wiadomość o strasznym wypadku w pałacu i o aresztowaniu doktora krążyła już po ulicach Villejuif. Ujęcie doktora wywołało zdziwienie powszechne.<br>
{{tab}}Klotylda zapłakana, unikając ciekawych, podchodzących do niej z pociechą, pośpiesznie dopadła drzwi mieszkania p. Midoux i zadzwoniła. Służąca, spostrzegłszy ją przybywającą tak wcześnie, nie mogła powstrzymać słów zdziwienia.<br>
{{tab}}— Czy tu już wiedzą o mojem nieszczęściu? — zapytała matka Renégo.<br>
{{tab}}— Dowiedziałam się w tej chwili od piekarza. Ale niech pani będzie spokojna, nikt nie wierzy, aby pan doktór był winien.<br>
{{tab}}— Nie mniej jednak uwięziono go. Czy mogę się widzieć z panią i panem Midoux? <br>
{{tab}}— Śpią jeszcze, ale może pani zechce poczekać w salonie, lub przyjść za godzinę.<br>
{{tab}}— To już poczekam.<br>
{{tab}}Państwo Midoux poprzedniego wieczora, korzystajac z pięknej pogody, wraz z Różą i nieodstępnym Bobem, udali się do swych znajomych, mieszkających w Vitry, to jest o cztery kilometry od Villejuif.<br><noinclude></noinclude>
oybye53g6a0qzam6imgr2dgyj6818kj
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/438
104
454824
1346176
2026-07-19T11:24:48Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346176
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}Sześcioletnia Różyczka mogła chodzić bardzo wiele. Największem jej szczęściem było towarzyszyć w pieszych, nawet dość dalekich wycieczkach, pod warunkiem, by i Bob był z nią razem.<br>
{{tab}}Wtedy odbywały się szalone miedzy nimi wyścigi, współubieganie się kto prędzej dobiegnie do jakiego miejsca, krzyki i szczekanie radosne. Róża obejmowała jego szyję, ciągnęła go za ogon, lub uszy, a Bob, uszczęśliwiony temi pieszczotami, biegi wesoło i skakał naokoło dziecka.<br>
{{tab}}P. Midoux przed wyjściem z domu kazał, by przysłano po nich powóz około dziesiątej, w razie jeżeliby pogoda zmieniła się. Ale wieczór był piękny. Księżyc srebrnem swem światłem oświecał pola i drogi, powóz więc nie nadszedł i rodzina Midoux około godziny dziesiątej i pół pieszo puściła się do domu.<br>
{{tab}}Róża i Bob byli zachwyceni tym spacerem nocnym.<br>
{{tab}}Honoryusz i Henryka szli wolno przez wzgląd na nogi dziecka.<br>
{{tab}}— Nic biegaj tak Różyczko — napróżno napominała matka. — Zanadto się utrudzisz i nie dojdziesz do domu.<br>
{{tab}}Na połowie drogi, pomiędzy Vitry a Villejuif, znajdowała się grupa domów, zwana Moulin Saquet, od wiatraka, wznoszącego się niegdyś na sąsiedniem wzgórzu. Właściciel jego zmarł oddawna, wiatrak zniknął bez śladów, ale nazwisko pozostało to samo.<br>
{{tab}}Gdy Honoryusz, Henryka i Róża weszli na wierzchołek wzgórza, z którego droga spuszczała się do Villejuif, spostrzegli oddalające się jakieś dwie osoby, mężczyznę i kobietę.<br><noinclude></noinclude>
odvcmqb4nx6odfxby23389vl5sx9anw
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/439
104
454825
1346177
2026-07-19T11:26:20Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346177
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>{{tab}}— Ależ ten pan to mój przyjaciel! — zawołała Róża.<br>
{{tab}}— Masz ją, ona wszędzie widzi swego przyjaciela — odrzekła matka.<br>
{{tab}}Róża pędem pobiegła przed siebie, usiłując dogonić Boba, który ją wyprzedził.<br>
{{tab}}— Różo! wróć się! — wołała Henryka.<br>
{{tab}}— Bob, pójdź tu! — krzyknął Honoryusz.<br>
{{tab}}Ale ani Róża, ani Bob, nie myśleli zastosować sic do rozkazu.<br>
{{tab}}W parę chwil dogonili spacerujące dwie osoby, gdy te, schodząc z drogi przez rów, chciały się kryć w małym lasku.<br>
{{tab}}— A co, byłam pewna — zawołała dziewczynka radowana — że to mój przyjaciel. Dobry wieczór René!<br>
{{tab}}Ze swej strony pies skakał wokoło lekarza i warczał radośnie.<br>
{{tab}}— Cicho, Różyczko — odezwał się doktór niezadowolony. — Wracaj do rodziców i nie mów, żeś mnie spotkała.<br>
{{tab}}— Niedobry jesteś — odrzekła dziewczynka, zmieszana surowym tonem lekarza.<br>
{{tab}}— Popieszczę cię jutro, ale pod warunkiem, że nikomu nic powiesz, żeś mnie widziała. Rozumiesz?<br>
{{tab}}— Rozumiem, dobrze.<br>
{{tab}}— Więc idź, pieszczotko, ale pamiętaj, nic nie mów.<br>
{{tab}}René nachylił się i ręką pogładził twarzyczkę dziecka.<br>
{{tab}}Tymczasem nadchodzili rodzice Róży. René, spostrzegłszy ich, odwrócił się i wszedł z swą towarzyszką do lasku. Róża nie poznała Marceli de Villegente, której twarz zasłonięta była gęstą woalką.<br>
{{tab}}W chwili, gdy doktór szybko przekraczał rów,<noinclude></noinclude>
fo0iiiw0fxukap65i6twevxou3jteho
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/440
104
454826
1346178
2026-07-19T11:27:29Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346178
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>jakiś przedmiot wysunął się z bocznej kieszeni jego surduta i upadł na ziemię.<br>
{{tab}}Szczegół ten nie uszedł uwagi Boba, który, pochwyciwszy zębami wypadły przedmiot, podał go Róży.<br>
{{tab}}Był to bardzo elegancki, skórzany, ze złoconym monogramem Renégo, mały karnet do biletów wizytowych.<br>
{{tab}}Róża nie znała wartości, ani użytku tego przedmiotu, ale pamiętając zalecenie Renégo, zrozumiała, że mógł on zdradzić powierzony jej sekret. Pośpiesznie więc wzięła go z pyska Boba i ukryła w kieszeni.<br>
{{tab}}Cała ta scena, rozmowa z lekarzem i znalezienie karnetu, odbyła się w cieniu położonego nad drogą lasku, tak, że rodzice nic tego nie widzieli.<br>
{{tab}}Róża, słysząc kroki zbliżających się rodziców, wyszła z cieniu na światło księżycowe.<br>
{{tab}}— Więc to nie doktór był? — zapytała Henryka.<br>
{{tab}}— Nie, mamo — odrzekła dziewczynka, rumieniąc się pod wrażeniem kłamstwa. — Myślałam, że to on, ale omyliłam się.<br>
{{tab}}— Więc któż taki?<br>
{{tab}}— Nie wiem.<br>
{{tab}}— Przecież rozmawiałaś z nim?<br>
{{tab}}— Podchodząc, powiedziałam: Dobry wieczór, przyjacielu, ale on odpowiedział mi gniewnie, że nie jest tym, za kogo wzięłam go...<br>
{{tab}}— I tej kobiety nie poznałaś?<br>
{{tab}}— Nie, mateczko, ona tak wyglądała, jak gdyby chciała się ukryć.<br>
{{tab}}— Dlaczegóż jesteś taka zmieszana?<br>
{{tab}}— Bo się przestraszyłam, mamo.<br>
{{tab}}— A widzisz — odezwał się ojciec — powinno ci to posłużyć za naukę, byś nie oddalała się od<noinclude></noinclude>
4moprs92d1n7cdkzu9a7xm1beqbgm11
Page:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu/441
104
454827
1346179
2026-07-19T11:29:09Z
Wydarty
213377
/* Not proofread */ auto summary: New page created (no summary given)
1346179
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Wydarty" /></noinclude>nas. Ten człowiek mógł cię porwać i uprowadzić z sobą.<br>
{{tab}}— Dość tego biegania — dodała matka — podaj mi rękę i idź z nami.<br>
{{tab}}Przez resztę drogi Honoryusz i Henryka snuli rozmaite domysły, usiłując odgadnąć nazwiska tajemniczej pary, ale nim doszli do domu, o drobnym tym wypadku zapomnieli zupełnie.<br>
{{tab}}Pod koniec drogi Róża była tak utrudzona, że ojciec doniósł ją do domu na rękach.
{{f|align=center|{{---|60}}}}<br>
<section begin="X"/><section end="X"/>
{{f|align=center|'''VII.'''|w=120%|przed=12px|po=12px}}
{{tab}}Oto dlaczego w domu państwa Midoux, o go dżinie szóstej rano, gdy przybyła Klotylda Duclos wszyscy jeszcze pogrążeni byli we śnie.<br>
{{tab}}— Więc to prawda — zawołał Honoryusz, wszedłszy nareszcie do salonu — co mówi nam służąca, że hrabina Luiza została zamordowaną?<br>
{{tab}}— Prawda — odrzekła Klotylda — i niech pan wyobrazi sobie, że mojego syna oskarżają o tę zbrodnię.<br>
{{tab}}— Ależ to rzecz straszna! Jakim sposobem można oskarżać o coś podobnego człowieka najzacniejszego, najszlachetniejszego! To niedorzeczność. Niech pani będzie spokojna, wszystko się wyjaśni.<br>
{{tab}}— Oby Bóg pana wysłuchał.<br>
{{tab}}— Czy może pani opowiedzieć mi, jak się to wszystko stało?<br>
{{tab}}— Właśnie po to przyszłam, a zarazem prosić pana o radę i pomoc.<br><noinclude></noinclude>
4n5aamiubhwas6aw52h2ojbtqkzrbqm
Dramat w Bicêtre/Część trzecia/VI
0
454828
1346180
2026-07-19T11:30:07Z
Wydarty
213377
auto summary: New page created (no summary given)
1346180
wikitext
text/x-wiki
{{Dane tekstu
|autor = Frédéric Gilbert & E. Piron
|tytuł = [[Dramat w Bicêtre]]
|tłumacz = anonymous
|wydawca = S. Orgelbranda Synowie
|druk =
|rok wydania = 1894
|miejsce wydania = Warszawa
|tytuł oryginalny = ''Le drame de Bicêtre''
|strona indeksu = PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu
|źródło = [[:File:PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu|Skany na Wikisource]]
|poprzedni = Dramat w Bicêtre/Część trzecia/V
|następny = Dramat w Bicêtre/Część trzecia/VII
|inne = {{Całość|Dramat w Bicêtre/całość|epub=i|powieść|Cała}}
}}
<div style="margin-left:45px; margin-right:4%; text-indent:2em; text-align:justify; position:static;">
<pages index="PL Y Rambaud - Dramat w Bicêtre.djvu" from=436 to=441 fromsection="X" tosection="X" />
</div>
{{PD-US-1923-abroad/PL|top=-8}}
[[Category:Dramat w Bicêtre|D306]]
[[Category:Polski]]
l79ju8m2r9jnm2lmetin8f5l5ao5ivn