Wikipedia
sowiki
https://so.wikipedia.org/wiki/Bogga_Hore
MediaWiki 1.46.0-wmf.24
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
Portal
Portal talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Carab Saalax
0
32931
296798
295892
2026-04-26T22:43:59Z
~2026-25476-34
45410
296798
wikitext
text/x-wiki
Beesha Meheri (Carab Saalax)
Beesha Meheri, sidoo kale loo yaqaan Carab Saalax, waa beel Soomaaliyeed oo leh taariikh fac weyn oo ku saleysan ganacsi, halganka gumeysi-diidka, iyo xiriirka istiraatiijiga ah ee gobolka Geeska Afrika. Beesha Meheri waxay ka mid tahay beelaha lagu yaqaan nabadda, deris-wanaagga, iyo wada noolaanshaha beelaha kale ee Soomaaliyeed.
Deegaan
Beesha Meheri waxay si weyn ugu fidsan tahay dhammaan maamul-goboleedyada Puntland, waxayna sidoo kale dagaan qaybo ka mid ah Galmudug, Jubbaland, iyo gobolka Soomaalida ee Itoobiya (Kilinka Shanaad). Meherigu waxay sidoo kale taariikh ahaan ugu sugnaayeen xeebaha koonfureed ee Soomaaliya iyo magaalooyinka muhiimka ah ee Bariga Afrika sida Lamu, Mombasa, iyo Zanzibar.
'''Beesha waxay si weyn u degtaa guud ahaan Puntland oo idil, iyadoo deegaanno badan ku leh gobollada kala duwan ee Puntland. Waxayna ka mid tahay beelaha aas-aaska iyo dhismaha ku lahaa magaalooyinka waaweyn sida Bosaso iyo Garoowe. Sidoo kale, Gobalka Banaadir caasimadda Mogadishu (Xamar) waxay si gaar ah uga deggan yihiin degmada Cabdicasiis iyo qeybaha kale ee magaalada.'''
Dhaqan Dhaqaale
Meheri waa beel si qoto dheer ugu xidhan ganacsiga, gaar ahaan xiriirka ganacsi ee u dhexeeya Soomaaliya, Wadamada Carabta, Bariga iyo Bartamaha Afrika. Taariikh ahaan, beesha Meheri waxay qayb wayn ka qaadatay ganacsiga xoolaha,dharka, hubka iyo badeecooyinka kale ee lagu kala beddelan jiray badda Cas iyo Badweynta Hindiya. Beesha sidoo kale waxay si weyn ugu caan baxday dhaqashada xoolaha sida geela, ariga, lo’da, iyo fardaha.
Diin iyo Dhaqan
Beesha Meheri waa beel lagu yaqaan dhowrsanaanta diinta Islaamka, xurmeynta deriska, iyo ilaalinta nabadda. Waxa si gaar ah loogu amaanaa doorkooda bulshada dhexdeeda iyo daryeelka ay u muujiyaan dadka ay la daggan yihiin.
Doorkii Taariikhiga ahaa ee Fatuuxul Xabasha.
Besha mehri o caan ku ahayd ba waligeed fatuuxaadka iyo hogaanka dagaalada islamka horayna uso furtay masar shaam ila andalus.
Ereyada dhaxalka galay ee islaamku xuso waxa ka mid aha furashadi ay furten masar aya cumar bin caas RdC oo aha amiirka ciidamada aya yiri (beesha mehri waa dad wax dila aan la dilin).(أما مهرة فقوم يقتلون ولا يقتلون)
sido kale waxa jira ereyo badan oo khulafaa u raashidiin ay dhaheen sida abubakaru sadiiq RDC.
Aan uso laabano East africa Beesha Meheri ayaa door muhiim ah ka ciyaartay dagaalkii taariikhiga ahaa ee lagu magacaabo Fatuuxul Xabasha (Futux Al-Habasha), oo dhacay qarnigii 16aad, xilligaas oo Muslimiinta Geeska Afrika ay dagaal adag la galeen boqortooyadii Nasaarada ee Xabashida (Abyssinia) iyo quwadihii reer Yurub ee faragelinta ku hayay gobolka, sida Bortaqiiska (Portuguese).
Sida laga xusay buugga taariikhiga ah "Futuh al-Habasha" ee uu qoray Shihab al-Din Ahmad bin Abd al-Qadir (Cabdulqaadir), beesha Meheri waxay ahayd mid ka mid ah beelihii ugu horeeyay ee ka qayb qaatay dagaalka sido kale na garabka madaafiicda waxay ahayeen dadka kaliya ee dagaalkas hub culus iyo madaafiic soo galiyay Bariga Afrika. Hubkan waxaa si toos ah lagula dagaalamay boqortooyadii Xabashida iyo ciidamada Bortaqiiska.
Dagaalyahannada Meheri waxay hoggaan milatari ka ahaayeen qeybaha muhiimka ah ee ciidamada Muslimiinta, waxaana ka mid ahaa labada hogaamiye ee caan baxay:
Ahmed Sulaiman Al-Mehri
Sacid bin Sacban Al-Mehri
Labadaasi hogaamiye waxay hormuud u ahaayeen ciidamada madaafiicda, kuwaasoo door weyn ka qaatay guulo militari oo muhiim ah.
Weerarkii Koonfurta Soomaaliya iyo Xorayntii Swahili
Dagaalladaas la xiriira, isla qarnigii 16aad, waxaa jiray weerar ay Bortaqiisku ku qaadeen koonfurta Soomaaliya. Si looga hortago faragelintaas, warqad codsi ah ayaa loo diray Sultan Saif bin Yacrub, taas oo keentay in la soo diro hogaamiye ciidan oo lagu magacaabo Saalim al-Sarimi, oo sidoo kale loo yaqaan Mohamed bin Mascud al-Saarimi bin Riyaam al-Mehri. Hogaamiyahan ayaa watay ciidan aad u tiro badan, wuxuuna ka xoreeyay Bortaqiiska inta u dhaxaysa xeebaha hoose ee Soomaaliya ilaa Zinzibaar, isagoo difaacay xarumaha muhiimka ah ee Muslimiinta xeebaha Bariga Afrika.
Shakhsiyaad Caan ah
Beesha Meheri waxa ay dhashay dad caan ah oo magac iyo maamuus ku leh geyiga Soomaaliyeed, kuwaas oo isugu jira:
Saraakiil ciidan
Aqoonyahano
Culumaa’udiin
Ganacsato
Abwaano
Xubno la soo shaqeeyay iyo kuwa ka mid ahaaba ururkii SYL
Shaqsiyaad door muuqda ka qaatay horumarka bulshada Soomaaliyeed
Qaybaha Beesha Meheri
Beesha Meheri waxay u kala baxdaa qaybaheda dagan somalia
::
1. Bin Nimar
2. Bin Jidxi
3. Bin Cafraar
4. Bin Maxaamid
5. Bin Saahil
6. Bin Mashowle
7.Bin riyam
'''=== MADAXDA DHAQANKA ===''''
- Suldaan C/qaadir Faarax shabeel
- Suldaan Xasan Suldaan Carabduur
- Nabadoon Faarax Cabdalle Mareykaanle
- Nabadoon Raage Maxamuud Cali rooble
- Nabadoon Muuse Saciid (Muuse Tiribo)
- Nabadoon Yaasiin cali farax
- Nabadoon Cabdiweli diiriye xassan dafar
- Nabadoon Muuse Ahmed Cali Ciid
- Nabadoon Ciise Macalin Daahir
- Nabadoon Jaamac Cabdi Barre
- Nabadoon Maxamuud Casayr Sanweene
- Caaqil Yaasiin Mohamuud Ahmed
- Nabadoon Mahad Yuusuf gacmo gaab
- Nabadoon Ciise Faarax Geele
'''- Siyasiyiin iyo Madax xilal soo qabtay:'''
- Xaliimo Maxamed Yusuf (Xaliimo Godane) Member of The Somali Youth League (SYL), xubin ka mida ururkii xornima doonka SYL, 1967 waxay u wareegtay xisbiga Workers' Socialist Party, 1974 ayaa Madaxwayne Maxamed Siyaad Barre gudoonsiiyay abaalmarinta shaqsiyaad wax ku ool Soomaliyeed ee SYL kana mid ahayd gabdhahii ugu firfircoona ee tariikhda Soomaliya ku xusan.
- Ganaral Cabdalle Faadil: Xubin kamid ah Gollaha Sare ee dalka Soomaaliya Maamulayay sandadii 1969-1990
- Ahmed Mohamed Hundub (Axmed bidde) xildhibaan 2000, Wasiir ku xigeen wasaaradda caafimaadka Soomaaliya iyo wasiirka wasaaradda Waxbarashada Soomaaliya
- Gen. Abdulaahi Ali Omar (Ina libaax san ka taabte) –former Chief of General Staff of the Somalia Defence Forces. Hogaamiyihii hore ee ciidamada Xooga Dalka Soomaliya xiligii uu Madaxwaynaha dalka ka ahaa Cabdulaahi Yuusuf.
- Yusuf Cigaal: Gudomiye kuxigenki barlamanka somaliya 1962.
- Mawliid Xasan Faarax -former Chief of General Staff of the Somalia's Marine Forces, Taliyihii guud ee Cidamada Mariiniska Bada ee dawlada Soomaliya bur burkii ka hor.
- Maryam Cabdi Xuseen, Xildhibanadii ugu horaysay ee soomali, Muslim na ah xijaaban oo ka midnoqotay barlamaanka wadanka Norway waxaa la doortay 2019, waxayna ka midtahay xisbiga SV .
- Saaqo Adan Gaas: xildhibaanad dawladda fedraalka Soomaliya 2013-2016
- Garsoore Cabdulqaadir Gaas Muuse - Garsoore Maxkamada Dowlada Somaliyeed 1980, ahaana Gudomiyihii SSDF ee Qardho, Xisabiyihii guud ee dekada Bosaso
- Xildhibaan Cabdiraxmaan Axmed Xaaji Koodhaa member of parliament of puntland 2009-2011.
- Xildhibaan Mohamed Abdikaafi Mohamed member of parliament of somalia 2017 - ilaa hadda (2021)
- C/rixmaan Shiinle Axmed - xubin ka mid ahayd ururkii xoraynta Soomaliya ee loo yaqaanay SYL (lashaqeeyay 13kii xubnood ee ururku kubilaabmay).
- Xuseen Ciid - Duqii degmada Galkacayo dawladii Soomaliya bur burkii ka hor.
- Cali Xareed - wasiir hore Wasaarada Caafimaad DFS sidoo kale soo noqday Wasiirka Wasaarada dalxiiska iyo duurjoogta DFS.
- Said Husein Eid - Former minister of livestock and plants Somalia (2013-2016), wasiirkii hore ee Wasaarda Xanaanada xoolaha iyo Daaqa Soomaliya 2013-2016.
- Ali Faisal , Former vice minister of finance Somalia (2009–2012), Somalia, Wasiir kuxigeenka hore wasaarada maaliyada Dawlada Soomaliya (2009–2012).
- Daahir Faarax Dheere - duqii hore ee degmada Bossaaso 1980 yadii.
- Maxamed Xaaji Siciid - Mayor dagmmada Qardho.
- Faysal Warsame - former Somali Member of Parliament (MP), xildhibaan hore ee Dawlada fedral ka somlia ahaan guddoomiyaha guddiga Arimah bulshada, lagu dilay qarax lagu beegsaday asagoo dhex jooga Villa Somalia.
- Sacdiyo Yassin Xaaji Samatar - Xildhibaanad Soomaliyeed (MP) 2017-2026, Gudoomiye kuxigeenka koowaad ee baarlamaanka 2022-2026.
- Sacid Xuseen ciid - wasiirka Beeraha ahaana xildhiban baarlamaanka soomaliya 2017-2022 Wakhtigii Madaxwayme Farmaajo. Ahaana shanta qof ee madaxwayna aadjka ugu dhowaa.
- Faisal Husein Eid - former minister of health Galmudug State of Somalia ,wasiirka hore ee Wasaarada Cafimaad ka Dawlada Goboleed ka Galmudug.
- Xasan Xaashi Warsame - former Ministry of Public Works and Transport Galmudug State of Somalia and vice mister, minister of Posts and Communications,Wasiir hore Hawlaha Guud Iyo Gadiidka Galmudug , ahna hada Wasiir ku xigeenka Wasaarada Boostada iyo Isgaarsiinta Dawlada Goboleed ka Galmudug.
- Qays Cali Dhurwa - former minister of internal affairs Puntland State of Somalia, Wasiir hore Wasaarada Arimaha Gudaha iyo Dawlada hoose Dawlad Goboleed ka Puntland.
- Mohamud Isse Haji - Poet, Writer , abwaan, qoraa iyo halabuur Soomaaliyeed, ahaana Wasiir ku xigeenki hore ee degaanka iyo dalxiiska Dawlad goboleed ka Puntland.
- Cabdi Maxamed Dhafuuje - Captain and pilot of one of the Somali Airlines 1970- 1989
- Gen. Maxamed Axmed Jaamac (Shaalle) Taliye xoog ee dalka, ka hawl galay Sool ilaa lawyo cado dawladii Soomaliya, MadaxwaneSiyaadbarena aad ugu dhowaa, sidoo kale ahaa amaan duulahii ciidanka xooga dalka ee fadhigoodu ahaa xuduuda Jabuuti la wadaagto Itoobiya 1977, waxa uu bilad ku qaatay dagaalkii 1977. Mundane Shaale waxa kaloo uu ahaa musharax madaxwayne dowlad gobleedka Puntland 2018. Fanaanada Kiin Jaamac yare ayaa u qaaday heeskiisii ololaha musharaxnimo.
- Gen. Maxamed Cali Mirre waxa uu taliye ciidan ka ahaa gobolada Waqooyi ee dalka Soomaliya dawladii Madaxwayne Siyaad Barre.
- Col. Duuliye Cabdulqaadir Maxamed Dhafuuje, duuliye MIIG 21, kana mida ahaa duuliyasha xooga dalka soomaliya, kudhaawacmay mar.
- Yusuf Cigaal - gudoomiyahii hore ee gobolka Bari xiligii dawladii Soomaliya.
- General Axmed Arab - Former Vice minister of defense Somalia Wasiir kuxigeenki hore ee Wasaarada Gashaan dhiga Dawlada Fedralka Soomaliya Soomaliya ee Madaxwayne Abdirashiid Ali Sharmarke.
- Col. Saciid Cabdi Barre - taliyahii saad ka ee Cidamada Dawlada Soomaliya xiligii Madaxwayne Abdirashid Ali Sharmake. .
- Kornayl C/xukum Xoreeye - Taliyahii ciidanka isku dhafka Galkacayo Xiligii Mdaxwayne Siyad Bare
.- Iyo Siyasiyiin iyo Madax kale oo badan aan halkan lagu soo koobikarin.
=== Sarakiil ===
* Gen. Cabdulaahi Cali Cumar ( ina libaax san ka taabte) taliyihii hore ee ciidanka xoogga dalka Soomaliya 10, Feb.1977-1991.
* Col.Noraarni cali dirir o ahaa taba barhii ciidka dalka, ahna hada oo 2025. Wuxuu ciidanka dalka usoo shaqeeyay laga bilaabo xukuumadii Shiikh Shariif, Madaxwayne Xassan Sheekh, Madaxwayne Farmaajo, hadana wali u shaqwwya ciidanka xooga wadanka xiligaan xukuumada Madax wayne Xassas Sheekh (2022-2026).
* Gen. Maxamed Cali Mirre waxa uu ahaa taliyahii gobolada Waqooyi ee dawladda Soomaliya xiligii Madaxwayne Maxamed Siyad Barre. Waxa uu kadagaalamay, qayb wayna ka qaatay dagaalki u dhaxeeyay soomali iyo Itoobiya 1977.
* Gen. Maxamed Axmed Jaamac (Shaalle) Taliyihii xoogta dalka ee xakumay Sool ilaa lawyocado dawladii Soomaliya sidoo kale ahaa amaan duulahii ciidanka xooga dalka ee fadhigoodu ahaa xuduuda Jabuuti la wadaagto Itoobiya 1977, waxa uu bilad ku qaatay dagaalkii 1977. Gen. Shaale wuxuu kaloo noqday musharax madaxwayne una Ordway dawlad goboleedka Puntland sanadkii 2019.
* Col. Duuliye sare Cabdulqaadir Dhafuuje, duuliye MIIG 21, kana mida ahaa duuliyasha ciidanka cirka xooga dalka soomaliya .
* General Axmed Arab - Former Vice minister of defense Somalia Wasiir kuxigeenki hore ee Wasaarada Gashaan dhiga Dawlada Fedralka Soomaliya Soomaliya.
* Col duuliye sare Cabdi Maxamed Dhafuuje- duuliye Shabeelay Ciidanka Cirka Xoogga Dalka Soomaaliya
* Col, Engineer Faara Xasan faarax 'Wajixun' - Ciidanka Cirka ee xoogga dalka soomaaliya
* Col. Cabdulaahi Xuseen Ciid .
* Col. Cabdikaafi Cumar Nuur
* Gen. Mawliid Xassan Faarax, taliyihii hore ee cidanka Mariinayska Dawlada Soomaliya.
* Col, Engineer Siciid Maxamed Dhafuuje - ka tirsanaa ciidamada xoogga dalka soomaaliya
* Col. C/xukum Ganbool, Taliyii hore ee cidamada xooga dalka Soomaliya ee gobolka Mudug.
* Col. Saciid Cabdi Barre cawad, taliyahii hore ee saad-ka Cidamada xooga dalka Soomaliya .
* Col. Cabdirisaaq Faarax Wayrax- Booliska Soomaaliya
* Col Maxamed Aadan Aadan Gaas
* Najib cali Cadceed Lataliyaha Ciidanka xooga dalka Odowaa Yuusuf raage 2019
* Col.Mohamuud Ali Eid Xubin kamid ah Sirdoonkii Soomaaliya.
* Col. Cabdulrashid Gaas Muuse, Ciidanka dawlad goboleedka Puntland ee Sooaliya .
*Col Xasan Barre ali Talyaha ciidamada xogadalka somaliya
=== Hal abuuro iyo Abwaniin ===
* Khaame Warsame Cawl , abwaan, gabyaa yo halabuure Soomaaliyeed.
* Maxamuud Ciise Xaaji, qoraa, abwaan, gabyaa iyo halabuure Soomaliyeed.
* Dahir Maxamed - abwaan, gabyaa iyo hal abuure
* Caasha Faarax Weyrax - abwaanad ka tirsanayd gobonimadoonkii Soomaaliya lana guddoonsiiyey billad qalin ah 1978kii
* Faadumo ismaciil Awfaarax waxay ahayd gabadhii number one ka gashay tartan ka mid ah tartanoi hal abur ah ee laqabta xiligii Madaxwayne Siyaad Bare.
* Mohamed Yasin Ahmed cali ciid - Qoraa ahna hal abuure sigaara Looga yaqaan Gobolka Nugaal.
=== Aqoonyahano iyo Ganacsayaasha ===
* Dr. Mohamud (Shaywaal) - dhakhtar ugu horayay oo somali ah oo ku takha khusa cudurada sanka iyo cunaha iyo dawayntooda.
* Dr. Mahdi Cali Yusuf - dhakhtar ku takhakhusay kabidda lafaha iyo dawayntooda, ahna macalin wax ka dhiga Jaamacadda badan oo Soomaliya ka mida sida Jaamacada Bariga Afrika, Jaamacadda Muqdisho, Machad ka Caafimaad ka soona saaray arday badan oo Soomaliyeed oo qaybi hada tahay dhakhatiir.
* Dr. Abdukadir Yasin Ali Farah - waxaa uu ka mid ahaa dhakhtiirtii CXDS ee Ruushka waxaan uu haystay darajada Kabtan CXDS inta uu san ku biirin jabhadii SSDF.
* Dr. Cismaan seed ilmi pHD ku takhasusy aqoonta beeraha iyo isbadalka cimilada ahaana madaxdii ugu sareya IGD, 2023-2026 Ah mid kamid ah lataliyayaasha dhaqaalaha ee madaxweyn Dani.
* Dr. Saciid Xaashi Warsame - aqoonyahan Shirarki Soomalida dawlad loogu samaynayay qayb libaaxle ka qaatay.
* Prof. Cali Faysal Dirir Faarax - macallin jaamicadaha Puntland State University iyo East Africa University ee Garoowe.
* Mohamed Yasin Ahmed Cali Ciid - Qoraa soomaaliYeed sigaara looga Yaqaan Gobolada Puntaland.
* Faarax cabdi mataan - Ganacsadeh dalka Lagayaqanay buburkii kahor Allaha unaxariisto Import & Export ka ganacsan jiray.
* Husein Jamac - ganacsadeh ka nacsan jiray shidaalka laga keeno dadka dibadiisa.
* Yuusuf Hasan Mohamud - ganacsadeh weyn dibada iyo dalka Lagayaqaney Allaha unaxariisto, Wuxuu Kiraysan jiray Doon alaabo wadanka usoo dhoofin jirtay.
* Reer Caliboss - Reer Gaalkacyo ganacsato laga yaqaan oo tukaamo lahayd ilaa iyo hadana leh.
* Engineer Maxamed Xasan Ciid oo ka mid ahaa Engineer xooga korontada Soomaliya kasoo shaqeeyay.
* Engineer Nuux Xasan Faarax - Shaqsi ku xeel dheer engineer ka korontada kana soo shaqeeyay compnay yo electricity sameeya wadanka meelo kala duwan kashaqeeya. Sidoo kale waxa uu ahaa ganacsade iyo Wasiir hore oo u soo shaqeeyay Dawlad goboleed ka Puntland.
*Dr. Mohamoud Ali Saeed(Gumbe) Former Director DIAKONIA Garowe, Puntland Somalia. Soo maamulay hay'ad samafal oo garoowe ka hawl gali jirtay from 2000-2010.
* Dr. Maxamed Ganbool - dhakhtar ka mida dhakhtaradii cafimaadka iyo qaliinka ee ugu cansanaa wadanka Soomaliya kana soo shaqeeyay wadamo badan oo Africa kuyaal sida Kenya.
* Xaaji Yusuf Cigaal - wuxuu ahaa ganacsade wayn ee gayiga Soomaliya laga yaqaanay laga soo bilaabo 1960 ilaa iyo 2000. Wuxuu ka ganacsan jiray shidaalka.
'''=== Ciyaaryahano ==='''
* Maxamed Adam Jibril (Elvis) xiddigi kooxda naadiga WAGAD (FIAT) iyo xulka Qaranka Somalia.
* Cabdi Adam Jibril (Abdi Yare) xiddiga ka ciyaaray gobolka Banaadir soona noqday naadiga FIAT.
* Xidiga Xasan Cafiif oo xulka kubada cagta dalka soomaliya u dheelijiray dawladii uu madaxwyamaha ka ahaa Md.Maxamed Siyaas Barre
* Akram Cafiif oo xulka kubada Cagta Qadar hada u dheela 2022
* Saciid Ducaale - xidig u dheeli jiray naadiga Horseed Karin waxaa uu u dheeli jiray xulka qaranka Soomaliya.
* Maxamed Warsame - laacib xulka kubada cagta Soomaliya xiligii madaxwayne Siyaad Barre.
* Samiir Axmed Nuur, lacib ahna kabtankii xulka kubada cagta Puntland 2009-2015.
=== Tixraac ===
https://islamic-content.com/person/12578 {{Wayback|url=https://islamic-content.com/person/12578 |date=20221231130803 }}
https://m.marefa.org/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%87%D8%B1%D8%A9_(%D8%B4%D8%B9%D8%A8)
<references />
4i7oecrjg787mfsrn0cuxxci3d5zyku
Abokor muuse
0
39797
296799
296701
2026-04-27T07:06:14Z
~2026-25559-34
45411
/* Distribution */
296799
wikitext
text/x-wiki
{{Farac|{{flagcountry|Yemen}}|group=Abokor Musa <br> |flag=[[File:Flag_of_Somaliland.svg|60px]][[File:Flag_of_Ethiopia.svg|60px]][[File:Flag_of_Kenya.svg|45px]][[File:Flag_of_Yemen.svg|45px]]|image=|region1={{flagcountry|Somaliland}}|region2={{flagcountry|Ethiopia}}|region3={{flagcountry|Yemen}} |region4={{Flagcountry|United Arab Emirates }}|langs=[[Somali language|Somali]]|rels=[[Islam]]|related-c= Other ,clans <!-- CONFIRMED RELATIONS!!! -->}}
'''Abokor Muuse''' ([[Af-Ingiriisi|Ingiriisi]]: Abokor Musa'','' [[Carabi]]: أبوبكر موسى ; ''',''' Magaca oo buuxa: Abokor Musa Da'ud Sheekh Ishaaq) waa Qabiil wayn oo ka mid ah beelweynta Eidagalle ee Isaaq. Beeshu waxay degaan rasmiya ku tahay [[Soomaaliland|Somaliland]], [[Itoobiya]] iyo [[Kenya]].
== Overview ==
The Abokor Musa is a major Somali clan that is part of the Eidagalle clan of the Isaaq clan family, traditionally also called ''Saleebaan''. Members of the Abokor Musa subclan are descendants of Sheikh Ishaaq bin Ahmed. The Abokor musa<ref>Diiriye, Anwar Maxamed (2006). Literature of Somali Onomastics & Proverbs with Comparison of Foreign Sayings.ISBN978-0-9726615-1-5.</ref> is one of the large somali clans and among the most prominent sub-clans of the Eidagale. They inhabit the Hargiesa and Salahley regions of Somaliland, in addition to the Somali Region of Ethiopia and Kenya, where they form part of the Isahakia community<ref name=":3">Hayward, R. J.; Lewis, I. M. (2005-08-17). Voice and Power. Routledge. <nowiki>ISBN 9781135751753</nowiki>.</ref><ref name=":4">Laitin, David D. (1977). Politics, Language, and Thought: The Somali Experience. 9780226467917.</ref>.The Abokor Musa traditionally consists of nomadic pastoralists, merchants, and skilled poets.<ref>Andrzejewski, B.W. and I.M. Lewis, 1964, Somali Poetry: An Introduction, Oxford University Press.</ref>Historical roots can also be traced to [[Eratareya|Eritrea]], reflecting old trade routes .
==Tariikhda ==
===Nasabka ===
Sheekh Isxaaq wuxuu ka mid ahaa culimadii ka soo haajiray Carabta kuna soo tallaabay badda si ay Islaamka ugu faafiyaan Geeska Afrika qarnigii 12aad ilaa 13aad. Sidaas darteed, Sheekh Isxaaq wuxuu guursaday labo dumar ah oo deegaanka ah gudaha Somaliland, wuxuuna ka dhalay siddeed wiil. Mid ka mid ah, Daoud, wuxuu noqday aabihii beesha Ciidagale.<ref>I.M. Lewis, A Modern History of the Somali, fourth edition (Oxford: James Currey, 2002), pp. 31 & 42</ref>
===Xiliyadii Dhexe===
Beesha Abokor Muuse waxaa si gaar ah loogu xusuustaa kaalintii ay ka qaateen halgankii uu hoggaaminayay Axmed Gurey (Axmed Ibraahim al-Ghazi) ([[Saldanadii Cadal|Saldanadii Adal]]) ee lagula dagaallamay boqortooyadii Xabashida. Sida lagu sheegay buugga taariikhiga ah ee ''Futuh al-Habash'', beelaha Habar Magaadle, oo ay ku jirto laantan, waxay bixiyeen ciidamo iyo hoggaamiyeyaal muhiim ah.<ref>"مخطوطات-24 > بهجة الزمان > الصفحة رقم 16". makhtota.ksu.edu.sa. Retrieved 2017-08</ref><blockquote>Beesha Abokor Muuse—waxay door weyn ka ciyaareen dagaalkii qarnigii 16aad uu hogaaminayay Axmed Gurey bin Xuseen (Axmed Ibraahim al-Ghazi) ee lagula dagaallamay boqortooyadii Xabashida. Dagaalkan taariikhiga ah oo lagu xusay buugga Futuh al-Habash, beelo badan oo Soomaaliyeed ayaa ka qeyb galay. Halyeeyada la xasuusto waxaa ka mid ahaa Basiralle iyo Dhimbil oo ahaa ugaasyo , taariikh ahaana loogu xuso iyo saraakiil ciidan oo caan ah. Qaybo kamid ah geedka qabiilka (clan tree) ayaa loo xusaa Boqorro, kuwaas oo ku jira dhamaan tarkhiidii dhaqan ee beesha, gaar ahaan ku dhadhaw qarnigii 15aad ilaa 16aad, oo ah Sultanate . Basiralle, oo lagu xasuusto geesinimo, wuxuu ku geeriyooday dhawac soogaadhay meel u dhow magaalada [[Herer|Herar]].<ref>Morin, Didier (2004). Dictionnaire historique afar: 1288-1982. KARTHALA Editions. <nowiki>ISBN 9782845864924</nowiki>.</ref> Sidoo kale waxay samayn wan ku lahayeen magalda tariikhiga ah ee [[Saylac|zelia]].</blockquote>
[[File:First_footsteps_in_East_Africa,_or,_An_exploration_of_Harar_(1904)_(14586268478).jpg|right|thumb|250x250px| [[Axmad III bin Abu Bakar|Axmad Bin Abii Bakar]], Amiirkii [[Harar]]]]
Qarnigii 19aad, laanta Abokor Muuse waxay door muuqda ku lahaayeen ganacsigii ka socday Hargeysa–Berbera–Harar. Ganacsatadoodu waxay ahaayeen kuwa ugu firfircoon ee karavaannada ka keeni jiray gudaha Soomaalida xoolaha, muxurka, malmalka iyo subagga, kuna dhoofin jiray Berbera iyo suuqyada Carabta. Waxaa si gaar ah loo xusuustaa xiriirka dhow ee ay la lahaayeen Amiir Axmed III bin Abu Bakr, oo ahaa amiirkii Harar intii u dhaxaysay 1856–1875. Amiirka ayaa si weyn u qadarin jiray ganacsatada Abokor Muuse.<ref>Burton, Richard (1856). First Footsteps in East Africa. London: Longman, Brown, Green and Longmans. pp. 116–118.</ref>
[[File:ShrineAwBarkhadle2007.png|thumb|240px|right|Aw Barkhadle – a historic place of oath and agreement, where the Abokor Muse clan played a leading role.]]
<blockquote>Beesha Abokor Muuse waxay door weyn ka ciyaareen ilaalinta dhaqanka, xeerka iyo dhexdhexaadinta. Goobta barakeysan ee [[Aw Barkhadle]], oo ku taalla inta u dhexeysa [[Hargeysa]] iyo [[Berbera]], waxay ahayd xarun dhaar iyo heshiis lagu xallin jiray khilaafaadka. Odayaasha Abokor Muuse ayaa si gaar ah loogu qadarin jiray hoggaaminta dhaarta iyo heshiisiinta,oo ah Ugaaysada dhaqanka<ref>The Journal of the Royal Geographical Society Volume 19 p.61-62". 1849</ref> </blockquote>
Abokor Muuse waxay caan ku ahaayeen hal-abuurka gabayga iyo xigmadda afka ah. Gabayga ayaa u ahaa hub lagula dagaallamo, laguna xafido taariikhda. Sida uu qoray Laurence Margaret, beesha Ciidagale (oo ay ka mid yihiin Abokor Muse) waxaa lagu yaqaanay in tiro badan oo rag ah ay gabyaa yihiin, taasoo ka dhigtay beel kaalin weyn ku leh suugaanta Soomaalida.<ref>Laurance, Margaret. ''A tree for poverty: Somali poetry and prose''. McMaster University Library Press. p. 27.</ref>Sido kale Abokor Muuse waxay ahaayeen qoys caan ku ahaa fardaha fuulka iyo dagaalka, waxaana si weyn looga yaqaanay kartida dagaal iyo xirfadda ay ku lahaayeen maareynta fardaha dagaalka.
[[File:Sketch_Map_of_Northern_Somali_Land.png|right|thumb|250x250px| Map showing trade routes leading to Berbera.]]
Qarnigii 19aad, Abokor Muuse waxay door muhiim ah ku lahaayeen ganacsigii karavaannada ee u dhexeeyay [[Berbera]] iyo gudaha dalka. Waxay qayb ka ahaayeen aasaaska magaalada [[Hargeysa]], taasoo markii hore ahayd xarun karavaan oo ay dhiseen ganacsatada Ciidagale.<ref>Carlos-Swayne, Harald (1900). ''Seventeen Trips Through Somaliland and a Visit to Abyssinia''. p. 96.</ref>
<blockquote>Taariikhda Abokor Muuse waa mid ku dhisan geesinimada dagaal, hal-abuurka suugaaneed, hoggaaminta dhaqameed iyo firfircoonida ganacsiga. Waxay qayb muhiim ah ka noqdeen halgankii diimeed ee Muslimiinta, nabadaynta bulshada Isaaq, iyo kobaca dhaqaalaha iyo dhaqanka gobolka—astaamo qeexaya kaalintooda qoto dheer ee taariikhda Soomaaliyeed.</blockquote>
Sidoo kale, waxay leeyihiin tariikh soo jireen ah oo ku salaysan dhaqashada xoolaha, sida Geela, Adhiga iyo lo'da, iyadoo geelu uu yahay xoolahooda ugu muhiimsan ee noloshooda ku tiirsan yihiin isla markaana ay Aad u dhaqdaan. Dhaqashada xoolaha waxay ka tarjumaysa hodantinimada, hiddaha, iyo xirfadda ay bulshadu ku dhisantahay oo soo jireen ah.
===Baranches and Subclans===
[[File:Eaglelogo.png||right|thumb|232px|Branches and Subclans]]
Beesha Abokor Muuse waa beel ballaaran oo caan ku ah geesinimada iyo hiddaha soo jireenka ah, waxayna leedahay faracyo iyo laamo badan oo si dhaw isugu xidhan.
Beeshan qiimaha leh waxay u kala baxdaa laamo waaweyn oo ay ka mid yihiin: ''[[Beesha Mohamed Dhimbil|Mohammed Dhimbil]]'', ''[[Ahmed Dhimbil]]'', ''[[Aden Abokor]]'' (oo ,u kala baxa ''Cawlyahan'' iyo ''Hassan Aden''), ''Muuse Dhimbil''
Faracyada ''[[Mohamoud Muuse]]'' iyo ''Abdalleh Muuse''. Laamaha Beesha '''''Abdalleh Muuse''''' ayaa iyaguna caan ku ah reero balaadhan ah sida ''Reer Aadan'', Reer ''Ali Abdi'', ''Reer Nuur'', ''Reer Benin'', ''Rer Gallab'', ''Reer Eiye'', iyo ''Mohamed Cabdille'', (kuwaas oo kala baxa ''Reer Cali'' iyo ''Reer Gubadleh''.). ; [[Shaxda beesha|Shaxda Beesha]]
===Saltanate of Abokor Musa===
[[File:Ughaz Hassan.jpg|thumb|right|200px | Ughaz Hassan of the Abokor Musa clan.]]
Beesha Abokor Muuse waxay caan ku tahay hoggaamin, halgan iyo ilaalinta dhaqanka. Intii taariikhdu xusuusato, beeshani waxay lahayd taliyaal dhaqameed oo ka kala socday laamaha iyo faracyada beesha, kuwaas oo door weyn ku lahaa xallinta khilaafaadka, ilaalinta nidaamka bulshada, iyo kordhinta midnimada beesha dhexdeeda.
Suldaanada, boqorrada iyo ugaasyada ka soo jeeda Abokor Muuse waxay ahaayeen hogaamiyayaal caan ah, kuwaas oo isku darsaday garaad, geesinimo, iyo karti ciidan. Markay timaaddo dirir ama dagaal, waxay ahaayeen abaanduulayaal dagaal oo hoggaamiya ciidamo si abaabulan u dagaallama. Halka marka nabaddu timaaddo, ay noqdaan odayaal dhaqameed oo hagaya bulshada dhinaca garsoorka, dhaqanka, iyo isku duubnida.
Doorkooda Ugaasnimadu waa astaan sharaf, caddaalad, iyo hoggaan bulsho. Taasi waxay sababtay in beesha Abokor Muuse lagu xasuusto dad hoggaamiya, nabad dhaliya, iyo dhaqanka ilaaliya, taasoo qayb weyn ka qaadatay dhismaha iyo ilaalinta nidaamka bulshada guud ahaan.
==Distribution==
[[File:Hargeisa Somaliland.jpg|thumb|right|300px|A general view of Hargeisa, where the community is widely settled.]]
Beesha Abokor Muuse waxay si ballaaran u daganyihiin magaalada Hargeysa, gaar ahaan koofurta iyo galbeedka caasimadda. Xaafadaha ay si rasmi ah u deggan yihiin waxaa ka mid ah ''Calaamadaha'' , oo ay kala Qaybiso Wadada Halbawlaha ee ''Airport Road ([[Wadada Madaarka Egal)]]'', iyo xaafadaha Masalaha ( Siirooga galbeedkiisa), ''Jameecada'', iyo qaybo ka mid ah Xaafadda ''October''. Meelahan ayaa ka mid ah deegaannada taariikhiga ah ee ay beesha si xooggan ugu xidhan tahay.
Marka laga sii gudbo gudaha magaalada, Abokor Muuse waxay degaan ''Qoolcaday'',''Toon'', magaalada ''Salahley'',herara Balligubadle iyo tuulooyinka u dhow ilaa ''Ina-Guxaa'', oo ah xuduudda u dhaxaysa Somaliland iyo Ethiopia. Deegaannadan ayaa loo arkaa in ay yihiin laf-dhabarta beesha ee dhulka Somaliland, maadaama ay yihiin goobaha ay ku badan yihiin beelaha reer guuraaga ah iyo xoolo-dhaqatada beesha.
Dhinaca kale, beesha Abokor Muuse waxay si ballaaran uga deggan yihiin Dalka Itoobiya , halkaas oo ay ku leeyihiin magaalooyin iyo tuulooyin badan. Magaalooyinka ugu waaweyn ee ay degaan waxaa ka mid ah ''Bisad'', ''Abokor'', ''Egal Addani'', iyo ''Iskoyska'', halka ay sidoo kale ku nool yihiin deegaannada u dhow Dooxada ''Galool-Fadhiidh.'' Meelahan ayaa xiriir dhow la leh magaalada Awarre, taas oo ah xarun muhiim ah oo ka tirsan gobolka.
Isku soo wada duuboo, beesha Abokor Muuse waxay degaan dhul aad u ballaaran oo ku kala yaalla labada dhinac ee xuduudda Somaliland iyo Itoobiya, iyagoo leh isku xirnaan dhaqan, deegaan, iyo taariikh wadaag ah oo soo jireen ah.
==Clan tree==
A summarised clan family tree of the major subclans of Abokor Musa, is presented below:
{{Tree list}}
*Daoud (Eidagalle)
**Muuse Daoud
***'''Abokor''' (Saleiban)
****Salieban Abokor
*****Mohammad Salieban
******Saleiban Mohamed
*******Yousuf Saleiban
********Osman Yusuf
********Said Yusuf
********Mohamed Yusuf
*******Arralleh Saleiban
********Ali Arralle
********Saleiban Arralle
*********Abokor Saleiban
**********Abdalleh Abokor
***********Saleiban Abdalle
************Osman Saleiban
*************Waisleh Osman
*************Mahamoud Wais
*************Arralleh Wais
*************Hussein wais
*************Saleiban Wais
**********Saleiban Abokor
***********Warfa Saleiban
***********Arreh Saleiban
***********Farah Saleiban
***********Mahamoud Saleiban
**********Hassan Abokor
***********Muuse Hassan
***********Laqshe Hassan
***********Basiralle Hassan
***********Dhimbil Hassan
************'''Mohammed Dhimbil'''
*************Musa Mohamed
**************Adawe Muuse (Rer Adawe)
**************Aden Muuse (Rer Aden)
*************Fatah Mohamed (Rer Fatah)
*************Mucawiye Mohamed
*************Gulled (Wardon) Mohamed
**************Hussein Guled
**************Egal Guled
**************Yusuf Guled
**************Roble Guled
**************Abdi Guled
**************Elmi Guled
**************Samter Guled
************'''Muuse Dhimbil'''
*************Abdalleh Muuse
**************Jibirl Abdalle
***************Siad Jibril
****************Muse Siad
****************Farah Siad
***************Kalil Jibirl
****************Ali kalil
*****************Said Ali
*****************Koshin Ali
*****************Boqorreh Ali
******************Abar Boqorre
*******************Deria Abar
********************Abdillahi Deria (Allanleh)
***************Saeed Jibril
****************Sahal Said
*****************Abdalle Sahal
*****************Musa Sahal
***************Aden Jibril (Rer Adan)
***************Abdi Jibril
****************Ali Abdi (Rer Ali Abdi)
*****************Abdalle Ali
******************Musa Abdalle
*****************Hussein Ali
*****************Mumin Ali
*****************Naleye Ali
****************Nour Abdi (Rer Nuur)
*****************Ismail Nour
*****************Hersi Nour
*****************Gabal Nour
*****************Mohamed Nour
****************Benin Abdi (Rer Benin)
*****************Naleye Benin
*****************Ahmed Benin
*****************Hersi Benin
*****************Warfa Benin
*****************Samter Benin
*****************Abdi Benin
*****************Fatah Benin
*****************Dirie Benin
*****************Farah Benin
*****************Osman Benin
****************Abdille Abdi
*****************Gallab Abdille (Rer Gallab)
******************Ismail Gallab
******************Asker Gallab
******************Dahir Gallab
******************Wais Gallab
******************Ali Gallab
******************Osman Gallab
******************Jama Gallab
******************Roble Gallab
******************Abdi Gallab
******************Yusuf Gallab
******************Farah Gallab
*****************Eiae Abdille (Rer Eiye)
*******************Gulled Eiye
*******************Sharmake Eiye
*****************Mohamed Abdille
******************Ahmed Mohamed
********************Samter Ahmed
********************Ziyad Ahmed
********************Mayle Ahmed
********************Elmi Ahmed
********************Warfa Ahmed
********************Geedi Ahmed
********************Amanle Ahmed
********************Food Ahmed
********************Dhible Ahmed
*********************Ismail Dhible
*********************Barre Dhible
*********************Wa'eys Dhible
*********************Samter Dhible
*********************Egal Dhible
********************Ali Ahmed (Rer Ali)
********************Gubadleh Ahmed (Rer Gubadleh)
*********************Derie Gubadleh (Rer Dirie)
*********************Boqorre Gubdleh (Rer Boqorreh)
*************Mahamoud Muuse
**************Shirdon Mohamoud
***************Hamud Shirdon
***************Suldan Shirdon
***************Geele Shirdon
***************Osman Shirdon
***************Egal Shirdon
***************Mohamed Shirdon
***************Yusuf Shirdon
**************Hildiid Mohamoud
***************Ali Hildiid
***************Geedi Hildiid (Rer Geedi)
***************Hersi Hildiid (Rer Hersi)
************'''Ahmed Dhimbil'''
*************Musa Ahmed
*************Waisleh Ahmed
*************Osman Ahmed
*************Liban Ahmed
**************Abdi Liban
***************Ismail Abdi (Rer Ismail)
***************Mohammed Abdi (Addeh)
***************Sarar Mohamed
***************Ahmed(Beder)Mohamed
**********'''Aden Abokor'''
***********( Aden Mohamed)
************Issa Aden
************Awal Aden (Rer Cawl)
************Hassan Aden
*************Ziyad Hassan
*************Odawa Hasaan
*************Ladon Hassan
*************Abdalle Hassan
**************Ali Abdalle
**************Abdi Abdalle (Abdi Waddago)
**************Ahmed Abdalle
***************Halas Ahmed
***************Egal Ahmed
***************Geedi Ahmed (Rer Gheedi)
{{tree list/end}}
==Notable figures==
* Sh Mohamed Ali Geedi – Scholar and Founder of Horn of Africa charity Organization, which operates and establishes multiple schools across Somaliland and Beder International University.
* Mohamed Mooge Liibaan – prominent Somali instrumentalist, vocalist, and poet.
* Gaabuush – Is a scholar, an Air Force engineer, and a respected military leader, with strong tie to SAF.
* Kol Ibrahim Koodbuur – Revered Somali SNM commander and freedom fighter, known for his unmatched courage and sacrifice in the struggle against dictatorship.
*Aden Mohamed Guhad (Aden Walli) – He was a Colonel and the Commander of Internal Security and Intelligence of the (SNM), noted for his strategic leadership.
* Ahmed Mooge Liibaan – prominent Somali musician and singer
* Sh. Abdiraham Aden Eigeh
* Suldan Aden S.Farah.S.Omar –Respected traditional holder.
* Muuse Ismail Qalilnle – popular Somali singer
*Ugahz Mohamed Abdille Ahmed, a clan elder (Ughaz) and respected traditional figure.
* Mohamed Hassan Finad – Politician and Activist
* Mohamoud Guure Husien (Gaal-Eri) – Was a key Somali political figure who led the SNM office in France and was responsible for Somalia’s foreign strategic policy during the Ogaden War.
* Ahmed Mohamed Diriye (Toorno) – Former Minister of Education and planning
* Gen.Mohamed Osman Aalin (Dayib)– Father of Somaliland Immigration border
* Hussein Mohamed Mohamoud – Former Minister of Health
* Suldan Osman Baane –traditional leader
*Said Dhimbil Nour – peot and politician
* Hussein Habane – Lieutenant Colonel of the Somaliland Coast Guard.
* Omar Aidid – is a billionaire and Founder of Hargeisa Theatre Mall, the largest Market Mall Center .(in somaliland)
* Hussein Ali Mahamado – is Activist And Founder of In Guuxa Foundation
* Abdishakur Ali– is a senior military leader in Somaliland.
* Abdikarem Hikmawi – Is Author, literally scholar and Activist
* Yasin Alasie
*Abdirahman Eid Dhimbil – is a professor and Politician
* Mohamed Badel – was a poet, politician, and university lecturer.
* Yusuf Saeed Elmi – Poet and politician
* Almis Omar Zakrie – Activist and Politician
*Nadir Yusuf – Politician and Member for Federal Parliament of Ethiopia
*Abwan Harir Osman Guray – Well-known Somali peot
*Rashed Khadar – is an author and poet who has authored many books, the most famous of which is Agab-Jire.
* Abdikarim Ahmed Mooge – Is Somali politician and the current mayor of Hargeisa city
* Shiekh Harreed (Xareed) – Scholar and Religious leader
* Guled Bihi Abdi – Politician and Member for Federal Parliament of Somalia
* Khalid Foodhaadhi – Multi-Award-Winnnig Journalist
==Tixraac==
{{Reflist}}
mtt5gvi6n3i01ljunwbvf7pagbl1p3t
296800
296799
2026-04-27T11:01:38Z
~2026-25559-34
45411
296800
wikitext
text/x-wiki
{{Farac|{{flagcountry|Yemen}}|group=Abokor Musa <br> |flag=[[File:Flag_of_Somaliland.svg|60px]][[File:Flag_of_Ethiopia.svg|60px]][[File:Flag_of_Kenya.svg|45px]][[File:Flag_of_Yemen.svg|45px]]|image=|region1={{flagcountry|Somaliland}}|region2={{flagcountry|United States}}|region3={{flagcountry|Yemen}} |region4={{Flagcountry|United Arab Emirates }}|langs=[[Somali language|Somali]]|rels=[[Islam]]|related-c= Other ,clans <!-- CONFIRMED RELATIONS!!! -->}}
'''Abokor Muuse''' ([[Af-Ingiriisi|Ingiriisi]]: Abokor Musa'','' [[Carabi]]: أبوبكر موسى ; ''',''' Magaca oo buuxa: Abokor Musa Da'ud Sheekh Ishaaq) waa Qabiil wayn oo ka mid ah beelweynta Eidagalle ee Isaaq. Beeshu waxay degaan rasmiya ku tahay [[Soomaaliland|Somaliland]], [[Itoobiya]] iyo [[Kenya]].
== Overview ==
The Abokor Musa is a major Somali clan that is part of the Eidagalle clan of the Isaaq clan family, traditionally also called ''Saleebaan''. Members of the Abokor Musa subclan are descendants of Sheikh Ishaaq bin Ahmed. The Abokor musa<ref>Diiriye, Anwar Maxamed (2006). Literature of Somali Onomastics & Proverbs with Comparison of Foreign Sayings.ISBN978-0-9726615-1-5.</ref> is one of the large somali clans and among the most prominent sub-clans of the Eidagale. They inhabit the Hargiesa and Salahley regions of Somaliland, in addition to the Somali Region of Ethiopia and Kenya, where they form part of the Isahakia community<ref name=":3">Hayward, R. J.; Lewis, I. M. (2005-08-17). Voice and Power. Routledge. <nowiki>ISBN 9781135751753</nowiki>.</ref><ref name=":4">Laitin, David D. (1977). Politics, Language, and Thought: The Somali Experience. 9780226467917.</ref>.The Abokor Musa traditionally consists of nomadic pastoralists, merchants, and skilled poets.<ref>Andrzejewski, B.W. and I.M. Lewis, 1964, Somali Poetry: An Introduction, Oxford University Press.</ref>Historical roots can also be traced to [[Eratareya|Eritrea]], reflecting old trade routes .
==Tariikhda ==
===Nasabka ===
Sheekh Isxaaq wuxuu ka mid ahaa culimadii ka soo haajiray Carabta kuna soo tallaabay badda si ay Islaamka ugu faafiyaan Geeska Afrika qarnigii 12aad ilaa 13aad. Sidaas darteed, Sheekh Isxaaq wuxuu guursaday labo dumar ah oo deegaanka ah gudaha Somaliland, wuxuuna ka dhalay siddeed wiil. Mid ka mid ah, Daoud, wuxuu noqday aabihii beesha Ciidagale.<ref>I.M. Lewis, A Modern History of the Somali, fourth edition (Oxford: James Currey, 2002), pp. 31 & 42</ref>
===Xiliyadii Dhexe===
Beesha Abokor Muuse waxaa si gaar ah loogu xusuustaa kaalintii ay ka qaateen halgankii uu hoggaaminayay Axmed Gurey (Axmed Ibraahim al-Ghazi) ([[Saldanadii Cadal|Saldanadii Adal]]) ee lagula dagaallamay boqortooyadii Xabashida. Sida lagu sheegay buugga taariikhiga ah ee ''Futuh al-Habash'', beelaha Habar Magaadle, oo ay ku jirto laantan, waxay bixiyeen ciidamo iyo hoggaamiyeyaal muhiim ah.<ref>"مخطوطات-24 > بهجة الزمان > الصفحة رقم 16". makhtota.ksu.edu.sa. Retrieved 2017-08</ref><blockquote>Beesha Abokor Muuse—waxay door weyn ka ciyaareen dagaalkii qarnigii 16aad uu hogaaminayay Axmed Gurey bin Xuseen (Axmed Ibraahim al-Ghazi) ee lagula dagaallamay boqortooyadii Xabashida. Dagaalkan taariikhiga ah oo lagu xusay buugga Futuh al-Habash, beelo badan oo Soomaaliyeed ayaa ka qeyb galay. Halyeeyada la xasuusto waxaa ka mid ahaa Basiralle iyo Dhimbil oo ahaa ugaasyo , taariikh ahaana loogu xuso iyo saraakiil ciidan oo caan ah. Qaybo kamid ah geedka qabiilka (clan tree) ayaa loo xusaa Boqorro, kuwaas oo ku jira dhamaan tarkhiidii dhaqan ee beesha, gaar ahaan ku dhadhaw qarnigii 15aad ilaa 16aad, oo ah Sultanate . Basiralle, oo lagu xasuusto geesinimo, wuxuu ku geeriyooday dhawac soogaadhay meel u dhow magaalada [[Herer|Herar]].<ref>Morin, Didier (2004). Dictionnaire historique afar: 1288-1982. KARTHALA Editions. <nowiki>ISBN 9782845864924</nowiki>.</ref> Sidoo kale waxay samayn wan ku lahayeen magalda tariikhiga ah ee [[Saylac|zelia]].</blockquote>
[[File:First_footsteps_in_East_Africa,_or,_An_exploration_of_Harar_(1904)_(14586268478).jpg|right|thumb|250x250px| [[Axmad III bin Abu Bakar|Axmad Bin Abii Bakar]], Amiirkii [[Harar]]]]
Qarnigii 19aad, laanta Abokor Muuse waxay door muuqda ku lahaayeen ganacsigii ka socday Hargeysa–Berbera–Harar. Ganacsatadoodu waxay ahaayeen kuwa ugu firfircoon ee karavaannada ka keeni jiray gudaha Soomaalida xoolaha, muxurka, malmalka iyo subagga, kuna dhoofin jiray Berbera iyo suuqyada Carabta. Waxaa si gaar ah loo xusuustaa xiriirka dhow ee ay la lahaayeen Amiir Axmed III bin Abu Bakr, oo ahaa amiirkii Harar intii u dhaxaysay 1856–1875. Amiirka ayaa si weyn u qadarin jiray ganacsatada Abokor Muuse.<ref>Burton, Richard (1856). First Footsteps in East Africa. London: Longman, Brown, Green and Longmans. pp. 116–118.</ref>
[[File:ShrineAwBarkhadle2007.png|thumb|240px|right|Aw Barkhadle – a historic place of oath and agreement, where the Abokor Muse clan played a leading role.]]
<blockquote>Beesha Abokor Muuse waxay door weyn ka ciyaareen ilaalinta dhaqanka, xeerka iyo dhexdhexaadinta. Goobta barakeysan ee [[Aw Barkhadle]], oo ku taalla inta u dhexeysa [[Hargeysa]] iyo [[Berbera]], waxay ahayd xarun dhaar iyo heshiis lagu xallin jiray khilaafaadka. Odayaasha Abokor Muuse ayaa si gaar ah loogu qadarin jiray hoggaaminta dhaarta iyo heshiisiinta,oo ah Ugaaysada dhaqanka<ref>The Journal of the Royal Geographical Society Volume 19 p.61-62". 1849</ref> </blockquote>
Abokor Muuse waxay caan ku ahaayeen hal-abuurka gabayga iyo xigmadda afka ah. Gabayga ayaa u ahaa hub lagula dagaallamo, laguna xafido taariikhda. Sida uu qoray Laurence Margaret, beesha Ciidagale (oo ay ka mid yihiin Abokor Muse) waxaa lagu yaqaanay in tiro badan oo rag ah ay gabyaa yihiin, taasoo ka dhigtay beel kaalin weyn ku leh suugaanta Soomaalida.<ref>Laurance, Margaret. ''A tree for poverty: Somali poetry and prose''. McMaster University Library Press. p. 27.</ref>Sido kale Abokor Muuse waxay ahaayeen qoys caan ku ahaa fardaha fuulka iyo dagaalka, waxaana si weyn looga yaqaanay kartida dagaal iyo xirfadda ay ku lahaayeen maareynta fardaha dagaalka.
[[File:Sketch_Map_of_Northern_Somali_Land.png|right|thumb|250x250px| Map showing trade routes leading to Berbera.]]
Qarnigii 19aad, Abokor Muuse waxay door muhiim ah ku lahaayeen ganacsigii karavaannada ee u dhexeeyay [[Berbera]] iyo gudaha dalka. Waxay qayb ka ahaayeen aasaaska magaalada [[Hargeysa]], taasoo markii hore ahayd xarun karavaan oo ay dhiseen ganacsatada Ciidagale.<ref>Carlos-Swayne, Harald (1900). ''Seventeen Trips Through Somaliland and a Visit to Abyssinia''. p. 96.</ref>
<blockquote>Taariikhda Abokor Muuse waa mid ku dhisan geesinimada dagaal, hal-abuurka suugaaneed, hoggaaminta dhaqameed iyo firfircoonida ganacsiga. Waxay qayb muhiim ah ka noqdeen halgankii diimeed ee Muslimiinta, nabadaynta bulshada Isaaq, iyo kobaca dhaqaalaha iyo dhaqanka gobolka—astaamo qeexaya kaalintooda qoto dheer ee taariikhda Soomaaliyeed.</blockquote>
Sidoo kale, waxay leeyihiin tariikh soo jireen ah oo ku salaysan dhaqashada xoolaha, sida Geela, Adhiga iyo lo'da, iyadoo geelu uu yahay xoolahooda ugu muhiimsan ee noloshooda ku tiirsan yihiin isla markaana ay Aad u dhaqdaan. Dhaqashada xoolaha waxay ka tarjumaysa hodantinimada, hiddaha, iyo xirfadda ay bulshadu ku dhisantahay oo soo jireen ah.
===Baranches and Subclans===
[[File:Eaglelogo.png||right|thumb|232px|Branches and Subclans]]
Beesha Abokor Muuse waa beel ballaaran oo caan ku ah geesinimada iyo hiddaha soo jireenka ah, waxayna leedahay faracyo iyo laamo badan oo si dhaw isugu xidhan.
Beeshan qiimaha leh waxay u kala baxdaa laamo waaweyn oo ay ka mid yihiin: ''[[Beesha Mohamed Dhimbil|Mohammed Dhimbil]]'', ''[[Ahmed Dhimbil]]'', ''[[Aden Abokor]]'' (oo ,u kala baxa ''Cawlyahan'' iyo ''Hassan Aden''), ''Muuse Dhimbil''
Faracyada ''[[Mohamoud Muuse]]'' iyo ''Abdalleh Muuse''. Laamaha Beesha '''''Abdalleh Muuse''''' ayaa iyaguna caan ku ah reero balaadhan ah sida ''Reer Aadan'', Reer ''Ali Abdi'', ''Reer Nuur'', ''Reer Benin'', ''Rer Gallab'', ''Reer Eiye'', iyo ''Mohamed Cabdille'', (kuwaas oo kala baxa ''Reer Cali'' iyo ''Reer Gubadleh''.). ; [[Shaxda beesha|Shaxda Beesha]]
===Saltanate of Abokor Musa===
[[File:Ughaz Hassan.jpg|thumb|right|200px | Ughaz Hassan of the Abokor Musa clan.]]
Beesha Abokor Muuse waxay caan ku tahay hoggaamin, halgan iyo ilaalinta dhaqanka. Intii taariikhdu xusuusato, beeshani waxay lahayd taliyaal dhaqameed oo ka kala socday laamaha iyo faracyada beesha, kuwaas oo door weyn ku lahaa xallinta khilaafaadka, ilaalinta nidaamka bulshada, iyo kordhinta midnimada beesha dhexdeeda.
Suldaanada, boqorrada iyo ugaasyada ka soo jeeda Abokor Muuse waxay ahaayeen hogaamiyayaal caan ah, kuwaas oo isku darsaday garaad, geesinimo, iyo karti ciidan. Markay timaaddo dirir ama dagaal, waxay ahaayeen abaanduulayaal dagaal oo hoggaamiya ciidamo si abaabulan u dagaallama. Halka marka nabaddu timaaddo, ay noqdaan odayaal dhaqameed oo hagaya bulshada dhinaca garsoorka, dhaqanka, iyo isku duubnida.
Doorkooda Ugaasnimadu waa astaan sharaf, caddaalad, iyo hoggaan bulsho. Taasi waxay sababtay in beesha Abokor Muuse lagu xasuusto dad hoggaamiya, nabad dhaliya, iyo dhaqanka ilaaliya, taasoo qayb weyn ka qaadatay dhismaha iyo ilaalinta nidaamka bulshada guud ahaan.
==Distribution==
[[File:Hargeisa Somaliland.jpg|thumb|right|300px|A general view of Hargeisa, where the community is widely settled.]]
Beesha Abokor Muuse waxay si ballaaran u daganyihiin magaalada Hargeysa, gaar ahaan koofurta iyo galbeedka caasimadda. Xaafadaha ay si rasmi ah u deggan yihiin waxaa ka mid ah ''Calaamadaha'' , oo ay kala Qaybiso Wadada Halbawlaha ee ''Airport Road ([[Wadada Madaarka Egal)]]'', iyo xaafadaha Masalaha ( Siirooga galbeedkiisa), ''Jameecada'', iyo qaybo ka mid ah Xaafadda ''October''. Meelahan ayaa ka mid ah deegaannada taariikhiga ah ee ay beesha si xooggan ugu xidhan tahay.
Marka laga sii gudbo gudaha magaalada, Abokor Muuse waxay degaan ''Qoolcaday'',''Toon'', magaalada ''Salahley'',herara Balligubadle iyo tuulooyinka u dhow ilaa ''Ina-Guxaa'', oo ah xuduudda u dhaxaysa Somaliland iyo Ethiopia. Deegaannadan ayaa loo arkaa in ay yihiin laf-dhabarta beesha ee dhulka Somaliland, maadaama ay yihiin goobaha ay ku badan yihiin beelaha reer guuraaga ah iyo xoolo-dhaqatada beesha.
Dhinaca kale, beesha Abokor Muuse waxay si ballaaran uga deggan yihiin Dalka Itoobiya , halkaas oo ay ku leeyihiin magaalooyin iyo tuulooyin badan. Magaalooyinka ugu waaweyn ee ay degaan waxaa ka mid ah ''Bisad'', ''Abokor'', ''Egal Addani'', iyo ''Iskoyska'', halka ay sidoo kale ku nool yihiin deegaannada u dhow Dooxada ''Galool-Fadhiidh.'' Meelahan ayaa xiriir dhow la leh magaalada Awarre, taas oo ah xarun muhiim ah oo ka tirsan gobolka.
Isku soo wada duuboo, beesha Abokor Muuse waxay degaan dhul aad u ballaaran oo ku kala yaalla labada dhinac ee xuduudda Somaliland iyo Itoobiya, iyagoo leh isku xirnaan dhaqan, deegaan, iyo taariikh wadaag ah oo soo jireen ah.
==Clan tree==
A summarised clan family tree of the major subclans of Abokor Musa, is presented below:
{{Tree list}}
*Daoud (Eidagalle)
**Muuse Daoud
***'''Abokor''' (Saleiban)
****Salieban Abokor
*****Mohammad Salieban
******Saleiban Mohamed
*******Yousuf Saleiban
********Osman Yusuf
********Said Yusuf
********Mohamed Yusuf
*******Arralleh Saleiban
********Ali Arralle
********Saleiban Arralle
*********Abokor Saleiban
**********Abdalleh Abokor
***********Saleiban Abdalle
************Osman Saleiban
*************Waisleh Osman
*************Mahamoud Wais
*************Arralleh Wais
*************Hussein wais
*************Saleiban Wais
**********Saleiban Abokor
***********Warfa Saleiban
***********Arreh Saleiban
***********Farah Saleiban
***********Mahamoud Saleiban
**********Hassan Abokor
***********Muuse Hassan
***********Laqshe Hassan
***********Basiralle Hassan
***********Dhimbil Hassan
************'''Mohammed Dhimbil'''
*************Musa Mohamed
**************Adawe Muuse (Rer Adawe)
**************Aden Muuse (Rer Aden)
*************Fatah Mohamed (Rer Fatah)
*************Mucawiye Mohamed
*************Gulled (Wardon) Mohamed
**************Hussein Guled
**************Egal Guled
**************Yusuf Guled
**************Roble Guled
**************Abdi Guled
**************Elmi Guled
**************Samter Guled
************'''Muuse Dhimbil'''
*************Abdalleh Muuse
**************Jibirl Abdalle
***************Siad Jibril
****************Muse Siad
****************Farah Siad
***************Kalil Jibirl
****************Ali kalil
*****************Said Ali
*****************Koshin Ali
*****************Boqorreh Ali
******************Abar Boqorre
*******************Deria Abar
********************Abdillahi Deria (Allanleh)
***************Saeed Jibril
****************Sahal Said
*****************Abdalle Sahal
*****************Musa Sahal
***************Aden Jibril (Rer Adan)
***************Abdi Jibril
****************Ali Abdi (Rer Ali Abdi)
*****************Abdalle Ali
******************Musa Abdalle
*****************Hussein Ali
*****************Mumin Ali
*****************Naleye Ali
****************Nour Abdi (Rer Nuur)
*****************Ismail Nour
*****************Hersi Nour
*****************Gabal Nour
*****************Mohamed Nour
****************Benin Abdi (Rer Benin)
*****************Naleye Benin
*****************Ahmed Benin
*****************Hersi Benin
*****************Warfa Benin
*****************Samter Benin
*****************Abdi Benin
*****************Fatah Benin
*****************Dirie Benin
*****************Farah Benin
*****************Osman Benin
****************Abdille Abdi
*****************Gallab Abdille (Rer Gallab)
******************Ismail Gallab
******************Asker Gallab
******************Dahir Gallab
******************Wais Gallab
******************Ali Gallab
******************Osman Gallab
******************Jama Gallab
******************Roble Gallab
******************Abdi Gallab
******************Yusuf Gallab
******************Farah Gallab
*****************Eiae Abdille (Rer Eiye)
*******************Gulled Eiye
*******************Sharmake Eiye
*****************Mohamed Abdille
******************Ahmed Mohamed
********************Samter Ahmed
********************Ziyad Ahmed
********************Mayle Ahmed
********************Elmi Ahmed
********************Warfa Ahmed
********************Geedi Ahmed
********************Amanle Ahmed
********************Food Ahmed
********************Dhible Ahmed
*********************Ismail Dhible
*********************Barre Dhible
*********************Wa'eys Dhible
*********************Samter Dhible
*********************Egal Dhible
********************Ali Ahmed (Rer Ali)
********************Gubadleh Ahmed (Rer Gubadleh)
*********************Derie Gubadleh (Rer Dirie)
*********************Boqorre Gubdleh (Rer Boqorreh)
*************Mahamoud Muuse
**************Shirdon Mohamoud
***************Hamud Shirdon
***************Suldan Shirdon
***************Geele Shirdon
***************Osman Shirdon
***************Egal Shirdon
***************Mohamed Shirdon
***************Yusuf Shirdon
**************Hildiid Mohamoud
***************Ali Hildiid
***************Geedi Hildiid (Rer Geedi)
***************Hersi Hildiid (Rer Hersi)
************'''Ahmed Dhimbil'''
*************Musa Ahmed
*************Waisleh Ahmed
*************Osman Ahmed
*************Liban Ahmed
**************Abdi Liban
***************Ismail Abdi (Rer Ismail)
***************Mohammed Abdi (Addeh)
***************Sarar Mohamed
***************Ahmed(Beder)Mohamed
**********'''Aden Abokor'''
***********( Aden Mohamed)
************Issa Aden
************Awal Aden (Rer Cawl)
************Hassan Aden
*************Ziyad Hassan
*************Odawa Hasaan
*************Ladon Hassan
*************Abdalle Hassan
**************Ali Abdalle
**************Abdi Abdalle (Abdi Waddago)
**************Ahmed Abdalle
***************Halas Ahmed
***************Egal Ahmed
***************Geedi Ahmed (Rer Gheedi)
{{tree list/end}}
==Notable figures==
* Sh Mohamed Ali Geedi – Scholar and Founder of Horn of Africa charity Organization, which operates and establishes multiple schools across Somaliland and Beder International University.
* Mohamed Mooge Liibaan – prominent Somali instrumentalist, vocalist, and poet.
* Gaabuush – Is a scholar, an Air Force engineer, and a respected military leader, with strong tie to SAF.
* Kol Ibrahim Koodbuur – Revered Somali SNM commander and freedom fighter, known for his unmatched courage and sacrifice in the struggle against dictatorship.
*Aden Mohamed Guhad (Aden Walli) – He was a Colonel and the Commander of Internal Security and Intelligence of the (SNM), noted for his strategic leadership.
* Ahmed Mooge Liibaan – prominent Somali musician and singer
* Sh. Abdiraham Aden Eigeh
* Suldan Aden S.Farah.S.Omar –Respected traditional holder.
* Muuse Ismail Qalilnle – popular Somali singer
*Ugahz Mohamed Abdille Ahmed, a clan elder (Ughaz) and respected traditional figure.
* Mohamed Hassan Finad – Politician and Activist
* Mohamoud Guure Husien (Gaal-Eri) – Was a key Somali political figure who led the SNM office in France and was responsible for Somalia’s foreign strategic policy during the Ogaden War.
* Ahmed Mohamed Diriye (Toorno) – Former Minister of Education and planning
* Gen.Mohamed Osman Aalin (Dayib)– Father of Somaliland Immigration border
* Hussein Mohamed Mohamoud – Former Minister of Health
* Suldan Osman Baane –traditional leader
*Said Dhimbil Nour – peot and politician
* Hussein Habane – Lieutenant Colonel of the Somaliland Coast Guard.
* Omar Aidid – is a billionaire and Founder of Hargeisa Theatre Mall, the largest Market Mall Center .(in somaliland)
* Hussein Ali Mahamado – is Activist And Founder of In Guuxa Foundation
* Abdishakur Ali– is a senior military leader in Somaliland.
* Abdikarem Hikmawi – Is Author, literally scholar and Activist
* Yasin Alasie
*Abdirahman Eid Dhimbil – is a professor and Politician
* Mohamed Badel – was a poet, politician, and university lecturer.
* Yusuf Saeed Elmi – Poet and politician
* Almis Omar Zakrie – Activist and Politician
*Nadir Yusuf – Politician and Member for Federal Parliament of Ethiopia
*Abwan Harir Osman Guray – Well-known Somali peot
*Rashed Khadar – is an author and poet who has authored many books, the most famous of which is Agab-Jire.
* Abdikarim Ahmed Mooge – Is Somali politician and the current mayor of Hargeisa city
* Shiekh Harreed (Xareed) – Scholar and Religious leader
* Guled Bihi Abdi – Politician and Member for Federal Parliament of Somalia
* Khalid Foodhaadhi – Multi-Award-Winnnig Journalist
==Tixraac==
{{Reflist}}
0ijh27r4ortnf02zkjx8mkmfojoh4ir
296801
296800
2026-04-27T11:02:52Z
NDG
42075
Reverted edits by [[Special:Contribs/~2026-25559-34|~2026-25559-34]] ([[User talk:~2026-25559-34|talk]]) to last version by ~2026-24993-47: test edits, please use the sandbox
296701
wikitext
text/x-wiki
{{Farac|{{flagcountry|Yemen}}|group=Abokor Musa <br> |flag=[[File:Flag_of_Somaliland.svg|60px]][[File:Flag_of_Ethiopia.svg|60px]][[File:Flag_of_Kenya.svg|45px]][[File:Flag_of_Yemen.svg|45px]]|image=|region1={{flagcountry|Somaliland}}|region2={{flagcountry|Ethiopia}}|region3={{flagcountry|Yemen}} |region4={{Flagcountry|United Arab Emirates }}|langs=[[Somali language|Somali]]|rels=[[Islam]]|related-c= Other ,clans <!-- CONFIRMED RELATIONS!!! -->}}
'''Abokor Muuse''' ([[Af-Ingiriisi|Ingiriisi]]: Abokor Musa'','' [[Carabi]]: أبوبكر موسى ; ''',''' Magaca oo buuxa: Abokor Musa Da'ud Sheekh Ishaaq) waa Qabiil wayn oo ka mid ah beelweynta Eidagalle ee Isaaq. Beeshu waxay degaan rasmiya ku tahay [[Soomaaliland|Somaliland]], [[Itoobiya]] iyo [[Kenya]].
== Overview ==
The Abokor Musa is a major Somali clan that is part of the Eidagalle clan of the Isaaq clan family, traditionally also called ''Saleebaan''. Members of the Abokor Musa subclan are descendants of Sheikh Ishaaq bin Ahmed. The Abokor musa<ref>Diiriye, Anwar Maxamed (2006). Literature of Somali Onomastics & Proverbs with Comparison of Foreign Sayings.ISBN978-0-9726615-1-5.</ref> is one of the large somali clans and among the most prominent sub-clans of the Eidagale. They inhabit the Hargiesa and Salahley regions of Somaliland, in addition to the Somali Region of Ethiopia and Kenya, where they form part of the Isahakia community<ref name=":3">Hayward, R. J.; Lewis, I. M. (2005-08-17). Voice and Power. Routledge. <nowiki>ISBN 9781135751753</nowiki>.</ref><ref name=":4">Laitin, David D. (1977). Politics, Language, and Thought: The Somali Experience. 9780226467917.</ref>.The Abokor Musa traditionally consists of nomadic pastoralists, merchants, and skilled poets.<ref>Andrzejewski, B.W. and I.M. Lewis, 1964, Somali Poetry: An Introduction, Oxford University Press.</ref>Historical roots can also be traced to [[Eratareya|Eritrea]], reflecting old trade routes .
==Tariikhda ==
===Nasabka ===
Sheekh Isxaaq wuxuu ka mid ahaa culimadii ka soo haajiray Carabta kuna soo tallaabay badda si ay Islaamka ugu faafiyaan Geeska Afrika qarnigii 12aad ilaa 13aad. Sidaas darteed, Sheekh Isxaaq wuxuu guursaday labo dumar ah oo deegaanka ah gudaha Somaliland, wuxuuna ka dhalay siddeed wiil. Mid ka mid ah, Daoud, wuxuu noqday aabihii beesha Ciidagale.<ref>I.M. Lewis, A Modern History of the Somali, fourth edition (Oxford: James Currey, 2002), pp. 31 & 42</ref>
===Xiliyadii Dhexe===
Beesha Abokor Muuse waxaa si gaar ah loogu xusuustaa kaalintii ay ka qaateen halgankii uu hoggaaminayay Axmed Gurey (Axmed Ibraahim al-Ghazi) ([[Saldanadii Cadal|Saldanadii Adal]]) ee lagula dagaallamay boqortooyadii Xabashida. Sida lagu sheegay buugga taariikhiga ah ee ''Futuh al-Habash'', beelaha Habar Magaadle, oo ay ku jirto laantan, waxay bixiyeen ciidamo iyo hoggaamiyeyaal muhiim ah.<ref>"مخطوطات-24 > بهجة الزمان > الصفحة رقم 16". makhtota.ksu.edu.sa. Retrieved 2017-08</ref><blockquote>Beesha Abokor Muuse—waxay door weyn ka ciyaareen dagaalkii qarnigii 16aad uu hogaaminayay Axmed Gurey bin Xuseen (Axmed Ibraahim al-Ghazi) ee lagula dagaallamay boqortooyadii Xabashida. Dagaalkan taariikhiga ah oo lagu xusay buugga Futuh al-Habash, beelo badan oo Soomaaliyeed ayaa ka qeyb galay. Halyeeyada la xasuusto waxaa ka mid ahaa Basiralle iyo Dhimbil oo ahaa ugaasyo , taariikh ahaana loogu xuso iyo saraakiil ciidan oo caan ah. Qaybo kamid ah geedka qabiilka (clan tree) ayaa loo xusaa Boqorro, kuwaas oo ku jira dhamaan tarkhiidii dhaqan ee beesha, gaar ahaan ku dhadhaw qarnigii 15aad ilaa 16aad, oo ah Sultanate . Basiralle, oo lagu xasuusto geesinimo, wuxuu ku geeriyooday dhawac soogaadhay meel u dhow magaalada [[Herer|Herar]].<ref>Morin, Didier (2004). Dictionnaire historique afar: 1288-1982. KARTHALA Editions. <nowiki>ISBN 9782845864924</nowiki>.</ref> Sidoo kale waxay samayn wan ku lahayeen magalda tariikhiga ah ee [[Saylac|zelia]].</blockquote>
[[File:First_footsteps_in_East_Africa,_or,_An_exploration_of_Harar_(1904)_(14586268478).jpg|right|thumb|250x250px| [[Axmad III bin Abu Bakar|Axmad Bin Abii Bakar]], Amiirkii [[Harar]]]]
Qarnigii 19aad, laanta Abokor Muuse waxay door muuqda ku lahaayeen ganacsigii ka socday Hargeysa–Berbera–Harar. Ganacsatadoodu waxay ahaayeen kuwa ugu firfircoon ee karavaannada ka keeni jiray gudaha Soomaalida xoolaha, muxurka, malmalka iyo subagga, kuna dhoofin jiray Berbera iyo suuqyada Carabta. Waxaa si gaar ah loo xusuustaa xiriirka dhow ee ay la lahaayeen Amiir Axmed III bin Abu Bakr, oo ahaa amiirkii Harar intii u dhaxaysay 1856–1875. Amiirka ayaa si weyn u qadarin jiray ganacsatada Abokor Muuse.<ref>Burton, Richard (1856). First Footsteps in East Africa. London: Longman, Brown, Green and Longmans. pp. 116–118.</ref>
[[File:ShrineAwBarkhadle2007.png|thumb|240px|right|Aw Barkhadle – a historic place of oath and agreement, where the Abokor Muse clan played a leading role.]]
<blockquote>Beesha Abokor Muuse waxay door weyn ka ciyaareen ilaalinta dhaqanka, xeerka iyo dhexdhexaadinta. Goobta barakeysan ee [[Aw Barkhadle]], oo ku taalla inta u dhexeysa [[Hargeysa]] iyo [[Berbera]], waxay ahayd xarun dhaar iyo heshiis lagu xallin jiray khilaafaadka. Odayaasha Abokor Muuse ayaa si gaar ah loogu qadarin jiray hoggaaminta dhaarta iyo heshiisiinta,oo ah Ugaaysada dhaqanka<ref>The Journal of the Royal Geographical Society Volume 19 p.61-62". 1849</ref> </blockquote>
Abokor Muuse waxay caan ku ahaayeen hal-abuurka gabayga iyo xigmadda afka ah. Gabayga ayaa u ahaa hub lagula dagaallamo, laguna xafido taariikhda. Sida uu qoray Laurence Margaret, beesha Ciidagale (oo ay ka mid yihiin Abokor Muse) waxaa lagu yaqaanay in tiro badan oo rag ah ay gabyaa yihiin, taasoo ka dhigtay beel kaalin weyn ku leh suugaanta Soomaalida.<ref>Laurance, Margaret. ''A tree for poverty: Somali poetry and prose''. McMaster University Library Press. p. 27.</ref>Sido kale Abokor Muuse waxay ahaayeen qoys caan ku ahaa fardaha fuulka iyo dagaalka, waxaana si weyn looga yaqaanay kartida dagaal iyo xirfadda ay ku lahaayeen maareynta fardaha dagaalka.
[[File:Sketch_Map_of_Northern_Somali_Land.png|right|thumb|250x250px| Map showing trade routes leading to Berbera.]]
Qarnigii 19aad, Abokor Muuse waxay door muhiim ah ku lahaayeen ganacsigii karavaannada ee u dhexeeyay [[Berbera]] iyo gudaha dalka. Waxay qayb ka ahaayeen aasaaska magaalada [[Hargeysa]], taasoo markii hore ahayd xarun karavaan oo ay dhiseen ganacsatada Ciidagale.<ref>Carlos-Swayne, Harald (1900). ''Seventeen Trips Through Somaliland and a Visit to Abyssinia''. p. 96.</ref>
<blockquote>Taariikhda Abokor Muuse waa mid ku dhisan geesinimada dagaal, hal-abuurka suugaaneed, hoggaaminta dhaqameed iyo firfircoonida ganacsiga. Waxay qayb muhiim ah ka noqdeen halgankii diimeed ee Muslimiinta, nabadaynta bulshada Isaaq, iyo kobaca dhaqaalaha iyo dhaqanka gobolka—astaamo qeexaya kaalintooda qoto dheer ee taariikhda Soomaaliyeed.</blockquote>
Sidoo kale, waxay leeyihiin tariikh soo jireen ah oo ku salaysan dhaqashada xoolaha, sida Geela, Adhiga iyo lo'da, iyadoo geelu uu yahay xoolahooda ugu muhiimsan ee noloshooda ku tiirsan yihiin isla markaana ay Aad u dhaqdaan. Dhaqashada xoolaha waxay ka tarjumaysa hodantinimada, hiddaha, iyo xirfadda ay bulshadu ku dhisantahay oo soo jireen ah.
===Baranches and Subclans===
[[File:Eaglelogo.png||right|thumb|232px|Branches and Subclans]]
Beesha Abokor Muuse waa beel ballaaran oo caan ku ah geesinimada iyo hiddaha soo jireenka ah, waxayna leedahay faracyo iyo laamo badan oo si dhaw isugu xidhan.
Beeshan qiimaha leh waxay u kala baxdaa laamo waaweyn oo ay ka mid yihiin: ''[[Beesha Mohamed Dhimbil|Mohammed Dhimbil]]'', ''[[Ahmed Dhimbil]]'', ''[[Aden Abokor]]'' (oo ,u kala baxa ''Cawlyahan'' iyo ''Hassan Aden''), ''Muuse Dhimbil''
Faracyada ''[[Mohamoud Muuse]]'' iyo ''Abdalleh Muuse''. Laamaha Beesha '''''Abdalleh Muuse''''' ayaa iyaguna caan ku ah reero balaadhan ah sida ''Reer Aadan'', Reer ''Ali Abdi'', ''Reer Nuur'', ''Reer Benin'', ''Rer Gallab'', ''Reer Eiye'', iyo ''Mohamed Cabdille'', (kuwaas oo kala baxa ''Reer Cali'' iyo ''Reer Gubadleh''.). ; [[Shaxda beesha|Shaxda Beesha]]
===Saltanate of Abokor Musa===
[[File:Ughaz Hassan.jpg|thumb|right|200px | Ughaz Hassan of the Abokor Musa clan.]]
Beesha Abokor Muuse waxay caan ku tahay hoggaamin, halgan iyo ilaalinta dhaqanka. Intii taariikhdu xusuusato, beeshani waxay lahayd taliyaal dhaqameed oo ka kala socday laamaha iyo faracyada beesha, kuwaas oo door weyn ku lahaa xallinta khilaafaadka, ilaalinta nidaamka bulshada, iyo kordhinta midnimada beesha dhexdeeda.
Suldaanada, boqorrada iyo ugaasyada ka soo jeeda Abokor Muuse waxay ahaayeen hogaamiyayaal caan ah, kuwaas oo isku darsaday garaad, geesinimo, iyo karti ciidan. Markay timaaddo dirir ama dagaal, waxay ahaayeen abaanduulayaal dagaal oo hoggaamiya ciidamo si abaabulan u dagaallama. Halka marka nabaddu timaaddo, ay noqdaan odayaal dhaqameed oo hagaya bulshada dhinaca garsoorka, dhaqanka, iyo isku duubnida.
Doorkooda Ugaasnimadu waa astaan sharaf, caddaalad, iyo hoggaan bulsho. Taasi waxay sababtay in beesha Abokor Muuse lagu xasuusto dad hoggaamiya, nabad dhaliya, iyo dhaqanka ilaaliya, taasoo qayb weyn ka qaadatay dhismaha iyo ilaalinta nidaamka bulshada guud ahaan.
==Distribution==
[[File:Hargeisa Somaliland.jpg|thumb|right|300px|A general view of Hargeisa, where the community is widely settled.]]
Beesha Abokor Muuse waxay si ballaaran u daganyihiin magaalada Hargeysa, gaar ahaan koofurta iyo galbeedka caasimadda. Xaafadaha ay si rasmi ah u deggan yihiin waxaa ka mid ah ''Calaamadaha'' , oo ay kala Qaybiso Wadada Halbawlaha ee ''Airport Road ([[Wadada Madaarka Egal)]]'', iyo xaafadaha Masalaha ( Siirooga galbeedkiisa), ''Jameecada'', iyo qaybo ka mid ah Xaafadda ''October''. Meelahan ayaa ka mid ah deegaannada taariikhiga ah ee ay beesha si xooggan ugu xidhan tahay.
Marka laga sii gudbo gudaha magaalada, Abokor Muuse waxay degaan ''Qoolcaday'',''Toon'', magaalada ''Salahley'', iyo tuulooyinka u dhow ilaa ''Ina-Guxaa'', oo ah xuduudda u dhaxaysa Somaliland iyo Ethiopia. Deegaannadan ayaa loo arkaa in ay yihiin laf-dhabarta beesha ee dhulka Somaliland, maadaama ay yihiin goobaha ay ku badan yihiin beelaha reer guuraaga ah iyo xoolo-dhaqatada beesha.
Dhinaca kale, beesha Abokor Muuse waxay si ballaaran uga deggan yihiin Dalka Itoobiya , halkaas oo ay ku leeyihiin magaalooyin iyo tuulooyin badan. Magaalooyinka ugu waaweyn ee ay degaan waxaa ka mid ah ''Bisad'', ''Abokor'', ''Egal Addani'', iyo ''Iskoyska'', halka ay sidoo kale ku nool yihiin deegaannada u dhow Dooxada ''Galool-Fadhiidh.'' Meelahan ayaa xiriir dhow la leh magaalada Awarre, taas oo ah xarun muhiim ah oo ka tirsan gobolka.
Isku soo wada duuboo, beesha Abokor Muuse waxay degaan dhul aad u ballaaran oo ku kala yaalla labada dhinac ee xuduudda Somaliland iyo Itoobiya, iyagoo leh isku xirnaan dhaqan, deegaan, iyo taariikh wadaag ah oo soo jireen ah.
==Clan tree==
A summarised clan family tree of the major subclans of Abokor Musa, is presented below:
{{Tree list}}
*Daoud (Eidagalle)
**Muuse Daoud
***'''Abokor''' (Saleiban)
****Salieban Abokor
*****Mohammad Salieban
******Saleiban Mohamed
*******Yousuf Saleiban
********Osman Yusuf
********Said Yusuf
********Mohamed Yusuf
*******Arralleh Saleiban
********Ali Arralle
********Saleiban Arralle
*********Abokor Saleiban
**********Abdalleh Abokor
***********Saleiban Abdalle
************Osman Saleiban
*************Waisleh Osman
*************Mahamoud Wais
*************Arralleh Wais
*************Hussein wais
*************Saleiban Wais
**********Saleiban Abokor
***********Warfa Saleiban
***********Arreh Saleiban
***********Farah Saleiban
***********Mahamoud Saleiban
**********Hassan Abokor
***********Muuse Hassan
***********Laqshe Hassan
***********Basiralle Hassan
***********Dhimbil Hassan
************'''Mohammed Dhimbil'''
*************Musa Mohamed
**************Adawe Muuse (Rer Adawe)
**************Aden Muuse (Rer Aden)
*************Fatah Mohamed (Rer Fatah)
*************Mucawiye Mohamed
*************Gulled (Wardon) Mohamed
**************Hussein Guled
**************Egal Guled
**************Yusuf Guled
**************Roble Guled
**************Abdi Guled
**************Elmi Guled
**************Samter Guled
************'''Muuse Dhimbil'''
*************Abdalleh Muuse
**************Jibirl Abdalle
***************Siad Jibril
****************Muse Siad
****************Farah Siad
***************Kalil Jibirl
****************Ali kalil
*****************Said Ali
*****************Koshin Ali
*****************Boqorreh Ali
******************Abar Boqorre
*******************Deria Abar
********************Abdillahi Deria (Allanleh)
***************Saeed Jibril
****************Sahal Said
*****************Abdalle Sahal
*****************Musa Sahal
***************Aden Jibril (Rer Adan)
***************Abdi Jibril
****************Ali Abdi (Rer Ali Abdi)
*****************Abdalle Ali
******************Musa Abdalle
*****************Hussein Ali
*****************Mumin Ali
*****************Naleye Ali
****************Nour Abdi (Rer Nuur)
*****************Ismail Nour
*****************Hersi Nour
*****************Gabal Nour
*****************Mohamed Nour
****************Benin Abdi (Rer Benin)
*****************Naleye Benin
*****************Ahmed Benin
*****************Hersi Benin
*****************Warfa Benin
*****************Samter Benin
*****************Abdi Benin
*****************Fatah Benin
*****************Dirie Benin
*****************Farah Benin
*****************Osman Benin
****************Abdille Abdi
*****************Gallab Abdille (Rer Gallab)
******************Ismail Gallab
******************Asker Gallab
******************Dahir Gallab
******************Wais Gallab
******************Ali Gallab
******************Osman Gallab
******************Jama Gallab
******************Roble Gallab
******************Abdi Gallab
******************Yusuf Gallab
******************Farah Gallab
*****************Eiae Abdille (Rer Eiye)
*******************Gulled Eiye
*******************Sharmake Eiye
*****************Mohamed Abdille
******************Ahmed Mohamed
********************Samter Ahmed
********************Ziyad Ahmed
********************Mayle Ahmed
********************Elmi Ahmed
********************Warfa Ahmed
********************Geedi Ahmed
********************Amanle Ahmed
********************Food Ahmed
********************Dhible Ahmed
*********************Ismail Dhible
*********************Barre Dhible
*********************Wa'eys Dhible
*********************Samter Dhible
*********************Egal Dhible
********************Ali Ahmed (Rer Ali)
********************Gubadleh Ahmed (Rer Gubadleh)
*********************Derie Gubadleh (Rer Dirie)
*********************Boqorre Gubdleh (Rer Boqorreh)
*************Mahamoud Muuse
**************Shirdon Mohamoud
***************Hamud Shirdon
***************Suldan Shirdon
***************Geele Shirdon
***************Osman Shirdon
***************Egal Shirdon
***************Mohamed Shirdon
***************Yusuf Shirdon
**************Hildiid Mohamoud
***************Ali Hildiid
***************Geedi Hildiid (Rer Geedi)
***************Hersi Hildiid (Rer Hersi)
************'''Ahmed Dhimbil'''
*************Musa Ahmed
*************Waisleh Ahmed
*************Osman Ahmed
*************Liban Ahmed
**************Abdi Liban
***************Ismail Abdi (Rer Ismail)
***************Mohammed Abdi (Addeh)
***************Sarar Mohamed
***************Ahmed(Beder)Mohamed
**********'''Aden Abokor'''
***********( Aden Mohamed)
************Issa Aden
************Awal Aden (Rer Cawl)
************Hassan Aden
*************Ziyad Hassan
*************Odawa Hasaan
*************Ladon Hassan
*************Abdalle Hassan
**************Ali Abdalle
**************Abdi Abdalle (Abdi Waddago)
**************Ahmed Abdalle
***************Halas Ahmed
***************Egal Ahmed
***************Geedi Ahmed (Rer Gheedi)
{{tree list/end}}
==Notable figures==
* Sh Mohamed Ali Geedi – Scholar and Founder of Horn of Africa charity Organization, which operates and establishes multiple schools across Somaliland and Beder International University.
* Mohamed Mooge Liibaan – prominent Somali instrumentalist, vocalist, and poet.
* Gaabuush – Is a scholar, an Air Force engineer, and a respected military leader, with strong tie to SAF.
* Kol Ibrahim Koodbuur – Revered Somali SNM commander and freedom fighter, known for his unmatched courage and sacrifice in the struggle against dictatorship.
*Aden Mohamed Guhad (Aden Walli) – He was a Colonel and the Commander of Internal Security and Intelligence of the (SNM), noted for his strategic leadership.
* Ahmed Mooge Liibaan – prominent Somali musician and singer
* Sh. Abdiraham Aden Eigeh
* Suldan Aden S.Farah.S.Omar –Respected traditional holder.
* Muuse Ismail Qalilnle – popular Somali singer
*Ugahz Mohamed Abdille Ahmed, a clan elder (Ughaz) and respected traditional figure.
* Mohamed Hassan Finad – Politician and Activist
* Mohamoud Guure Husien (Gaal-Eri) – Was a key Somali political figure who led the SNM office in France and was responsible for Somalia’s foreign strategic policy during the Ogaden War.
* Ahmed Mohamed Diriye (Toorno) – Former Minister of Education and planning
* Gen.Mohamed Osman Aalin (Dayib)– Father of Somaliland Immigration border
* Hussein Mohamed Mohamoud – Former Minister of Health
* Suldan Osman Baane –traditional leader
*Said Dhimbil Nour – peot and politician
* Hussein Habane – Lieutenant Colonel of the Somaliland Coast Guard.
* Omar Aidid – is a billionaire and Founder of Hargeisa Theatre Mall, the largest Market Mall Center .(in somaliland)
* Hussein Ali Mahamado – is Activist And Founder of In Guuxa Foundation
* Abdishakur Ali– is a senior military leader in Somaliland.
* Abdikarem Hikmawi – Is Author, literally scholar and Activist
* Yasin Alasie
*Abdirahman Eid Dhimbil – is a professor and Politician
* Mohamed Badel – was a poet, politician, and university lecturer.
* Yusuf Saeed Elmi – Poet and politician
* Almis Omar Zakrie – Activist and Politician
*Nadir Yusuf – Politician and Member for Federal Parliament of Ethiopia
*Abwan Harir Osman Guray – Well-known Somali peot
*Rashed Khadar – is an author and poet who has authored many books, the most famous of which is Agab-Jire.
* Abdikarim Ahmed Mooge – Is Somali politician and the current mayor of Hargeisa city
* Shiekh Harreed (Xareed) – Scholar and Religious leader
* Guled Bihi Abdi – Politician and Member for Federal Parliament of Somalia
* Khalid Foodhaadhi – Multi-Award-Winnnig Journalist
==Tixraac==
{{Reflist}}
1p41gvngzt809mas9knnnoz2b8tcjzk
Cabdullaahi Qarshe
0
42807
296796
296412
2026-04-26T21:11:43Z
~2026-25504-90
45409
296796
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox musical artist
| name = Abdullahi Qarshe <br /> عبدالله قرشي
| image = File:Cabdilaahi qarshe.jpg
| caption =
| image_size =
| birth_name = Cabdilaahi Qarshe
| alias =
| birth_date = 1924
| birth_place = Moshi,Tanganyika<br/>(present-day [[Tanzania]])
| death_date = {{death year and age|1994|1924}}
| death_place = [[Boqortooyada Ingiriiska]]
| origin = [[Dhalashada Somaliland|Somalilander]]
| instrument = [[Cuud]], biyaano, gitaar, [[luud]]
| genre = [[Balwo]], Heello,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=YjoVCwAAQBAJ&pg=PA1102|title=Africa: An Encyclopedia of Culture and Society [3 volumes]: An Encyclopedia of Culture and Society|last1=Ph.D|first1=Toyin Falola|last2=Jean-Jacques|first2=Daniel|date=2015-12-14|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781598846669|language=en}}</ref> Qaraami
| occupation =
| years_active = 1940s–1970s
| label = Wadani
| website =
}}
'''Abdullahi Qarshe''' ([[Af Soomaali |Soomaali]]: Cabdilaahi Qarshe , [[Carabi]]: عبد الله قرشي ) (1924-1994) wuxuu ahaa muusikiiste Soomaaliyeed , abwaan iyo riwaayad loo yaqaanay "Father of Somali music”Sannadkii 1957-kii ayuu curiyay oo sameeyay heesta calanka Soomaaliyeed ee Qolobaa Calankeed.
==Taariikh nololeedka==
===Nolosha hore===
Qarshe wuxuu ku dhashay 1924-kii, wuxuuna ku dhashay qurba-joogta Soomaaliyeed ee magaalada Moshi , Tanzania. Waxa uu ka tirsanaa beesha Muuse Carreh ee beesha Habar Yoonis ee Garxajis Isaaq oo inta badan degta gobolka Togdheer ee Somaliland. Ka hor intii aanu u dhoofin Tanzaaniya, qoyskiisu waxa ay fadhigoodu ahaa magaalada Maydh ee gobolka Sanaag ee bariga Somaliland, halkaas oo ay ahaayeen ilaalayaashii qabriga Sheekh Isxaaq oo ahaa haldoorkii guud ee qoyska beesha Isaaq
Sannadkii 1931-kii, amarkii qoyskiisu, waxa uu ka tagay Tanzania oo uu u degay magaalada Cadan ee dalka Yemen si uu waxbarashadiisa u bilaabo, halkaas oo uu ku xifdiyay Qur'aanka oo dhan Waa magaalada Cadan halkaas oo uu Cabdullaahi sidoo kale kula kulmay shaleemo iyo raadiyow uu ku ciyaarayay aflaan reer galbeed ah iyo muusig Hindi iyo Carabi , taasoo ku dhiirri-galisay inuu iibsado luut si uu u gaaro himiladiisa cusub ee ah abuurista muusigga afka Soomaaliga . Waxaa guursaday Cadaaya Qarshe oo ay u dhaleen afar caruur ah, Ruqiyo Qarshe, Safiyo Qarshe, Canab Qarshe iyo Mahad Qarshe
===Xirfad===
Qarshe oo ay weheliyaan fannaaniin kale oo jiilkii kowaad ah sida Cali Feyruuz iyo Maxamed Naxari ayaa ka mid ahaa hormuudka fanka Soomaaliyeed ee casriga ah. Fanaanka hal-abuurka leh, Qarshe waxa uu inta badan ku shaqaysan jiray qalab kala duwan oo fankiisa ah, sida gitaarka, biyaano iyo cuud . Waxa kale oo uu caan ku ahaa maansooyinka iyo masraxiyadda uu ka samayn jiray Muqdisho iyo Hargeysa .
Nooca Balwo , si kastaba ha ahaatee waxaa aasaasay Cabdi Sinimo sida uu sheegay Qarshe. Wareysi uu la yeeshay Cabdullaahi Qarshe oo ay daabacday Bildhaan Vol. 2 bogga 80-aad waxa uu yidhi “Muusika casriga ahi waxa uu hawada ku jiray waagii Cabdi Sinimoo, oo dadweynuhu ku tirinayeen in uu ahaa garaad-yahankii habeeyey ee belwo ka soo abaabulay, sidaasna uu ammaan iyo maamuus uu mudnaa ugu qaatay.
===Hellooy===
Qarshe ayaa soo bandhigay qaab cusub iyo mid ka gaaban oo Heello ah isagoo isku dayay suugaan dhaqameed Soomaaliyeed iyo hees. 1940-kii waxa uu sameeyay heestiisii ugu horaysay ee Ka kaay (Kac). Qarshe waxa uu heesihiisa Heello in badan oo ka mid ah uga faa’iidaystay in uu ku muujiyo madax-bannaanida iyo dareenka gumaysi-diidka. Isaga oo ixtiraamaya Patrice Lumumba waxa uu tiriyey heesta Lumumba ma noole mana dhimane (Lumumba ma noola mana dhiman) 1960kii. 1957 kii waxa uu sameeyay heesta calanka Somaliyeed ee Qoloba Calankeeda waa cayn (Ummad kastaa waxay leedahay calan u gaar ah). 1955kii Qarshe waxa uu aasaasay kooxdii Walaalo Hargeysa oo riwaayado kala duwan ku soo bandhigay Somaliland, oo ay ka mid ahayd Soomaalidii Hore iyo Somaalidii dambe (Soomaali hore iyo hadda). Heestii Qarshe ee Aqoon la'aan waa iftiin la'aan 1961 waxay ahayd saxiixa Radio Muqdisho . Intaa waxaa dheer, Qarshe wuxuu xubin ka ahaa kooxdii fanka Soomaaliyeed ee hormuudka ka ahayd Waaberi wuxuuna saameyn ku yeelan lahaa ku dhawaad dhammaan Heelloy danbe .
===Wax aan macquul ahayn===
Sannadkii 1957-kii markii uu ka shaqaynayey Radio Hargeysa ayaa la waydiistay inuu u tiriyo laxankii BBC-da ee Soomaaliya oo uu u adeegsaday laxan uu markii hore ku tiriyey erayadii maanso gumaysi-diidka ah. Heesta saxeexa weli waa la isticmaalayaa.
==Xusuusin==
[https://books.google.com/books?id=YjoVCwAAQBAJ&pg=PA1102 <nowiki>Afrika: An Encyclopedia of Culture and Society [3 volumes]: Encyclopedia of Culture and Society</nowiki>]
[https://books.google.com/books?id=r5PlDQAAQBAJ&dq=Abdullahi+qarshe&pg=PA1116 Buugga Sannadka ee Stateman's 2014: Siyaasadda, Dhaqanka iyo Dhaqaalaha Adduunka]
[https://digitalcommons.macalester.edu/bildhaan/vol2/iss1/5 “Waraysigii Marxuum C/laahi Qarshe (1994) ee Guriga Obliqe Kartoon ee Jabuuti”]
[https://books.google.com/books?id=DPwOsOcNy5YC&dq=Abdullahi+qarshe&pg=PA14 Qaamuuska Taariikhda Soomaaliya ee Maxamed Xaaji Mukhtaar. Bogga 13-14]
[https://books.google.com/books?id=qf6LDAAAQBAJ&dq=Abdullahi+qarshe&pg=PA778 Buugga xaqiiqda ee CIA-da 2007, p.778]
[https://www.theguardian.com/global-development/2024/dec/24/50-years-the-bbc-somali-service-theme-tune-anti-colonial "In ka badan 50 sano BBC-da laanteeda afka Soomaaliga waxay baahinaysay fariin ka dhan ah gumeysiga - iyadoo aan la ogeyn"]
==Tixraac==
Johnson, John William (1996). [https://books.google.com/books?id=NEbASn8qayUC Heelloy: gabayada casriga ah iyo heesaha Soomaalida]
hm0s4g3rkkics7d3j9ia5mhyzrdz1yb
296797
296796
2026-04-26T21:14:53Z
~2026-25504-90
45409
296797
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox musical artist
| name = Abdullahi Qarshe <br /> عبدالله قرشي
| image = File:Cabdilaahi qarshe.jpg
| caption =
| image_size =
| birth_name = Cabdilaahi Qarshe
| alias =
| birth_date = 1924
| birth_place = Moshi,Tanganyika<br/>(present-day [[Tanzania]])
| death_date = {{death year and age|1994|1924}}
| death_place = [[Boqortooyada Ingiriiska]]
| origin = [[Somali]]
| instrument = [[Cuud]], biyaano, gitaar, [[luud]]
| genre = [[Balwo]], Heello,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=YjoVCwAAQBAJ&pg=PA1102|title=Africa: An Encyclopedia of Culture and Society [3 volumes]: An Encyclopedia of Culture and Society|last1=Ph.D|first1=Toyin Falola|last2=Jean-Jacques|first2=Daniel|date=2015-12-14|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781598846669|language=en}}</ref> Qaraami
| occupation =
| years_active = 1940s–1970s
| label = Wadani
| website =
}}
'''Abdullahi Qarshe''' ([[Af Soomaali |Soomaali]]: Cabdilaahi Qarshe , [[Carabi]]: عبد الله قرشي ) (1994-1924) wuxuu ahaa muusikiiste Soomaaliyeed , abwaan iyo qoraa loo yaqaanay "Father of Somali music”Sannadkii 1957-kii ayuu sameeyay heesta calanka Soomaaliyeed ee Qolobaa Calankeed.
==Taariikh nololeedka==
===Nolosha hore===
Qarshe wuxuu ku dhashay 1924-kii, wuxuuna ku dhashay qurba-joogta Soomaaliyeed ee magaalada Moshi , Tanzania. Waxa uu ka tirsanaa beesha Muuse Carreh ee beesha Habar Yoonis ee Garxajis Isaaq oo inta badan degta gobolka Togdheer ee Somaliland. Ka hor intii aanu u dhoofin Tanzaaniya, qoyskiisu waxa ay fadhigoodu ahaa magaalada Maydh ee gobolka Sanaag ee bariga Somaliland, halkaas oo ay ahaayeen ilaalayaashii qabriga Sheekh Isxaaq oo ahaa haldoorkii guud ee qoyska beesha Isaaq
Sannadkii 1931-kii, amarkii qoyskiisu, waxa uu ka tagay Tanzania oo uu u degay magaalada Cadan ee dalka Yemen si uu waxbarashadiisa u bilaabo, halkaas oo uu ku xifdiyay Qur'aanka oo dhan Waa magaalada Cadan halkaas oo uu Cabdullaahi sidoo kale kula kulmay shaleemo iyo raadiyow uu ku ciyaarayay aflaan reer galbeed ah iyo muusig Hindi iyo Carabi , taasoo ku dhiirri-galisay inuu iibsado luut si uu u gaaro himiladiisa cusub ee ah abuurista muusigga afka Soomaaliga . Waxaa guursaday Cadaaya Qarshe oo ay u dhaleen afar caruur ah, Ruqiyo Qarshe, Safiyo Qarshe, Canab Qarshe iyo Mahad Qarshe
===Xirfad===
Qarshe oo ay weheliyaan fannaaniin kale oo jiilkii kowaad ah sida Cali Feyruuz iyo Maxamed Naxari ayaa ka mid ahaa hormuudka fanka Soomaaliyeed ee casriga ah. Fanaanka hal-abuurka leh, Qarshe waxa uu inta badan ku shaqaysan jiray qalab kala duwan oo fankiisa ah, sida gitaarka, biyaano iyo cuud . Waxa kale oo uu caan ku ahaa maansooyinka iyo masraxiyadda uu ka samayn jiray Muqdisho iyo Hargeysa .
Nooca Balwo , si kastaba ha ahaatee waxaa aasaasay Cabdi Sinimo sida uu sheegay Qarshe. Wareysi uu la yeeshay Cabdullaahi Qarshe oo ay daabacday Bildhaan Vol. 2 bogga 80-aad waxa uu yidhi “Muusika casriga ahi waxa uu hawada ku jiray waagii Cabdi Sinimoo, oo dadweynuhu ku tirinayeen in uu ahaa garaad-yahankii habeeyey ee belwo ka soo abaabulay, sidaasna uu ammaan iyo maamuus uu mudnaa ugu qaatay.
===Hellooy===
Qarshe ayaa soo bandhigay qaab cusub iyo mid ka gaaban oo Heello ah isagoo isku dayay suugaan dhaqameed Soomaaliyeed iyo hees. 1940-kii waxa uu sameeyay heestiisii ugu horaysay ee Ka kaay (Kac). Qarshe waxa uu heesihiisa Heello in badan oo ka mid ah uga faa’iidaystay in uu ku muujiyo madax-bannaanida iyo dareenka gumaysi-diidka. Isaga oo ixtiraamaya Patrice Lumumba waxa uu tiriyey heesta Lumumba ma noole mana dhimane (Lumumba ma noola mana dhiman) 1960kii. 1957 kii waxa uu sameeyay heesta calanka Somaliyeed ee Qoloba Calankeeda waa cayn (Ummad kastaa waxay leedahay calan u gaar ah). 1955kii Qarshe waxa uu aasaasay kooxdii Walaalo Hargeysa oo riwaayado kala duwan ku soo bandhigay Somaliland, oo ay ka mid ahayd Soomaalidii Hore iyo Somaalidii dambe (Soomaali hore iyo hadda). Heestii Qarshe ee Aqoon la'aan waa iftiin la'aan 1961 waxay ahayd saxiixa Radio Muqdisho . Intaa waxaa dheer, Qarshe wuxuu xubin ka ahaa kooxdii fanka Soomaaliyeed ee hormuudka ka ahayd Waaberi wuxuuna saameyn ku yeelan lahaa ku dhawaad dhammaan Heelloy danbe .
===Wax aan macquul ahayn===
Sannadkii 1957-kii markii uu ka shaqaynayey Radio Hargeysa ayaa la waydiistay inuu u tiriyo laxankii BBC-da ee Soomaaliya oo uu u adeegsaday laxan uu markii hore ku tiriyey erayadii maanso gumaysi-diidka ah. Heesta saxeexa weli waa la isticmaalayaa.
==Xusuusin==
[https://books.google.com/books?id=YjoVCwAAQBAJ&pg=PA1102 <nowiki>Afrika: An Encyclopedia of Culture and Society [3 volumes]: Encyclopedia of Culture and Society</nowiki>]
[https://books.google.com/books?id=r5PlDQAAQBAJ&dq=Abdullahi+qarshe&pg=PA1116 Buugga Sannadka ee Stateman's 2014: Siyaasadda, Dhaqanka iyo Dhaqaalaha Adduunka]
[https://digitalcommons.macalester.edu/bildhaan/vol2/iss1/5 “Waraysigii Marxuum C/laahi Qarshe (1994) ee Guriga Obliqe Kartoon ee Jabuuti”]
[https://books.google.com/books?id=DPwOsOcNy5YC&dq=Abdullahi+qarshe&pg=PA14 Qaamuuska Taariikhda Soomaaliya ee Maxamed Xaaji Mukhtaar. Bogga 13-14]
[https://books.google.com/books?id=qf6LDAAAQBAJ&dq=Abdullahi+qarshe&pg=PA778 Buugga xaqiiqda ee CIA-da 2007, p.778]
[https://www.theguardian.com/global-development/2024/dec/24/50-years-the-bbc-somali-service-theme-tune-anti-colonial "In ka badan 50 sano BBC-da laanteeda afka Soomaaliga waxay baahinaysay fariin ka dhan ah gumeysiga - iyadoo aan la ogeyn"]
==Tixraac==
Johnson, John William (1996). [https://books.google.com/books?id=NEbASn8qayUC Heelloy: gabayada casriga ah iyo heesaha Soomaalida]
6bac6kfx91tjkbw3opvhumirid2gr32