Wikipedia
sowiki
https://so.wikipedia.org/wiki/Bogga_Hore
MediaWiki 1.46.0-wmf.26
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
Portal
Portal talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Geledi
0
14179
296862
293929
2026-05-01T08:33:49Z
~2026-25415-12
45398
296862
wikitext
text/x-wiki
Geledi waa beel aad u fac weyn oo hadda ka mid ah isbahaysiga laysu yiraahdo Digil iyo Mirifle.
{{Infobox Former Country
|native_name = ''Geledi Sultanate'' <br /> سلطنة غلدي
|conventional_long_name = Saldanadda Geledi
|common_name = Boqortooyad Gobroon
|continent = Africa
|region = [[Geeska Afrika]]
|country =
|year_start = Qarnigii 17aad
|year_end = Qarnigii 19aad
|p1 = Saldanada Ajuuraan
|flag_p1 =
|s1 =
|flag_s1 =
|image_coat =
|image_map =
|image_map_caption =
|national_motto =
|national_anthem =
|capital = [[Afgooye]]
|common_languages = [[Soomaaliya|Soomaali]]{{·}}[[af-carabi|Carabi]]
|government_type = [[Boqortooyo]]
|leader1 = [[Ibraahim Adeer]]
|year_leader1 = Qarnigii 17aad –bartamihii Qarnigii 18
|leader2 = [[Cusmaan Axmed]]
|year_leader2 = 1878 – Qarnigii 19aad
|title_leader = [[Suldaan]] <br /> [[Boqor]] <br /> [[Imaam]] <br /> [[Shaykh]]
|legislature =
|stat_year1 =
|stat_pop1 =
|stat_area4 =
|population_density3 =
|religion = [[File:Allah-green.svg|18px]] [[Islaam]]
|currency =
}}
Geledi sida ku xusan taariikhda sugan ee qadiimiga ah waxay ahayd boqortooyo awood leh oo jirtay qarniyo badan ka talin jirtay qaybo badan oo ka mid ah koonfurta iyo bartamaha soomaaliya.
Geledi waa boqotooyo Soomaaliyeed oo Talin jirtay geeska afrika Dabayaqadii Qarnigii !7aad ilaa iyo bilowgii Qarnigii 19aad. Waxaana xukunka heystay goobroon. Saldanada Geledi waxaa aasaasay Suldaan Ibraahim Adeer kadib markuu ka guuleystay dowladii ajuuraan, waxuuna dhisay qasrigii goobroon. Saldanadu waxey gaartay heerki ugu sareysay xilliyadii Suldaan Yuusuf Maxmuud markuu kaguuleystay jameecadii baardheere, iyo xiligii Suldaan Axmed Yuusuf.
==Taariikhda ==
[[File:Saldanada Geledi - Geledi Sultanate.png|thumb|left|]]
Bartamihii qarnigii 19aad Saldanadda Geledi waxey gaartay heerki ugu sareysay kadib markey hantiyeen ganacsigii iyo siyaasaddii [[dhul]]ka [[Banaadir]] iyo inta u dhexeysay [[Wabi|labada wabi juba iyo shabeele]] waxaana u suura gashay in ay canshuur ka qaadaan Safarada, iyagoo ka faa’ideysanaya jidadka geediga safarrada ay maraan kuwaas oo xiriirinayey magaalooyinka xeebaha ku yaal iyo miyiga fog oo dhamaantood ku kulmi jiray magaalada Afgooye.
==Asalka Geledi==
Geledi asal ahaan waxay ku abtirsadaan Yusuf darood diinle cumar Yusuf daarood , wuxuu ahaa wadaad faafiya diinta waxaana gayiga soomaalida looga yaqaanay xertii cumar Yusuf wuxuuna markii ugu horreysay ku soo degay magaalada Harar dalka itoobiya kadibna wuxuu u soo guuray soomaaliya isagoo diinta faafinaya dabadeedna degay gobolkan shabeellaha hoose halkaas oo ku tarmay.
Waxa uu dhalay odayga diinle cumar Yusuf
laba wiil oo la kala yiraahdo:
'''1. Qarsin'''
'''2. Daab'''
a8ltlmi7z3djgt75ikrjqwvccn1kfz7
296863
296862
2026-05-01T08:39:56Z
~2026-25415-12
45398
296863
wikitext
text/x-wiki
Geledi waa beel aad u fac weyn asal ahaana kasoo jeeda beelaha Yusuf daarood
hadda ka mid ah isbahaysiga deegaan wadaagta ah ee la,isku yiraahdo digil
{{Infobox Former Country
|native_name = ''Geledi Sultanate'' <br /> سلطنة غلدي
|conventional_long_name = Saldanadda Geledi
|common_name = Boqortooyad Gobroon
|continent = Africa
|region = [[Geeska Afrika]]
|country =
|year_start = Qarnigii 17aad
|year_end = Qarnigii 19aad
|p1 = Saldanada Ajuuraan
|flag_p1 =
|s1 =
|flag_s1 =
|image_coat =
|image_map =
|image_map_caption =
|national_motto =
|national_anthem =
|capital = [[Afgooye]]
|common_languages = [[Soomaaliya|Soomaali]]{{·}}[[af-carabi|Carabi]]
|government_type = [[Boqortooyo]]
|leader1 = [[Ibraahim Adeer]]
|year_leader1 = Qarnigii 17aad –bartamihii Qarnigii 18
|leader2 = [[Cusmaan Axmed]]
|year_leader2 = 1878 – Qarnigii 19aad
|title_leader = [[Suldaan]] <br /> [[Boqor]] <br /> [[Imaam]] <br /> [[Shaykh]]
|legislature =
|stat_year1 =
|stat_pop1 =
|stat_area4 =
|population_density3 =
|religion = [[File:Allah-green.svg|18px]] [[Islaam]]
|currency =
}}
Geledi sida ku xusan taariikhda sugan ee qadiimiga ah waxay ahayd boqortooyo awood leh oo jirtay qarniyo badan ka talin jirtay qaybo badan oo ka mid ah koonfurta iyo bartamaha soomaaliya.
Geledi waa boqotooyo Soomaaliyeed oo Talin jirtay geeska afrika Dabayaqadii Qarnigii !7aad ilaa iyo bilowgii Qarnigii 19aad. Waxaana xukunka heystay goobroon. Saldanada Geledi waxaa aasaasay Suldaan Ibraahim Adeer kadib markuu ka guuleystay dowladii ajuuraan, waxuuna dhisay qasrigii goobroon. Saldanadu waxey gaartay heerki ugu sareysay xilliyadii Suldaan Yuusuf Maxmuud markuu kaguuleystay jameecadii baardheere, iyo xiligii Suldaan Axmed Yuusuf.
==Taariikhda ==
[[File:Saldanada Geledi - Geledi Sultanate.png|thumb|left|]]
Bartamihii qarnigii 19aad Saldanadda Geledi waxey gaartay heerki ugu sareysay kadib markey hantiyeen ganacsigii iyo siyaasaddii [[dhul]]ka [[Banaadir]] iyo inta u dhexeysay [[Wabi|labada wabi juba iyo shabeele]] waxaana u suura gashay in ay canshuur ka qaadaan Safarada, iyagoo ka faa’ideysanaya jidadka geediga safarrada ay maraan kuwaas oo xiriirinayey magaalooyinka xeebaha ku yaal iyo miyiga fog oo dhamaantood ku kulmi jiray magaalada Afgooye.
==Asalka Geledi==
Geledi asal ahaan waxay ku abtirsadaan Yusuf darood diinle cumar Yusuf daarood , wuxuu ahaa wadaad faafiya diinta waxaana gayiga soomaalida looga yaqaanay xertii cumar Yusuf wuxuuna markii ugu horreysay ku soo degay magaalada Harar dalka itoobiya kadibna wuxuu u soo guuray soomaaliya isagoo diinta faafinaya dabadeedna degay gobolkan shabeellaha hoose halkaas oo ku tarmay.
Waxa uu dhalay odayga diinle cumar Yusuf
laba wiil oo la kala yiraahdo:
'''1. Qarsin'''
'''2. Daab'''
55vyebkpsbqyyprha1p3kyqh2kq6qc4
Uduruxmiin muuse
0
28444
296853
283538
2026-04-30T18:38:51Z
Dabayl
12159
/* DHULKA AY DAGAAN UDURUXMIIN MUUSE */
296853
wikitext
text/x-wiki
[[File:Uduruxmiin Muuse habarjeclo.jpg|thumb|{{en|1=uduruxmiin ceerigaabo jooga diyaaradna wuu samayn }}]]
Uduruxmiin muuse... waa mid kamida qabiilka habarjeclo gaar ahaan Muuse Abokor,<ref>https://reliefweb.int/map/somalia/somalia-reference-map-sanaag-region-24-oct-2012</ref>
Uduruxmiin Waa reerkii ugu horeeyay dhanka xadaarada aqoonta iyo ilbaxnimada marka laga yimaado reer nuux ismaaciil kuwaaso iyagu ka ilbaxnimo horeeyay udurxmiin.
Guud ahaan beelaha Reer Sheekh Isaxaaq Gaar ahaana beelweynta habarjeclo iyo dhamanba somalida woqooyiga., sanadkii[[1888-kii]] markii gumaystuhu yimi gobolada [[waqooyi]] wuxu heshiis la galay dadkii deganaa sida qabiilada kala [[habarjeclo]] [[garxejis]] [[habarwal]] iyo [[warsengeli]] midkasta oo kamida reerahan waxa laga soo xulay 7 todoba xubnood ama oday oo heshiiska u saxeyay, hadaba 7da todobada xubnood ama oday ee matalayay heshiiska dhinaca [[habarjeclo]] dhamantood waxay ahaayen beesha uduruxmiin Muuse, taasoo kutusaysa siday ugu horeyeen dhanka ilbaxnimada Soo jireenka ah, Aqoonta iyo Indheer-garadnimada Xeesha Dheer Ee wagaas oo dadkuba anay waxba dhaamin daanyeerka, waxayna kala ahayeen:-
1. Abubakar Maxamed.
2. Marshall Warsame Cumar Cismaan "Xaaji Kamaraan" Markii dambena noqday Geesi darajadda Ciidamada Military-ga Ee Ingiriiska Ka Gaadhay Heerka ugu Sareeya Ee Marshall.
3. Cali Axmed.
4. Xasan Axmed.
5. CHEIF Maxamed liibaan.
6. Yuusuf Cismaan.
7. Axmed Abokor Saleebaan.
<ref>https://www.theyworkforyou.com/debates/?id=1955-11-17a.902.2</ref>
[[1954]] Ttii marki gumaystuhu siyay gobolada waqyi ama somaliland ee ay la midoben somalia. xukumadi ugu horesay ee somalia yelatay wasirki ugu horeyay ee waxbarashada waxa uu ahaa [[axmed kayse]]
sido kale barlamanki ugu horeyay ee somalia waxay beesha besha habarjeclo ku lahed 3 sadex sadexdubawaxay ahah yen beesha uduruxmiin waxayna kala ahaayeen '''mohamed cali faarax''' oo kasoo baxay ceerigaabo '''axmed kayse''' oo kaso baxay burco iyo [[Michael mariano]] isna kasoo baxay ceerigaabo <ref>https://www.reddit.com/r/Somalia/comments/94rf8j/michael_mariano_a_somali_patriot/</ref>
1940s,ilaa 1950s, ki dadki ugu caansana wagas waxa kamid ahaa michael mariano iyo dube cali yare ahaa aha uduruxmin
wexey ka mid ahaayen dadki u dagalami jiray xoriyada wexey ahaayeen lawyeriin britain wax kaso barteen
wexey kujireen xisbigi NATIONAL UNITED FRONT,(NUF) michael mariano isago gobonimo doonka u shaqeenayay soona noqday amsador ki zambia
dhinaca kale raaaqiya waxay ka mid ahed haweenki faro kutiriska ahaa ee somaray somalia iyado dumarka markas loo arken dad wax mamuli kara,<ref>http://www.somalilandlaw.com/body_xeerka_xisbiyadda.htm</ref>
Qabiilada ay tolka yihiin
* [[biciide]]
* [[reeryoonis]]
* [[cali barre]]
* [[uduruxmiin muuse]]
* [[idarays muuse]]
*[[Bahmajeelo]]
* [[maxamed barre]]
*[[buraale yoonis]]
==DHULKA AY DAGAAN UDURUXMIIN MUUSE==
BEESHANI waxay degtaa magaalada [[ceerigaabo]] ee caaasimada gobolka sanaag sidoo kale beeshu waxay degtaa dhulka ama degaanada koonfur ka xiga [[ceerigaabo]] sidoo kale degaanka galbeed ee [[ceerigaabo]],<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Erigavo</ref>
magaaloyinka kale ee ay beeshu degta waxa kamida magalada [[xiis]] ama [[heis]] oo dhanka waqooyi kaga beegan magalada [[ceerigaabo]] una jirta 65km wana deked qadiimi ah. https://en.wikipedia.org/wiki/Erigavo
degmada [[dayaha]] oo galbeed kaga beegan magalada [[ceerigaabo]] una jirta 20km ayay sido kale beeshu dagtaa [[dayaha]] waxana yaalla dugsiga ugu weyn [[ceerigaabo]] ee boarding ah oo ku yaala duledka [[cerigaabo]] waxayna hada tahay degmo buuxda ayna ka shaqeyan adega bulshadu
Sidoo kale magaaloyinka Dhalan , Dhabqadood , Buq , Maax , Wadaagsin , Ceel ileeg, raqas , goob, [[xaysimo]] [[wadaagsin]] [['''Bosaso''']] '<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Heis_(town)</ref>
beeshu waxay degan tahay wadanka [[israel]] oo ay degan yihiin qabiilo badan oo kamida beesha cali udurxmiin oo uu kasoo jeedo michael mariano sida si lamida wadanka [[kenya]] oo ay ahayeen dadki soomaalida ahaa ee ugu horeeyey ee aada kenya iyo [[tanzania]] ba.
Sidoo kale beeshu waxa ay degtaa dalweynaha ingiriiska Ee UK gaar ahaana magaalada Cardiff Ee dalka wales oo ay marmar badana xilal kala duwan ka soo qabteen sida maayaro, xildhibaano iyo wasiiro intaba.
== JILIBADA AY UKALA BAXAN UDURUXMIN ==
* MUUSE
** UDURUXMIIN
*** CALI UDURUXMIIN
*** CABDALE UDURUXMIIN
*** CUMAR UDURXUXMIN
***ROOBLE CUMAR
***MAXAMED CUMAR
***XASAN MAXAMED
***CALI xasan
***MAXAMED xasan
***CUMAR CALI
***SICIID CALI
***CUMAR MAXAMED
***yusuf cumar
***Ismaacil cumar
***Maxamuud cumar
****reer isxaaq
****Maxamuud isxaaq
*****xasan axmed
*****cumar axmed
*****reer adarxman
*****reer caafi
FB_IMG_15767851594192130
<references />
mjxj87uggcj2ptlw8hcl56r4okt83k1
296855
296853
2026-04-30T18:40:20Z
Dabayl
12159
/* DHULKA AY DAGAAN UDURUXMIIN MUUSE */
296855
wikitext
text/x-wiki
[[File:Uduruxmiin Muuse habarjeclo.jpg|thumb|{{en|1=uduruxmiin ceerigaabo jooga diyaaradna wuu samayn }}]]
Uduruxmiin muuse... waa mid kamida qabiilka habarjeclo gaar ahaan Muuse Abokor,<ref>https://reliefweb.int/map/somalia/somalia-reference-map-sanaag-region-24-oct-2012</ref>
Uduruxmiin Waa reerkii ugu horeeyay dhanka xadaarada aqoonta iyo ilbaxnimada marka laga yimaado reer nuux ismaaciil kuwaaso iyagu ka ilbaxnimo horeeyay udurxmiin.
Guud ahaan beelaha Reer Sheekh Isaxaaq Gaar ahaana beelweynta habarjeclo iyo dhamanba somalida woqooyiga., sanadkii[[1888-kii]] markii gumaystuhu yimi gobolada [[waqooyi]] wuxu heshiis la galay dadkii deganaa sida qabiilada kala [[habarjeclo]] [[garxejis]] [[habarwal]] iyo [[warsengeli]] midkasta oo kamida reerahan waxa laga soo xulay 7 todoba xubnood ama oday oo heshiiska u saxeyay, hadaba 7da todobada xubnood ama oday ee matalayay heshiiska dhinaca [[habarjeclo]] dhamantood waxay ahaayen beesha uduruxmiin Muuse, taasoo kutusaysa siday ugu horeyeen dhanka ilbaxnimada Soo jireenka ah, Aqoonta iyo Indheer-garadnimada Xeesha Dheer Ee wagaas oo dadkuba anay waxba dhaamin daanyeerka, waxayna kala ahayeen:-
1. Abubakar Maxamed.
2. Marshall Warsame Cumar Cismaan "Xaaji Kamaraan" Markii dambena noqday Geesi darajadda Ciidamada Military-ga Ee Ingiriiska Ka Gaadhay Heerka ugu Sareeya Ee Marshall.
3. Cali Axmed.
4. Xasan Axmed.
5. CHEIF Maxamed liibaan.
6. Yuusuf Cismaan.
7. Axmed Abokor Saleebaan.
<ref>https://www.theyworkforyou.com/debates/?id=1955-11-17a.902.2</ref>
[[1954]] Ttii marki gumaystuhu siyay gobolada waqyi ama somaliland ee ay la midoben somalia. xukumadi ugu horesay ee somalia yelatay wasirki ugu horeyay ee waxbarashada waxa uu ahaa [[axmed kayse]]
sido kale barlamanki ugu horeyay ee somalia waxay beesha besha habarjeclo ku lahed 3 sadex sadexdubawaxay ahah yen beesha uduruxmiin waxayna kala ahaayeen '''mohamed cali faarax''' oo kasoo baxay ceerigaabo '''axmed kayse''' oo kaso baxay burco iyo [[Michael mariano]] isna kasoo baxay ceerigaabo <ref>https://www.reddit.com/r/Somalia/comments/94rf8j/michael_mariano_a_somali_patriot/</ref>
1940s,ilaa 1950s, ki dadki ugu caansana wagas waxa kamid ahaa michael mariano iyo dube cali yare ahaa aha uduruxmin
wexey ka mid ahaayen dadki u dagalami jiray xoriyada wexey ahaayeen lawyeriin britain wax kaso barteen
wexey kujireen xisbigi NATIONAL UNITED FRONT,(NUF) michael mariano isago gobonimo doonka u shaqeenayay soona noqday amsador ki zambia
dhinaca kale raaaqiya waxay ka mid ahed haweenki faro kutiriska ahaa ee somaray somalia iyado dumarka markas loo arken dad wax mamuli kara,<ref>http://www.somalilandlaw.com/body_xeerka_xisbiyadda.htm</ref>
Qabiilada ay tolka yihiin
* [[biciide]]
* [[reeryoonis]]
* [[cali barre]]
* [[uduruxmiin muuse]]
* [[idarays muuse]]
*[[Bahmajeelo]]
* [[maxamed barre]]
*[[buraale yoonis]]
==DHULKA AY DAGAAN UDURUXMIIN MUUSE==
BEESHANI waxay degtaa magaalada [[ceerigaabo]] ee caaasimada gobolka sanaag sidoo kale beeshu waxay degtaa dhulka ama degaanada koonfur ka xiga [[ceerigaabo]] sidoo kale degaanka galbeed ee [[ceerigaabo]],<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Erigavo</ref>
magaaloyinka kale ee ay beeshu degta waxa kamida magalada [[xiis]] ama [[heis]] oo dhanka waqooyi kaga beegan magalada [[ceerigaabo]] una jirta 65km wana deked qadiimi ah. https://en.wikipedia.org/wiki/Erigavo
degmada [[dayaha]] oo galbeed kaga beegan magalada [[ceerigaabo]] una jirta 20km ayay sido kale beeshu dagtaa [[dayaha]] waxana yaalla dugsiga ugu weyn [[ceerigaabo]] ee boarding ah oo ku yaala duledka [[cerigaabo]] waxayna hada tahay degmo buuxda ayna ka shaqeyan adega bulshadu
Sidoo kale magaaloyinka Dhalan , Dhabqadood , Buq , Maax , Wadaagsin , Ceel ileeg, raqas , goob, [[degmada xaysimo]] [[wadaagsin]] [['''Bosaso''']] '<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Heis_(town)</ref>
beeshu waxay degan tahay wadanka [[israel]] oo ay degan yihiin qabiilo badan oo kamida beesha cali udurxmiin oo uu kasoo jeedo michael mariano sida si lamida wadanka [[kenya]] oo ay ahayeen dadki soomaalida ahaa ee ugu horeeyey ee aada kenya iyo [[tanzania]] ba.
Sidoo kale beeshu waxa ay degtaa dalweynaha ingiriiska Ee UK gaar ahaana magaalada Cardiff Ee dalka wales oo ay marmar badana xilal kala duwan ka soo qabteen sida maayaro, xildhibaano iyo wasiiro intaba.
== JILIBADA AY UKALA BAXAN UDURUXMIN ==
* MUUSE
** UDURUXMIIN
*** CALI UDURUXMIIN
*** CABDALE UDURUXMIIN
*** CUMAR UDURXUXMIN
***ROOBLE CUMAR
***MAXAMED CUMAR
***XASAN MAXAMED
***CALI xasan
***MAXAMED xasan
***CUMAR CALI
***SICIID CALI
***CUMAR MAXAMED
***yusuf cumar
***Ismaacil cumar
***Maxamuud cumar
****reer isxaaq
****Maxamuud isxaaq
*****xasan axmed
*****cumar axmed
*****reer adarxman
*****reer caafi
FB_IMG_15767851594192130
<references />
rx690g4pshrshx0ouaxthfkiq103pc3
Begedi
0
30278
296861
295778
2026-05-01T08:25:04Z
~2026-25415-12
45398
296861
wikitext
text/x-wiki
BEGEDI:
*TAARIIKDA EE BEEL WEYNTA BAGEDI
*Beesha bagedi waa beel kamid ah beelaha asalka ee ku abtirsada odeyga aw digil oo ah adeyga kasoo faracmeen qabaa ilada leysku yiraahdo hada Digil & Mirifle
*Odeyga aw Digil wuxuu dhalay kuna abtirsada todobo odey oo kala ah
*QURAAWANE
*ABAASAAD
*QURIILE
*REER CUMAR YUSUF
*Sidaasi darteed odey Maadd DIGIL waxa uu dhalay 2 isku hooyo ah
*0 , CALEEMOW MAAD DIGIL
*MAXAMED MAAD DIGIL MAXAMED MAAD DIGIL WUXUU DHALAY 4 CARUUR
*'''1 , QURAAWANE(MAXAMED REWIING)'''
*'''2 , ABAASAAD'''
*'''3 , quriile'''
*'''4 , Rer cumar'''
== Isirika Beelaha Begedi ==
Isirka beesha bagedi waxey galaan cadow Mirifle oo wada dageen deegaanada shableeda hoose.
Bagedigu waa beel ay boqortooyo wadaag ahayen beelaha geledi oo muddo aad udheer xukumeysa barta iyo koonfurta [[soomaaliya]] kadib market jabiyeen boqortooyadii ajuuraan iyo hiraab ee katalin jirtay waayo hore koonfurta soomaaliya
Bagedi waa beel kucaan ah ladirika shisheeyaha iyo gumeysi diidka , inkastoo Aan labuunbuuninin sida beelaha kale ee soomaaliyeed .
Bagedi iyo geledi oo ah ilmo adeero (digil) waxey Daris iyo boqortoyo wadaag ahaayeen muddo aad utiro badan.
Sidoo kale waa dad ku caan ah wax soosaarka dalka aanan waligood gacan hoorsan laguna yaqaan dad shaqeysta oo karti leh
Bagediga waxa uu ku abtirsada cadow Mirifle
== Dadka Iyo Deegaanada Beelaha Begedi ==
Dadka begedi oo sida aan horey u soo tilmaamayba ku abuurmay dan iyosida awoowyaasheynah sheegeen deegaan wadaag ayaa waxay ka kooban yihiin 12 beelood oo ku aroora afar isir. Walow aan si dhab ah loo ogayn sidii loo soo kala horeeyay ayaa hadana waxaa jira astaamo aad u muuqda oo aan la dafiri karin oo ka muuqda degmada Awdheegle sida magacyada qadiimiga ah,Qabuuraha iyo caado dhaqameedyada,waxayna si guud iyo si gaar ahba ay u cabirayaan in degmadan Awdheegle la deganaa ka hor soo galidii diinta islaamka geyiga Soomaaliyeed. Magacan begedi oo u muuqda magac micno ahaan loo ekaysiiyay carabi ayaa hadan waxa uu magacan yahay magac Soomaali ah loona yaqiinay deegaanka beesha begedi,waxa uuna tilmaan u ahaa barwaaqada ALAH ku maneystay beesha cid kasta oo aragtaa in ayan aragti kaga BOGAN karin nicmada taal dhalka reer BOGODI oo la micno ah INDHO DARAANDAR ama ASHQARAAR .
[[Hal Abuur|halka]] degmada Awdheegle gobolka Shabeelaha hoose ay tahay deegaan iyo degmo reer begedi ay ku dhan yihiin,iyadoo sidoo kalena ay degaan degmooyinka Buurhakaba,Afgooye,Qoryooleey,Marko iyo Baraawe, Sablaale, kunturwaarey,Janaale, Baardheere,Jowhar waxaa intaa dheer caasimada magaalada muqdisho gobolka banaadir iyo caasimada kumeelgaarka ahee KoonfurGalbeed magaalada Baydhabo. Dadka begedigu waa dad isugu jira Beeraaleey,Xoolo dhaqato,Ganacsato iyo Xirfadlayaal sumcad iyo maamuusba ku dhex leh sokeeye iyo shisheeye,deris iyo ood wadaag,waana dad nabadeed aad u adadag xiliyada ay taagan yihiin duruufaha adag sida dagaalada,abaaraha,cudurada iyo aafooyinka dabeecadu keento. Dhulkan baaxada intaan la eg misna barwaaqada ahayaa waxa uu beeshu ku sababay iska war hayn la'aan meelaha qaar iyo mararka qaar sababta in reero ka mid ah beesha begedi ay ku biiraan reero ay oodwadaag yihiin,beelaha ay beesha begedi reero ka mid ahi ay ku biireen waxaa kamid ah l beesha sedaxda buurood amaba beesha EELAAY,Geledi,Gare,, iyo Tuni.
== Beesha Bagedi ==
-Beesha Quraawane ayaa iyaguna waxay ku qaaraan yihiin beesha GELEDI(7-Digil),Sidoo kale ayaa beesha Quraawane waxay dhalasho wadaag la tahay beelaha laysku yiraahdo LIKA CADOW MIRIFLE oo ay ku abtirsadaan 6 beelood oo kala ah Yantaar,Barbaare,Helede,Quraawane,Daawane iyo Goorlabe,lixdan beelood ayaa hada ku kala abtirsada beelo ka gedisan sida beelaha Yantaar ee Mirifle,Barbaare 5Caleen,Helede Eelaay,Quraawane Begedi,Daawane Eelaay,Goorlabe Abgaal.
== Sida saxda ah Abtirka Beesha waa ==
Qabiilka Begedi / Beesha Begedi waa beel kamid ah Beelaha aslaka ah ee ku abtirsada Odeyga AW-DIGIL, oo ah odeyga ey kasoo farcamee Qabaa’ilada lesku yiraahdo Hada Digil & Mirifle.
Beel weynta Begedi ama Bagadi waxay u qeybsantaa sida soo socota:
1) Quraawane
2) quriile
3) abaasaad
4) quriile
5) reer maclin
6) reer cumar
r8zujdekuhflelkzxftt0tmg9wjxxmj
Abokor muuse
0
39797
296864
296801
2026-05-01T08:52:34Z
~2026-26417-66
45469
296864
wikitext
text/x-wiki
{{Farac|{{flagcountry|Yemen}}|group=Abokor Musa <br> |flag=[[File:Flag_of_Somaliland.svg|60px]][[File:Flag_of_Ethiopia.svg|60px]][[File:Flag_of_Kenya.svg|45px]][[File:Flag_of_Yemen.svg|45px]]|image=|region1={{flagcountry|Somaliland}}|region2={{flagcountry|SomalilandEritrea}}|region3={{flagcountry|Yemen}} |region4={{Flagcountry|United Arab Emirates }}|langs=[[Somali language|Somali]]|rels=[[Islam]]|related-c= Other ,clans <!-- CONFIRMED RELATIONS!!! -->}}
'''Abokor Muuse''' ([[Af-Ingiriisi|Ingiriisi]]: Abokor Musa'','' [[Carabi]]: أبوبكر موسى ; ''',''' Magaca oo buuxa: Abokor Musa Da'ud Sheekh Ishaaq) waa Qabiil wayn oo ka mid ah beelweynta Eidagalle ee Isaaq. Beeshu waxay degaan rasmiya ku tahay [[Soomaaliland|Somaliland]], [[Itoobiya]] iyo [[Kenya]].
== Overview ==
The Abokor Musa is a major Somali clan that is part of the Eidagalle clan of the Isaaq clan family, traditionally also called ''Saleebaan''. Members of the Abokor Musa subclan are descendants of Sheikh Ishaaq bin Ahmed. The Abokor musa<ref>Diiriye, Anwar Maxamed (2006). Literature of Somali Onomastics & Proverbs with Comparison of Foreign Sayings.ISBN978-0-9726615-1-5.</ref> is one of the large somali clans and among the most prominent sub-clans of the Eidagale. They inhabit the Hargiesa and Salahley regions of Somaliland, in addition to the Somali Region of Ethiopia and Kenya, where they form part of the Isahakia community<ref name=":3">Hayward, R. J.; Lewis, I. M. (2005-08-17). Voice and Power. Routledge. <nowiki>ISBN 9781135751753</nowiki>.</ref><ref name=":4">Laitin, David D. (1977). Politics, Language, and Thought: The Somali Experience. 9780226467917.</ref>.The Abokor Musa traditionally consists of nomadic pastoralists, merchants, and skilled poets.<ref>Andrzejewski, B.W. and I.M. Lewis, 1964, Somali Poetry: An Introduction, Oxford University Press.</ref>Historical roots can also be traced to [[Eratareya|Eritrea]], reflecting old trade routes .
==Tariikhda ==
===Nasabka ===
Sheekh Isxaaq wuxuu ka mid ahaa culimadii ka soo haajiray Carabta kuna soo tallaabay badda si ay Islaamka ugu faafiyaan Geeska Afrika qarnigii 12aad ilaa 13aad. Sidaas darteed, Sheekh Isxaaq wuxuu guursaday labo dumar ah oo deegaanka ah gudaha Somaliland, wuxuuna ka dhalay siddeed wiil. Mid ka mid ah, Daoud, wuxuu noqday aabihii beesha Ciidagale.<ref>I.M. Lewis, A Modern History of the Somali, fourth edition (Oxford: James Currey, 2002), pp. 31 & 42</ref>
===Xiliyadii Dhexe===
Beesha Abokor Muuse waxaa si gaar ah loogu xusuustaa kaalintii ay ka qaateen halgankii uu hoggaaminayay Axmed Gurey (Axmed Ibraahim al-Ghazi) ([[Saldanadii Cadal|Saldanadii Adal]]) ee lagula dagaallamay boqortooyadii Xabashida. Sida lagu sheegay buugga taariikhiga ah ee ''Futuh al-Habash'', beelaha Habar Magaadle, oo ay ku jirto laantan, waxay bixiyeen ciidamo iyo hoggaamiyeyaal muhiim ah.<ref>"مخطوطات-24 > بهجة الزمان > الصفحة رقم 16". makhtota.ksu.edu.sa. Retrieved 2017-08</ref><blockquote>Beesha Abokor Muuse—waxay door weyn ka ciyaareen dagaalkii qarnigii 16aad uu hogaaminayay Axmed Gurey bin Xuseen (Axmed Ibraahim al-Ghazi) ee lagula dagaallamay boqortooyadii Xabashida. Dagaalkan taariikhiga ah oo lagu xusay buugga Futuh al-Habash, beelo badan oo Soomaaliyeed ayaa ka qeyb galay. Halyeeyada la xasuusto waxaa ka mid ahaa Basiralle iyo Dhimbil oo ahaa ugaasyo , taariikh ahaana loogu xuso iyo saraakiil ciidan oo caan ah. Qaybo kamid ah geedka qabiilka (clan tree) ayaa loo xusaa Boqorro, kuwaas oo ku jira dhamaan tarkhiidii dhaqan ee beesha, gaar ahaan ku dhadhaw qarnigii 15aad ilaa 16aad, oo ah Sultanate . Basiralle, oo lagu xasuusto geesinimo, wuxuu ku geeriyooday dhawac soogaadhay meel u dhow magaalada [[Herer|Herar]].<ref>Morin, Didier (2004). Dictionnaire historique afar: 1288-1982. KARTHALA Editions. <nowiki>ISBN 9782845864924</nowiki>.</ref> Sidoo kale waxay samayn wan ku lahayeen magalda tariikhiga ah ee [[Saylac|zelia]].</blockquote>
[[File:First_footsteps_in_East_Africa,_or,_An_exploration_of_Harar_(1904)_(14586268478).jpg|right|thumb|250x250px| [[Axmad III bin Abu Bakar|Axmad Bin Abii Bakar]], Amiirkii [[Harar]]]]
Qarnigii 19aad, laanta Abokor Muuse waxay door muuqda ku lahaayeen ganacsigii ka socday Hargeysa–Berbera–Harar. Ganacsatadoodu waxay ahaayeen kuwa ugu firfircoon ee karavaannada ka keeni jiray gudaha Soomaalida xoolaha, muxurka, malmalka iyo subagga, kuna dhoofin jiray Berbera iyo suuqyada Carabta. Waxaa si gaar ah loo xusuustaa xiriirka dhow ee ay la lahaayeen Amiir Axmed III bin Abu Bakr, oo ahaa amiirkii Harar intii u dhaxaysay 1856–1875. Amiirka ayaa si weyn u qadarin jiray ganacsatada Abokor Muuse.<ref>Burton, Richard (1856). First Footsteps in East Africa. London: Longman, Brown, Green and Longmans. pp. 116–118.</ref>
[[File:ShrineAwBarkhadle2007.png|thumb|240px|right|Aw Barkhadle – a historic place of oath and agreement, where the Abokor Muse clan played a leading role.]]
<blockquote>Beesha Abokor Muuse waxay door weyn ka ciyaareen ilaalinta dhaqanka, xeerka iyo dhexdhexaadinta. Goobta barakeysan ee [[Aw Barkhadle]], oo ku taalla inta u dhexeysa [[Hargeysa]] iyo [[Berbera]], waxay ahayd xarun dhaar iyo heshiis lagu xallin jiray khilaafaadka. Odayaasha Abokor Muuse ayaa si gaar ah loogu qadarin jiray hoggaaminta dhaarta iyo heshiisiinta,oo ah Ugaaysada dhaqanka<ref>The Journal of the Royal Geographical Society Volume 19 p.61-62". 1849</ref> </blockquote>
Abokor Muuse waxay caan ku ahaayeen hal-abuurka gabayga iyo xigmadda afka ah. Gabayga ayaa u ahaa hub lagula dagaallamo, laguna xafido taariikhda. Sida uu qoray Laurence Margaret, beesha Ciidagale (oo ay ka mid yihiin Abokor Muse) waxaa lagu yaqaanay in tiro badan oo rag ah ay gabyaa yihiin, taasoo ka dhigtay beel kaalin weyn ku leh suugaanta Soomaalida.<ref>Laurance, Margaret. ''A tree for poverty: Somali poetry and prose''. McMaster University Library Press. p. 27.</ref>Sido kale Abokor Muuse waxay ahaayeen qoys caan ku ahaa fardaha fuulka iyo dagaalka, waxaana si weyn looga yaqaanay kartida dagaal iyo xirfadda ay ku lahaayeen maareynta fardaha dagaalka.
[[File:Sketch_Map_of_Northern_Somali_Land.png|right|thumb|250x250px| Map showing trade routes leading to Berbera.]]
Qarnigii 19aad, Abokor Muuse waxay door muhiim ah ku lahaayeen ganacsigii karavaannada ee u dhexeeyay [[Berbera]] iyo gudaha dalka. Waxay qayb ka ahaayeen aasaaska magaalada [[Hargeysa]], taasoo markii hore ahayd xarun karavaan oo ay dhiseen ganacsatada Ciidagale.<ref>Carlos-Swayne, Harald (1900). ''Seventeen Trips Through Somaliland and a Visit to Abyssinia''. p. 96.</ref>
<blockquote>Taariikhda Abokor Muuse waa mid ku dhisan geesinimada dagaal, hal-abuurka suugaaneed, hoggaaminta dhaqameed iyo firfircoonida ganacsiga. Waxay qayb muhiim ah ka noqdeen halgankii diimeed ee Muslimiinta, nabadaynta bulshada Isaaq, iyo kobaca dhaqaalaha iyo dhaqanka gobolka—astaamo qeexaya kaalintooda qoto dheer ee taariikhda Soomaaliyeed.</blockquote>
Sidoo kale, waxay leeyihiin tariikh soo jireen ah oo ku salaysan dhaqashada xoolaha, sida Geela, Adhiga iyo lo'da, iyadoo geelu uu yahay xoolahooda ugu muhiimsan ee noloshooda ku tiirsan yihiin isla markaana ay Aad u dhaqdaan. Dhaqashada xoolaha waxay ka tarjumaysa hodantinimada, hiddaha, iyo xirfadda ay bulshadu ku dhisantahay oo soo jireen ah.
===Baranches and Subclans===
[[File:Eaglelogo.png||right|thumb|232px|Branches and Subclans]]
Beesha Abokor Muuse waa beel ballaaran oo caan ku ah geesinimada iyo hiddaha soo jireenka ah, waxayna leedahay faracyo iyo laamo badan oo si dhaw isugu xidhan.
Beeshan qiimaha leh waxay u kala baxdaa laamo waaweyn oo ay ka mid yihiin: ''[[Beesha Mohamed Dhimbil|Mohammed Dhimbil]]'', ''[[Ahmed Dhimbil]]'', ''[[Aden Abokor]]'' (oo ,u kala baxa ''Cawlyahan'' iyo ''Hassan Aden''), ''Muuse Dhimbil''
Faracyada ''[[Mohamoud Muuse]]'' iyo ''Abdalleh Muuse''. Laamaha Beesha '''''Abdalleh Muuse''''' ayaa iyaguna caan ku ah reero balaadhan ah sida ''Reer Aadan'', Reer ''Ali Abdi'', ''Reer Nuur'', ''Reer Benin'', ''Rer Gallab'', ''Reer Eiye'', iyo ''Mohamed Cabdille'', (kuwaas oo kala baxa ''Reer Cali'' iyo ''Reer Gubadleh''.). ; [[Shaxda beesha|Shaxda Beesha]]
===Saltanate of Abokor Musa===
[[File:Ughaz Hassan.jpg|thumb|right|200px | Ughaz Hassan of the Abokor Musa clan.]]
Beesha Abokor Muuse waxay caan ku tahay hoggaamin, halgan iyo ilaalinta dhaqanka. Intii taariikhdu xusuusato, beeshani waxay lahayd taliyaal dhaqameed oo ka kala socday laamaha iyo faracyada beesha, kuwaas oo door weyn ku lahaa xallinta khilaafaadka, ilaalinta nidaamka bulshada, iyo kordhinta midnimada beesha dhexdeeda.
Suldaanada, boqorrada iyo ugaasyada ka soo jeeda Abokor Muuse waxay ahaayeen hogaamiyayaal caan ah, kuwaas oo isku darsaday garaad, geesinimo, iyo karti ciidan. Markay timaaddo dirir ama dagaal, waxay ahaayeen abaanduulayaal dagaal oo hoggaamiya ciidamo si abaabulan u dagaallama. Halka marka nabaddu timaaddo, ay noqdaan odayaal dhaqameed oo hagaya bulshada dhinaca garsoorka, dhaqanka, iyo isku duubnida.
Doorkooda Ugaasnimadu waa astaan sharaf, caddaalad, iyo hoggaan bulsho. Taasi waxay sababtay in beesha Abokor Muuse lagu xasuusto dad hoggaamiya, nabad dhaliya, iyo dhaqanka ilaaliya, taasoo qayb weyn ka qaadatay dhismaha iyo ilaalinta nidaamka bulshada guud ahaan.
==Distribution==
[[File:Hargeisa Somaliland.jpg|thumb|right|300px|A general view of Hargeisa, where the community is widely settled.]]
Beesha Abokor Muuse waxay si ballaaran u daganyihiin magaalada Hargeysa, gaar ahaan koofurta iyo galbeedka caasimadda. Xaafadaha ay si rasmi ah u deggan yihiin waxaa ka mid ah ''Calaamadaha'' , oo ay kala Qaybiso Wadada Halbawlaha ee ''Airport Road ([[Wadada Madaarka Egal)]]'', iyo xaafadaha Masalaha ( Siirooga galbeedkiisa), ''Jameecada'', iyo qaybo ka mid ah Xaafadda ''October''. Meelahan ayaa ka mid ah deegaannada taariikhiga ah ee ay beesha si xooggan ugu xidhan tahay.
Marka laga sii gudbo gudaha magaalada, Abokor Muuse waxay degaan ''Qoolcaday'',''Toon'', magaalada ''Salahley'', iyo tuulooyinka u dhow ilaa ''Ina-Guxaa'', oo ah xuduudda u dhaxaysa Somaliland iyo Ethiopia. Deegaannadan ayaa loo arkaa in ay yihiin laf-dhabarta beesha ee dhulka Somaliland, maadaama ay yihiin goobaha ay ku badan yihiin beelaha reer guuraaga ah iyo xoolo-dhaqatada beesha.
Dhinaca kale, beesha Abokor Muuse waxay si ballaaran uga deggan yihiin Dalka Itoobiya , halkaas oo ay ku leeyihiin magaalooyin iyo tuulooyin badan. Magaalooyinka ugu waaweyn ee ay degaan waxaa ka mid ah ''Bisad'', ''Abokor'', ''Egal Addani'', iyo ''Iskoyska'', halka ay sidoo kale ku nool yihiin deegaannada u dhow Dooxada ''Galool-Fadhiidh.'' Meelahan ayaa xiriir dhow la leh magaalada Awarre, taas oo ah xarun muhiim ah oo ka tirsan gobolka.
Isku soo wada duuboo, beesha Abokor Muuse waxay degaan dhul aad u ballaaran oo ku kala yaalla labada dhinac ee xuduudda Somaliland iyo Itoobiya, iyagoo leh isku xirnaan dhaqan, deegaan, iyo taariikh wadaag ah oo soo jireen ah.
==Clan tree==
A summarised clan family tree of the major subclans of Abokor Musa, is presented below:
{{Tree list}}
*Daoud (Eidagalle)
**Muuse Daoud
***'''Abokor''' (Saleiban)
****Salieban Abokor
*****Mohammad Salieban
******Saleiban Mohamed
*******Yousuf Saleiban
********Osman Yusuf
********Said Yusuf
********Mohamed Yusuf
*******Arralleh Saleiban
********Ali Arralle
********Saleiban Arralle
*********Abokor Saleiban
**********Abdalleh Abokor
***********Saleiban Abdalle
************Osman Saleiban
*************Waisleh Osman
*************Mahamoud Wais
*************Arralleh Wais
*************Hussein wais
*************Saleiban Wais
**********Saleiban Abokor
***********Warfa Saleiban
***********Arreh Saleiban
***********Farah Saleiban
***********Mahamoud Saleiban
**********Hassan Abokor
***********Muuse Hassan
***********Laqshe Hassan
***********Basiralle Hassan
***********Dhimbil Hassan
************'''Mohammed Dhimbil'''
*************Musa Mohamed
**************Adawe Muuse (Rer Adawe)
**************Aden Muuse (Rer Aden)
*************Fatah Mohamed (Rer Fatah)
*************Mucawiye Mohamed
*************Gulled (Wardon) Mohamed
**************Hussein Guled
**************Egal Guled
**************Yusuf Guled
**************Roble Guled
**************Abdi Guled
**************Elmi Guled
**************Samter Guled
************'''Muuse Dhimbil'''
*************Abdalleh Muuse
**************Jibirl Abdalle
***************Siad Jibril
****************Muse Siad
****************Farah Siad
***************Kalil Jibirl
****************Ali kalil
*****************Said Ali
*****************Koshin Ali
*****************Boqorreh Ali
******************Abar Boqorre
*******************Deria Abar
********************Abdillahi Deria (Allanleh)
***************Saeed Jibril
****************Sahal Said
*****************Abdalle Sahal
*****************Musa Sahal
***************Aden Jibril (Rer Adan)
***************Abdi Jibril
****************Ali Abdi (Rer Ali Abdi)
*****************Abdalle Ali
******************Musa Abdalle
*****************Hussein Ali
*****************Mumin Ali
*****************Naleye Ali
****************Nour Abdi (Rer Nuur)
*****************Ismail Nour
*****************Hersi Nour
*****************Gabal Nour
*****************Mohamed Nour
****************Benin Abdi (Rer Benin)
*****************Naleye Benin
*****************Ahmed Benin
*****************Hersi Benin
*****************Warfa Benin
*****************Samter Benin
*****************Abdi Benin
*****************Fatah Benin
*****************Dirie Benin
*****************Farah Benin
*****************Osman Benin
****************Abdille Abdi
*****************Gallab Abdille (Rer Gallab)
******************Ismail Gallab
******************Asker Gallab
******************Dahir Gallab
******************Wais Gallab
******************Ali Gallab
******************Osman Gallab
******************Jama Gallab
******************Roble Gallab
******************Abdi Gallab
******************Yusuf Gallab
******************Farah Gallab
*****************Eiae Abdille (Rer Eiye)
*******************Gulled Eiye
*******************Sharmake Eiye
*****************Mohamed Abdille
******************Ahmed Mohamed
********************Samter Ahmed
********************Ziyad Ahmed
********************Mayle Ahmed
********************Elmi Ahmed
********************Warfa Ahmed
********************Geedi Ahmed
********************Amanle Ahmed
********************Food Ahmed
********************Dhible Ahmed
*********************Ismail Dhible
*********************Barre Dhible
*********************Wa'eys Dhible
*********************Samter Dhible
*********************Egal Dhible
********************Ali Ahmed (Rer Ali)
********************Gubadleh Ahmed (Rer Gubadleh)
*********************Derie Gubadleh (Rer Dirie)
*********************Boqorre Gubdleh (Rer Boqorreh)
*************Mahamoud Muuse
**************Shirdon Mohamoud
***************Hamud Shirdon
***************Suldan Shirdon
***************Geele Shirdon
***************Osman Shirdon
***************Egal Shirdon
***************Mohamed Shirdon
***************Yusuf Shirdon
**************Hildiid Mohamoud
***************Ali Hildiid
***************Geedi Hildiid (Rer Geedi)
***************Hersi Hildiid (Rer Hersi)
************'''Ahmed Dhimbil'''
*************Musa Ahmed
*************Waisleh Ahmed
*************Osman Ahmed
*************Liban Ahmed
**************Abdi Liban
***************Ismail Abdi (Rer Ismail)
***************Mohammed Abdi (Addeh)
***************Sarar Mohamed
***************Ahmed(Beder)Mohamed
**********'''Aden Abokor'''
***********( Aden Mohamed)
************Issa Aden
************Awal Aden (Rer Cawl)
************Hassan Aden
*************Ziyad Hassan
*************Odawa Hasaan
*************Ladon Hassan
*************Abdalle Hassan
**************Ali Abdalle
**************Abdi Abdalle (Abdi Waddago)
**************Ahmed Abdalle
***************Halas Ahmed
***************Egal Ahmed
***************Geedi Ahmed (Rer Gheedi)
{{tree list/end}}
==Notable figures==
* Sh Mohamed Ali Geedi – Scholar and Founder of Horn of Africa charity Organization, which operates and establishes multiple schools across Somaliland and Beder International University.
* Mohamed Mooge Liibaan – prominent Somali instrumentalist, vocalist, and poet.
* Gaabuush – Is a scholar, an Air Force engineer, and a respected military leader, with strong tie to SAF.
* Kol Ibrahim Koodbuur – Revered Somali SNM commander and freedom fighter, known for his unmatched courage and sacrifice in the struggle against dictatorship.
*Aden Mohamed Guhad (Aden Walli) – He was a Colonel and the Commander of Internal Security and Intelligence of the (SNM), noted for his strategic leadership.
* Ahmed Mooge Liibaan – prominent Somali musician and singer
* Sh. Abdiraham Aden Eigeh
* Suldan Aden S.Farah.S.Omar –Respected traditional holder.
* Muuse Ismail Qalilnle – popular Somali singer
*Ugahz Mohamed Abdille Ahmed, a clan elder (Ughaz) and respected traditional figure.
* Mohamed Hassan Finad – Politician and Activist
* Mohamoud Guure Husien (Gaal-Eri) – Was a key Somali political figure who led the SNM office in France and was responsible for Somalia’s foreign strategic policy during the Ogaden War.
* Ahmed Mohamed Diriye (Toorno) – Former Minister of Education and planning
* Gen.Mohamed Osman Aalin (Dayib)– Father of Somaliland Immigration border
* Hussein Mohamed Mohamoud – Former Minister of Health
* Suldan Osman Baane –traditional leader
*Said Dhimbil Nour – peot and politician
* Hussein Habane – Lieutenant Colonel of the Somaliland Coast Guard.
* Omar Aidid – is a billionaire and Founder of Hargeisa Theatre Mall, the largest Market Mall Center .(in somaliland)
* Hussein Ali Mahamado – is Activist And Founder of In Guuxa Foundation
* Abdishakur Ali– is a senior military leader in Somaliland.
* Abdikarem Hikmawi – Is Author, literally scholar and Activist
* Yasin Alasie
*Abdirahman Eid Dhimbil – is a professor and Politician
* Mohamed Badel – was a poet, politician, and university lecturer.
* Yusuf Saeed Elmi – Poet and politician
* Almis Omar Zakrie – Activist and Politician
*Nadir Yusuf – Politician and Member for Federal Parliament of Ethiopia
*Abwan Harir Osman Guray – Well-known Somali peot
*Rashed Khadar – is an author and poet who has authored many books, the most famous of which is Agab-Jire.
* Abdikarim Ahmed Mooge – Is Somali politician and the current mayor of Hargeisa city
* Shiekh Harreed (Xareed) – Scholar and Religious leader
* Guled Bihi Abdi – Politician and Member for Federal Parliament of Somalia
* Khalid Foodhaadhi – Multi-Award-Winnnig Journalist
==Tixraac==
{{Reflist}}
0km96dsjk5rjqj932w2ec7j7ggh6ta0
296865
296864
2026-05-01T08:53:41Z
~2026-26417-66
45469
296865
wikitext
text/x-wiki
{{Farac|{{flagcountry|Yemen}}|group=Abokor Musa <br> |flag=[[File:Flag_of_Somaliland.svg|60px]][[File:Flag_of_Ethiopia.svg|60px]][[File:Flag_of_Kenya.svg|45px]][[File:Flag_of_Yemen.svg|45px]]|image=|region1={{flagcountry|Somaliland}}|region2={{flagcountry|Somaliland}}|region3={{flagcountry|Yemen}} |region4={{Flagcountry|United Arab Emirates }}|langs=[[Somali language|Somali]]|rels=[[Islam]]|related-c= Other ,clans <!-- CONFIRMED RELATIONS!!! -->}}
'''Abokor Muuse''' ([[Af-Ingiriisi|Ingiriisi]]: Abokor Musa'','' [[Carabi]]: أبوبكر موسى ; ''',''' Magaca oo buuxa: Abokor Musa Da'ud Sheekh Ishaaq) waa Qabiil wayn oo ka mid ah beelweynta Eidagalle ee Isaaq. Beeshu waxay degaan rasmiya ku tahay [[Soomaaliland|Somaliland]], [[Itoobiya]] iyo [[Kenya]].
== Overview ==
The Abokor Musa is a major Somali clan that is part of the Eidagalle clan of the Isaaq clan family, traditionally also called ''Saleebaan''. Members of the Abokor Musa subclan are descendants of Sheikh Ishaaq bin Ahmed. The Abokor musa<ref>Diiriye, Anwar Maxamed (2006). Literature of Somali Onomastics & Proverbs with Comparison of Foreign Sayings.ISBN978-0-9726615-1-5.</ref> is one of the large somali clans and among the most prominent sub-clans of the Eidagale. They inhabit the Hargiesa and Salahley regions of Somaliland, in addition to the Somali Region of Ethiopia and Kenya, where they form part of the Isahakia community<ref name=":3">Hayward, R. J.; Lewis, I. M. (2005-08-17). Voice and Power. Routledge. <nowiki>ISBN 9781135751753</nowiki>.</ref><ref name=":4">Laitin, David D. (1977). Politics, Language, and Thought: The Somali Experience. 9780226467917.</ref>.The Abokor Musa traditionally consists of nomadic pastoralists, merchants, and skilled poets.<ref>Andrzejewski, B.W. and I.M. Lewis, 1964, Somali Poetry: An Introduction, Oxford University Press.</ref>Historical roots can also be traced to [[Eratareya|Eritrea]], reflecting old trade routes .
==Tariikhda ==
===Nasabka ===
Sheekh Isxaaq wuxuu ka mid ahaa culimadii ka soo haajiray Carabta kuna soo tallaabay badda si ay Islaamka ugu faafiyaan Geeska Afrika qarnigii 12aad ilaa 13aad. Sidaas darteed, Sheekh Isxaaq wuxuu guursaday labo dumar ah oo deegaanka ah gudaha Somaliland, wuxuuna ka dhalay siddeed wiil. Mid ka mid ah, Daoud, wuxuu noqday aabihii beesha Ciidagale.<ref>I.M. Lewis, A Modern History of the Somali, fourth edition (Oxford: James Currey, 2002), pp. 31 & 42</ref>
===Xiliyadii Dhexe===
Beesha Abokor Muuse waxaa si gaar ah loogu xusuustaa kaalintii ay ka qaateen halgankii uu hoggaaminayay Axmed Gurey (Axmed Ibraahim al-Ghazi) ([[Saldanadii Cadal|Saldanadii Adal]]) ee lagula dagaallamay boqortooyadii Xabashida. Sida lagu sheegay buugga taariikhiga ah ee ''Futuh al-Habash'', beelaha Habar Magaadle, oo ay ku jirto laantan, waxay bixiyeen ciidamo iyo hoggaamiyeyaal muhiim ah.<ref>"مخطوطات-24 > بهجة الزمان > الصفحة رقم 16". makhtota.ksu.edu.sa. Retrieved 2017-08</ref><blockquote>Beesha Abokor Muuse—waxay door weyn ka ciyaareen dagaalkii qarnigii 16aad uu hogaaminayay Axmed Gurey bin Xuseen (Axmed Ibraahim al-Ghazi) ee lagula dagaallamay boqortooyadii Xabashida. Dagaalkan taariikhiga ah oo lagu xusay buugga Futuh al-Habash, beelo badan oo Soomaaliyeed ayaa ka qeyb galay. Halyeeyada la xasuusto waxaa ka mid ahaa Basiralle iyo Dhimbil oo ahaa ugaasyo , taariikh ahaana loogu xuso iyo saraakiil ciidan oo caan ah. Qaybo kamid ah geedka qabiilka (clan tree) ayaa loo xusaa Boqorro, kuwaas oo ku jira dhamaan tarkhiidii dhaqan ee beesha, gaar ahaan ku dhadhaw qarnigii 15aad ilaa 16aad, oo ah Sultanate . Basiralle, oo lagu xasuusto geesinimo, wuxuu ku geeriyooday dhawac soogaadhay meel u dhow magaalada [[Herer|Herar]].<ref>Morin, Didier (2004). Dictionnaire historique afar: 1288-1982. KARTHALA Editions. <nowiki>ISBN 9782845864924</nowiki>.</ref> Sidoo kale waxay samayn wan ku lahayeen magalda tariikhiga ah ee [[Saylac|zelia]].</blockquote>
[[File:First_footsteps_in_East_Africa,_or,_An_exploration_of_Harar_(1904)_(14586268478).jpg|right|thumb|250x250px| [[Axmad III bin Abu Bakar|Axmad Bin Abii Bakar]], Amiirkii [[Harar]]]]
Qarnigii 19aad, laanta Abokor Muuse waxay door muuqda ku lahaayeen ganacsigii ka socday Hargeysa–Berbera–Harar. Ganacsatadoodu waxay ahaayeen kuwa ugu firfircoon ee karavaannada ka keeni jiray gudaha Soomaalida xoolaha, muxurka, malmalka iyo subagga, kuna dhoofin jiray Berbera iyo suuqyada Carabta. Waxaa si gaar ah loo xusuustaa xiriirka dhow ee ay la lahaayeen Amiir Axmed III bin Abu Bakr, oo ahaa amiirkii Harar intii u dhaxaysay 1856–1875. Amiirka ayaa si weyn u qadarin jiray ganacsatada Abokor Muuse.<ref>Burton, Richard (1856). First Footsteps in East Africa. London: Longman, Brown, Green and Longmans. pp. 116–118.</ref>
[[File:ShrineAwBarkhadle2007.png|thumb|240px|right|Aw Barkhadle – a historic place of oath and agreement, where the Abokor Muse clan played a leading role.]]
<blockquote>Beesha Abokor Muuse waxay door weyn ka ciyaareen ilaalinta dhaqanka, xeerka iyo dhexdhexaadinta. Goobta barakeysan ee [[Aw Barkhadle]], oo ku taalla inta u dhexeysa [[Hargeysa]] iyo [[Berbera]], waxay ahayd xarun dhaar iyo heshiis lagu xallin jiray khilaafaadka. Odayaasha Abokor Muuse ayaa si gaar ah loogu qadarin jiray hoggaaminta dhaarta iyo heshiisiinta,oo ah Ugaaysada dhaqanka<ref>The Journal of the Royal Geographical Society Volume 19 p.61-62". 1849</ref> </blockquote>
Abokor Muuse waxay caan ku ahaayeen hal-abuurka gabayga iyo xigmadda afka ah. Gabayga ayaa u ahaa hub lagula dagaallamo, laguna xafido taariikhda. Sida uu qoray Laurence Margaret, beesha Ciidagale (oo ay ka mid yihiin Abokor Muse) waxaa lagu yaqaanay in tiro badan oo rag ah ay gabyaa yihiin, taasoo ka dhigtay beel kaalin weyn ku leh suugaanta Soomaalida.<ref>Laurance, Margaret. ''A tree for poverty: Somali poetry and prose''. McMaster University Library Press. p. 27.</ref>Sido kale Abokor Muuse waxay ahaayeen qoys caan ku ahaa fardaha fuulka iyo dagaalka, waxaana si weyn looga yaqaanay kartida dagaal iyo xirfadda ay ku lahaayeen maareynta fardaha dagaalka.
[[File:Sketch_Map_of_Northern_Somali_Land.png|right|thumb|250x250px| Map showing trade routes leading to Berbera.]]
Qarnigii 19aad, Abokor Muuse waxay door muhiim ah ku lahaayeen ganacsigii karavaannada ee u dhexeeyay [[Berbera]] iyo gudaha dalka. Waxay qayb ka ahaayeen aasaaska magaalada [[Hargeysa]], taasoo markii hore ahayd xarun karavaan oo ay dhiseen ganacsatada Ciidagale.<ref>Carlos-Swayne, Harald (1900). ''Seventeen Trips Through Somaliland and a Visit to Abyssinia''. p. 96.</ref>
<blockquote>Taariikhda Abokor Muuse waa mid ku dhisan geesinimada dagaal, hal-abuurka suugaaneed, hoggaaminta dhaqameed iyo firfircoonida ganacsiga. Waxay qayb muhiim ah ka noqdeen halgankii diimeed ee Muslimiinta, nabadaynta bulshada Isaaq, iyo kobaca dhaqaalaha iyo dhaqanka gobolka—astaamo qeexaya kaalintooda qoto dheer ee taariikhda Soomaaliyeed.</blockquote>
Sidoo kale, waxay leeyihiin tariikh soo jireen ah oo ku salaysan dhaqashada xoolaha, sida Geela, Adhiga iyo lo'da, iyadoo geelu uu yahay xoolahooda ugu muhiimsan ee noloshooda ku tiirsan yihiin isla markaana ay Aad u dhaqdaan. Dhaqashada xoolaha waxay ka tarjumaysa hodantinimada, hiddaha, iyo xirfadda ay bulshadu ku dhisantahay oo soo jireen ah.
===Baranches and Subclans===
[[File:Eaglelogo.png||right|thumb|232px|Branches and Subclans]]
Beesha Abokor Muuse waa beel ballaaran oo caan ku ah geesinimada iyo hiddaha soo jireenka ah, waxayna leedahay faracyo iyo laamo badan oo si dhaw isugu xidhan.
Beeshan qiimaha leh waxay u kala baxdaa laamo waaweyn oo ay ka mid yihiin: ''[[Beesha Mohamed Dhimbil|Mohammed Dhimbil]]'', ''[[Ahmed Dhimbil]]'', ''[[Aden Abokor]]'' (oo ,u kala baxa ''Cawlyahan'' iyo ''Hassan Aden''), ''Muuse Dhimbil''
Faracyada ''[[Mohamoud Muuse]]'' iyo ''Abdalleh Muuse''. Laamaha Beesha '''''Abdalleh Muuse''''' ayaa iyaguna caan ku ah reero balaadhan ah sida ''Reer Aadan'', Reer ''Ali Abdi'', ''Reer Nuur'', ''Reer Benin'', ''Rer Gallab'', ''Reer Eiye'', iyo ''Mohamed Cabdille'', (kuwaas oo kala baxa ''Reer Cali'' iyo ''Reer Gubadleh''.). ; [[Shaxda beesha|Shaxda Beesha]]
===Saltanate of Abokor Musa===
[[File:Ughaz Hassan.jpg|thumb|right|200px | Ughaz Hassan of the Abokor Musa clan.]]
Beesha Abokor Muuse waxay caan ku tahay hoggaamin, halgan iyo ilaalinta dhaqanka. Intii taariikhdu xusuusato, beeshani waxay lahayd taliyaal dhaqameed oo ka kala socday laamaha iyo faracyada beesha, kuwaas oo door weyn ku lahaa xallinta khilaafaadka, ilaalinta nidaamka bulshada, iyo kordhinta midnimada beesha dhexdeeda.
Suldaanada, boqorrada iyo ugaasyada ka soo jeeda Abokor Muuse waxay ahaayeen hogaamiyayaal caan ah, kuwaas oo isku darsaday garaad, geesinimo, iyo karti ciidan. Markay timaaddo dirir ama dagaal, waxay ahaayeen abaanduulayaal dagaal oo hoggaamiya ciidamo si abaabulan u dagaallama. Halka marka nabaddu timaaddo, ay noqdaan odayaal dhaqameed oo hagaya bulshada dhinaca garsoorka, dhaqanka, iyo isku duubnida.
Doorkooda Ugaasnimadu waa astaan sharaf, caddaalad, iyo hoggaan bulsho. Taasi waxay sababtay in beesha Abokor Muuse lagu xasuusto dad hoggaamiya, nabad dhaliya, iyo dhaqanka ilaaliya, taasoo qayb weyn ka qaadatay dhismaha iyo ilaalinta nidaamka bulshada guud ahaan.
==Distribution==
[[File:Hargeisa Somaliland.jpg|thumb|right|300px|A general view of Hargeisa, where the community is widely settled.]]
Beesha Abokor Muuse waxay si ballaaran u daganyihiin magaalada Hargeysa, gaar ahaan koofurta iyo galbeedka caasimadda. Xaafadaha ay si rasmi ah u deggan yihiin waxaa ka mid ah ''Calaamadaha'' , oo ay kala Qaybiso Wadada Halbawlaha ee ''Airport Road ([[Wadada Madaarka Egal)]]'', iyo xaafadaha Masalaha ( Siirooga galbeedkiisa), ''Jameecada'', iyo qaybo ka mid ah Xaafadda ''October''. Meelahan ayaa ka mid ah deegaannada taariikhiga ah ee ay beesha si xooggan ugu xidhan tahay.
Marka laga sii gudbo gudaha magaalada, Abokor Muuse waxay degaan ''Qoolcaday'',''Toon'', magaalada ''Salahley'', iyo tuulooyinka u dhow ilaa ''Ina-Guxaa'', oo ah xuduudda u dhaxaysa Somaliland iyo Ethiopia. Deegaannadan ayaa loo arkaa in ay yihiin laf-dhabarta beesha ee dhulka Somaliland, maadaama ay yihiin goobaha ay ku badan yihiin beelaha reer guuraaga ah iyo xoolo-dhaqatada beesha.
Dhinaca kale, beesha Abokor Muuse waxay si ballaaran uga deggan yihiin Dalka Itoobiya , halkaas oo ay ku leeyihiin magaalooyin iyo tuulooyin badan. Magaalooyinka ugu waaweyn ee ay degaan waxaa ka mid ah ''Bisad'', ''Abokor'', ''Egal Addani'', iyo ''Iskoyska'', halka ay sidoo kale ku nool yihiin deegaannada u dhow Dooxada ''Galool-Fadhiidh.'' Meelahan ayaa xiriir dhow la leh magaalada Awarre, taas oo ah xarun muhiim ah oo ka tirsan gobolka.
Isku soo wada duuboo, beesha Abokor Muuse waxay degaan dhul aad u ballaaran oo ku kala yaalla labada dhinac ee xuduudda Somaliland iyo Itoobiya, iyagoo leh isku xirnaan dhaqan, deegaan, iyo taariikh wadaag ah oo soo jireen ah.
==Clan tree==
A summarised clan family tree of the major subclans of Abokor Musa, is presented below:
{{Tree list}}
*Daoud (Eidagalle)
**Muuse Daoud
***'''Abokor''' (Saleiban)
****Salieban Abokor
*****Mohammad Salieban
******Saleiban Mohamed
*******Yousuf Saleiban
********Osman Yusuf
********Said Yusuf
********Mohamed Yusuf
*******Arralleh Saleiban
********Ali Arralle
********Saleiban Arralle
*********Abokor Saleiban
**********Abdalleh Abokor
***********Saleiban Abdalle
************Osman Saleiban
*************Waisleh Osman
*************Mahamoud Wais
*************Arralleh Wais
*************Hussein wais
*************Saleiban Wais
**********Saleiban Abokor
***********Warfa Saleiban
***********Arreh Saleiban
***********Farah Saleiban
***********Mahamoud Saleiban
**********Hassan Abokor
***********Muuse Hassan
***********Laqshe Hassan
***********Basiralle Hassan
***********Dhimbil Hassan
************'''Mohammed Dhimbil'''
*************Musa Mohamed
**************Adawe Muuse (Rer Adawe)
**************Aden Muuse (Rer Aden)
*************Fatah Mohamed (Rer Fatah)
*************Mucawiye Mohamed
*************Gulled (Wardon) Mohamed
**************Hussein Guled
**************Egal Guled
**************Yusuf Guled
**************Roble Guled
**************Abdi Guled
**************Elmi Guled
**************Samter Guled
************'''Muuse Dhimbil'''
*************Abdalleh Muuse
**************Jibirl Abdalle
***************Siad Jibril
****************Muse Siad
****************Farah Siad
***************Kalil Jibirl
****************Ali kalil
*****************Said Ali
*****************Koshin Ali
*****************Boqorreh Ali
******************Abar Boqorre
*******************Deria Abar
********************Abdillahi Deria (Allanleh)
***************Saeed Jibril
****************Sahal Said
*****************Abdalle Sahal
*****************Musa Sahal
***************Aden Jibril (Rer Adan)
***************Abdi Jibril
****************Ali Abdi (Rer Ali Abdi)
*****************Abdalle Ali
******************Musa Abdalle
*****************Hussein Ali
*****************Mumin Ali
*****************Naleye Ali
****************Nour Abdi (Rer Nuur)
*****************Ismail Nour
*****************Hersi Nour
*****************Gabal Nour
*****************Mohamed Nour
****************Benin Abdi (Rer Benin)
*****************Naleye Benin
*****************Ahmed Benin
*****************Hersi Benin
*****************Warfa Benin
*****************Samter Benin
*****************Abdi Benin
*****************Fatah Benin
*****************Dirie Benin
*****************Farah Benin
*****************Osman Benin
****************Abdille Abdi
*****************Gallab Abdille (Rer Gallab)
******************Ismail Gallab
******************Asker Gallab
******************Dahir Gallab
******************Wais Gallab
******************Ali Gallab
******************Osman Gallab
******************Jama Gallab
******************Roble Gallab
******************Abdi Gallab
******************Yusuf Gallab
******************Farah Gallab
*****************Eiae Abdille (Rer Eiye)
*******************Gulled Eiye
*******************Sharmake Eiye
*****************Mohamed Abdille
******************Ahmed Mohamed
********************Samter Ahmed
********************Ziyad Ahmed
********************Mayle Ahmed
********************Elmi Ahmed
********************Warfa Ahmed
********************Geedi Ahmed
********************Amanle Ahmed
********************Food Ahmed
********************Dhible Ahmed
*********************Ismail Dhible
*********************Barre Dhible
*********************Wa'eys Dhible
*********************Samter Dhible
*********************Egal Dhible
********************Ali Ahmed (Rer Ali)
********************Gubadleh Ahmed (Rer Gubadleh)
*********************Derie Gubadleh (Rer Dirie)
*********************Boqorre Gubdleh (Rer Boqorreh)
*************Mahamoud Muuse
**************Shirdon Mohamoud
***************Hamud Shirdon
***************Suldan Shirdon
***************Geele Shirdon
***************Osman Shirdon
***************Egal Shirdon
***************Mohamed Shirdon
***************Yusuf Shirdon
**************Hildiid Mohamoud
***************Ali Hildiid
***************Geedi Hildiid (Rer Geedi)
***************Hersi Hildiid (Rer Hersi)
************'''Ahmed Dhimbil'''
*************Musa Ahmed
*************Waisleh Ahmed
*************Osman Ahmed
*************Liban Ahmed
**************Abdi Liban
***************Ismail Abdi (Rer Ismail)
***************Mohammed Abdi (Addeh)
***************Sarar Mohamed
***************Ahmed(Beder)Mohamed
**********'''Aden Abokor'''
***********( Aden Mohamed)
************Issa Aden
************Awal Aden (Rer Cawl)
************Hassan Aden
*************Ziyad Hassan
*************Odawa Hasaan
*************Ladon Hassan
*************Abdalle Hassan
**************Ali Abdalle
**************Abdi Abdalle (Abdi Waddago)
**************Ahmed Abdalle
***************Halas Ahmed
***************Egal Ahmed
***************Geedi Ahmed (Rer Gheedi)
{{tree list/end}}
==Notable figures==
* Sh Mohamed Ali Geedi – Scholar and Founder of Horn of Africa charity Organization, which operates and establishes multiple schools across Somaliland and Beder International University.
* Mohamed Mooge Liibaan – prominent Somali instrumentalist, vocalist, and poet.
* Gaabuush – Is a scholar, an Air Force engineer, and a respected military leader, with strong tie to SAF.
* Kol Ibrahim Koodbuur – Revered Somali SNM commander and freedom fighter, known for his unmatched courage and sacrifice in the struggle against dictatorship.
*Aden Mohamed Guhad (Aden Walli) – He was a Colonel and the Commander of Internal Security and Intelligence of the (SNM), noted for his strategic leadership.
* Ahmed Mooge Liibaan – prominent Somali musician and singer
* Sh. Abdiraham Aden Eigeh
* Suldan Aden S.Farah.S.Omar –Respected traditional holder.
* Muuse Ismail Qalilnle – popular Somali singer
*Ugahz Mohamed Abdille Ahmed, a clan elder (Ughaz) and respected traditional figure.
* Mohamed Hassan Finad – Politician and Activist
* Mohamoud Guure Husien (Gaal-Eri) – Was a key Somali political figure who led the SNM office in France and was responsible for Somalia’s foreign strategic policy during the Ogaden War.
* Ahmed Mohamed Diriye (Toorno) – Former Minister of Education and planning
* Gen.Mohamed Osman Aalin (Dayib)– Father of Somaliland Immigration border
* Hussein Mohamed Mohamoud – Former Minister of Health
* Suldan Osman Baane –traditional leader
*Said Dhimbil Nour – peot and politician
* Hussein Habane – Lieutenant Colonel of the Somaliland Coast Guard.
* Omar Aidid – is a billionaire and Founder of Hargeisa Theatre Mall, the largest Market Mall Center .(in somaliland)
* Hussein Ali Mahamado – is Activist And Founder of In Guuxa Foundation
* Abdishakur Ali– is a senior military leader in Somaliland.
* Abdikarem Hikmawi – Is Author, literally scholar and Activist
* Yasin Alasie
*Abdirahman Eid Dhimbil – is a professor and Politician
* Mohamed Badel – was a poet, politician, and university lecturer.
* Yusuf Saeed Elmi – Poet and politician
* Almis Omar Zakrie – Activist and Politician
*Nadir Yusuf – Politician and Member for Federal Parliament of Ethiopia
*Abwan Harir Osman Guray – Well-known Somali peot
*Rashed Khadar – is an author and poet who has authored many books, the most famous of which is Agab-Jire.
* Abdikarim Ahmed Mooge – Is Somali politician and the current mayor of Hargeisa city
* Shiekh Harreed (Xareed) – Scholar and Religious leader
* Guled Bihi Abdi – Politician and Member for Federal Parliament of Somalia
* Khalid Foodhaadhi – Multi-Award-Winnnig Journalist
==Tixraac==
{{Reflist}}
e9enkk0vh0qy4099lhyxhhp8ctavik9
296866
296865
2026-05-01T08:54:08Z
~2026-26417-66
45469
296866
wikitext
text/x-wiki
{{Farac|{{flagcountry|Yemen}}|group=Abokor Musa <br> |flag=[[File:Flag_of_Somaliland.svg|60px]][[File:Flag_of_Ethiopia.svg|60px]][[File:Flag_of_Kenya.svg|45px]][[File:Flag_of_Yemen.svg|45px]]|image=|region1={{flagcountry|Somaliland}}|region2={{flagcountry|Eritrea}}|region3={{flagcountry|Yemen}} |region4={{Flagcountry|United Arab Emirates }}|langs=[[Somali language|Somali]]|rels=[[Islam]]|related-c= Other ,clans <!-- CONFIRMED RELATIONS!!! -->}}
'''Abokor Muuse''' ([[Af-Ingiriisi|Ingiriisi]]: Abokor Musa'','' [[Carabi]]: أبوبكر موسى ; ''',''' Magaca oo buuxa: Abokor Musa Da'ud Sheekh Ishaaq) waa Qabiil wayn oo ka mid ah beelweynta Eidagalle ee Isaaq. Beeshu waxay degaan rasmiya ku tahay [[Soomaaliland|Somaliland]], [[Itoobiya]] iyo [[Kenya]].
== Overview ==
The Abokor Musa is a major Somali clan that is part of the Eidagalle clan of the Isaaq clan family, traditionally also called ''Saleebaan''. Members of the Abokor Musa subclan are descendants of Sheikh Ishaaq bin Ahmed. The Abokor musa<ref>Diiriye, Anwar Maxamed (2006). Literature of Somali Onomastics & Proverbs with Comparison of Foreign Sayings.ISBN978-0-9726615-1-5.</ref> is one of the large somali clans and among the most prominent sub-clans of the Eidagale. They inhabit the Hargiesa and Salahley regions of Somaliland, in addition to the Somali Region of Ethiopia and Kenya, where they form part of the Isahakia community<ref name=":3">Hayward, R. J.; Lewis, I. M. (2005-08-17). Voice and Power. Routledge. <nowiki>ISBN 9781135751753</nowiki>.</ref><ref name=":4">Laitin, David D. (1977). Politics, Language, and Thought: The Somali Experience. 9780226467917.</ref>.The Abokor Musa traditionally consists of nomadic pastoralists, merchants, and skilled poets.<ref>Andrzejewski, B.W. and I.M. Lewis, 1964, Somali Poetry: An Introduction, Oxford University Press.</ref>Historical roots can also be traced to [[Eratareya|Eritrea]], reflecting old trade routes .
==Tariikhda ==
===Nasabka ===
Sheekh Isxaaq wuxuu ka mid ahaa culimadii ka soo haajiray Carabta kuna soo tallaabay badda si ay Islaamka ugu faafiyaan Geeska Afrika qarnigii 12aad ilaa 13aad. Sidaas darteed, Sheekh Isxaaq wuxuu guursaday labo dumar ah oo deegaanka ah gudaha Somaliland, wuxuuna ka dhalay siddeed wiil. Mid ka mid ah, Daoud, wuxuu noqday aabihii beesha Ciidagale.<ref>I.M. Lewis, A Modern History of the Somali, fourth edition (Oxford: James Currey, 2002), pp. 31 & 42</ref>
===Xiliyadii Dhexe===
Beesha Abokor Muuse waxaa si gaar ah loogu xusuustaa kaalintii ay ka qaateen halgankii uu hoggaaminayay Axmed Gurey (Axmed Ibraahim al-Ghazi) ([[Saldanadii Cadal|Saldanadii Adal]]) ee lagula dagaallamay boqortooyadii Xabashida. Sida lagu sheegay buugga taariikhiga ah ee ''Futuh al-Habash'', beelaha Habar Magaadle, oo ay ku jirto laantan, waxay bixiyeen ciidamo iyo hoggaamiyeyaal muhiim ah.<ref>"مخطوطات-24 > بهجة الزمان > الصفحة رقم 16". makhtota.ksu.edu.sa. Retrieved 2017-08</ref><blockquote>Beesha Abokor Muuse—waxay door weyn ka ciyaareen dagaalkii qarnigii 16aad uu hogaaminayay Axmed Gurey bin Xuseen (Axmed Ibraahim al-Ghazi) ee lagula dagaallamay boqortooyadii Xabashida. Dagaalkan taariikhiga ah oo lagu xusay buugga Futuh al-Habash, beelo badan oo Soomaaliyeed ayaa ka qeyb galay. Halyeeyada la xasuusto waxaa ka mid ahaa Basiralle iyo Dhimbil oo ahaa ugaasyo , taariikh ahaana loogu xuso iyo saraakiil ciidan oo caan ah. Qaybo kamid ah geedka qabiilka (clan tree) ayaa loo xusaa Boqorro, kuwaas oo ku jira dhamaan tarkhiidii dhaqan ee beesha, gaar ahaan ku dhadhaw qarnigii 15aad ilaa 16aad, oo ah Sultanate . Basiralle, oo lagu xasuusto geesinimo, wuxuu ku geeriyooday dhawac soogaadhay meel u dhow magaalada [[Herer|Herar]].<ref>Morin, Didier (2004). Dictionnaire historique afar: 1288-1982. KARTHALA Editions. <nowiki>ISBN 9782845864924</nowiki>.</ref> Sidoo kale waxay samayn wan ku lahayeen magalda tariikhiga ah ee [[Saylac|zelia]].</blockquote>
[[File:First_footsteps_in_East_Africa,_or,_An_exploration_of_Harar_(1904)_(14586268478).jpg|right|thumb|250x250px| [[Axmad III bin Abu Bakar|Axmad Bin Abii Bakar]], Amiirkii [[Harar]]]]
Qarnigii 19aad, laanta Abokor Muuse waxay door muuqda ku lahaayeen ganacsigii ka socday Hargeysa–Berbera–Harar. Ganacsatadoodu waxay ahaayeen kuwa ugu firfircoon ee karavaannada ka keeni jiray gudaha Soomaalida xoolaha, muxurka, malmalka iyo subagga, kuna dhoofin jiray Berbera iyo suuqyada Carabta. Waxaa si gaar ah loo xusuustaa xiriirka dhow ee ay la lahaayeen Amiir Axmed III bin Abu Bakr, oo ahaa amiirkii Harar intii u dhaxaysay 1856–1875. Amiirka ayaa si weyn u qadarin jiray ganacsatada Abokor Muuse.<ref>Burton, Richard (1856). First Footsteps in East Africa. London: Longman, Brown, Green and Longmans. pp. 116–118.</ref>
[[File:ShrineAwBarkhadle2007.png|thumb|240px|right|Aw Barkhadle – a historic place of oath and agreement, where the Abokor Muse clan played a leading role.]]
<blockquote>Beesha Abokor Muuse waxay door weyn ka ciyaareen ilaalinta dhaqanka, xeerka iyo dhexdhexaadinta. Goobta barakeysan ee [[Aw Barkhadle]], oo ku taalla inta u dhexeysa [[Hargeysa]] iyo [[Berbera]], waxay ahayd xarun dhaar iyo heshiis lagu xallin jiray khilaafaadka. Odayaasha Abokor Muuse ayaa si gaar ah loogu qadarin jiray hoggaaminta dhaarta iyo heshiisiinta,oo ah Ugaaysada dhaqanka<ref>The Journal of the Royal Geographical Society Volume 19 p.61-62". 1849</ref> </blockquote>
Abokor Muuse waxay caan ku ahaayeen hal-abuurka gabayga iyo xigmadda afka ah. Gabayga ayaa u ahaa hub lagula dagaallamo, laguna xafido taariikhda. Sida uu qoray Laurence Margaret, beesha Ciidagale (oo ay ka mid yihiin Abokor Muse) waxaa lagu yaqaanay in tiro badan oo rag ah ay gabyaa yihiin, taasoo ka dhigtay beel kaalin weyn ku leh suugaanta Soomaalida.<ref>Laurance, Margaret. ''A tree for poverty: Somali poetry and prose''. McMaster University Library Press. p. 27.</ref>Sido kale Abokor Muuse waxay ahaayeen qoys caan ku ahaa fardaha fuulka iyo dagaalka, waxaana si weyn looga yaqaanay kartida dagaal iyo xirfadda ay ku lahaayeen maareynta fardaha dagaalka.
[[File:Sketch_Map_of_Northern_Somali_Land.png|right|thumb|250x250px| Map showing trade routes leading to Berbera.]]
Qarnigii 19aad, Abokor Muuse waxay door muhiim ah ku lahaayeen ganacsigii karavaannada ee u dhexeeyay [[Berbera]] iyo gudaha dalka. Waxay qayb ka ahaayeen aasaaska magaalada [[Hargeysa]], taasoo markii hore ahayd xarun karavaan oo ay dhiseen ganacsatada Ciidagale.<ref>Carlos-Swayne, Harald (1900). ''Seventeen Trips Through Somaliland and a Visit to Abyssinia''. p. 96.</ref>
<blockquote>Taariikhda Abokor Muuse waa mid ku dhisan geesinimada dagaal, hal-abuurka suugaaneed, hoggaaminta dhaqameed iyo firfircoonida ganacsiga. Waxay qayb muhiim ah ka noqdeen halgankii diimeed ee Muslimiinta, nabadaynta bulshada Isaaq, iyo kobaca dhaqaalaha iyo dhaqanka gobolka—astaamo qeexaya kaalintooda qoto dheer ee taariikhda Soomaaliyeed.</blockquote>
Sidoo kale, waxay leeyihiin tariikh soo jireen ah oo ku salaysan dhaqashada xoolaha, sida Geela, Adhiga iyo lo'da, iyadoo geelu uu yahay xoolahooda ugu muhiimsan ee noloshooda ku tiirsan yihiin isla markaana ay Aad u dhaqdaan. Dhaqashada xoolaha waxay ka tarjumaysa hodantinimada, hiddaha, iyo xirfadda ay bulshadu ku dhisantahay oo soo jireen ah.
===Baranches and Subclans===
[[File:Eaglelogo.png||right|thumb|232px|Branches and Subclans]]
Beesha Abokor Muuse waa beel ballaaran oo caan ku ah geesinimada iyo hiddaha soo jireenka ah, waxayna leedahay faracyo iyo laamo badan oo si dhaw isugu xidhan.
Beeshan qiimaha leh waxay u kala baxdaa laamo waaweyn oo ay ka mid yihiin: ''[[Beesha Mohamed Dhimbil|Mohammed Dhimbil]]'', ''[[Ahmed Dhimbil]]'', ''[[Aden Abokor]]'' (oo ,u kala baxa ''Cawlyahan'' iyo ''Hassan Aden''), ''Muuse Dhimbil''
Faracyada ''[[Mohamoud Muuse]]'' iyo ''Abdalleh Muuse''. Laamaha Beesha '''''Abdalleh Muuse''''' ayaa iyaguna caan ku ah reero balaadhan ah sida ''Reer Aadan'', Reer ''Ali Abdi'', ''Reer Nuur'', ''Reer Benin'', ''Rer Gallab'', ''Reer Eiye'', iyo ''Mohamed Cabdille'', (kuwaas oo kala baxa ''Reer Cali'' iyo ''Reer Gubadleh''.). ; [[Shaxda beesha|Shaxda Beesha]]
===Saltanate of Abokor Musa===
[[File:Ughaz Hassan.jpg|thumb|right|200px | Ughaz Hassan of the Abokor Musa clan.]]
Beesha Abokor Muuse waxay caan ku tahay hoggaamin, halgan iyo ilaalinta dhaqanka. Intii taariikhdu xusuusato, beeshani waxay lahayd taliyaal dhaqameed oo ka kala socday laamaha iyo faracyada beesha, kuwaas oo door weyn ku lahaa xallinta khilaafaadka, ilaalinta nidaamka bulshada, iyo kordhinta midnimada beesha dhexdeeda.
Suldaanada, boqorrada iyo ugaasyada ka soo jeeda Abokor Muuse waxay ahaayeen hogaamiyayaal caan ah, kuwaas oo isku darsaday garaad, geesinimo, iyo karti ciidan. Markay timaaddo dirir ama dagaal, waxay ahaayeen abaanduulayaal dagaal oo hoggaamiya ciidamo si abaabulan u dagaallama. Halka marka nabaddu timaaddo, ay noqdaan odayaal dhaqameed oo hagaya bulshada dhinaca garsoorka, dhaqanka, iyo isku duubnida.
Doorkooda Ugaasnimadu waa astaan sharaf, caddaalad, iyo hoggaan bulsho. Taasi waxay sababtay in beesha Abokor Muuse lagu xasuusto dad hoggaamiya, nabad dhaliya, iyo dhaqanka ilaaliya, taasoo qayb weyn ka qaadatay dhismaha iyo ilaalinta nidaamka bulshada guud ahaan.
==Distribution==
[[File:Hargeisa Somaliland.jpg|thumb|right|300px|A general view of Hargeisa, where the community is widely settled.]]
Beesha Abokor Muuse waxay si ballaaran u daganyihiin magaalada Hargeysa, gaar ahaan koofurta iyo galbeedka caasimadda. Xaafadaha ay si rasmi ah u deggan yihiin waxaa ka mid ah ''Calaamadaha'' , oo ay kala Qaybiso Wadada Halbawlaha ee ''Airport Road ([[Wadada Madaarka Egal)]]'', iyo xaafadaha Masalaha ( Siirooga galbeedkiisa), ''Jameecada'', iyo qaybo ka mid ah Xaafadda ''October''. Meelahan ayaa ka mid ah deegaannada taariikhiga ah ee ay beesha si xooggan ugu xidhan tahay.
Marka laga sii gudbo gudaha magaalada, Abokor Muuse waxay degaan ''Qoolcaday'',''Toon'', magaalada ''Salahley'', iyo tuulooyinka u dhow ilaa ''Ina-Guxaa'', oo ah xuduudda u dhaxaysa Somaliland iyo Ethiopia. Deegaannadan ayaa loo arkaa in ay yihiin laf-dhabarta beesha ee dhulka Somaliland, maadaama ay yihiin goobaha ay ku badan yihiin beelaha reer guuraaga ah iyo xoolo-dhaqatada beesha.
Dhinaca kale, beesha Abokor Muuse waxay si ballaaran uga deggan yihiin Dalka Itoobiya , halkaas oo ay ku leeyihiin magaalooyin iyo tuulooyin badan. Magaalooyinka ugu waaweyn ee ay degaan waxaa ka mid ah ''Bisad'', ''Abokor'', ''Egal Addani'', iyo ''Iskoyska'', halka ay sidoo kale ku nool yihiin deegaannada u dhow Dooxada ''Galool-Fadhiidh.'' Meelahan ayaa xiriir dhow la leh magaalada Awarre, taas oo ah xarun muhiim ah oo ka tirsan gobolka.
Isku soo wada duuboo, beesha Abokor Muuse waxay degaan dhul aad u ballaaran oo ku kala yaalla labada dhinac ee xuduudda Somaliland iyo Itoobiya, iyagoo leh isku xirnaan dhaqan, deegaan, iyo taariikh wadaag ah oo soo jireen ah.
==Clan tree==
A summarised clan family tree of the major subclans of Abokor Musa, is presented below:
{{Tree list}}
*Daoud (Eidagalle)
**Muuse Daoud
***'''Abokor''' (Saleiban)
****Salieban Abokor
*****Mohammad Salieban
******Saleiban Mohamed
*******Yousuf Saleiban
********Osman Yusuf
********Said Yusuf
********Mohamed Yusuf
*******Arralleh Saleiban
********Ali Arralle
********Saleiban Arralle
*********Abokor Saleiban
**********Abdalleh Abokor
***********Saleiban Abdalle
************Osman Saleiban
*************Waisleh Osman
*************Mahamoud Wais
*************Arralleh Wais
*************Hussein wais
*************Saleiban Wais
**********Saleiban Abokor
***********Warfa Saleiban
***********Arreh Saleiban
***********Farah Saleiban
***********Mahamoud Saleiban
**********Hassan Abokor
***********Muuse Hassan
***********Laqshe Hassan
***********Basiralle Hassan
***********Dhimbil Hassan
************'''Mohammed Dhimbil'''
*************Musa Mohamed
**************Adawe Muuse (Rer Adawe)
**************Aden Muuse (Rer Aden)
*************Fatah Mohamed (Rer Fatah)
*************Mucawiye Mohamed
*************Gulled (Wardon) Mohamed
**************Hussein Guled
**************Egal Guled
**************Yusuf Guled
**************Roble Guled
**************Abdi Guled
**************Elmi Guled
**************Samter Guled
************'''Muuse Dhimbil'''
*************Abdalleh Muuse
**************Jibirl Abdalle
***************Siad Jibril
****************Muse Siad
****************Farah Siad
***************Kalil Jibirl
****************Ali kalil
*****************Said Ali
*****************Koshin Ali
*****************Boqorreh Ali
******************Abar Boqorre
*******************Deria Abar
********************Abdillahi Deria (Allanleh)
***************Saeed Jibril
****************Sahal Said
*****************Abdalle Sahal
*****************Musa Sahal
***************Aden Jibril (Rer Adan)
***************Abdi Jibril
****************Ali Abdi (Rer Ali Abdi)
*****************Abdalle Ali
******************Musa Abdalle
*****************Hussein Ali
*****************Mumin Ali
*****************Naleye Ali
****************Nour Abdi (Rer Nuur)
*****************Ismail Nour
*****************Hersi Nour
*****************Gabal Nour
*****************Mohamed Nour
****************Benin Abdi (Rer Benin)
*****************Naleye Benin
*****************Ahmed Benin
*****************Hersi Benin
*****************Warfa Benin
*****************Samter Benin
*****************Abdi Benin
*****************Fatah Benin
*****************Dirie Benin
*****************Farah Benin
*****************Osman Benin
****************Abdille Abdi
*****************Gallab Abdille (Rer Gallab)
******************Ismail Gallab
******************Asker Gallab
******************Dahir Gallab
******************Wais Gallab
******************Ali Gallab
******************Osman Gallab
******************Jama Gallab
******************Roble Gallab
******************Abdi Gallab
******************Yusuf Gallab
******************Farah Gallab
*****************Eiae Abdille (Rer Eiye)
*******************Gulled Eiye
*******************Sharmake Eiye
*****************Mohamed Abdille
******************Ahmed Mohamed
********************Samter Ahmed
********************Ziyad Ahmed
********************Mayle Ahmed
********************Elmi Ahmed
********************Warfa Ahmed
********************Geedi Ahmed
********************Amanle Ahmed
********************Food Ahmed
********************Dhible Ahmed
*********************Ismail Dhible
*********************Barre Dhible
*********************Wa'eys Dhible
*********************Samter Dhible
*********************Egal Dhible
********************Ali Ahmed (Rer Ali)
********************Gubadleh Ahmed (Rer Gubadleh)
*********************Derie Gubadleh (Rer Dirie)
*********************Boqorre Gubdleh (Rer Boqorreh)
*************Mahamoud Muuse
**************Shirdon Mohamoud
***************Hamud Shirdon
***************Suldan Shirdon
***************Geele Shirdon
***************Osman Shirdon
***************Egal Shirdon
***************Mohamed Shirdon
***************Yusuf Shirdon
**************Hildiid Mohamoud
***************Ali Hildiid
***************Geedi Hildiid (Rer Geedi)
***************Hersi Hildiid (Rer Hersi)
************'''Ahmed Dhimbil'''
*************Musa Ahmed
*************Waisleh Ahmed
*************Osman Ahmed
*************Liban Ahmed
**************Abdi Liban
***************Ismail Abdi (Rer Ismail)
***************Mohammed Abdi (Addeh)
***************Sarar Mohamed
***************Ahmed(Beder)Mohamed
**********'''Aden Abokor'''
***********( Aden Mohamed)
************Issa Aden
************Awal Aden (Rer Cawl)
************Hassan Aden
*************Ziyad Hassan
*************Odawa Hasaan
*************Ladon Hassan
*************Abdalle Hassan
**************Ali Abdalle
**************Abdi Abdalle (Abdi Waddago)
**************Ahmed Abdalle
***************Halas Ahmed
***************Egal Ahmed
***************Geedi Ahmed (Rer Gheedi)
{{tree list/end}}
==Notable figures==
* Sh Mohamed Ali Geedi – Scholar and Founder of Horn of Africa charity Organization, which operates and establishes multiple schools across Somaliland and Beder International University.
* Mohamed Mooge Liibaan – prominent Somali instrumentalist, vocalist, and poet.
* Gaabuush – Is a scholar, an Air Force engineer, and a respected military leader, with strong tie to SAF.
* Kol Ibrahim Koodbuur – Revered Somali SNM commander and freedom fighter, known for his unmatched courage and sacrifice in the struggle against dictatorship.
*Aden Mohamed Guhad (Aden Walli) – He was a Colonel and the Commander of Internal Security and Intelligence of the (SNM), noted for his strategic leadership.
* Ahmed Mooge Liibaan – prominent Somali musician and singer
* Sh. Abdiraham Aden Eigeh
* Suldan Aden S.Farah.S.Omar –Respected traditional holder.
* Muuse Ismail Qalilnle – popular Somali singer
*Ugahz Mohamed Abdille Ahmed, a clan elder (Ughaz) and respected traditional figure.
* Mohamed Hassan Finad – Politician and Activist
* Mohamoud Guure Husien (Gaal-Eri) – Was a key Somali political figure who led the SNM office in France and was responsible for Somalia’s foreign strategic policy during the Ogaden War.
* Ahmed Mohamed Diriye (Toorno) – Former Minister of Education and planning
* Gen.Mohamed Osman Aalin (Dayib)– Father of Somaliland Immigration border
* Hussein Mohamed Mohamoud – Former Minister of Health
* Suldan Osman Baane –traditional leader
*Said Dhimbil Nour – peot and politician
* Hussein Habane – Lieutenant Colonel of the Somaliland Coast Guard.
* Omar Aidid – is a billionaire and Founder of Hargeisa Theatre Mall, the largest Market Mall Center .(in somaliland)
* Hussein Ali Mahamado – is Activist And Founder of In Guuxa Foundation
* Abdishakur Ali– is a senior military leader in Somaliland.
* Abdikarem Hikmawi – Is Author, literally scholar and Activist
* Yasin Alasie
*Abdirahman Eid Dhimbil – is a professor and Politician
* Mohamed Badel – was a poet, politician, and university lecturer.
* Yusuf Saeed Elmi – Poet and politician
* Almis Omar Zakrie – Activist and Politician
*Nadir Yusuf – Politician and Member for Federal Parliament of Ethiopia
*Abwan Harir Osman Guray – Well-known Somali peot
*Rashed Khadar – is an author and poet who has authored many books, the most famous of which is Agab-Jire.
* Abdikarim Ahmed Mooge – Is Somali politician and the current mayor of Hargeisa city
* Shiekh Harreed (Xareed) – Scholar and Religious leader
* Guled Bihi Abdi – Politician and Member for Federal Parliament of Somalia
* Khalid Foodhaadhi – Multi-Award-Winnnig Journalist
==Tixraac==
{{Reflist}}
731ux4bv55pccv2gga6ekrmykuaaq7l
296867
296866
2026-05-01T09:19:54Z
~2026-26417-66
45469
/* Notable figures */
296867
wikitext
text/x-wiki
{{Farac|{{flagcountry|Yemen}}|group=Abokor Musa <br> |flag=[[File:Flag_of_Somaliland.svg|60px]][[File:Flag_of_Ethiopia.svg|60px]][[File:Flag_of_Kenya.svg|45px]][[File:Flag_of_Yemen.svg|45px]]|image=|region1={{flagcountry|Somaliland}}|region2={{flagcountry|Eritrea}}|region3={{flagcountry|Yemen}} |region4={{Flagcountry|United Arab Emirates }}|langs=[[Somali language|Somali]]|rels=[[Islam]]|related-c= Other ,clans <!-- CONFIRMED RELATIONS!!! -->}}
'''Abokor Muuse''' ([[Af-Ingiriisi|Ingiriisi]]: Abokor Musa'','' [[Carabi]]: أبوبكر موسى ; ''',''' Magaca oo buuxa: Abokor Musa Da'ud Sheekh Ishaaq) waa Qabiil wayn oo ka mid ah beelweynta Eidagalle ee Isaaq. Beeshu waxay degaan rasmiya ku tahay [[Soomaaliland|Somaliland]], [[Itoobiya]] iyo [[Kenya]].
== Overview ==
The Abokor Musa is a major Somali clan that is part of the Eidagalle clan of the Isaaq clan family, traditionally also called ''Saleebaan''. Members of the Abokor Musa subclan are descendants of Sheikh Ishaaq bin Ahmed. The Abokor musa<ref>Diiriye, Anwar Maxamed (2006). Literature of Somali Onomastics & Proverbs with Comparison of Foreign Sayings.ISBN978-0-9726615-1-5.</ref> is one of the large somali clans and among the most prominent sub-clans of the Eidagale. They inhabit the Hargiesa and Salahley regions of Somaliland, in addition to the Somali Region of Ethiopia and Kenya, where they form part of the Isahakia community<ref name=":3">Hayward, R. J.; Lewis, I. M. (2005-08-17). Voice and Power. Routledge. <nowiki>ISBN 9781135751753</nowiki>.</ref><ref name=":4">Laitin, David D. (1977). Politics, Language, and Thought: The Somali Experience. 9780226467917.</ref>.The Abokor Musa traditionally consists of nomadic pastoralists, merchants, and skilled poets.<ref>Andrzejewski, B.W. and I.M. Lewis, 1964, Somali Poetry: An Introduction, Oxford University Press.</ref>Historical roots can also be traced to [[Eratareya|Eritrea]], reflecting old trade routes .
==Tariikhda ==
===Nasabka ===
Sheekh Isxaaq wuxuu ka mid ahaa culimadii ka soo haajiray Carabta kuna soo tallaabay badda si ay Islaamka ugu faafiyaan Geeska Afrika qarnigii 12aad ilaa 13aad. Sidaas darteed, Sheekh Isxaaq wuxuu guursaday labo dumar ah oo deegaanka ah gudaha Somaliland, wuxuuna ka dhalay siddeed wiil. Mid ka mid ah, Daoud, wuxuu noqday aabihii beesha Ciidagale.<ref>I.M. Lewis, A Modern History of the Somali, fourth edition (Oxford: James Currey, 2002), pp. 31 & 42</ref>
===Xiliyadii Dhexe===
Beesha Abokor Muuse waxaa si gaar ah loogu xusuustaa kaalintii ay ka qaateen halgankii uu hoggaaminayay Axmed Gurey (Axmed Ibraahim al-Ghazi) ([[Saldanadii Cadal|Saldanadii Adal]]) ee lagula dagaallamay boqortooyadii Xabashida. Sida lagu sheegay buugga taariikhiga ah ee ''Futuh al-Habash'', beelaha Habar Magaadle, oo ay ku jirto laantan, waxay bixiyeen ciidamo iyo hoggaamiyeyaal muhiim ah.<ref>"مخطوطات-24 > بهجة الزمان > الصفحة رقم 16". makhtota.ksu.edu.sa. Retrieved 2017-08</ref><blockquote>Beesha Abokor Muuse—waxay door weyn ka ciyaareen dagaalkii qarnigii 16aad uu hogaaminayay Axmed Gurey bin Xuseen (Axmed Ibraahim al-Ghazi) ee lagula dagaallamay boqortooyadii Xabashida. Dagaalkan taariikhiga ah oo lagu xusay buugga Futuh al-Habash, beelo badan oo Soomaaliyeed ayaa ka qeyb galay. Halyeeyada la xasuusto waxaa ka mid ahaa Basiralle iyo Dhimbil oo ahaa ugaasyo , taariikh ahaana loogu xuso iyo saraakiil ciidan oo caan ah. Qaybo kamid ah geedka qabiilka (clan tree) ayaa loo xusaa Boqorro, kuwaas oo ku jira dhamaan tarkhiidii dhaqan ee beesha, gaar ahaan ku dhadhaw qarnigii 15aad ilaa 16aad, oo ah Sultanate . Basiralle, oo lagu xasuusto geesinimo, wuxuu ku geeriyooday dhawac soogaadhay meel u dhow magaalada [[Herer|Herar]].<ref>Morin, Didier (2004). Dictionnaire historique afar: 1288-1982. KARTHALA Editions. <nowiki>ISBN 9782845864924</nowiki>.</ref> Sidoo kale waxay samayn wan ku lahayeen magalda tariikhiga ah ee [[Saylac|zelia]].</blockquote>
[[File:First_footsteps_in_East_Africa,_or,_An_exploration_of_Harar_(1904)_(14586268478).jpg|right|thumb|250x250px| [[Axmad III bin Abu Bakar|Axmad Bin Abii Bakar]], Amiirkii [[Harar]]]]
Qarnigii 19aad, laanta Abokor Muuse waxay door muuqda ku lahaayeen ganacsigii ka socday Hargeysa–Berbera–Harar. Ganacsatadoodu waxay ahaayeen kuwa ugu firfircoon ee karavaannada ka keeni jiray gudaha Soomaalida xoolaha, muxurka, malmalka iyo subagga, kuna dhoofin jiray Berbera iyo suuqyada Carabta. Waxaa si gaar ah loo xusuustaa xiriirka dhow ee ay la lahaayeen Amiir Axmed III bin Abu Bakr, oo ahaa amiirkii Harar intii u dhaxaysay 1856–1875. Amiirka ayaa si weyn u qadarin jiray ganacsatada Abokor Muuse.<ref>Burton, Richard (1856). First Footsteps in East Africa. London: Longman, Brown, Green and Longmans. pp. 116–118.</ref>
[[File:ShrineAwBarkhadle2007.png|thumb|240px|right|Aw Barkhadle – a historic place of oath and agreement, where the Abokor Muse clan played a leading role.]]
<blockquote>Beesha Abokor Muuse waxay door weyn ka ciyaareen ilaalinta dhaqanka, xeerka iyo dhexdhexaadinta. Goobta barakeysan ee [[Aw Barkhadle]], oo ku taalla inta u dhexeysa [[Hargeysa]] iyo [[Berbera]], waxay ahayd xarun dhaar iyo heshiis lagu xallin jiray khilaafaadka. Odayaasha Abokor Muuse ayaa si gaar ah loogu qadarin jiray hoggaaminta dhaarta iyo heshiisiinta,oo ah Ugaaysada dhaqanka<ref>The Journal of the Royal Geographical Society Volume 19 p.61-62". 1849</ref> </blockquote>
Abokor Muuse waxay caan ku ahaayeen hal-abuurka gabayga iyo xigmadda afka ah. Gabayga ayaa u ahaa hub lagula dagaallamo, laguna xafido taariikhda. Sida uu qoray Laurence Margaret, beesha Ciidagale (oo ay ka mid yihiin Abokor Muse) waxaa lagu yaqaanay in tiro badan oo rag ah ay gabyaa yihiin, taasoo ka dhigtay beel kaalin weyn ku leh suugaanta Soomaalida.<ref>Laurance, Margaret. ''A tree for poverty: Somali poetry and prose''. McMaster University Library Press. p. 27.</ref>Sido kale Abokor Muuse waxay ahaayeen qoys caan ku ahaa fardaha fuulka iyo dagaalka, waxaana si weyn looga yaqaanay kartida dagaal iyo xirfadda ay ku lahaayeen maareynta fardaha dagaalka.
[[File:Sketch_Map_of_Northern_Somali_Land.png|right|thumb|250x250px| Map showing trade routes leading to Berbera.]]
Qarnigii 19aad, Abokor Muuse waxay door muhiim ah ku lahaayeen ganacsigii karavaannada ee u dhexeeyay [[Berbera]] iyo gudaha dalka. Waxay qayb ka ahaayeen aasaaska magaalada [[Hargeysa]], taasoo markii hore ahayd xarun karavaan oo ay dhiseen ganacsatada Ciidagale.<ref>Carlos-Swayne, Harald (1900). ''Seventeen Trips Through Somaliland and a Visit to Abyssinia''. p. 96.</ref>
<blockquote>Taariikhda Abokor Muuse waa mid ku dhisan geesinimada dagaal, hal-abuurka suugaaneed, hoggaaminta dhaqameed iyo firfircoonida ganacsiga. Waxay qayb muhiim ah ka noqdeen halgankii diimeed ee Muslimiinta, nabadaynta bulshada Isaaq, iyo kobaca dhaqaalaha iyo dhaqanka gobolka—astaamo qeexaya kaalintooda qoto dheer ee taariikhda Soomaaliyeed.</blockquote>
Sidoo kale, waxay leeyihiin tariikh soo jireen ah oo ku salaysan dhaqashada xoolaha, sida Geela, Adhiga iyo lo'da, iyadoo geelu uu yahay xoolahooda ugu muhiimsan ee noloshooda ku tiirsan yihiin isla markaana ay Aad u dhaqdaan. Dhaqashada xoolaha waxay ka tarjumaysa hodantinimada, hiddaha, iyo xirfadda ay bulshadu ku dhisantahay oo soo jireen ah.
===Baranches and Subclans===
[[File:Eaglelogo.png||right|thumb|232px|Branches and Subclans]]
Beesha Abokor Muuse waa beel ballaaran oo caan ku ah geesinimada iyo hiddaha soo jireenka ah, waxayna leedahay faracyo iyo laamo badan oo si dhaw isugu xidhan.
Beeshan qiimaha leh waxay u kala baxdaa laamo waaweyn oo ay ka mid yihiin: ''[[Beesha Mohamed Dhimbil|Mohammed Dhimbil]]'', ''[[Ahmed Dhimbil]]'', ''[[Aden Abokor]]'' (oo ,u kala baxa ''Cawlyahan'' iyo ''Hassan Aden''), ''Muuse Dhimbil''
Faracyada ''[[Mohamoud Muuse]]'' iyo ''Abdalleh Muuse''. Laamaha Beesha '''''Abdalleh Muuse''''' ayaa iyaguna caan ku ah reero balaadhan ah sida ''Reer Aadan'', Reer ''Ali Abdi'', ''Reer Nuur'', ''Reer Benin'', ''Rer Gallab'', ''Reer Eiye'', iyo ''Mohamed Cabdille'', (kuwaas oo kala baxa ''Reer Cali'' iyo ''Reer Gubadleh''.). ; [[Shaxda beesha|Shaxda Beesha]]
===Saltanate of Abokor Musa===
[[File:Ughaz Hassan.jpg|thumb|right|200px | Ughaz Hassan of the Abokor Musa clan.]]
Beesha Abokor Muuse waxay caan ku tahay hoggaamin, halgan iyo ilaalinta dhaqanka. Intii taariikhdu xusuusato, beeshani waxay lahayd taliyaal dhaqameed oo ka kala socday laamaha iyo faracyada beesha, kuwaas oo door weyn ku lahaa xallinta khilaafaadka, ilaalinta nidaamka bulshada, iyo kordhinta midnimada beesha dhexdeeda.
Suldaanada, boqorrada iyo ugaasyada ka soo jeeda Abokor Muuse waxay ahaayeen hogaamiyayaal caan ah, kuwaas oo isku darsaday garaad, geesinimo, iyo karti ciidan. Markay timaaddo dirir ama dagaal, waxay ahaayeen abaanduulayaal dagaal oo hoggaamiya ciidamo si abaabulan u dagaallama. Halka marka nabaddu timaaddo, ay noqdaan odayaal dhaqameed oo hagaya bulshada dhinaca garsoorka, dhaqanka, iyo isku duubnida.
Doorkooda Ugaasnimadu waa astaan sharaf, caddaalad, iyo hoggaan bulsho. Taasi waxay sababtay in beesha Abokor Muuse lagu xasuusto dad hoggaamiya, nabad dhaliya, iyo dhaqanka ilaaliya, taasoo qayb weyn ka qaadatay dhismaha iyo ilaalinta nidaamka bulshada guud ahaan.
==Distribution==
[[File:Hargeisa Somaliland.jpg|thumb|right|300px|A general view of Hargeisa, where the community is widely settled.]]
Beesha Abokor Muuse waxay si ballaaran u daganyihiin magaalada Hargeysa, gaar ahaan koofurta iyo galbeedka caasimadda. Xaafadaha ay si rasmi ah u deggan yihiin waxaa ka mid ah ''Calaamadaha'' , oo ay kala Qaybiso Wadada Halbawlaha ee ''Airport Road ([[Wadada Madaarka Egal)]]'', iyo xaafadaha Masalaha ( Siirooga galbeedkiisa), ''Jameecada'', iyo qaybo ka mid ah Xaafadda ''October''. Meelahan ayaa ka mid ah deegaannada taariikhiga ah ee ay beesha si xooggan ugu xidhan tahay.
Marka laga sii gudbo gudaha magaalada, Abokor Muuse waxay degaan ''Qoolcaday'',''Toon'', magaalada ''Salahley'', iyo tuulooyinka u dhow ilaa ''Ina-Guxaa'', oo ah xuduudda u dhaxaysa Somaliland iyo Ethiopia. Deegaannadan ayaa loo arkaa in ay yihiin laf-dhabarta beesha ee dhulka Somaliland, maadaama ay yihiin goobaha ay ku badan yihiin beelaha reer guuraaga ah iyo xoolo-dhaqatada beesha.
Dhinaca kale, beesha Abokor Muuse waxay si ballaaran uga deggan yihiin Dalka Itoobiya , halkaas oo ay ku leeyihiin magaalooyin iyo tuulooyin badan. Magaalooyinka ugu waaweyn ee ay degaan waxaa ka mid ah ''Bisad'', ''Abokor'', ''Egal Addani'', iyo ''Iskoyska'', halka ay sidoo kale ku nool yihiin deegaannada u dhow Dooxada ''Galool-Fadhiidh.'' Meelahan ayaa xiriir dhow la leh magaalada Awarre, taas oo ah xarun muhiim ah oo ka tirsan gobolka.
Isku soo wada duuboo, beesha Abokor Muuse waxay degaan dhul aad u ballaaran oo ku kala yaalla labada dhinac ee xuduudda Somaliland iyo Itoobiya, iyagoo leh isku xirnaan dhaqan, deegaan, iyo taariikh wadaag ah oo soo jireen ah.
==Clan tree==
A summarised clan family tree of the major subclans of Abokor Musa, is presented below:
{{Tree list}}
*Daoud (Eidagalle)
**Muuse Daoud
***'''Abokor''' (Saleiban)
****Salieban Abokor
*****Mohammad Salieban
******Saleiban Mohamed
*******Yousuf Saleiban
********Osman Yusuf
********Said Yusuf
********Mohamed Yusuf
*******Arralleh Saleiban
********Ali Arralle
********Saleiban Arralle
*********Abokor Saleiban
**********Abdalleh Abokor
***********Saleiban Abdalle
************Osman Saleiban
*************Waisleh Osman
*************Mahamoud Wais
*************Arralleh Wais
*************Hussein wais
*************Saleiban Wais
**********Saleiban Abokor
***********Warfa Saleiban
***********Arreh Saleiban
***********Farah Saleiban
***********Mahamoud Saleiban
**********Hassan Abokor
***********Muuse Hassan
***********Laqshe Hassan
***********Basiralle Hassan
***********Dhimbil Hassan
************'''Mohammed Dhimbil'''
*************Musa Mohamed
**************Adawe Muuse (Rer Adawe)
**************Aden Muuse (Rer Aden)
*************Fatah Mohamed (Rer Fatah)
*************Mucawiye Mohamed
*************Gulled (Wardon) Mohamed
**************Hussein Guled
**************Egal Guled
**************Yusuf Guled
**************Roble Guled
**************Abdi Guled
**************Elmi Guled
**************Samter Guled
************'''Muuse Dhimbil'''
*************Abdalleh Muuse
**************Jibirl Abdalle
***************Siad Jibril
****************Muse Siad
****************Farah Siad
***************Kalil Jibirl
****************Ali kalil
*****************Said Ali
*****************Koshin Ali
*****************Boqorreh Ali
******************Abar Boqorre
*******************Deria Abar
********************Abdillahi Deria (Allanleh)
***************Saeed Jibril
****************Sahal Said
*****************Abdalle Sahal
*****************Musa Sahal
***************Aden Jibril (Rer Adan)
***************Abdi Jibril
****************Ali Abdi (Rer Ali Abdi)
*****************Abdalle Ali
******************Musa Abdalle
*****************Hussein Ali
*****************Mumin Ali
*****************Naleye Ali
****************Nour Abdi (Rer Nuur)
*****************Ismail Nour
*****************Hersi Nour
*****************Gabal Nour
*****************Mohamed Nour
****************Benin Abdi (Rer Benin)
*****************Naleye Benin
*****************Ahmed Benin
*****************Hersi Benin
*****************Warfa Benin
*****************Samter Benin
*****************Abdi Benin
*****************Fatah Benin
*****************Dirie Benin
*****************Farah Benin
*****************Osman Benin
****************Abdille Abdi
*****************Gallab Abdille (Rer Gallab)
******************Ismail Gallab
******************Asker Gallab
******************Dahir Gallab
******************Wais Gallab
******************Ali Gallab
******************Osman Gallab
******************Jama Gallab
******************Roble Gallab
******************Abdi Gallab
******************Yusuf Gallab
******************Farah Gallab
*****************Eiae Abdille (Rer Eiye)
*******************Gulled Eiye
*******************Sharmake Eiye
*****************Mohamed Abdille
******************Ahmed Mohamed
********************Samter Ahmed
********************Ziyad Ahmed
********************Mayle Ahmed
********************Elmi Ahmed
********************Warfa Ahmed
********************Geedi Ahmed
********************Amanle Ahmed
********************Food Ahmed
********************Dhible Ahmed
*********************Ismail Dhible
*********************Barre Dhible
*********************Wa'eys Dhible
*********************Samter Dhible
*********************Egal Dhible
********************Ali Ahmed (Rer Ali)
********************Gubadleh Ahmed (Rer Gubadleh)
*********************Derie Gubadleh (Rer Dirie)
*********************Boqorre Gubdleh (Rer Boqorreh)
*************Mahamoud Muuse
**************Shirdon Mohamoud
***************Hamud Shirdon
***************Suldan Shirdon
***************Geele Shirdon
***************Osman Shirdon
***************Egal Shirdon
***************Mohamed Shirdon
***************Yusuf Shirdon
**************Hildiid Mohamoud
***************Ali Hildiid
***************Geedi Hildiid (Rer Geedi)
***************Hersi Hildiid (Rer Hersi)
************'''Ahmed Dhimbil'''
*************Musa Ahmed
*************Waisleh Ahmed
*************Osman Ahmed
*************Liban Ahmed
**************Abdi Liban
***************Ismail Abdi (Rer Ismail)
***************Mohammed Abdi (Addeh)
***************Sarar Mohamed
***************Ahmed(Beder)Mohamed
**********'''Aden Abokor'''
***********( Aden Mohamed)
************Issa Aden
************Awal Aden (Rer Cawl)
************Hassan Aden
*************Ziyad Hassan
*************Odawa Hasaan
*************Ladon Hassan
*************Abdalle Hassan
**************Ali Abdalle
**************Abdi Abdalle (Abdi Waddago)
**************Ahmed Abdalle
***************Halas Ahmed
***************Egal Ahmed
***************Geedi Ahmed (Rer Gheedi)
{{tree list/end}}
==Notable figures==
* Sh Mohamed Ali Geedi – Scholar and Founder of Horn of Africa charity Organization, which operates and establishes multiple schools across Somaliland and Beder International University.
* Mohamed Mooge Liibaan – prominent Somali instrumentalist, vocalist, and poet.
* Gaabuush – Is a scholar, an Air Force engineer, and a respected military leader, with strong tie to SAF.
* Kol Ibrahim Koodbuur – Revered Somali SNM commander and freedom fighter, known for his unmatched courage and sacrifice in the struggle against dictatorship.
*Aden Mohamed Guhad (Aden Walli) – He was a Colonel and the Commander of Internal Security and Intelligence of the (SNM), noted for his strategic leadership.
* Ahmed Mooge Liibaan – prominent Somali musician and singer
* Sh. Abdiraham Aden Eigeh
* Suldan Aden S.Farah.S.Omar –Respected traditional holder.
* Muuse Ismail Qalilnle – popular Somali singer
*Ugahz Mohamed Abdille Ahmed, a clan elder (Ughaz) and respected traditional figure.
* Mohamed Hassan Finad – Politician and Activist
* Mohamoud Guure Husien (Gaal-Eri) – Was a key Somali political figure who led the SNM office in France and was responsible for Somalia’s foreign strategic policy during the Ogaden War.
* Ahmed Mohamed Diriye (Toorno) – Former Minister of Education and planning
* Gen.Mohamed Osman Aalin (Dayib)– Father of Somaliland Immigration border
* Hussein Mohamed Mohamoud – Former Minister of Health
* Suldan Osman Baane –traditional leader
*Said Dhimbil Nour – peot and politician
* Omar Aidid – is a billionaire and Founder of Hargeisa Theatre Mall, the largest Market Mall Center .(in somaliland)
* Hussein Ali Mahamado – is Activist And Founder of In Guuxa Foundation
* Abdishakur Ali– is a senior military leader in Somaliland.
* Abdikarem Hikmawi – Is Author, literally scholar and Activist
* Yasin Alasie
*Abdirahman Eid Dhimbil – is a professor and Politician
* Mohamed Badel – was a poet, politician, and university lecturer.
* Yusuf Saeed Elmi – Poet and politician
* Almis Omar Zakrie – Activist and Politician
*Nadir Yusuf – Politician and Member for Federal Parliament of Ethiopia
*Abwan Harir Osman Guray – Well-known Somali peot
*Rashed Khadar – is an author and poet who has authored many books, the most famous of which is Agab-Jire.
* Abdikarim Ahmed Mooge – Is Somali politician and the current mayor of Hargeisa city
* Shiekh Harreed (Xareed) – Scholar and Religious leader
* Guled Bihi Abdi – Politician and Member for Federal Parliament of Somalia
* Hussein Habane – Lieutenant Colonel of the Somaliland Coast Guard.
* Khalid Foodhaadhi – Multi-Award-Winnnig Journalist
==Tixraac==
{{Reflist}}
8afmiwzswyvqxmocgeevdzw02vy9dwp
296868
296867
2026-05-01T09:37:11Z
~2026-26417-66
45469
/* Notable figures */
296868
wikitext
text/x-wiki
{{Farac|{{flagcountry|Yemen}}|group=Abokor Musa <br> |flag=[[File:Flag_of_Somaliland.svg|60px]][[File:Flag_of_Ethiopia.svg|60px]][[File:Flag_of_Kenya.svg|45px]][[File:Flag_of_Yemen.svg|45px]]|image=|region1={{flagcountry|Somaliland}}|region2={{flagcountry|Eritrea}}|region3={{flagcountry|Yemen}} |region4={{Flagcountry|United Arab Emirates }}|langs=[[Somali language|Somali]]|rels=[[Islam]]|related-c= Other ,clans <!-- CONFIRMED RELATIONS!!! -->}}
'''Abokor Muuse''' ([[Af-Ingiriisi|Ingiriisi]]: Abokor Musa'','' [[Carabi]]: أبوبكر موسى ; ''',''' Magaca oo buuxa: Abokor Musa Da'ud Sheekh Ishaaq) waa Qabiil wayn oo ka mid ah beelweynta Eidagalle ee Isaaq. Beeshu waxay degaan rasmiya ku tahay [[Soomaaliland|Somaliland]], [[Itoobiya]] iyo [[Kenya]].
== Overview ==
The Abokor Musa is a major Somali clan that is part of the Eidagalle clan of the Isaaq clan family, traditionally also called ''Saleebaan''. Members of the Abokor Musa subclan are descendants of Sheikh Ishaaq bin Ahmed. The Abokor musa<ref>Diiriye, Anwar Maxamed (2006). Literature of Somali Onomastics & Proverbs with Comparison of Foreign Sayings.ISBN978-0-9726615-1-5.</ref> is one of the large somali clans and among the most prominent sub-clans of the Eidagale. They inhabit the Hargiesa and Salahley regions of Somaliland, in addition to the Somali Region of Ethiopia and Kenya, where they form part of the Isahakia community<ref name=":3">Hayward, R. J.; Lewis, I. M. (2005-08-17). Voice and Power. Routledge. <nowiki>ISBN 9781135751753</nowiki>.</ref><ref name=":4">Laitin, David D. (1977). Politics, Language, and Thought: The Somali Experience. 9780226467917.</ref>.The Abokor Musa traditionally consists of nomadic pastoralists, merchants, and skilled poets.<ref>Andrzejewski, B.W. and I.M. Lewis, 1964, Somali Poetry: An Introduction, Oxford University Press.</ref>Historical roots can also be traced to [[Eratareya|Eritrea]], reflecting old trade routes .
==Tariikhda ==
===Nasabka ===
Sheekh Isxaaq wuxuu ka mid ahaa culimadii ka soo haajiray Carabta kuna soo tallaabay badda si ay Islaamka ugu faafiyaan Geeska Afrika qarnigii 12aad ilaa 13aad. Sidaas darteed, Sheekh Isxaaq wuxuu guursaday labo dumar ah oo deegaanka ah gudaha Somaliland, wuxuuna ka dhalay siddeed wiil. Mid ka mid ah, Daoud, wuxuu noqday aabihii beesha Ciidagale.<ref>I.M. Lewis, A Modern History of the Somali, fourth edition (Oxford: James Currey, 2002), pp. 31 & 42</ref>
===Xiliyadii Dhexe===
Beesha Abokor Muuse waxaa si gaar ah loogu xusuustaa kaalintii ay ka qaateen halgankii uu hoggaaminayay Axmed Gurey (Axmed Ibraahim al-Ghazi) ([[Saldanadii Cadal|Saldanadii Adal]]) ee lagula dagaallamay boqortooyadii Xabashida. Sida lagu sheegay buugga taariikhiga ah ee ''Futuh al-Habash'', beelaha Habar Magaadle, oo ay ku jirto laantan, waxay bixiyeen ciidamo iyo hoggaamiyeyaal muhiim ah.<ref>"مخطوطات-24 > بهجة الزمان > الصفحة رقم 16". makhtota.ksu.edu.sa. Retrieved 2017-08</ref><blockquote>Beesha Abokor Muuse—waxay door weyn ka ciyaareen dagaalkii qarnigii 16aad uu hogaaminayay Axmed Gurey bin Xuseen (Axmed Ibraahim al-Ghazi) ee lagula dagaallamay boqortooyadii Xabashida. Dagaalkan taariikhiga ah oo lagu xusay buugga Futuh al-Habash, beelo badan oo Soomaaliyeed ayaa ka qeyb galay. Halyeeyada la xasuusto waxaa ka mid ahaa Basiralle iyo Dhimbil oo ahaa ugaasyo , taariikh ahaana loogu xuso iyo saraakiil ciidan oo caan ah. Qaybo kamid ah geedka qabiilka (clan tree) ayaa loo xusaa Boqorro, kuwaas oo ku jira dhamaan tarkhiidii dhaqan ee beesha, gaar ahaan ku dhadhaw qarnigii 15aad ilaa 16aad, oo ah Sultanate . Basiralle, oo lagu xasuusto geesinimo, wuxuu ku geeriyooday dhawac soogaadhay meel u dhow magaalada [[Herer|Herar]].<ref>Morin, Didier (2004). Dictionnaire historique afar: 1288-1982. KARTHALA Editions. <nowiki>ISBN 9782845864924</nowiki>.</ref> Sidoo kale waxay samayn wan ku lahayeen magalda tariikhiga ah ee [[Saylac|zelia]].</blockquote>
[[File:First_footsteps_in_East_Africa,_or,_An_exploration_of_Harar_(1904)_(14586268478).jpg|right|thumb|250x250px| [[Axmad III bin Abu Bakar|Axmad Bin Abii Bakar]], Amiirkii [[Harar]]]]
Qarnigii 19aad, laanta Abokor Muuse waxay door muuqda ku lahaayeen ganacsigii ka socday Hargeysa–Berbera–Harar. Ganacsatadoodu waxay ahaayeen kuwa ugu firfircoon ee karavaannada ka keeni jiray gudaha Soomaalida xoolaha, muxurka, malmalka iyo subagga, kuna dhoofin jiray Berbera iyo suuqyada Carabta. Waxaa si gaar ah loo xusuustaa xiriirka dhow ee ay la lahaayeen Amiir Axmed III bin Abu Bakr, oo ahaa amiirkii Harar intii u dhaxaysay 1856–1875. Amiirka ayaa si weyn u qadarin jiray ganacsatada Abokor Muuse.<ref>Burton, Richard (1856). First Footsteps in East Africa. London: Longman, Brown, Green and Longmans. pp. 116–118.</ref>
[[File:ShrineAwBarkhadle2007.png|thumb|240px|right|Aw Barkhadle – a historic place of oath and agreement, where the Abokor Muse clan played a leading role.]]
<blockquote>Beesha Abokor Muuse waxay door weyn ka ciyaareen ilaalinta dhaqanka, xeerka iyo dhexdhexaadinta. Goobta barakeysan ee [[Aw Barkhadle]], oo ku taalla inta u dhexeysa [[Hargeysa]] iyo [[Berbera]], waxay ahayd xarun dhaar iyo heshiis lagu xallin jiray khilaafaadka. Odayaasha Abokor Muuse ayaa si gaar ah loogu qadarin jiray hoggaaminta dhaarta iyo heshiisiinta,oo ah Ugaaysada dhaqanka<ref>The Journal of the Royal Geographical Society Volume 19 p.61-62". 1849</ref> </blockquote>
Abokor Muuse waxay caan ku ahaayeen hal-abuurka gabayga iyo xigmadda afka ah. Gabayga ayaa u ahaa hub lagula dagaallamo, laguna xafido taariikhda. Sida uu qoray Laurence Margaret, beesha Ciidagale (oo ay ka mid yihiin Abokor Muse) waxaa lagu yaqaanay in tiro badan oo rag ah ay gabyaa yihiin, taasoo ka dhigtay beel kaalin weyn ku leh suugaanta Soomaalida.<ref>Laurance, Margaret. ''A tree for poverty: Somali poetry and prose''. McMaster University Library Press. p. 27.</ref>Sido kale Abokor Muuse waxay ahaayeen qoys caan ku ahaa fardaha fuulka iyo dagaalka, waxaana si weyn looga yaqaanay kartida dagaal iyo xirfadda ay ku lahaayeen maareynta fardaha dagaalka.
[[File:Sketch_Map_of_Northern_Somali_Land.png|right|thumb|250x250px| Map showing trade routes leading to Berbera.]]
Qarnigii 19aad, Abokor Muuse waxay door muhiim ah ku lahaayeen ganacsigii karavaannada ee u dhexeeyay [[Berbera]] iyo gudaha dalka. Waxay qayb ka ahaayeen aasaaska magaalada [[Hargeysa]], taasoo markii hore ahayd xarun karavaan oo ay dhiseen ganacsatada Ciidagale.<ref>Carlos-Swayne, Harald (1900). ''Seventeen Trips Through Somaliland and a Visit to Abyssinia''. p. 96.</ref>
<blockquote>Taariikhda Abokor Muuse waa mid ku dhisan geesinimada dagaal, hal-abuurka suugaaneed, hoggaaminta dhaqameed iyo firfircoonida ganacsiga. Waxay qayb muhiim ah ka noqdeen halgankii diimeed ee Muslimiinta, nabadaynta bulshada Isaaq, iyo kobaca dhaqaalaha iyo dhaqanka gobolka—astaamo qeexaya kaalintooda qoto dheer ee taariikhda Soomaaliyeed.</blockquote>
Sidoo kale, waxay leeyihiin tariikh soo jireen ah oo ku salaysan dhaqashada xoolaha, sida Geela, Adhiga iyo lo'da, iyadoo geelu uu yahay xoolahooda ugu muhiimsan ee noloshooda ku tiirsan yihiin isla markaana ay Aad u dhaqdaan. Dhaqashada xoolaha waxay ka tarjumaysa hodantinimada, hiddaha, iyo xirfadda ay bulshadu ku dhisantahay oo soo jireen ah.
===Baranches and Subclans===
[[File:Eaglelogo.png||right|thumb|232px|Branches and Subclans]]
Beesha Abokor Muuse waa beel ballaaran oo caan ku ah geesinimada iyo hiddaha soo jireenka ah, waxayna leedahay faracyo iyo laamo badan oo si dhaw isugu xidhan.
Beeshan qiimaha leh waxay u kala baxdaa laamo waaweyn oo ay ka mid yihiin: ''[[Beesha Mohamed Dhimbil|Mohammed Dhimbil]]'', ''[[Ahmed Dhimbil]]'', ''[[Aden Abokor]]'' (oo ,u kala baxa ''Cawlyahan'' iyo ''Hassan Aden''), ''Muuse Dhimbil''
Faracyada ''[[Mohamoud Muuse]]'' iyo ''Abdalleh Muuse''. Laamaha Beesha '''''Abdalleh Muuse''''' ayaa iyaguna caan ku ah reero balaadhan ah sida ''Reer Aadan'', Reer ''Ali Abdi'', ''Reer Nuur'', ''Reer Benin'', ''Rer Gallab'', ''Reer Eiye'', iyo ''Mohamed Cabdille'', (kuwaas oo kala baxa ''Reer Cali'' iyo ''Reer Gubadleh''.). ; [[Shaxda beesha|Shaxda Beesha]]
===Saltanate of Abokor Musa===
[[File:Ughaz Hassan.jpg|thumb|right|200px | Ughaz Hassan of the Abokor Musa clan.]]
Beesha Abokor Muuse waxay caan ku tahay hoggaamin, halgan iyo ilaalinta dhaqanka. Intii taariikhdu xusuusato, beeshani waxay lahayd taliyaal dhaqameed oo ka kala socday laamaha iyo faracyada beesha, kuwaas oo door weyn ku lahaa xallinta khilaafaadka, ilaalinta nidaamka bulshada, iyo kordhinta midnimada beesha dhexdeeda.
Suldaanada, boqorrada iyo ugaasyada ka soo jeeda Abokor Muuse waxay ahaayeen hogaamiyayaal caan ah, kuwaas oo isku darsaday garaad, geesinimo, iyo karti ciidan. Markay timaaddo dirir ama dagaal, waxay ahaayeen abaanduulayaal dagaal oo hoggaamiya ciidamo si abaabulan u dagaallama. Halka marka nabaddu timaaddo, ay noqdaan odayaal dhaqameed oo hagaya bulshada dhinaca garsoorka, dhaqanka, iyo isku duubnida.
Doorkooda Ugaasnimadu waa astaan sharaf, caddaalad, iyo hoggaan bulsho. Taasi waxay sababtay in beesha Abokor Muuse lagu xasuusto dad hoggaamiya, nabad dhaliya, iyo dhaqanka ilaaliya, taasoo qayb weyn ka qaadatay dhismaha iyo ilaalinta nidaamka bulshada guud ahaan.
==Distribution==
[[File:Hargeisa Somaliland.jpg|thumb|right|300px|A general view of Hargeisa, where the community is widely settled.]]
Beesha Abokor Muuse waxay si ballaaran u daganyihiin magaalada Hargeysa, gaar ahaan koofurta iyo galbeedka caasimadda. Xaafadaha ay si rasmi ah u deggan yihiin waxaa ka mid ah ''Calaamadaha'' , oo ay kala Qaybiso Wadada Halbawlaha ee ''Airport Road ([[Wadada Madaarka Egal)]]'', iyo xaafadaha Masalaha ( Siirooga galbeedkiisa), ''Jameecada'', iyo qaybo ka mid ah Xaafadda ''October''. Meelahan ayaa ka mid ah deegaannada taariikhiga ah ee ay beesha si xooggan ugu xidhan tahay.
Marka laga sii gudbo gudaha magaalada, Abokor Muuse waxay degaan ''Qoolcaday'',''Toon'', magaalada ''Salahley'', iyo tuulooyinka u dhow ilaa ''Ina-Guxaa'', oo ah xuduudda u dhaxaysa Somaliland iyo Ethiopia. Deegaannadan ayaa loo arkaa in ay yihiin laf-dhabarta beesha ee dhulka Somaliland, maadaama ay yihiin goobaha ay ku badan yihiin beelaha reer guuraaga ah iyo xoolo-dhaqatada beesha.
Dhinaca kale, beesha Abokor Muuse waxay si ballaaran uga deggan yihiin Dalka Itoobiya , halkaas oo ay ku leeyihiin magaalooyin iyo tuulooyin badan. Magaalooyinka ugu waaweyn ee ay degaan waxaa ka mid ah ''Bisad'', ''Abokor'', ''Egal Addani'', iyo ''Iskoyska'', halka ay sidoo kale ku nool yihiin deegaannada u dhow Dooxada ''Galool-Fadhiidh.'' Meelahan ayaa xiriir dhow la leh magaalada Awarre, taas oo ah xarun muhiim ah oo ka tirsan gobolka.
Isku soo wada duuboo, beesha Abokor Muuse waxay degaan dhul aad u ballaaran oo ku kala yaalla labada dhinac ee xuduudda Somaliland iyo Itoobiya, iyagoo leh isku xirnaan dhaqan, deegaan, iyo taariikh wadaag ah oo soo jireen ah.
==Clan tree==
A summarised clan family tree of the major subclans of Abokor Musa, is presented below:
{{Tree list}}
*Daoud (Eidagalle)
**Muuse Daoud
***'''Abokor''' (Saleiban)
****Salieban Abokor
*****Mohammad Salieban
******Saleiban Mohamed
*******Yousuf Saleiban
********Osman Yusuf
********Said Yusuf
********Mohamed Yusuf
*******Arralleh Saleiban
********Ali Arralle
********Saleiban Arralle
*********Abokor Saleiban
**********Abdalleh Abokor
***********Saleiban Abdalle
************Osman Saleiban
*************Waisleh Osman
*************Mahamoud Wais
*************Arralleh Wais
*************Hussein wais
*************Saleiban Wais
**********Saleiban Abokor
***********Warfa Saleiban
***********Arreh Saleiban
***********Farah Saleiban
***********Mahamoud Saleiban
**********Hassan Abokor
***********Muuse Hassan
***********Laqshe Hassan
***********Basiralle Hassan
***********Dhimbil Hassan
************'''Mohammed Dhimbil'''
*************Musa Mohamed
**************Adawe Muuse (Rer Adawe)
**************Aden Muuse (Rer Aden)
*************Fatah Mohamed (Rer Fatah)
*************Mucawiye Mohamed
*************Gulled (Wardon) Mohamed
**************Hussein Guled
**************Egal Guled
**************Yusuf Guled
**************Roble Guled
**************Abdi Guled
**************Elmi Guled
**************Samter Guled
************'''Muuse Dhimbil'''
*************Abdalleh Muuse
**************Jibirl Abdalle
***************Siad Jibril
****************Muse Siad
****************Farah Siad
***************Kalil Jibirl
****************Ali kalil
*****************Said Ali
*****************Koshin Ali
*****************Boqorreh Ali
******************Abar Boqorre
*******************Deria Abar
********************Abdillahi Deria (Allanleh)
***************Saeed Jibril
****************Sahal Said
*****************Abdalle Sahal
*****************Musa Sahal
***************Aden Jibril (Rer Adan)
***************Abdi Jibril
****************Ali Abdi (Rer Ali Abdi)
*****************Abdalle Ali
******************Musa Abdalle
*****************Hussein Ali
*****************Mumin Ali
*****************Naleye Ali
****************Nour Abdi (Rer Nuur)
*****************Ismail Nour
*****************Hersi Nour
*****************Gabal Nour
*****************Mohamed Nour
****************Benin Abdi (Rer Benin)
*****************Naleye Benin
*****************Ahmed Benin
*****************Hersi Benin
*****************Warfa Benin
*****************Samter Benin
*****************Abdi Benin
*****************Fatah Benin
*****************Dirie Benin
*****************Farah Benin
*****************Osman Benin
****************Abdille Abdi
*****************Gallab Abdille (Rer Gallab)
******************Ismail Gallab
******************Asker Gallab
******************Dahir Gallab
******************Wais Gallab
******************Ali Gallab
******************Osman Gallab
******************Jama Gallab
******************Roble Gallab
******************Abdi Gallab
******************Yusuf Gallab
******************Farah Gallab
*****************Eiae Abdille (Rer Eiye)
*******************Gulled Eiye
*******************Sharmake Eiye
*****************Mohamed Abdille
******************Ahmed Mohamed
********************Samter Ahmed
********************Ziyad Ahmed
********************Mayle Ahmed
********************Elmi Ahmed
********************Warfa Ahmed
********************Geedi Ahmed
********************Amanle Ahmed
********************Food Ahmed
********************Dhible Ahmed
*********************Ismail Dhible
*********************Barre Dhible
*********************Wa'eys Dhible
*********************Samter Dhible
*********************Egal Dhible
********************Ali Ahmed (Rer Ali)
********************Gubadleh Ahmed (Rer Gubadleh)
*********************Derie Gubadleh (Rer Dirie)
*********************Boqorre Gubdleh (Rer Boqorreh)
*************Mahamoud Muuse
**************Shirdon Mohamoud
***************Hamud Shirdon
***************Suldan Shirdon
***************Geele Shirdon
***************Osman Shirdon
***************Egal Shirdon
***************Mohamed Shirdon
***************Yusuf Shirdon
**************Hildiid Mohamoud
***************Ali Hildiid
***************Geedi Hildiid (Rer Geedi)
***************Hersi Hildiid (Rer Hersi)
************'''Ahmed Dhimbil'''
*************Musa Ahmed
*************Waisleh Ahmed
*************Osman Ahmed
*************Liban Ahmed
**************Abdi Liban
***************Ismail Abdi (Rer Ismail)
***************Mohammed Abdi (Addeh)
***************Sarar Mohamed
***************Ahmed(Beder)Mohamed
**********'''Aden Abokor'''
***********( Aden Mohamed)
************Issa Aden
************Awal Aden (Rer Cawl)
************Hassan Aden
*************Ziyad Hassan
*************Odawa Hasaan
*************Ladon Hassan
*************Abdalle Hassan
**************Ali Abdalle
**************Abdi Abdalle (Abdi Waddago)
**************Ahmed Abdalle
***************Halas Ahmed
***************Egal Ahmed
***************Geedi Ahmed (Rer Gheedi)
{{tree list/end}}
==Notable figures==
* Sh Mohamed Ali Geedi – Scholar and Founder of Horn of Africa charity Organization, which operates and establishes multiple schools across Somaliland and Beder International University.
* Mohamed Mooge Liibaan – prominent Somali instrumentalist, vocalist, and poet.
* Gaabuush – Is a scholar, an Air Force engineer, and a respected military leader, with strong tie to SAF.
* Kol Ibrahim Koodbuur – Revered Somali SNM commander and freedom fighter, known for his unmatched courage and sacrifice in the struggle against dictatorship.
*Aden Mohamed Guhad (Aden Walli) – He was a Colonel and the Commander of Internal Security and Intelligence of the (SNM), noted for his strategic leadership.
* Ahmed Mooge Liibaan – prominent Somali musician and singer
* Sh. Abdiraham Aden Eigeh
* Suldan Aden S.Farah.S.Omar –Respected traditional holder.
* Muuse Ismail Qalilnle – popular Somali singer
*Ugahz Mohamed Abdille Ahmed, a clan elder (Ughaz) and respected traditional figure.
* Mohamed Hassan Finad – Politician and Activist
* Mohamoud Guure Husien (Gaal-Eri) – Was a key Somali political figure who led the SNM office in France and was responsible for Somalia’s foreign strategic policy during the Ogaden War.
* Ahmed Mohamed Diriye (Toorno) – Former Minister of Education and planning
* Gen.Mohamed Osman Aalin (Dayib)– Father of Somaliland Immigration border
* Hussein Mohamed Mohamoud – Former Minister of Health
* Suldan Osman Baane –traditional leader
*Said Dhimbil Nour – peot and politician
* Omar Aidid – is a billionaire and Founder of Hargeisa Theatre Mall, the largest Market Mall Center .(in somaliland)
* Hussein Ali Mahamado – is Activist And Founder of In Guuxa Foundation
* Hussein Habane – Lieutenant Colonel of the Somaliland Coast Guard.
* Abdikarem Hikmawi – Is Author, literally scholar and Activist
* Yasin Alasie
*Abdirahman Eid Dhimbil – is a professor and Politician
* Mohamed Badel – was a poet, politician, and university lecturer.
* Yusuf Saeed Elmi – Poet and politician
* Almis Omar Zakrie – Activist and Politician
*Nadir Yusuf – Politician and Member for Federal Parliament of Ethiopia
*Abwan Harir Osman Guray – Well-known Somali peot
*Rashed Khadar – is an author and poet who has authored many books, the most famous of which is Agab-Jire.
* Abdikarim Ahmed Mooge – Is Somali politician and the current mayor of Hargeisa city
* Shiekh Harreed (Xareed) – Scholar and Religious leader
* Guled Bihi Abdi – Politician and Member for Federal Parliament of Somalia
* Abdishakur Ali– is a senior military leader in Somaliland.
* Khalid Foodhaadhi – Multi-Award-Winnnig Journalist
==Tixraac==
{{Reflist}}
6382mhkj8bixdcowcgzk53um1oxvtme
296869
296868
2026-05-01T11:48:42Z
~2026-26417-66
45469
/* Notable figures */
296869
wikitext
text/x-wiki
{{Farac|{{flagcountry|Yemen}}|group=Abokor Musa <br> |flag=[[File:Flag_of_Somaliland.svg|60px]][[File:Flag_of_Ethiopia.svg|60px]][[File:Flag_of_Kenya.svg|45px]][[File:Flag_of_Yemen.svg|45px]]|image=|region1={{flagcountry|Somaliland}}|region2={{flagcountry|Eritrea}}|region3={{flagcountry|Yemen}} |region4={{Flagcountry|United Arab Emirates }}|langs=[[Somali language|Somali]]|rels=[[Islam]]|related-c= Other ,clans <!-- CONFIRMED RELATIONS!!! -->}}
'''Abokor Muuse''' ([[Af-Ingiriisi|Ingiriisi]]: Abokor Musa'','' [[Carabi]]: أبوبكر موسى ; ''',''' Magaca oo buuxa: Abokor Musa Da'ud Sheekh Ishaaq) waa Qabiil wayn oo ka mid ah beelweynta Eidagalle ee Isaaq. Beeshu waxay degaan rasmiya ku tahay [[Soomaaliland|Somaliland]], [[Itoobiya]] iyo [[Kenya]].
== Overview ==
The Abokor Musa is a major Somali clan that is part of the Eidagalle clan of the Isaaq clan family, traditionally also called ''Saleebaan''. Members of the Abokor Musa subclan are descendants of Sheikh Ishaaq bin Ahmed. The Abokor musa<ref>Diiriye, Anwar Maxamed (2006). Literature of Somali Onomastics & Proverbs with Comparison of Foreign Sayings.ISBN978-0-9726615-1-5.</ref> is one of the large somali clans and among the most prominent sub-clans of the Eidagale. They inhabit the Hargiesa and Salahley regions of Somaliland, in addition to the Somali Region of Ethiopia and Kenya, where they form part of the Isahakia community<ref name=":3">Hayward, R. J.; Lewis, I. M. (2005-08-17). Voice and Power. Routledge. <nowiki>ISBN 9781135751753</nowiki>.</ref><ref name=":4">Laitin, David D. (1977). Politics, Language, and Thought: The Somali Experience. 9780226467917.</ref>.The Abokor Musa traditionally consists of nomadic pastoralists, merchants, and skilled poets.<ref>Andrzejewski, B.W. and I.M. Lewis, 1964, Somali Poetry: An Introduction, Oxford University Press.</ref>Historical roots can also be traced to [[Eratareya|Eritrea]], reflecting old trade routes .
==Tariikhda ==
===Nasabka ===
Sheekh Isxaaq wuxuu ka mid ahaa culimadii ka soo haajiray Carabta kuna soo tallaabay badda si ay Islaamka ugu faafiyaan Geeska Afrika qarnigii 12aad ilaa 13aad. Sidaas darteed, Sheekh Isxaaq wuxuu guursaday labo dumar ah oo deegaanka ah gudaha Somaliland, wuxuuna ka dhalay siddeed wiil. Mid ka mid ah, Daoud, wuxuu noqday aabihii beesha Ciidagale.<ref>I.M. Lewis, A Modern History of the Somali, fourth edition (Oxford: James Currey, 2002), pp. 31 & 42</ref>
===Xiliyadii Dhexe===
Beesha Abokor Muuse waxaa si gaar ah loogu xusuustaa kaalintii ay ka qaateen halgankii uu hoggaaminayay Axmed Gurey (Axmed Ibraahim al-Ghazi) ([[Saldanadii Cadal|Saldanadii Adal]]) ee lagula dagaallamay boqortooyadii Xabashida. Sida lagu sheegay buugga taariikhiga ah ee ''Futuh al-Habash'', beelaha Habar Magaadle, oo ay ku jirto laantan, waxay bixiyeen ciidamo iyo hoggaamiyeyaal muhiim ah.<ref>"مخطوطات-24 > بهجة الزمان > الصفحة رقم 16". makhtota.ksu.edu.sa. Retrieved 2017-08</ref><blockquote>Beesha Abokor Muuse—waxay door weyn ka ciyaareen dagaalkii qarnigii 16aad uu hogaaminayay Axmed Gurey bin Xuseen (Axmed Ibraahim al-Ghazi) ee lagula dagaallamay boqortooyadii Xabashida. Dagaalkan taariikhiga ah oo lagu xusay buugga Futuh al-Habash, beelo badan oo Soomaaliyeed ayaa ka qeyb galay. Halyeeyada la xasuusto waxaa ka mid ahaa Basiralle iyo Dhimbil oo ahaa ugaasyo , taariikh ahaana loogu xuso iyo saraakiil ciidan oo caan ah. Qaybo kamid ah geedka qabiilka (clan tree) ayaa loo xusaa Boqorro, kuwaas oo ku jira dhamaan tarkhiidii dhaqan ee beesha, gaar ahaan ku dhadhaw qarnigii 15aad ilaa 16aad, oo ah Sultanate . Basiralle, oo lagu xasuusto geesinimo, wuxuu ku geeriyooday dhawac soogaadhay meel u dhow magaalada [[Herer|Herar]].<ref>Morin, Didier (2004). Dictionnaire historique afar: 1288-1982. KARTHALA Editions. <nowiki>ISBN 9782845864924</nowiki>.</ref> Sidoo kale waxay samayn wan ku lahayeen magalda tariikhiga ah ee [[Saylac|zelia]].</blockquote>
[[File:First_footsteps_in_East_Africa,_or,_An_exploration_of_Harar_(1904)_(14586268478).jpg|right|thumb|250x250px| [[Axmad III bin Abu Bakar|Axmad Bin Abii Bakar]], Amiirkii [[Harar]]]]
Qarnigii 19aad, laanta Abokor Muuse waxay door muuqda ku lahaayeen ganacsigii ka socday Hargeysa–Berbera–Harar. Ganacsatadoodu waxay ahaayeen kuwa ugu firfircoon ee karavaannada ka keeni jiray gudaha Soomaalida xoolaha, muxurka, malmalka iyo subagga, kuna dhoofin jiray Berbera iyo suuqyada Carabta. Waxaa si gaar ah loo xusuustaa xiriirka dhow ee ay la lahaayeen Amiir Axmed III bin Abu Bakr, oo ahaa amiirkii Harar intii u dhaxaysay 1856–1875. Amiirka ayaa si weyn u qadarin jiray ganacsatada Abokor Muuse.<ref>Burton, Richard (1856). First Footsteps in East Africa. London: Longman, Brown, Green and Longmans. pp. 116–118.</ref>
[[File:ShrineAwBarkhadle2007.png|thumb|240px|right|Aw Barkhadle – a historic place of oath and agreement, where the Abokor Muse clan played a leading role.]]
<blockquote>Beesha Abokor Muuse waxay door weyn ka ciyaareen ilaalinta dhaqanka, xeerka iyo dhexdhexaadinta. Goobta barakeysan ee [[Aw Barkhadle]], oo ku taalla inta u dhexeysa [[Hargeysa]] iyo [[Berbera]], waxay ahayd xarun dhaar iyo heshiis lagu xallin jiray khilaafaadka. Odayaasha Abokor Muuse ayaa si gaar ah loogu qadarin jiray hoggaaminta dhaarta iyo heshiisiinta,oo ah Ugaaysada dhaqanka<ref>The Journal of the Royal Geographical Society Volume 19 p.61-62". 1849</ref> </blockquote>
Abokor Muuse waxay caan ku ahaayeen hal-abuurka gabayga iyo xigmadda afka ah. Gabayga ayaa u ahaa hub lagula dagaallamo, laguna xafido taariikhda. Sida uu qoray Laurence Margaret, beesha Ciidagale (oo ay ka mid yihiin Abokor Muse) waxaa lagu yaqaanay in tiro badan oo rag ah ay gabyaa yihiin, taasoo ka dhigtay beel kaalin weyn ku leh suugaanta Soomaalida.<ref>Laurance, Margaret. ''A tree for poverty: Somali poetry and prose''. McMaster University Library Press. p. 27.</ref>Sido kale Abokor Muuse waxay ahaayeen qoys caan ku ahaa fardaha fuulka iyo dagaalka, waxaana si weyn looga yaqaanay kartida dagaal iyo xirfadda ay ku lahaayeen maareynta fardaha dagaalka.
[[File:Sketch_Map_of_Northern_Somali_Land.png|right|thumb|250x250px| Map showing trade routes leading to Berbera.]]
Qarnigii 19aad, Abokor Muuse waxay door muhiim ah ku lahaayeen ganacsigii karavaannada ee u dhexeeyay [[Berbera]] iyo gudaha dalka. Waxay qayb ka ahaayeen aasaaska magaalada [[Hargeysa]], taasoo markii hore ahayd xarun karavaan oo ay dhiseen ganacsatada Ciidagale.<ref>Carlos-Swayne, Harald (1900). ''Seventeen Trips Through Somaliland and a Visit to Abyssinia''. p. 96.</ref>
<blockquote>Taariikhda Abokor Muuse waa mid ku dhisan geesinimada dagaal, hal-abuurka suugaaneed, hoggaaminta dhaqameed iyo firfircoonida ganacsiga. Waxay qayb muhiim ah ka noqdeen halgankii diimeed ee Muslimiinta, nabadaynta bulshada Isaaq, iyo kobaca dhaqaalaha iyo dhaqanka gobolka—astaamo qeexaya kaalintooda qoto dheer ee taariikhda Soomaaliyeed.</blockquote>
Sidoo kale, waxay leeyihiin tariikh soo jireen ah oo ku salaysan dhaqashada xoolaha, sida Geela, Adhiga iyo lo'da, iyadoo geelu uu yahay xoolahooda ugu muhiimsan ee noloshooda ku tiirsan yihiin isla markaana ay Aad u dhaqdaan. Dhaqashada xoolaha waxay ka tarjumaysa hodantinimada, hiddaha, iyo xirfadda ay bulshadu ku dhisantahay oo soo jireen ah.
===Baranches and Subclans===
[[File:Eaglelogo.png||right|thumb|232px|Branches and Subclans]]
Beesha Abokor Muuse waa beel ballaaran oo caan ku ah geesinimada iyo hiddaha soo jireenka ah, waxayna leedahay faracyo iyo laamo badan oo si dhaw isugu xidhan.
Beeshan qiimaha leh waxay u kala baxdaa laamo waaweyn oo ay ka mid yihiin: ''[[Beesha Mohamed Dhimbil|Mohammed Dhimbil]]'', ''[[Ahmed Dhimbil]]'', ''[[Aden Abokor]]'' (oo ,u kala baxa ''Cawlyahan'' iyo ''Hassan Aden''), ''Muuse Dhimbil''
Faracyada ''[[Mohamoud Muuse]]'' iyo ''Abdalleh Muuse''. Laamaha Beesha '''''Abdalleh Muuse''''' ayaa iyaguna caan ku ah reero balaadhan ah sida ''Reer Aadan'', Reer ''Ali Abdi'', ''Reer Nuur'', ''Reer Benin'', ''Rer Gallab'', ''Reer Eiye'', iyo ''Mohamed Cabdille'', (kuwaas oo kala baxa ''Reer Cali'' iyo ''Reer Gubadleh''.). ; [[Shaxda beesha|Shaxda Beesha]]
===Saltanate of Abokor Musa===
[[File:Ughaz Hassan.jpg|thumb|right|200px | Ughaz Hassan of the Abokor Musa clan.]]
Beesha Abokor Muuse waxay caan ku tahay hoggaamin, halgan iyo ilaalinta dhaqanka. Intii taariikhdu xusuusato, beeshani waxay lahayd taliyaal dhaqameed oo ka kala socday laamaha iyo faracyada beesha, kuwaas oo door weyn ku lahaa xallinta khilaafaadka, ilaalinta nidaamka bulshada, iyo kordhinta midnimada beesha dhexdeeda.
Suldaanada, boqorrada iyo ugaasyada ka soo jeeda Abokor Muuse waxay ahaayeen hogaamiyayaal caan ah, kuwaas oo isku darsaday garaad, geesinimo, iyo karti ciidan. Markay timaaddo dirir ama dagaal, waxay ahaayeen abaanduulayaal dagaal oo hoggaamiya ciidamo si abaabulan u dagaallama. Halka marka nabaddu timaaddo, ay noqdaan odayaal dhaqameed oo hagaya bulshada dhinaca garsoorka, dhaqanka, iyo isku duubnida.
Doorkooda Ugaasnimadu waa astaan sharaf, caddaalad, iyo hoggaan bulsho. Taasi waxay sababtay in beesha Abokor Muuse lagu xasuusto dad hoggaamiya, nabad dhaliya, iyo dhaqanka ilaaliya, taasoo qayb weyn ka qaadatay dhismaha iyo ilaalinta nidaamka bulshada guud ahaan.
==Distribution==
[[File:Hargeisa Somaliland.jpg|thumb|right|300px|A general view of Hargeisa, where the community is widely settled.]]
Beesha Abokor Muuse waxay si ballaaran u daganyihiin magaalada Hargeysa, gaar ahaan koofurta iyo galbeedka caasimadda. Xaafadaha ay si rasmi ah u deggan yihiin waxaa ka mid ah ''Calaamadaha'' , oo ay kala Qaybiso Wadada Halbawlaha ee ''Airport Road ([[Wadada Madaarka Egal)]]'', iyo xaafadaha Masalaha ( Siirooga galbeedkiisa), ''Jameecada'', iyo qaybo ka mid ah Xaafadda ''October''. Meelahan ayaa ka mid ah deegaannada taariikhiga ah ee ay beesha si xooggan ugu xidhan tahay.
Marka laga sii gudbo gudaha magaalada, Abokor Muuse waxay degaan ''Qoolcaday'',''Toon'', magaalada ''Salahley'', iyo tuulooyinka u dhow ilaa ''Ina-Guxaa'', oo ah xuduudda u dhaxaysa Somaliland iyo Ethiopia. Deegaannadan ayaa loo arkaa in ay yihiin laf-dhabarta beesha ee dhulka Somaliland, maadaama ay yihiin goobaha ay ku badan yihiin beelaha reer guuraaga ah iyo xoolo-dhaqatada beesha.
Dhinaca kale, beesha Abokor Muuse waxay si ballaaran uga deggan yihiin Dalka Itoobiya , halkaas oo ay ku leeyihiin magaalooyin iyo tuulooyin badan. Magaalooyinka ugu waaweyn ee ay degaan waxaa ka mid ah ''Bisad'', ''Abokor'', ''Egal Addani'', iyo ''Iskoyska'', halka ay sidoo kale ku nool yihiin deegaannada u dhow Dooxada ''Galool-Fadhiidh.'' Meelahan ayaa xiriir dhow la leh magaalada Awarre, taas oo ah xarun muhiim ah oo ka tirsan gobolka.
Isku soo wada duuboo, beesha Abokor Muuse waxay degaan dhul aad u ballaaran oo ku kala yaalla labada dhinac ee xuduudda Somaliland iyo Itoobiya, iyagoo leh isku xirnaan dhaqan, deegaan, iyo taariikh wadaag ah oo soo jireen ah.
==Clan tree==
A summarised clan family tree of the major subclans of Abokor Musa, is presented below:
{{Tree list}}
*Daoud (Eidagalle)
**Muuse Daoud
***'''Abokor''' (Saleiban)
****Salieban Abokor
*****Mohammad Salieban
******Saleiban Mohamed
*******Yousuf Saleiban
********Osman Yusuf
********Said Yusuf
********Mohamed Yusuf
*******Arralleh Saleiban
********Ali Arralle
********Saleiban Arralle
*********Abokor Saleiban
**********Abdalleh Abokor
***********Saleiban Abdalle
************Osman Saleiban
*************Waisleh Osman
*************Mahamoud Wais
*************Arralleh Wais
*************Hussein wais
*************Saleiban Wais
**********Saleiban Abokor
***********Warfa Saleiban
***********Arreh Saleiban
***********Farah Saleiban
***********Mahamoud Saleiban
**********Hassan Abokor
***********Muuse Hassan
***********Laqshe Hassan
***********Basiralle Hassan
***********Dhimbil Hassan
************'''Mohammed Dhimbil'''
*************Musa Mohamed
**************Adawe Muuse (Rer Adawe)
**************Aden Muuse (Rer Aden)
*************Fatah Mohamed (Rer Fatah)
*************Mucawiye Mohamed
*************Gulled (Wardon) Mohamed
**************Hussein Guled
**************Egal Guled
**************Yusuf Guled
**************Roble Guled
**************Abdi Guled
**************Elmi Guled
**************Samter Guled
************'''Muuse Dhimbil'''
*************Abdalleh Muuse
**************Jibirl Abdalle
***************Siad Jibril
****************Muse Siad
****************Farah Siad
***************Kalil Jibirl
****************Ali kalil
*****************Said Ali
*****************Koshin Ali
*****************Boqorreh Ali
******************Abar Boqorre
*******************Deria Abar
********************Abdillahi Deria (Allanleh)
***************Saeed Jibril
****************Sahal Said
*****************Abdalle Sahal
*****************Musa Sahal
***************Aden Jibril (Rer Adan)
***************Abdi Jibril
****************Ali Abdi (Rer Ali Abdi)
*****************Abdalle Ali
******************Musa Abdalle
*****************Hussein Ali
*****************Mumin Ali
*****************Naleye Ali
****************Nour Abdi (Rer Nuur)
*****************Ismail Nour
*****************Hersi Nour
*****************Gabal Nour
*****************Mohamed Nour
****************Benin Abdi (Rer Benin)
*****************Naleye Benin
*****************Ahmed Benin
*****************Hersi Benin
*****************Warfa Benin
*****************Samter Benin
*****************Abdi Benin
*****************Fatah Benin
*****************Dirie Benin
*****************Farah Benin
*****************Osman Benin
****************Abdille Abdi
*****************Gallab Abdille (Rer Gallab)
******************Ismail Gallab
******************Asker Gallab
******************Dahir Gallab
******************Wais Gallab
******************Ali Gallab
******************Osman Gallab
******************Jama Gallab
******************Roble Gallab
******************Abdi Gallab
******************Yusuf Gallab
******************Farah Gallab
*****************Eiae Abdille (Rer Eiye)
*******************Gulled Eiye
*******************Sharmake Eiye
*****************Mohamed Abdille
******************Ahmed Mohamed
********************Samter Ahmed
********************Ziyad Ahmed
********************Mayle Ahmed
********************Elmi Ahmed
********************Warfa Ahmed
********************Geedi Ahmed
********************Amanle Ahmed
********************Food Ahmed
********************Dhible Ahmed
*********************Ismail Dhible
*********************Barre Dhible
*********************Wa'eys Dhible
*********************Samter Dhible
*********************Egal Dhible
********************Ali Ahmed (Rer Ali)
********************Gubadleh Ahmed (Rer Gubadleh)
*********************Derie Gubadleh (Rer Dirie)
*********************Boqorre Gubdleh (Rer Boqorreh)
*************Mahamoud Muuse
**************Shirdon Mohamoud
***************Hamud Shirdon
***************Suldan Shirdon
***************Geele Shirdon
***************Osman Shirdon
***************Egal Shirdon
***************Mohamed Shirdon
***************Yusuf Shirdon
**************Hildiid Mohamoud
***************Ali Hildiid
***************Geedi Hildiid (Rer Geedi)
***************Hersi Hildiid (Rer Hersi)
************'''Ahmed Dhimbil'''
*************Musa Ahmed
*************Waisleh Ahmed
*************Osman Ahmed
*************Liban Ahmed
**************Abdi Liban
***************Ismail Abdi (Rer Ismail)
***************Mohammed Abdi (Addeh)
***************Sarar Mohamed
***************Ahmed(Beder)Mohamed
**********'''Aden Abokor'''
***********( Aden Mohamed)
************Issa Aden
************Awal Aden (Rer Cawl)
************Hassan Aden
*************Ziyad Hassan
*************Odawa Hasaan
*************Ladon Hassan
*************Abdalle Hassan
**************Ali Abdalle
**************Abdi Abdalle (Abdi Waddago)
**************Ahmed Abdalle
***************Halas Ahmed
***************Egal Ahmed
***************Geedi Ahmed (Rer Gheedi)
{{tree list/end}}
==Notable figures==
* Sh Mohamed Ali Geedi – Scholar and Founder of Horn of Africa charity Organization, which operates and establishes multiple schools across Somaliland and Beder International University.
* Mohamed Mooge Liibaan – prominent Somali instrumentalist, vocalist, and poet.
* Gaabuush – Is a scholar, an Air Force engineer, and a respected military leader, with strong tie to SAF.
* Kol Ibrahim Koodbuur – Revered Somali SNM commander and freedom fighter, known for his unmatched courage and sacrifice in the struggle against dictatorship.
*Aden Mohamed Guhad (Aden Walli) – He was a Colonel and the Commander of Internal Security and Intelligence of the (SNM), noted for his strategic leadership.
* Ahmed Mooge Liibaan – prominent Somali musician and singer
* Sh. Abdiraham Aden Eigeh
* Suldan Aden S.Farah.S.Omar –Respected traditional holder.
* Muuse Ismail Qalilnle – popular Somali singer
*Ugahz Mohamed Abdille Ahmed, a clan elder (Ughaz) and respected traditional figure.
* Mohamed Hassan Finad – Politician and Activist
* Mohamoud Guure Husien (Gaal-Eri) – Was a key Somali political figure who led the SNM office in France and was responsible for Somalia’s foreign strategic policy during the Ogaden War.
* Ahmed Mohamed Diriye (Toorno) – Former Minister of Education and planning
* Gen.Mohamed Osman Aalin (Dayib)– Father of Somaliland Immigration border
* Hussein Mohamed Mohamoud – Former Minister of Health
* Suldan Osman Baane –traditional leader
*Said Dhimbil Nour – peot and politician
* Omar Aidid – is a billionaire and Founder of Hargeisa Theatre Mall, the largest Market Mall Center .(in somaliland)
* Hussein Ali Mahamado – is Activist And Founder of In Guuxa Foundation
* Hussein Habane – Lieutenant Colonel of the Somaliland Coast Guard.
* Abdikarem Hikmawi – Is Author, literally scholar and Activist
* Yasin Alasie
*Abdirahman Eid Dhimbil – is a professor and Politician
* Mohamed Badel – was a poet, politician, and university lecturer.
* Yusuf Saeed Elmi – Poet and politician
* Almis Omar Zakrie – Activist and Politician
*Nadir Yusuf – Politician and Member for Federal Parliament of Ethiopia
*Abwan Harir Osman Guray – Well-known Somali peot
*Rashed Khadar – is an author and poet who has authored many books, the most famous of which is Agab-Jire.
* Abdikarim Ahmed Mooge – Is Somali politician and the current mayor of Hargeisa city
* Abdishakur Ali– is a senior military leader in Somaliland.
* Shiekh Harreed (Xareed) – Scholar and Religious leader
* Guled Bihi Abdi – Politician and Member for Federal Parliament of Somalia
* Khalid Foodhaadhi – Multi-Award-Winnnig Journalist
==Tixraac==
{{Reflist}}
g2aevaegiim45efg1i36bl153rllk1o
Ciidagale
0
41696
296860
296846
2026-05-01T08:18:12Z
~2026-26417-66
45469
296860
wikitext
text/x-wiki
{{Farac |
| group = Eidagale <br> عيدَ جلي
| image=
|region1={{flagcountry|Kenya}}
|region2={{flagcountry|United States}}
|region3={{flagcountry|Eritrea}}
|region4={{flagcountry|Ethiopia}}
|region5={{flagcountry|Somaliland}}
| langs = [[Somali]]
| rels = [[Islam]]
| related-c = Other,clan. }}
'''Ciidagale''' (English: Eidagale'','' Arabic: عيدَ جلي''',''' Full Name: Daoud-Eidagalle) Waa beel kamida beelwaynta Isaaq.Beeshu waxay degaan rasimaya gobolka Maroodi jeex Ee Somaliland iyo Dalka Ethiopia.
==Baahsanaanta==
[[File:Eidegalla map.jpg|thumb|left|Map of Somaliland showing distribution of the Eidagalle tribe in western and southwestern Somaliland]]
Eidagalle waa beel ka tirsan beelaha Isaaq. Waxay degaan tiro badan ku leeyihiin gobolka Maroodi Jeex ee Somaliland, gaar ahaan magaalada Hargeysa (dhinacyadeeda dhexe iyo koonfur-bari), iyo degmada Salaxley . Intaa waxaa dheer, Ciidagale waxay sidoo kale si weyn ugu baahsan yihiin dalka ee Itoobiya, gaar ahaan degmooyinka Daroor, Awaare, iyo Misraq Gashamo.
Beesha Eedagaale waxay leedahay laamo hoose oo ay ka mid yihiin Mohamed Daoud (Guuyoobe), kuwaas oo degan degmada Oodweyne ee gobolka Togdheer. Sidoo kale, qayb ka mid ah beesha ayaa si taariikhi ah ugu nool waddanka Kenya, halkaas oo ay ka yihiin qayb muhiim ah oo si wayn looyaqaano loona ixtiraamo, laguna magaacabo Isahakia.<ref>Waal, Alexander De (1993). "Violent deeds live on: landmines in Somalia and Somaliland, p. 63"</ref><ref>Lewis, I. M. (3 February 2017). I.M Lewis : peoples of the Horn of Africa. <nowiki>ISBN 9781315308173</nowiki>.</ref>
==Tariikhda (History)==
===Nasabka (Lineage)===
Sheekh Isxaaq wuxuu ka mid ahaa culimadii ka soo haajiray Carabta kuna soo tallaabay badda si ay Islaamka ugu faafiyaan Geeska Afrika qarnigii 12aad ilaa 13aad. Sidaas darteed, Sheekh Isxaaq wuxuu guursaday labo dumar ah oo deegaanka ah gudaha Somaliland, wuxuuna ka dhalay siddeed wiil. Mid ka mid ah, Daoud, wuxuu noqday aabihii beesha Ciidagale.<ref>I.M. Lewis, A Modern History of the Somali, fourth edition (Oxford: James Currey, 2002), pp. 31 & 42</ref>
===Xiliyadii Dhexe (Medieval period) ===
Taariikh ahaan, beesha Ciidagale waxay ka mid ahayd beelihii ka qayb galay dagaalladii lagu qaaday boqortooyadii Xabashida waxayna hoos tagi jireen [https://so.m.wikipedia.org/wiki/Saldanadii_Cadal Saldanaddii Adal]. Waxay si gaar ah ugu xusan yihiin buugga ''Futuh al-Habash'' (Futuxul Xabash) oo lagu tilmaamay in beelahaasi yihiin ''Habar Magaadle''. Habar Magaadle waxaa laga soo saaray halyeeygii taariikhiga ahaa ee Axmed Gurey bin Xuseen, oo ahaa gacanta midig ee Axmed Ibraahim al-Ghazi.<ref>"مخطوطات-24 > بهجة الزمان > الصفحة رقم 16". makhtota.ksu.edu.sa. Retrieved 2017-08</ref>
<blockquote>Beesha Ciidagale—gaar ahaan beesha [[Abokor muuse|Abokor Muse]]—waxay door weyn ka ciyaareen dagaalkii qarnigii 16aad uu hogaaminayay Axmed Gurey bin Xuseen (Axmed Ibraahim al-Ghazi) ee lagula dagaallamay boqortooyadii Xabashida. Dagaalkan taariikhiga ah oo lagu xusay buugga Futuh al-Habash, beelo badan oo Soomaaliyeed ayaa ka qeyb galay. Halyeeyada la xasuusto waxaa ka mid ahaa Basiralle iyo Dhimbil oo ahaa ugaasyo, taariikh ahaana loogu xuso iyo saraakiil ciidan oo caan ah. Qaybo kamid ah geedka qabiilka (clan tree) ayaa loo xusaa Boqorro, kuwaas oo ku jira dhamaan tarkhiidii dhaqan ee beesha , gaar ahaan ku dhadhaw qarnigii 15aad ilaa 16aad . Basiralle, oo lagu xasuusto geesinimo, wuxuu ku geeriyooday dhawac soogaadhay meel u dhow magaalada Herar. Sidoo kale waxay samayn wan ku lahayeen Magalada zelia.</blockquote>jifo kale oo muhiim ah oo ka tirsana laanta Cabdiraxmaan Muuse, kaasoo ka qayb qaatay dagaladii Axmed Gurey , waxaa lagu nanaysaa Gashaanbuur oo ah Hussein Abokor Matan, oo ah geesiyadii ka qaybqaatay dagalkii iyo difaciiba Axmarada ee Axmed Gurey .
Cilmibaare I. M. Lewis wuxuu xusay in jiray laba Axmed Gurey oo la isku khalday:
<blockquote>Buuggu wuxuu tilmaamayaa laba Axmed oo loogu yeero ‘midig-la’. Mid waxaa lagu magacaabaa "Axmed Gurey Soomaali", oo loo aqoonsaday inuu yahay Axmed Gurey Xuseen, hogaamiye ka tirsanaa Habar Magaadle. Midka kalena waxaa loogu yeeraa “Iimaam Axmed”. Waxaa la rumeysan yahay in labadaas Axmed la isku khalday oo laga dhigay hal halyeey oo kali ah.<ref>Morin, Didier (2004). *Dictionnaire historique afar: 1288-1982*. KARTHALA Editions. ISBN 9782845864924.</ref></blockquote>[[File:ShrineAwBarkhadle2007.png|thumb|right|315px|The shrine of Aw Barkhadle is a revered sacred site where generations of ''Isaaq clans'' — and including Eidagalle, who traditionally served as the custodians and leading authorities overseeing the shrine — have gathered to take solemn oaths, resolve disputes, and seek spiritual blessing beneath a holy relic believed to be connected to the Prophet of Allah.]]
Qabriga Sheekh Aw Barkhadle oo u dhexeeya [[Berbera]] iyo [[Hargeysa]] wuxuu ahaa goob barakeysan oo beelaha ''Isaaq'' iyo Eidagalleh ay u adeegsadeen dhaarista, heshiisiinta iyo xallinta khilaafaadka. Beesha Ciidagale, oo ka mid ah hogaamiyeyaasha dhaqanka, ayaa door muhiim ah ka qaadatay maamulka goobtan barakeysan.Gaar ahaan, goobtan waxaa miisaan weyn ku lahaa Salaadiinta iyo Ugaasyada dhaqanka.
Beelaha si gaar ah uga qayb qaatay ilaalinta sharafta iyo shaqada goobta barakeysan ee Aw Barkhadle waxaa ka mid ahayd beesha Ciidagale. Ciidagale waxay caan ku ahaayeen geesinimadooda dagaal iyo hibadooda suugaaneed, waxayna sidoo kale hayeen xilka qiimaha badan ee ah dhexdhexaadiyeyaal iyo ilaalinayaal dhaqanka xeerka Soomaalida. Odayaasha la qadariyo ee beesha ayaa inta badan guddoomin jiray dhaarista heshiisyada iyo xallinta muranada lagu qabto Aw Barkhadle, si loo ilaaliyo heshiisyada loona sugo nabadda iyo wada noolaanshaha bulshada
<blockquote>Marka la kulmo arrin adag oo saameynaysa beelaha Isaaq iyo Eidagaleh, waxaa la keenaa waraaq si gaar ah loo ilaaliyo oo yaalla qabriga, kuna saxiixan yahay Bilaal, addoonkii Khaliifadii hore. Dhaaro cusub ayaa lagu kala qaadayaa. Sannadkii 1846, waxa la keenay Berbera oo ay wateen beesha Ciidagale, halkaas oo beelaha Aala Axmed iyo Aala Yuusuf ku dhaarteen inay nabad ku noolaadaan.<ref>The Journal of the Royal Geographical Society Volume 19 p.61-62". 1849</ref></blockquote>Eidagale waxay si dhaqameed u lahaayeen doorka hoggaaminta gudaha iyo nabadeynta khilaafaadka, iyagoo lagu yaqaan xigmadda iyo kartida suugaanta. Xeer-beegti iyo gabyaa caan ah ayaa kasoo jeeda, waxaana ay adeegsadaan xeer-Soomaaliyeed, dood furan iyo gabayo si ay u xalliyaan ismaandhaafka. Duqeyda beesha waxay inta badan ahaayeen garsoorayaal dhexdhexaad ah marka ay colaado ka dhex qarxaan beelaha walaalaha ah. Aw Barkhadle ayaa mar walba ahayd goobta ugu sarreysa ee dhaar iyo heshiis lagu sameeyo.
Hoggaamiyeyaasha Eidagale ayaa door muhiim ah ka ciyaari jiray dhexdhexaadinta khilaafaadka u dhexeeya beelaha—iyagoo noqday kuwa isku xira kooxaha is haya oo nabad ka dhex abuura. Mid ka mid ah meelaha ugu barakeysan ee heshiisyada nabadeed lagu gaari jiray wuxuu ahaa quduuska Aw Barkhadle, oo ku yaalla inta u dhexeysa Berbera iyo Hargeysa. Halkaas ayaa lagu dhaaran jiray, iyadoo la isticmaalayo agab quduus ah, waxaana lagu xoojin jiray heshiisyo nabadeed oo waara—taasoo muujinaysa kaalinta ay Eidagale ku lahaayeen ilaalinta dhaqanka iyo sharciga.<blockquote>Xilliyada khatarta dibadda ah, sida soo galootiga gumaysiga ama dagaallada beelaha, Eidagale waxay si degdeg ah isu abaabuli jireen una midoobi jireen difaaca dhulkooda, iyagoo noqda ilaalayaasha deegaankooda. Dhaqankaas qotoda dheer ee hoggaaminta iyo dhexdhexaadinta waxaa si muuqata u matalayey halyeyaal sida Suldaan Cabdillaahi Dheria, kaasoo saameyn weyn ku lahaa dhammaadkii qarnigii 19aad iyo billowgii qarnigii 20aad—wuxuuna astaan u ahaa sii socoshada awoodda Eidagale ee xagga maamulka dhaqanka iyo dhexdhexaadinta beelaha.</blockquote>
Dhammaadkii qarnigii 19aad iyo billowgii qarnigii 20aad, Suldaan Cabdillaahi Dheria wuxuu ka soo dhex baxay isagoo noqday mid ka mid ah madax-dhaqameedyadii ugu magaca dheeraa beesha Isaaq, gaar ahaan beesha Eidagale. Waxaa si weyn loogu xusuustaa xikmaddiisa iyo kartidiisa dhexdhexaadin, wuxuuna door muhiim ah ka qaatay xallinta khilaafaadka, ilaalinta xeerka Soomaalida, iyo maareynta xiriirka lala lahaa gumaystihii Ingiriiska. Hoggaamintiisu waxay xoojisay nidaamka dhaqameed xilli ay jireen isbeddello siyaasadeed oo waaweyn. Maanta, dhaxalkiisii hoggaamineed si weyn ayaa looga xurmeynayaa guud ahaan Somaliland.
[[File:Sultan Deria's Domain.jpg|thumb|An 1894 Italian map showing the domain of Sultan Deria in the Horn of Africa, illustrating the geographic extent of his influence during the colonial period.]]
Eidagale waxay caan ku ahaayeen xirfaddooda fardo-fuulka, waxaana weeraradoodii xoogga badnaa ay gaadhi jireen laga bilaabo xeebta ilaa gudaha dalka. Sida uu sheegay Carlos Swayne, oo dhex maray Somaliland dhammaadkii qarnigii 19aad, Eidagale waxay ka mid ahaayeen beelaha ugu jecel weerarada:
<blockquote>“Beelaha ku dhow xeebta waqooyi ee ugu jecel weerarada waxay u muuqdaan inay yihiin Habr Awal, Eidagale, iyo Habr Gerhajis.”<ref>Carlos-Swayne, Harald (1900). Seventeen Trips Through Somaliland and a Visit to Abyssinia. p. 40.</ref></blockquote>
Ciidagale waxay dhaqanka hore iyo kan weli jira u leeyihiin xidhashada toorayda wan, oo ah astaamo muujisa geesinimo, madaxnimo iyo qurux dhaqameed. Tooraydaasi oo qaab ahaan u eg golxadka cajiibka ah, ayaa lagu xidhnaa si sharaf leh, gaar ahaan xilliyada bandhigyada dhaqanka, shirarka dhaqameed iyo munaasibadaha lagu maamuuso hidaha iyo hal-adayga. Xidhashada tooraydu waxay ahayd astaan tilmaamaysa in qofku yahay nin masuul ah, lehna anshaxa iyo edebta dhaqanka Soomaalida.Intaa waxaa dheer, tooraydu ma ahayn oo keliya qurux iyo sharaf lagu muujiyo, balse waxay ahayd hub lagu difaaco nafta iyo bulshada, gaar ahaan marka la joogo duruufo ad-adag oo u baahan feejignaan iyo geesinimo.
Marka laga soo tago xirfaddooda fardo-fuulka, Eidagale sidoo kale waxay caan ku yihiin fasahaaddooda suugaanta dhaqanka Soomaalida, gaar ahaan gabayga. Waxay soo saareen gabayaaal caan ah sida Xasan Tarabi iyo Elmi Boodhari. Taariikh ahaan, Eidagale waxaa beelaha kale ee Soomaaliyeed u aqoonsanaayeen khubaro suugaanta gabayga:<ref>Diriye, p. 75.</ref>
<blockquote> “Beelaha Soomaaliyeed dhexdeeda, Eidagale waxaa lagu yaqaan khubarnimada tirinta gabayada. Hal gabyaa oo ka tirsan Eidagale laga yaabee inuusan ka heer sarreyn gabyaa wanaagsan oo beel kale ah, laakiin Eidagale waxay u muuqdaan inay gabyaaal badan ka jiraan marka loo eego beelaha kale. ‘Haddii aad halkaan keento boqol nin oo Eidagale ah,’ ayuu ii sheegay Hersi Jaamac, ‘oo aad waydiiso kee gabaygiisa tirin kara, sagaashan iyo shan baa tirin kara. Inta kale weli way baranayaan.’”<ref>Laurance, Margaret. A tree for poverty: Somali poetry and prose. McMaster University Library Press. p. 27.</ref></blockquote>
[[File:HargeisaCloseup1885.png|thumb|250px|Close-up of an 1885 Royal Geographical Society map, showing Hargeisa (Harrer-es-Sagheer) as well as the Eidagale subtribe (Eed-a-galleh) residing within and around the town. The Naasa Hablood hills (Nas Hubla) can also be seen in the map.<ref>Royal Geographical Society map, 1885. British Library Archives.</ref>]]
Qarnigyo badan, beesha Eidagale waxay door muhiim ah ku lahayd ganacsigii geela ee fog ee Soomaaliyeed. Ganacsatada Eidagale waxay ka soo heli jireen agabyo kala duwan gobolka Soomaalida ee dhulka hadda loo yaqaan Itoobiya, sida xoolaha, malmalka (acacia gum), muxurta (myrrh), iyo subagga, kuwaas oo markii dambe loo dhoofin jiray Koonfurta Carabta.
Ganacsatada karavaanka ee Eidagale waxay aasaaseen xarumo ganacsi oo muhiim ah gudaha dalka, kuwaas oo ay ka mid tahay magaalada casriga ah ee Hargeysa, taasoo la aasaasay qarnigii 19aad, kana ahayd meel isgoys ah oo u dhexeysa Berbera iyo gudaha Soomaalida.Hargeysa waxaa asal ahaan loo aasaasay bartamaha qarnigii 19aad si ay u noqoto xarun karavaan oo xiriirisa Berbera iyo gudaha.<ref>{{cite book|title=Journal of African Languages|date=1963|publisher=University of Michigan Press|pages=27|language=english}}</ref><ref>Carlos-Swayne, Harald (1900). Seventeen Trips Through Somaliland and a Visit to Abyssinia. p. 96.</ref>
Qayb dhownaata oo laga qaaday khariidaddii 1885 ee ay daabacday Royal Geographical Society ayaa si cad u muujinaysa joogitaanka dhuleed ee beesha Eidagale. Khariidaddu waxay calaamadaynaysaa magaalada Hargeysa (oo ku qoran ''Harrer-es-Sagheer''), iyadoo beesha Eidagale loogu yeedhay ''Eed-a-galleh'' kuna muujisan inay deggan yihiin gudaha iyo nawaaxiga deegaankaas. Buuraleyda Naasa Hablood, oo khariidadda lagu qoray ''Nas Hubla'', sidoo kale waa lagu sawiray, taasoo xoojinaysa isku xirka juqraafiyeed iyo dhaqan ee beesha Eidagale ee gobolkaasi.<ref>Royal Geographical Society map, 1885. British Library Archives.</ref>
<blockquote>Beesha Eidagale waxaa si weyn loogu yaqaannaa xirfaddooda suugaanta, gaar ahaan gabayga, kaas oo kaalin weyn ku leh aqoonsigooda iyo dhaqankooda. Waxaa lagu tiriyaa dad xigmadda iyo hadal-fasahaadda ku caan baxay, iyagoo gabayga u adeegsada sidii ay u xafidi lahaayeen taariikhda, u gudbin lahaayeen qiimaha bulsheed, una xallin lahaayeen khilaafaadka. Waxaa hadal caan ah oo laga dhex maqlo odhanaya: "Nin aan gabayn karin weli ma dhalan." Tani waxay muujinaysaa sida gabaygu uga yahay laf-dhabar aqoonta iyo wada-noolaanshaha bulshada Eidagale.</blockquote>
Eidagale waxay dhaqanka hore iyo kan weli jira u leeyihiin xidhashada toorayda wan, oo ah astaamo muujisa geesinimo, madaxnimo iyo qurux dhaqameed. Tooraydaasi oo qaab ahaan u eg golxadka cajiibka ah, ayaa lagu xidhnaa si sharaf leh, gaar ahaan xilliyada bandhigyada dhaqanka, shirarka dhaqameed iyo munaasibadaha lagu maamuuso hidaha iyo hal-adayga. Xidhashada tooraydu waxay ahayd astaan tilmaamaysa in qofku yahay nin masuul ah, lehna anshaxa iyo edebta dhaqanka Soomaalida.Intaa waxaa dheer, tooraydu ma ahayn oo keliya qurux iyo sharaf lagu muujiyo, balse waxay ahayd hub lagu difaaco nafta iyo bulshada, gaar ahaan marka la joogo duruufo ad-adag oo u baahan feejignaan iyo geesinimo.
Marka laga soo tago hidda-sugaaneedkooda, beesha Eidagale waxay sidoo kale caan ku yihiin xirfadda xoolo-dhaqatada, gaar ahaan dhaqashada geela, oo ah tiirka ugu weyn ee dhaqaalahooda iyo noloshooda reer guuraanimada. Geelu wuxuu leeyahay qiimo weyn, wuxuuna astaan u yahay hanti, sharaf, iyo adkaysi. Khibraddooda dheer ee ku saabsan dhaqashada iyo daryeelka geela waxay ka tarjumaysaa aqoon jiilal badan soo jirtay, taasoo ka dhigaysa dad si heer sare ah u yaqaan sida loo ilaaliyo loona kobciyo xoolaha.
Isku dhafka suugaantooda afka ah iyo xirfaddooda xoolo-dhaqatada ayaa ah labada tiir ee ugu waaweyn ee dhaxalka dhaqameed ee beesha Eidagale—waa hiddo soo jireen ah oo qoto dheer leh, taasoo weli si xooggan u qeexaysa aqoonsigooda jiilba jiil.
An image illustrating 19th-century trade:
Beesha Eidagale waxay si weyn ugaga qayb qaadatay ganacsiga guud ee geela iyo agabka dabiiciga ah ee gobolka. Karavaannadii ka yimid gudaha gudaha ayaa halkan ku degi jiray, iyagoo ka ganacsan jiray muxur, malmal, subag iyo xoolo, taasoo Berbera ka dhigtay xarun ganacsi oo istiraatiiji ah oo u xiriiriya gudaha iyo suuqyada caalamiga ah.
<blockquote>Soomaalida beesha Eidagale ayaa ka yimaada Ogaadeen iyagoo wata baallo, muxur, malmal, ari, lo’, iyo subag; beddelkeedna waxay ka qaataan dhar jumlo ah. Xilligiiba afar jeer ayay safarradan samaynayaan. Ma joogaan wax ka badan hal bil, intay joogaanna waxay la deggan yihiin reerahooda, cunadoodana waxay ku cunaan makhbaza, ama goobaha cuntada lagu wada cuno.<ref>Hunter, Frederick (1877). An Account of the British Settlement of Aden in Arabia*. Cengage Gale. p. 41.</ref></blockquote>
==Saltanate ==
Saldanadda Ciidagale waxay ka mid ahayd nidaamyadii ugu faca weynaa ee dhaqanka iyo hoggaanka bulshada ee ka jiray beesha Eidagele. Ciidagale, oo ka mid ah jilibyada waaweyn ee beesha, waxay lahayd hoggaan u gaar ah oo ku dhisnaa xeer, garsoor, iyo midnimo bulsho, kuwaas oo muddo qarniyo ah hagayay bulshada.Nidaamka Saldanaddu wuxuu ku shaqayn jiray hab-dhaqan Soomaaliyeed oo salka ku haya odaynimo, garaad, iyo wada-tashi. Suldaanada iyo ugaasyadu waxay ahaayeen dad lagu yaqaan caqli, hal-adayg, iyo karti hoggaamineed, kana shaqeeya ilaalinta nabadda, xallinta khilaafaadka, iyo u doodista xuquuqda beesha.
Saldanadda fawaynta ahayd ee qarniyo badan talinta soo haysay, ayaa asalkeedu dib ugu laabtaa qarnigii 17-aad, xilligii uu aasaasay ''Suldaan Guleed Cabdi Ciise'' — oo ahaa suldaanka guud ee beesha. Muddo dheer ayay saldanaddani ahayd tiir dhexe oo hoggaan, xeer iyo xasillooni u horseeda bulshada, waxaana magaceedu ku dhex lahaa sharaf, maamuus iyo miisaan dhaqan oo aan weli libdhin.
Sidoo kale, hogaanka Abokor Muuse—oo ka tirsan faracyada waaweyn ee beesha Ciidagale—waxay leeyihiin taariikh dheer oo ku ladhan hoggaamin, halgan bulsho iyo ilaalinta dhaqanka. Qarnigii 15-aad iyo 16-aad, qaybo badan oo ka mid ah geedka qabiilka ayaa loo xusaa boqorro iyo ''ugaasyo'' ka soo jeeda Reerah iyo Qabiilada beesha Abokor Muuse, ku waas oo door muuqda ku lahaa difaaca bulshada, hagidda dhaqanka iyo ilaalinta nidaamka beesha.
==Clan tree==
A summarized family tree of the Eidagalle Clan is presented below.<ref name="survey 147">Hunt, John A. (1951). A general survey of the Somaliland Protectorate 1944-1950. Wayback Machine (archived 2 February 2022). p. 147.</ref>
*Daoud(Eidagalle)
**[[Maxamed Daoud|Mohamed Daoud]]
***Egal Mohamed (Rer Cigal)
***Ali Mohamed (Rer Afwayne)
***Urkurag Mohamed
****Ali Urkurag
*****Fiqi Sa'ad Ali
*****Mahamoud Ali
*****Ahmed Ali
*****Ismail Ali
******Ali Ismail
*******Osman Ali
*******Jama Ali
*******Geedi Ali (Rer Aw)
*******Yonis Ali
*******Ileiye Ali
*******Hagga Ali
*******Nuh Ali
********Ali Nuh
*******Aden Ali
********Guled Aden
********Ali Aden
*******Roble Ali
********Hassan Roble
*********Jibril Hassan
**********Aden Jibril
**********Mohamed Jibril
*********Deria Hassan
**********Mohamed Deria
**********Hussein Deria
********Ali Roble
*********Warfa Ali
*********Farah Ali
**********Hassan Farah
*********Abdalle Ali
*******Abdalle Ali
********Geedi Abdalle (Rer Geedi)
********Mohamed Abdalle (Rer Mohamed)
**Abokor Daoud
***Bilaal Abokor
****Mohamed Bilal
*****Egal Mohamed
*****Hassan Mohamed
*****Farah Mohamed
*****Yusuf Mohamed
*****Abdi Mohamed
******Geedi Abdi
******Aden Abdi
******Hassan Abdi
*****Abdalle Mohamed
******Samter Abdalle
******Abane Abdalle
******Hasan Abdalle
***Isse Abokor
****Dualeh Isse
*****Musa Dualeh
*****Mohamed Dualeh
*****Deria Duleh
*****Samter Duleh
****Hassan Isse
*****Afi Hassan
*****Hujale Hassan
*****Abar Hassan
*****Yusuf Hassan
*****Shire Hassan
*****Barre Hassan
**Muuse Daoud
***Abokor Muuse
****Saleiban Abokor
*****Mohammad Salieban
******Saleiban Mohamed
*******Yousuf Saleiban
********Osman Yusuf
********Said Yusuf
********Mohamed Yusuf
*******Aralleh Saleiban
********Ali Arralle
********Saleiban Arralle
*********Abokor Saleiban
**********Abdalleh Abokor
***********Saleiban Abdalle
************Osman Saleiban
*************Waisleh Osman
**************Mahamoud Wais
**************Arralleh Wais
**************Hussein wais
**************Saleiban Wais
**********Saleiban Abokor
***********Warfa Saleiban
***********Arreh Saleiban
***********Farah Saleiban
***********Mahamoud Saleiban
**********Hassan Abokor
***********Muuse Hassan
***********Laqshe Hassan
***********Basiralle Hassan
***********Dhimbil Hassan
************Mohammed Dhimbil
*************Musa Mohamed
**************Adawe Muuse
***************Absiye Adawe
***************Allamagn Adawe
***************Yusuf Adawe
***************Liban Adawe
***************Roble Adawe
***************Osman Adawe
***************Egal Adawe
***************Wais Adawe
**************Aden Muuse
***************Had Adan
***************Roble Aden
***************Abane Aden
***************Ali Aden
***************Wais Aden
***************Burale Aden
***************Geedi Aden
***************Boqorre Aden
****************Sugulle Boqore
****************Liban Boqorre
****************Warfa Boqorre
****************Koshin Boqorre
****************Shiekhdon Boqorre
*************Mucawiye Mohamed
**************Samter Muawiye
**************Ali Muawiye
*************Fatah Mohamed
**************Awarre Fatah
**************Mohamed Fatah
**************Hassan Fatah
**************Cisman fatah
*************Gled (Wardon) Mohamed
**************Hussein Guled
**************Egal Guled
**************Yusuf Guled
**************Roble Guled
**************Abdi Guled
**************Elmi Guled
**************Samter Guled
************Muuse Dhimbil
*************Abdalleh Muuse
**************Jibirl Abdalle
***************Siad Jibril
****************Muse Siad
****************Farah Siad
***************Kalil Jibirl
***************Ali kalil
****************Said Ali
****************Koshin Ali
****************Boqorreh Ali
*****************Abar Boqorre
******************Deria Abar
*******************Abdillahi Deria (Allanleh)
***************Saeed Jibril
****************Sahal Said
*****************Abdalle Sahal
*****************Musa Sahal
***************Aden Jibril (Rer Adan)
****************Wais Aden
****************Benin Aden
****************Nur Aden
****************Muse Aden
****************Samter Aden
****************Abdalle Aden
****************Jama Aden
****************Eileie Adan
****************Barre Aden
****************Ibrahim Aden
****************Khalaf Aden
****************Ali Aden
****************Adan Aden
*****************Ahmed Aden
*****************Eiye Aden
***************Abdi Jibril
****************Ali Abdi (Rer Ali Abdi)
*****************Abdalle Ali
******************Musa Abdalle
*****************Hussein Ali
*****************Jama Hussien
*****************Nour Hussein
*****************Farah Hussien
*****************Wa'ays Hussein
*****************Hersi Hussien
******************Muhumad Hersi
******************Abdi Hersi
******************Ali Hersi
******************Aidid Hersi
*****************Mumin Ali
******************Egal Mumin
******************Jama Mumin
******************Urmah Mumin
*******************Dhible Urmah
*******************Ismail Urmah
*****************Naleye Ali
******************Jama Naleye
******************Dualeh Naleye
******************Warfa Naleye
******************Abdi Naleye
******************Egal Naleye
******************Arralleh Egal
*******************Elmi Aralleh
*******************Aw-Jama Arralleh
****************Nour Abdi (Rer Nuur)
*****************Ismail Nour
******************Gabal Ismail
******************Abdi Ismail
******************Barre Ismail
*****************Hersi Nour
******************Hugur Hersi
******************Osman Hersi
******************Bacalul Hersi
******************Ali Hersi
******************Aden Hersi
*****************Gabal Nour
*****************Mohamed Nour
******************Mohamed Omar
*******************Hussein Mohamed
********************Wais Husien
********************Hujale Husien
********************Dirie Husien
*******************Sharmake Mohamed
********************Roble Sharmake
********************Nour Sharmake
********************Jama Sharmake
*********************Hudale Jama
*********************Yasin Jama
*******************Allale Mohamed
********************Egal Allale
*********************Hassan Egal
**********************Omar Hassan
**********************Ahmed Hassan
****************Benin Abdi (Rer Benin)
*****************Naleye Benin
*****************Ahmed Benin
*****************Hersi Benin
*****************Warfa Benin
*****************Samter Benin
*****************Abdi Benin
*****************Fatah Benin
*****************Dirie Benin
*****************Osman Benin
****************Abdille Abdi
*****************Gallab Abdille (Rer Gallab)
******************Ismail Gallab
******************Asker Gallab
******************Dahir Gallab
******************Wais Gallab
******************Ali Gallab
******************Jama Gallab
******************Roble Gallab
******************Abdi Gallab
******************Yusuf Gallab
******************Farah Gallab
*****************Eiae Abdille (Rer Eiye)
******************Gulled Eiye
*******************Deria Guled
********************Abokor Deria
********************Osman Derie
********************Khalaf Derie
*******************Kalil Guled
********************Farah kalil
********************Ali Kalil
********************Hassan Kalil
********************Osman Kalil
********************Aden Kalil
******************Sharmake Eiye
*******************Barre Sharmake
*******************Omar Sharmake
*******************Hager Sharmake
********************Farah Hager
********************Geedi Hagar
********************Adan Hagar
********************Boqorre Hagar
********************Elmi Hagar
*****************Mohamed Abdille
******************Ahmed Mohamed
*******************Samter Ahmed
*******************Ziyad Ahmed
*******************Mayle Ahmed
*******************Geedi Ahmed
*******************Amanle Ahmed
*******************Food Ahmed
*******************Dhible Ahmed
********************Ismail Dhible
********************Egal Dhible
*******************Ali Ahmed (Rer Ali)
********************Cadad Ali
********************Deria Ali
********************Egal Ali
********************Jibril Ali
********************kalil Ali
*********************Magan kalil
*********************Deria Kalil
*********************Abdi kalil
*********************Aden kalil
*********************Yusuf kalil
*******************Gubadleh Ahmed (Rer Gubadleh)
********************Derie Gubadleh
*********************Ismail Derie
*********************Gubtame Derie
*********************Nour Derie
*********************Mohamoud Derie
*********************Omar Derie
*********************Dualeh Derie
*********************Hussein Derie
*********************Wa'ays Derie
*********************Yusuf Derie
********************Boqorre Gubdleh
*********************Hersi Boqorre
*********************Ali Boqorre
*********************Abdille Boqorre
*********************Hirad Boqorre
*********************Asker Boqorre
*********************Mohamed Boqorre
*********************Aw Hassan Boqorre
*********************Ismail Boqorre
*********************Shire Boqorre
*********************Hashi Boqorre
*********************Mohamoud (Bahnan) Boqorre
*************Mahamoud Muuse
**************Shirdon Mohamoud
***************Hamud Shirdon
***************Suldan Shirdon
***************Geele Shirdon
***************Osman Shirdon
***************Egal Shirdon
***************Mohamed Shirdon
***************Yusuf Shirdon
**************Hildiid Mohamoud
***************Ali Hildiid
***************Geedi Hildiid (Rer Geedi)
****************Odawa Geedi
*****************Odawa Odawa
*****************Mahamoud Odawa
****************Geele Geedi
****************Nour(Shire) Geedi
****************Haji Dirie Geedi
****************Samter Geedi
****************Ahmed Geedi
****************Ali Geedi
****************Roble Geedi
***************Hersi Hildiid (Rer Hersi)
****************Ali Hersi
****************Guled Hersi
****************Egal Hersi
****************Aden Hersi
****************Mahamoud Hersi
****************Fahiye Hersi
*****************Roble Fahiye
******************Elmi Roble
******************Jama Elmi
******************Ali Elmi
*****************Rage Roble
*****************Elmi Rage
******************Wais Rage
******************Geedi Rage
******************Hersi Rage
************Ahmed Dhimbil
*************Musa Ahmed
*************Waisleh Ahmed
*************Osman Ahmed
*************Liban Ahmed
*************Abdi Liban
**************Ismail Abdi (Rer Ismail)
***************Aden Ismail
***************Iman Ismail
***************Bulale Ismail
***************Geedi Ismail
***************Idiris Ismail
***************Yusuf Ismail
***************Koshin Ismail
***************Hersi Ismail
***************Shirwac Ismail
***************Said Ismail
**************Mohammed Abdi (Addeh)
***************Sarar Mohamed (Rer Sarer)
****************Nour Sarar
****************Mohamed(Hersi) Sarar
****************Farah Sarar
****************Yusuf Sarar
****************Dualeh Sarar
****************Elmi Sarar
***************Ahmed(Bedar)Mohamed
****************Koshin Ahmed
****************Samter Ahmed
****************Uballe Ahmed
****************Hurie (Egal) Ahmed
****************Waraf Ahmed
****************Karie Ahmed
****************Mohamed Ahmed
**********Aden Abokor
***********( Aden Mohamed)
************Issa Aden
************Awal Aden (Rer Cawl)
*************Abdi Awal
**************Had Abdi
**************Nour Abdi
**************Ahmed Abdi
**************Liban Abdi
**************Omar Abdi
**************Aden Abdi
**************Geedi Abdi
**************Ibrahim Abdi
**************Mohamoud Abdi
*************Hassan Aden
**************Ziyad Hassan
**************Odawa Hasaan
**************Ladon Hassan
***************Aden Ladon
****************Herar Ladon
****************Jama Ladon
****************Ali Ladon
****************Fahiye Ladon
**************Abdalle Hassan
***************Ali Abdalle
***************Abdi Abdalle (Abdi Waddago)
***************Ahmed Abdalle
***************Halas Ahmed
****************Osman Halas
****************Samter Halas
****************Egal Ahmed
*****************Wais Egal
*****************Madar Egal
****************Geedi Ahmed
*****************Samter Geedi
*****************Mohamed Geedi
*****************Dalal Geedi
*****************Fatah Geedi
*****************Waisleh Geedi
*****************Allamagan Geedi
******************Guled Allamagan
******************Egal Allamagan
*****************Hode Geedi
******************Farah Hode
******************Yusuf Hode
******************Geele Geedi
*****************Ahmed Geele
******************Dahir Geele
******************Nour Geele
*****************Ali Geedi
******************Osman Ali
******************Hassan Ali
******************Abdalle Ali
******************Yusuf Ali
******************Aden Ali
***Abdirahman Muuse
****Yonis Abdiraham
*****Aden Yonis
*****Ismail Yonis
*****Ugadh Yonis
*****Mohamed Yonis
****Abdalle Abdirahman
*****Mohamed Abdalle (Bah Daylo)
******Gadid Mohamed
******Abdalle Mohamed
******Loge Mohamed
****Ibrahim Abdalle
*****Kulul Ibrahim (Rer kul)
*****Abdi Ibrahim (Abdi Dheeri)
******Burale Abdi
******Qabile Abdi
******Hildiid Abdi
******Aden Abdi
******Robe Abdi
******Hersi Abdi
******Geedi Abdi
*****Abokor Ibrahim
******Idileh Abokor (Rer Iidleh)
*******Farah Iidle
*******Ismail Iidle
*******Bare Iidle
******Hussein Abokor Matan (Gashaabuur)
*******Roble Matan
*******Yonis Matan
*******Hamud Matan
*******Aden Matan
*******Damal Aden
********Gabdon Dhamal (Rer Gabdoon)
********Hode Dhamal (Dhamal YarYar)
********Deria Dhamal (Dhamal YarYar)
********Boon Dhamal (Dhamal yaryar)
********Barre Dhamal ( Dhamal yar yar)
********Gabib Dhamal (Dhamal YarYar)
********Fatah Dhamal (Dhamal YarYar)
********Essa Dhamal
*********Aden Isse
*********Warfa Isse
*********Guled Isse
*********Liban Isse (Rer Liibaan)
*********Hassan Isse (Rer Hassan Isse)
*********Abdi Isse
**********Mohamed Abdi
**********Farah Abdi
**********Eiye Abdi
**********Warsame Abdi
**********Sugulle Abdi
**********Aninanshe Abdi
**********Amare Abdi
**********Ileiye Afwayne Abdi
**********Dualeh (Samter) Abdi
**********Habarwa Abdi
**********Yusuf Abdi
**********Warafa Abdi
**********Hussein Abdi
**********Wais Abdi
**********Rage Abdi
**********Abdalle Abdi
**********Aden Abdi ( Rer Aden)
**********Abdi Bari (Abdi Bari)
**********Guled Abdi (Rer Guleed)
==Notable figures==
* Abdillahi Deria – Prominent anti-colonial fighter
* Sh Mohamed Ali Geedi – Scholar and Founder of Horn of Africa charity Organization, which operates and establishes multiple schools across Somaliland and Beder International University.
* Mohamed Mooge Liibaan – was a prominent Somali Scholar, vocalist, poet, and military leader.
* Gaabuush – Is a scholar, an Air Force engineer, and a respected military leader, with strong tie to SAF.
* Kol Ibrahim Koodbuur – Revered Somali SNM commander and freedom fighter, known for his unmatched courage and sacrifice in the struggle against dictatorship.
*Idiris Haji Cisman Gurey
* Hassan Guure Jamac
* Abwaan Dheeg
* Siyasi Ali Mohamed Ibrahim (Ali Sanyare)
* Hussein M. Adam|Hussein Mohammed Adam (Tanzania) – foremost Somali intellectual and scholar who founded the Somali Studies International Association (SSIA)
* Abwan Qawdhan Dualeh
* Ahmed Mooge Liibaan – prominent Somali musician and singer
* Hajji Abdi Hussein Yusuf (Abdi Warabe)– Respected Somali elder and Guurti member, known for his wisdom and role in peacebuilding and traditional leadership.
* Khadra Dahir Cige – popular Somali singer
* Suldaan Sakariye Suldan Mohamed S.C/laahi (Galaal)
*Ugahz Mohamed Abdille Ahmed , a clan elder (Ughaz) and respected traditional figure.
* Mohamed Hassan Finad – Politician and Activist
* Ahmed Ismail Dirie "Qaasim" – Well-known Somali Legendary poet.
* Mohamoud Guure Husien (Gaal-Eri) – Was a key Somali political figure who led the SNM office in France and was responsible for Somalia’s foreign strategic policy during the Ogaden War.
* Ahmed Mohamed Diriye (Toorno) – Former Minister of Education and planning
* Gen.Mohamed Osman Aalin (Dayib)– Father of Somaliland Immigration border
* Hussein Mohamed Mohamoud – Former Minister of Health
* Jama Mohamed Ghalib – served as speaker of the Somali Parliament during the Somali Republic's early civilian administration, between 1960 and 1964
* Mahamed Abdiqadir – 8th grand sultan of the Isaaq
* Ismail Mahmud Hurre – former foreign minister of the Transitional Federal Government of Somalia, between 2000-2002 and 2006–2007
* Hussein Ali Mahamado – Activist And Founder Ina-Guuxa Foundation
* Jama Asker –Activist And Politician
* Abwan Ali Mooge Geedi Egal
* Abdishakur Dayib – Prominent Journalist
* Bihi Iman Eige –Minister of Finance of Somalia
* Sucad Ibrahim Abdi – Politician and Activist
* Fadumo faysal Ali – The founder and CEO of Hoiwa Oy
* Daud Mahamed – the ninth and current grand sultan of the Isaaq Sultanate.
* Abwan Muse Ali Farur
* Abdi Bidhan Dahir – Journalist
* Abwan Coloaad Qorane – Poet and Member of Federal Parliament of Somalia
* Mahid Guled - Former prime minister of Somalia
* Hussein Arab Isse – former deputy prime minister and minister of defence of Somalia, between 2011 and 2012
* Abdikarim Ahmed Mooge – Is Somali politician and the current mayor of Hargeisa city
* Shiekh Harreed (Xareed) – Scholar and Religious leader
* Guled Bihi Abdi – Politician and Member for Federal Parliament of Somalia
* Khalid Foodhaadhi – Multi-Award-Winnnig Journalist
==Sidoo kale fiiri==
* [[Dir]]
==References==
po39okcnsl5q7jw0x6nmq40sfmu002j
Wadaagsin
0
47454
296854
2026-04-30T18:39:55Z
Dabayl
12159
Bog cusub: Waa degaan ka tirson. Cerigabo oo dahabka laga qodo waa tuulo camiran waxa degan adruxmin muse hj
296854
wikitext
text/x-wiki
Waa degaan ka tirson. Cerigabo oo dahabka laga qodo waa tuulo camiran waxa degan adruxmin muse hj
2sfo04xtpmwm6iniodhutfn656g5otz
Degmada xaysimo
0
47455
296856
2026-04-30T18:40:54Z
Dabayl
12159
Bog cusub: Waa degan dahabka hodan ku ah oo ka tirsan cerigaabo waxa degan hj gaar ahan adruxmin muse
296856
wikitext
text/x-wiki
Waa degan dahabka hodan ku ah oo ka tirsan cerigaabo waxa degan hj gaar ahan adruxmin muse
lu2d9rk87kunpj6dyv5s9dqwbt2dy4w